TV Toegepaste psychologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TV Toegepaste psychologie"

Transcriptie

1 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: TV Toegepaste psychologie Specifiek gedeelte (2/2 lt/w) Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: Onthaal en public relations Toerisme TSO derde graad eerste en tweede leerjaar Leerplannummer: 2007/023 (vervangt: 96118) Nummer inspectie: 2007/78//1/E/SG/1/III/ /D/ Pedagogische begeleidingsdienst GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Emile Jacqmainlaan Brussel

2 TSO 3e graad Specifiek gedeelte Onthaal en Public Relations 2 TV Toegepaste pychologie (1e leerjaar: 2 lestijden/week, 2e leerjaar: 2 lestijden/week) INHOUD Visie... 3 Beginsituatie... 4 Algemene doelstellingen... 5 Pedagogisch-didactische wenken en timing Minimale materiële vereisten Evaluatie Bibliografie... 23

3 TSO 3e graad Specifiek gedeelte Onthaal en Public Relations 3 TV Toegepaste pychologie (1e leerjaar: 2 lestijden/week, 2e leerjaar: 2 lestijden/week) VISIE Leerlingen die voor deze studierichting opteren, kiezen voor een vakgebied waar het omgaan met mensen in allerlei situaties tot de kern van het werk behoort. Er is psychologisch inzicht vereist om zich een idee te vormen hoe mensen zijn, hoe zij zich individueel en in groepsverband gedragen, welke hun drijfveren en hun emoties zijn, hoe ze kunnen gemotiveerd worden, hoe zij machtsmisbruik ervaren, wat leiderschap inhoudt Van wie professioneel met mensen omgaat, wordt verwacht dat hij een aantal fundamentele theoretische inzichten heeft aangaande de agogische dimensie binnen zijn toekomstig werkveld. Hij dient bovendien te beschikken over heel wat agogische en sociale vaardigheden. Het vak Toegepaste Psychologie is daarvoor het steunvak. Aangezien de afgestudeerde in zijn toekomstige beroepscontext deel zal uitmaken van een team, moet hij kennis hebben van groepsdynamica. Hij moet in relatie kunnen treden met verschillende persoonlijkheden en kunnen inspelen op hun wijze van reageren. Als de leerling de algemene basiskennis heeft verworven, is het zinvol hem verder te trainen in het omgaan met bepaalde categorieën mensen die in bepaalde situaties steeds hogere eisen aan zijn professionaliteit zullen stellen.

4 TSO 3e graad Specifiek gedeelte Onthaal en Public Relations 4 TV Toegepaste pychologie (1e leerjaar: 2 lestijden/week, 2e leerjaar: 2 lestijden/week) BEGINSITUATIE De leerlingengroep die start in deze studierichting is per definitie heterogeen. De meerderheid zal doorstromen van de 2e graad TSO Toerisme. Maar heel wat leerlingen komen uit verscheidene andere studierichtingen. Meestel zullen zij al een duidelijke studiekeuze hebben gemaakt. Doorgaans zijn het daarom gemotiveerde leerlingen. Sommige leerlingen studeren verder in het 7e specialisatiejaar Public Relations. De leerlingen die komen uit de studierichting Toerisme hebben al het vak TV Public Relations gehad waarin inhoudelijk wordt verwezen naar het verwantschap met de psychologie. De feitelijke voorkennis bij dit vak is echter wel nihil. De leerlingen zullen dus voornamelijk uit hun ervaringen met leeftijdgenoten en ouderen kunnen putten.

5 TSO 3e graad Specifiek gedeelte Onthaal en Public Relations 5 TV Toegepaste pychologie (1e leerjaar: 2 lestijden/week, 2e leerjaar: 2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Gezien de diversiteit van het toekomstige werkveld, is het nodig de leerlingen een degelijke psychologische kennis bij te brengen van agogische en communicatieve vaardigheden. Kennis van en inzicht in interacties tussen mensen, het menselijk gedrag en mentale processen zijn zowel van belang bij het onderkennen van de situatie van de klant als van degenen met wie men samenwerkt. Het is nuttig dat men het belang erkent van hoe men door de ander wordt waargenomen en ervaren. Kennis van en inzicht in menselijk gedrag en mentale processen binnen professionele situaties zijn nodig om de gepaste beroepsspecifieke vaardigheden te kunnen toepassen. Een gezonde instelling om zich af te vragen wat de motieven kunnen zijn van menselijk handelen, zowel individueel als in groep kan helpen zich in allerlei beroepsgerichte situaties aan te passen. De mens leeft in verschillende maatschappelijke verbanden. Om menselijk gedrag daarin te begrijpen, zijn kennis van en inzicht in deze maatschappelijke verbanden noodzakelijk. Bovendien wordt de mens door zijn omgeving gevormd. Inzicht in de mechanismen die daarbij meespelen, kan een hulp zijn om de individuele mens beter te begrijpen. De leerlingen die voor deze studierichting kozen; dienen ingesteld te zijn om het eigen gedrag af te stellen op de reacties van anderen en die van zijn omgeving. Vakgebonden attitudes: - ingesteld zijn om zorgvuldig en professioneel om te gaan met mensen, zowel met jongeren als met volwassenen en ouderen; - opmerkzaamheid; - aanpassingsvermogen; - efficiëntie; - zin voor beleefdheid; - zelfbeheersing; - klantvriendelijkheid; - behulpzaamheid; - tact; - gerichtheid op zelfstandig oplossen van problemen; - zin voor organiseren; - bereidheid tot communiceren; - zin voor samenwerken; - bereidheid tot bijscholing; - bestendige belangstelling voor het vak.

6 6 LEERPLANDOELSTELLINGEN/LEERINHOUDEN Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen 1 - in opgegeven concrete situaties het verschil aantonen tussen mensenkennis en de wetenschappelijk verworven kennis uit de psychologie. - het belang aantonen van de omgang met mensen van kennis van en inzicht in de psychologie. - aangeven waar men met psychologie en met psychologen in contact kan komen. - de psychologie omschrijven als de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale processen van mensen. - aantonen dat mensen verschillend reageren op een bepaalde situatie. - in een voorbeeldsituatie de mogelijke determinanten aangeven die meebepalend zijn voor het gedrag en de mentale processen van mensen. LEERINHOUDEN 1 Begrippenkader - De begrippen mensenkennis, psychologie, toegepaste psychologie, agogie - Psychologie als de wetenschap van het gedrag en van de mentale processen van mensen - Het menselijk gedrag en zijn mentale processen als een samenspel van psychische functies, de context, lichamelijke functies 2 2 Persoonlijkheid - een omschrijving geven van het begrip persoonlijkheid. - in concrete situaties het verschil aantonen tussen persoonlijkheid, temperament en karakter. - in een opgegeven situatie aantonen dat de persoonlijkheid het unieke van een persoon uitmaakt en elementen bevat die zich ontwikkelen op aangeboren mogelijkheden. - de invloed van het opvoedingsmilieu op de persoonlijkheidsontwikkeling aantonen. 2.1 Begripsomschrijving - Persoonlijkheid versus temperament en karakter 2.2 Persoonlijkheid en zijn determinanten - Aangeboren mogelijkheden, omgeving, ontwikkeling - Nature/nurture 3 3 Het zelfbeeld - een omschrijving geven van het zelfbeeld. 3.1 Begripsomschrijving

7 7 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen - in concrete voorbeelden aangeven hoe mensen hun zelfbeeld opbouwen. - de verschillende aspecten van het zelfbeeld omschrijven en er de onderlinge wisselwerking van aantonen. LEERINHOUDEN - Hoe bouwen we ons zelfbeeld op? 3.2 Aspecten van het zelfbeeld - Het sociale zelfbeeld - Het emotionele zelfbeeld - Het cognitieve zelfbeeld - Het fysieke zelfbeeld - Het materiële zelfbeeld 4 4 Sociale perceptie - verklaren waarom sociale perceptie het zelfbeeld en het gedrag van mensen beïnvloeden. 4.1 De anderen als referentie voor ons zelfbeeld - de rol van referentiegroepen aantonen bij de opbouw van ons zelfbeeld. - in voorbeelden de processen aangeven die een rol spelen bij sociale perceptie. 4.2 Processen die een rol spelen bij sociale perceptie 5 5 Waarnemen - het verschil verklaren tussen gewaarworden en waarnemen. - het waarnemingsproces schematisch weergeven. - aantonen waar in het waarnemingsproces problemen kunnen ontstaan. - in opgegeven situaties de functies van de menselijke waarneming verklaren. - aantonen dat de eigen waarneming beperkingen kent. - in opgegeven situaties verklaren dat de waarneming wordt beïnvloed door factoren gelegen in het object dat we waarnemen en factoren gelegen in de persoon die waarneemt. 5.1 Het waarnemingsproces - Onderscheid tussen gewaarworden en waarnemen - Het waarnemingsproces - Functies van het waarnemen 5.2 Factoren die de waarneming beïnvloeden

8 8 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen - met eigen woorden uitleggen hoe de waarneming kan worden verstoord door fysiologische processen. - in opgegeven voorbeelden en situaties aantonen waardoor de waarneming wordt beïnvloed. - voorbeelden uit het dagelijks leven aanbrengen waarin het belang van het relativeren van de eigen waarneming wordt aangetoond. - via voorbeelden de factoren aanduiden waarop men moet letten om de objectiviteit bij de waarneming te benaderen. LEERINHOUDEN 5.3 Factoren gelegen bij de waarnemer - Fysische factoren - Fysieke conditie van het waarnemingsapparaat - Stoornissen in de fysiologie waardoor de waarneming niet correct verloopt, o.m. invloed van chemische middelen, effecten van medicatie en drugs, vermoeidheid 5.4 Psychische factoren die de waarneming beïnvloeden - Factoren aan het object gebonden o.m. de Gestaltwetten, illusies - Factoren in het subject gelegen o.m. de invloed van de (sociale) context, het referentiekader, ervaring, geheugen, aandacht, belangstelling, vooroordelen, emoties, verwachtingspatroon 5.5 Gevolgen voor de eigen waarneming - Suggesties om de eigen waarneming te optimaliseren - Concrete situaties waarin men rekening moet houden met de beïnvloedende factoren, o.m. getuigenissen, alledaagse situaties, inrichting van lokalen, architectuur, opstellen van reisfolders 6 6 Observeren - een onderscheid maken tussen waarnemen en observeren. - observeren omschrijven als het op een systematische manier, objectief doelgericht waarnemen, registreren en rapporteren. - het belang van goed observeren situeren binnen het toekomstig beroepsveld. 6.1 Begripsomschrijving - Gericht waarnemen gebruikmakend van verschillende zintuigen 6.2 Doel van het observeren - Kennis verzamelen over de personen waarmee men moet werken, die men moet begeleiden - Mogelijke stoornissen vaststellen - Mogelijkheden en beperkingen van de geobserveerde vaststellen - Een objectieve informatiebron bekomen

9 9 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen - een stilstaand beeld objectief en gedetailleerd beschrijven. - gedrag in chronologische volgorde en op een objectieve manier, doelgericht weergeven. LEERINHOUDEN - Eigen tekorten onderkennen 6.3 Observatieoefeningen - Observeren van een dia/een medeleerling - met foutenanalyse (criteria: volledigheid, talgebruik, streven naar objectiviteit) - Observeren van een videofragment (het gedrag in chronologische volgorde noteren foutenanalyse) - Vrije observatie van een persoon in een reële situatie - foutenanalyse 7 7 Emoties als dynamisch-affectief aspect van het menselijk gedrag - met eigen woorden voorbeelden verklaren van personen die in gelijkaardige situaties verschillend reageren op basis van emoties. - in eigen beleefde situaties het belang van emoties voor het menselijk gedrag verklaren. 7.1 Analyse van het begrip - Begripsomschrijving - Emoties versus gevoelens, stemming, temperament 7.2 Belang van emoties voor ons gedrag - de relaties tussen emoties en de andere aspecten van het psychisch leven aanduiden. - de effecten van emoties voor het eigen denken en handelen onderkennen. 7.3 Kenmerken en effecten van emoties - Aangeboren en aangeleerd - Universele emoties en culturele verschillen - binnen opgegeven situaties de kenmerken van emoties aanduiden. - aan de hand van reactiewijzen op emoties het onderscheid verklaren tussen aangeboren, aangeleerde, sociaal en cultureel bepaalde reactiewijzen. 8 8 Motivaties als drijfveer voor het menselijk handelen - motivatie voor het menselijk handelen als het mechanisme die verantwoordelijk zijn voor de voorkeur voor een activiteit, de felheid waarmee het gedrag wordt uitgevoerd en de volharding 8.1 Analyse van het begrip

10 10 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN om dit te bereiken. - Begripsomschrijving - in opgegeven situaties de motivationele conflicten herkennen. 8.2 Motivationele conflicten 9 - de motivatieleer van Maslow interpreteren door er concrete voorbeelden van te geven. - aangeven dat gedrag ook bepaald wordt door onbewuste processen. 8.3 De motivatietheorie van Maslow 9 Het onbewuste als drijfveer voor het handelen - Omschrijving en terminologie - Afweermechanismen, o.m. rationalisering, projectie, ontkenning Groepen en groepsvorming - de groep als sociale structuur expliciteren Groepsdynamica - soorten groepen en hun kenmerken in concrete groepssituaties aangeven. - voorbeelden geven van primaire en complexe groepen Soorten groepen - Onderscheid tussen een groep, een collectiviteit en een sociale categorie - Kenmerken van de soorten groepen wat betreft: gemeenschappelijke kenmerken, waarden en normen, samenhorigheidsgevoel, interactie - Primaire en complexe groepen - in concrete situaties aantonen dat in onze tijd de sociale identiteit voor een groot deel bepaald wordt door de lifestyle die wij (kunnen) voorstaan. - aantonen dat lifestyle een bron van sociale ongelijkheid inhoudt. - aantonen hoe de reclame inspeelt op het gegeven lifestyle bij de bepalen van de eigen sociale identiteit. - de invloed van leiderschapsstijl op productiviteit van een organisatie onderkennen. - leiderschapsstijl als een sociaal beïnvloedingsproces verklaren. - het onderscheid tussen macht en gezag in concrete situaties 10.3 Sociale klassen en lifestyle - Lifestylekenmerken als bron van identiteit - Sociale ongelijkheid en lifestyle - Rol van de reclame en consumptiegedrag 10.4 Leiding geven - Soorten leiderschapsstijlen - Basisvaardigheden van ene leider: sturen, inspireren, motiveren, een vertrouwensrelatie opbouwen, omgaan met afwijkend gedrag

11 11 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen uitleggen. - de vaardigheden van een leider onderscheiden. - de sociale organisatie van groepen als een geheel van posities, bijhorende rollen, verwachtingspatronen, taken en functies uitleggen. - oorzaken van rolconflicten detecteren. - de invloed van de cultuur op rollen en rolpatronen herkennen en zijn er op ingesteld deze te respecteren. LEERINHOUDEN 10.5 Rol en rolpatronen - Positie, rol en verwachtingspatronen - Roldifferentiatie - Rolconflicten - Culturele verschillen m.b.t. rollen en rolpatronen Assertiviteit - assertiviteit omschrijven als een opkomen voor jezelf, met respect voor de ander zonder de relatie met de ander te verbreken Assertiviteit versus agressiviteit, subassertiviteit - assertiviteit onderscheiden van agressiviteit en subassertiviteit. - de factoren die assertiviteit bevorderen, aanduiden. - situaties aangeven waarbinnen assertiviteit een belangrijke communicatieve vaardigheid is. - assertiviteit toepassen in concrete toepassingen. - aanvaardbaar en niet-aanvaardbaar gedrag onderscheiden in opgegeven situaties en de reactiewijzen hierop formuleren. - Ik-boodschappen gebruiken als reactie op niet-aanvaardbaar gedrag Assertiviteit binnen specifieke contexten (o.a. de opvoedingscontext, culturele context) 11.3 Toepassingen, o.m. - Contact leggen - Een eigen mening geven - Neen-zeggen - Omgaan met feedback op eigen gedrag - Omgaan met gevoelens - Omgaan met niet-aanvaardbaar gedrag Stress - stress omschrijven als lichamelijke reactieverschijnselen als 12.1 Oorzaken en reacties

12 12 Decr. nr. LEERPLANDOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen gevolg van uitwendige invloeden en aanhoudende spanning. - voorbeelden van coping, overspannenheid en burnout aangeven. LEERINHOUDEN - Stressoren zoals levensveranderingen, kleine ergernissen, chronische stressoren, grote crisissen - Reacties Omgaan met mensen - van de verschillende leeftijdsgroepen de kenmerken aangeven die bepalend zijn voor de omgang met hen Specifieke eigenschappen van de volgende doelgroepen en hoe er mee om te gaan - Kleuters - Schoolgaande kinderen - Adolescenten - Volwassenen - Ouderen - van de specifieke doelgroepen de kenmerken aangeven die bepalend zijn voor de omgang met hen Specifieke doelgroepen - Mensen met een handicap - Mensen met psychiatrische problemen -

13 13 - in opgegeven situaties de aard van de interactie bepalen Soorten interacties - Uitwisseling of sociale ruil - Samenwerking - Conformiteit - Machtsuitoefening - Conflict - in concrete situaties de rol aangeven van omstandigheden die de omgang met anderen mee bepalen. - met eigen woorden de grondhoudingen in de professionele omgang illustreren. - de grondhoudingen toepassen in concrete omgangssituaties Omstandigheden die de omgang met anderen mee bepalen, o.m. - De omgeving en de plaats - Het gegeven tijd - Het medium (o.m.: face-to-face, telefoon, brief, , sms, chatten, ) - Sfeer en emoties - Afspraken en regels - De positie die elk in de interactie inneemt Grondhoudingen in professionele omgang, o.m. - Respect - Openheid - Echtheid - Evenwaardigheid - Klantvriendelijkheid - Luistervaardigheid - Flexibiliteit - Zelfstandigheid - Vertrouwenwekkend

14 14 - Stressbestendig - Behulpzaam - Empathisch -

15 15 PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN TIMING 1 Algemene pedagogisch-didactische wenken 1.1 Vakoverschrijdende eindtermen Wat? Vakoverschrijdende eindtermen (VOET) zijn minimumdoelstellingen, die in tegenstelling tot de vakgebonden eindtermen niet gekoppeld zijn aan een specifiek vak, maar door meerdere vakken of onderwijsprojecten worden nagestreefd. De VOET worden volgens een aantal vakoverschrijdende thema's geordend: leren leren, sociale vaardigheden, opvoeden tot burgerzin, gezondheidseducatie, milieueducatie en muzisch-creatieve vorming. De school heeft de maatschappelijke opdracht om de VOET volgens een eigen visie en stappenplan bij de leerlingen na te streven (inspanningsverplichting) Waarom? Het nastreven van VOET vertrekt vanuit een bredere opvatting van leren op school en beoogt een accentverschuiving van een eerder vakgerichte ordening naar meer totaliteitsonderwijs. Door het aanbieden van realistische, levensnabije en concreet toepasbare aanknopingspunten, worden leerlingen sterker gemotiveerd en wordt een betere basis voor permanent leren gelegd. VOET vervullen een belangrijke rol bij het bereiken van een voldoende brede en harmonische vorming en behandelen waardevolle leerinhouden, die niet of onvoldoende in de vakken aan bod komen. Een belangrijk aspect is het realiseren van meer samenhang en evenwicht in het onderwijsaanbod. In dit opzicht stimuleren VOET scholen om als een organisatie samen te werken. De VOET verstevigen de band tussen onderwijs en samenleving, omdat ze tegemoetkomen aan belangrijk geachte maatschappelijke verwachtingen en een antwoord proberen te formuleren op actuele maatschappelijke vragen Hoe te realiseren? Het nastreven van VOET is een opdracht voor de hele school, maar individuele leraren kunnen op verschillende wijzen een bijdrage leveren om de VOET te realiseren. Enerzijds door binnen hun eigen vakken verbanden te leggen tussen de vakgebonden doelstellingen en de VOET, anderzijds door thematisch onderwijs (teamgericht benaderen van vakoverschrijdende thema's), door projectmatig werken (klas- of schoolprojecten, intra- en extra-muros), door bijdragen van externen (voordrachten, uitstappen). Het is een opdracht van de school om via een planmatige en gediversifieerde aanpak de VOET na te streven. Ondersteuning kan gevonden worden in pedagogische studiedagen en nascholingsinitiatieven, in de vakgroepwerking, via voorbeelden van goede school- en klaspraktijk en binnen het aanbod van organisaties en educatieve instellingen. 1.2 Begeleid zelfgestuurd leren Wat? Met begeleid zelfgestuurd leren bedoelen we het geleidelijk opbouwen van een competentie naar het einde van het secundair onderwijs, waarbij leerlingen meer en meer het leerproces zelf in handen gaan nemen. Zij zullen meer en meer zelfstandig beslissingen leren nemen in verband met leerdoelen, leeractiviteiten en zelfbeoordeling. Dit houdt onder meer in dat: de opdrachten meer open worden; er meerdere antwoorden of oplossingen mogelijk zijn; de leerlingen zelf keuzes leren maken en verantwoorden; de leerlingen zelf leren plannen;

16 16 er feedback wordt voorzien op proces en product; er gereflecteerd wordt op leerproces en leerproduct. De leraar is ook coach, begeleider. De impact van de leerlingen op de inhoud, de volgorde, de tijd en de aanpak wordt groter Waarom? Begeleid zelfgestuurd leren sluit aan bij enkele pijlers van ons PPGO, o.m. leerlingen zelfstandig leren denken over hun handelen en hierbij verantwoorde keuzes leren maken; leerlingen voorbereiden op levenslang leren; het aanleren van onderzoeksmethodes en van technieken om de verworven kennis adequaat te kunnen toepassen. Vanaf het kleuteronderwijs worden werkvormen gebruikt die de zelfstandigheid van kinderen stimuleren, zoals het gedifferentieerd werken in groepen en het contractwerk. Ook in het voortgezet onderwijs wordt meer en meer de nadruk gelegd op de zelfsturing van het leerproces in welke vorm dan ook. Binnen de vakoverschrijdende eindtermen, meer bepaald Leren leren, vinden we aanknopingspunten als: keuzebekwaamheid; regulering van het leerproces; attitudes, leerhoudingen, opvattingen over leren. In onze huidige (informatie)maatschappij wint vaardigheid in het opzoeken en beheren van kennis voortdurend aan belang Hoe te realiseren? Het is belangrijk dat bij het werken aan de competentie de verschillende actoren hun rol opnemen: de leerling wordt aangesproken op zijn motivatie en leer kracht; de leraar krijgt de rol van coach, begeleider; de school dient te ageren als stimulator van uitdagende en creatieve onderwijsleersituaties. De eerste stappen in begeleid zelfgestuurd leren zullen afhangen van de doelgroep en van het moment in de leerlijn Leren leren, maar eerder dan begeleid zelfgestuurd leren op schoolniveau op te starten is klein beginnen aan te raden. Vanaf het ogenblik dat de leraar zijn leerlingen op min of meer zelfstandige manier laat doelen voorop stellen; strategieën kiezen en ontwikkelen; oplossingen voorstellen en uitwerken; stappenplannen of tijdsplannen uitzetten; resultaten bespreken en beoordelen; reflecteren over contexten, over proces en product, over houdingen en handelingen; verantwoorde conclusies trekken; keuzes maken en verantwoorden is hij al met een of ander aspect van begeleid zelfgestuurd leren bezig.

17 ICT Wat? Onder ICT verstaan we het geheel van computers, netwerken, internetverbindingen, software, simulatoren, enz. Telefoon, video, televisie en overhead worden in deze context niet expliciet meegenomen Waarom? De recente toevloed van informatie maakt levenslang leren een noodzaak voor iedereen die bij wil blijven. Maatschappelijke en onderwijskundige ontwikkelingen wijzen op het belang van het verwerven van ICT. Enerzijds speelt het in op de vertrouwdheid met de beeldcultuur en de leefwereld van jongeren. Anderzijds moeten jongeren niet alleen in staat zijn om nieuwe media efficiënt te gebruiken, maar is ICT ook een hulpmiddel bij uitstek om de nieuwe onderwijsdoelen te realiseren. Het nastreven van die competentie veronderstelt onderwijsvernieuwing en aangepaste onderwijsleersituaties. Er wordt immers meer en meer belang gehecht aan probleemoplossend denken, het zelfstandig of in groep leren werken, het kunnen omgaan met enorme hoeveelheden aan informatie... In bepaalde gevallen maakt ICT deel uit van de vakinhoud en is ze gericht op actieve beheersing van bijvoorbeeld een softwarepakket binnen de lessen informatica. In de meeste andere vakken of bij het nastreven van vakoverschrijdende eindtermen vervult ICT een ondersteunende rol. Door de integratie van ICT kunnen leerlingen immers: het leerproces in eigen handen nemen; zelfstandig en actief leren omgaan met les- en informatiemateriaal; op eigen tempo werken en een eigen parcours kiezen (differentiatie en individualisatie) Hoe te realiseren? In de eerste graad van het SO kunnen leerlingen onder begeleiding elektronische informatiebronnen raadplegen. In de tweede en nog meer in de derde graad kunnen de leerlingen spontaan gegevens opzoeken, ordenen, selecteren en raadplegen uit diverse informatiebronnen en kanalen met het oog op de te bereiken doelen. Er bestaan verschillende mogelijkheden om ICT te integreren in het leerproces. Bepaalde programma s kunnen het inzicht verhogen d.m.v. visualisatie, grafische voorstellingen, simulatie, het opbouwen van schema s, stilstaande en bewegende beelden, demo... Sommige cd-roms bieden allerlei informatie interactief aan, echter niet op een lineaire manier. De leerling komt via bepaalde zoekopdrachten en verwerkingstaken zo tot zijn eigen gestructureerde leerstof. Databanken en het internet kunnen gebruikt worden om informatie op te zoeken. Wegens het grote aanbod aan informatie is het belangrijk dat de leerlingen op een efficiënte en een kritische wijze leren omgaan met deze informatie. Extra begeleiding in de vorm van studiewijzers of instructiekaarten is een must. Om tot een kwaliteitsvol eindresultaat te komen, kunnen leerlingen de auteur (persoon, organisatie...) toevoegen alsook de context, andere bronnen die de inhoud bevestigen en de onderzoeksmethode. Dit zal het voor de leraar gemakkelijker maken om het resultaat en het leerproces te beoordelen. De resultaten van individuele of groepsopdrachten kunnen gekoppeld worden aan een mondelinge presentatie. Een presentatieprogramma kan hier ondersteunend werken. Men kan resultaten en/of informatie uitwisselen via , blackboard, chatten, nieuwsgroepen, discussiefora... ICT maakt immers allerlei nieuwe vormen van directe en indirecte communicatie mogelijk. Dit is zeker een meerwaarde omdat ICT op die manier niet alleen de mogelijkheid biedt om interscolaire projecten op te zetten, maar ook om de communicatie tussen leraar en leerling (uitwisselen van cursusmateriaal, planningsdocumenten, toets- en examenvragen...) en leraren onderling (uitwisseling lesmateriaal ) te bevorderen. Sommige programma s laten toe op graduele niveaus te werken. Ze geven de leerling de nodige feedback en remediëring gedurende het leerproces (= zelfreflectie en evaluatie).

18 18 2 Specifieke pedagogisch-didactische wenken en timing Nr. Pedagogisch-didactische wenken Timing 1. Begrippenkader Om het onderscheid tussen mensenkennis, psychologie, agogiek en toegepaste psychologie aan te duiden, kan men uitgaan van concrete situaties. Testresultaten, videofragmenten van experimenten, opzoekingwerk via het internet, statistische gegevens kunnen inzichten ondersteunen (de Teleac-reeks Wat is Psychologie? is nog steeds waardevol didactisch materiaal). Het is van belang dat de leefwereld van de doelgroep steeds centraal staat. Hun leeftijdsgebonden interesses en hun studiekeuze bieden steeds opnieuw verhelderende voorbeelden. 2. Persoonlijkheid Bij de bespreking van dit vakonderdeel (en ook zelfbeeld en sociale perceptie), kunnen bepaalde aspecten confronterend zijn voor sommige leerlingen. De leraar zal hiermee rekening houden ook in functie van de aard van de leerlingengroep die vaak zeer verschillend hierop kan reageren. Men heeft niet altijd zicht hoe leerlingen de inhouden verwerken. Ze uiten dit niet altijd binnen een klassetting. Voorzichtigheid en respect voor de individuele eigenheid zijn noodzakelijk bij de keuze van de voorbeelden en in het woordgebruik. 3. Het zelfbeeld De bespreking van de verschillende facetten van het zelf (het sociale zelfbeeld, het emotionele zelfbeeld, het cognitieve zelfbeeld, het fysieke zelfbeeld, het materiële zelfbeeld) bieden heel veel kansen om de link te leggen met het omgaan met groepen (zie infra) binnen een professionele context. 4. Sociale perceptie Ook in dit onderdeel is het de bedoeling dat de praktische bruikbaarheid in een professionele context wordt aangebracht. 5. Waarnemen Het kan niet de bedoeling zijn een cursus biologie of fysiologie te geven. Wel is het belangrijk dat de leerlingen inzicht hebben in het waarnemingsproces. Hieruit kunnen afleidingen gemaakt worden naar de professionele wereld van o.m. de reclame, consumentengedrag, beïnvloedingsmechanismen Er kan uitgegaan worden van de ervaringen en de voorbeelden aangegeven door de leerlingen. Er is overigens heel wat beeldmateriaal ter beschikking (o.m. via het internet). Eenvoudige experimentjes zoals geurproefjes, smaakproefjes, brailleschrift kunnen een hulp zijn bij het aantonen van de beperktheid van onze zintuigen. Reclamefolders, illustraties van camouflagetechnieken (o.m. in de persfotografie), grootte van waargenomen voorwerpen de realiteit van elke dag confronteert de leerlingen met de gegevens uit de waarnemingspsychologie. Beïnvloedende factoren ontdekken aan de hand van concrete oefeningen zoals twee leerlingen een verhaal laten vertellen of een opname laten bekijken, daaruit de gegevens bespreken en suggesties formuleren. 6. Observeren Aan de hand van concrete observatieoefeningen, worden samen met de leerlingen vaststellingen gedaan die resulteren in het formuleren van de doelstellingen van de observatie. 7. Emoties als dynamisch-affectief aspect van het menselijk gedrag Emoties verwijzen naar voorbijgaande ervaringen die beleefd worden met een bepaalde intensiteit. Ze worden voor een deel voortgebracht door cognitieve inschatting van een 4 lt 8 lt 8 lt 8 lt 8 lt 10 lt 8 lt

19 19 Nr. Pedagogisch-didactische wenken Timing situatie en worden gevolgd door zowel aangeleerde als reflexmatige responsen. De leerlingen kunnen situaties en andere aspecten aangeboden worden waarop zij gevraagd worden te reageren en te verantwoorden wat de beweegredenen zijn voor hun reactie (bijv. de ene kan hulp bieden in een bepaalde situatie, de ander laat hulp aan anderen over; waarom?) Relaties tussen emoties en andere aspecten van het psychisch leven, o.m.: emoties biologische aspecten; emoties waarneming; emoties geheugen; emoties sociaal gedrag en sociale beïnvloeding. Emoties zijn van voorbijgaande aard; ze hebben een vrij duidelijk begin en einde in tegenstelling tot stemmingen die eerder van langere en meer onduidelijke duur zijn. Een emotionele ervaring wordt voor een deel ontlokt door een cognitieve inschatting van een situatie in functie van gestelde doelen. Emotionele ervaringen kunnen denkprocessen in gang zetten, o.m. door de aandacht te richten op een aantal aspecten en af te leiden van andere. Emotionele ervaringen neigen tot actie, motiveren tot een zich gedragen op een bepaalde manier. Emotionele ervaringen zijn passies die je overvallen, niet de acties die ze op gang brengen. De persoon is dus enerzijds degene die de emotie ondergaat en anderzijds degene die controle uitoefent op de gedragingen die voortvloeien uit de emoties. Vragen kunnen hierbij worden gesteld: in welke mate beïnvloeden de hersenen het eetgedrag? Hebben mensen een bepaalde mate van sensorische stimulering nodig vooraleer iets waar te nemen? Hoe kunnen motivatie en emoties invloed hebben op het geheugen? Wat brengt mensen ertoe agressief te reageren? Waarom is de ene het slachtoffer van zijn emoties en de ander iemand die rationeel zijn emoties kan beheersen? Emoties hebben voor het menselijk gedrag een aantal functies: een communicatie van de innerlijke toestand en intenties naar elkaar; het leidt het denken en handelen en voorziet het van energie; emoties kunnen het denken en handelen ontwrichten; emoties ondersteunen het gedrag en sociale relaties. Aan de hand van songteksten of filmfragmenten kunnen gevoelens van blijheid, spijt, verdriet, angst, haat worden onderkend en kunnen de kenmerken ervan worden vergeleken. 8. Motivaties als drijfveer voor het menselijk handelen Motivaties verwijzen naar de invloeden die aanleiding geven tot gedrag, die er de richting, de intensiteit en de doorzettingsgraad van bepalen. Uit voorbeelden kunnen de leerlingen afleiden dat gemotiveerd gedrag ontstaat uit: de drang van binnenuit, externe factoren, het te bereiken doel. Motivationele conflicten kunnen heel goed aangewend worden om professionele situaties te laten analyseren. Wel gaat men best vooraf uit van herkenbare motivationele conflicten uit de eigen leef- en belevingswereld. 9. Het onbewuste als drijfveer voor het handelen Zonder dat het de bedoeling is een cursus dieptepsychologie te geven, is het voor leerlingen boeiend de onbewuste mechanismen te ontdekken die meespelen bij het maken van keuzes, het reageren in een sociale context. Zeker binnen hun beroepsgebied spelen die mechanismen mee en is het nuttig te weten dat ze er zijn en hoe er mee om te gaan. 10. Groepen en groepsvorming Het sociologische onderscheid tussen groepen is een belangrijk inhoudelijk gegeven voor deze leerlingengroep. Vooral het aspect sociale categorie biedt veel mogelijkheden om de link met reclame en PR te maken. Leerlingen moeten een zicht hebben op het begrip lifestyle als sociologisch begrip. Recent beschouwt men als nieuwe vormen van identiteit van iemand zijn behoren tot 6 lt 4 12 lt

20 20 Nr. Pedagogisch-didactische wenken Timing een bepaalde lifestyle (dus niet meer een identiteit die bepaald wordt door je leeftijd, nationaliteit, sociale klasse ). De gevolgen hiervan voor de persoon zijn dat hij steeds meer onder druk komt te staan van reclame die hem aanzet tot consumeren en druk vanwege de groep waartoe hij behoort. Marc Elchardus heeft het hierover in Elchardus, M.,Glorieux, I. De symbolische samenleving, Lannoo, Tielt, Assertiviteit 6 lt 12. Stress Mensen kunnen door de band goed met spanningen overweg, maar sommige spanningen, zeker als ze lange tijd duren kunnen leiden tot stress; In dat geval kunnen allerlei verschijnselen optreden die psychisch en/of lichamelijk van aard zijn (o.m. concentratieproblemen, lusteloosheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid ). De leerlingen kunnen in herkenbare situaties de oorzaken van stress achterhalen met de bedoeling zowel preventief als curatief te kunnen handelen. 4 lt 13. Omgaan met mensen Het kan niet de bedoeling zijn om een cursus ontwikkelingspsychologie te geven waarbij de leerlingen al de kenmerken op de ontwikkelingsgebieden moeten kunnen opsommen. Wel is het van belang de typerende aspecten uit het leeftijdsgebonden gedrag te onderkennen opdat ze er hun eigen omgang en communicatie kunnen op afstemmen (vooral in professionele situaties). Het kan ook boeiend zijn de reclame te analyseren die voor elke leeftijdscategorie wordt toegepast. Ook voor de specifieke groepen is het niet de bedoeling de achterliggende oorzaken en de types van de handicaps en/of psychiatrische problematiek weer te geven. Ook hier gaat het om het inzien hoe basisvaardigheden in de omgang met deze mensen zowel hen als de professional ten goede komen. Omgaan met mensen houdt interacties in tussen individuen en tussen groepen. Elke interactie heeft te maken met onderlinge beïnvloeding van het handelen of het denken van deze mensen of groepen. In de sociologie onderscheidt men 5 soorten interactie: uitwisseling of sociale ruil, samenwerking, conformiteit, machtsuitoefening en conflict. 14 lt

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair BSO. Verwarmingsinstallaties. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS.

TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair BSO. Verwarmingsinstallaties. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: TV Elektriciteit/elektronica/centrale verwarming/sanitair Specifiek gedeelte 2 lt/w Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: Verwarmingsinstallaties

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: A-stroom Graad: eerste graad Jaar: eerste leerjaar KEUZEGEDEELTE Vak(ken): AV Economie 1e lj: 2 lt/w Vakkencode: WW-s Leerplannummer: 2005/104 nieuw Eerste graad A-stroom

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: derde leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Naamloos jaar (zachte sector) Vak(ken): TV Toegepaste psychologie 2 lt/w Vakkencode: CW-p

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Personenzorg. Jeugd- en gehandicaptenzorg CW-P. (Vervangt 2002/326)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Personenzorg. Jeugd- en gehandicaptenzorg CW-P. (Vervangt 2002/326) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Personenzorg Optie(s) Jeugd- en gehandicaptenzorg Vak(ken): PV/TV Stage opvoedkunde 4/8 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

PV Praktijk elektriciteit

PV Praktijk elektriciteit LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: PV Praktijk elektriciteit Specifiek gedeelte 7/7 lt/w Studierichting: Studiegebied: Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: Elektrotechnieken Mechanica-elektriciteit TSO tweede

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: derde leerjaar Studiegebied: Handel FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s) MEDICO-SOCIALE ADMINISTRATIE Vak(ken): TV Toegepaste psychologie 2 lt/w

Nadere informatie

Onderwijsinspectie Vlaanderen

Onderwijsinspectie Vlaanderen 1. Doel practica in ASO, KSO en TSO Onderwijsinspectie Vlaanderen Hoe is het in de praktijk gesteld met het uitvoeren van leerlingenproeven? Het empirisch karakter van het vak tot uiting brengen Leerlingen

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Communicatieve vaardigheden Ac 1

Communicatieve vaardigheden Ac 1 Communicatieve vaardigheden Ac 1 HIK Hoger Instituut der Kempen Afdeling Graduaat Maatschappelijk Werk Academiejaar 2008-2009 Els Boven en Lize Vandereycken Module: A Sociaal werk Ac1 Communicatieve vaardigheden

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces

Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces Sociale vaardigheden: Partners in het leerproces OMGAAN MET DE ZORGVRAGER 1 Attitudes 12 1.1 Attitude 13 1.2 De specifieke beroepsattitudes van de verzorgende 14 1.2.1 De specifieke beroepsattitudes van

Nadere informatie

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl <.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl 1 0 + ++ Volgt het schoolboek het nieuwe leerplan en dus ook de vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen die in de leerplannen werden opgenomen? Hierbijgaan

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE

VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE TSO DERDE GRAAD 1ste en 2de LEERJAAR OPTIE : ONTHAAL EN PUBLIC RELATIONS VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE 2 UUR/WEEK CW -p (96118) vervangt 94056 1 1. OVERZICHT VAN HET AANTAL LESUREN/WEEK PER LEERJAAR. TSO

Nadere informatie

GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT

GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT Wat is diversiteit? Diversiteit betekent verscheidenheid. Mensen kunnen op heel veel vlakken van elkaar verschillen. Het is die veelheid die we in het begrip

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 200) VOOR DE EERSTE GRAAD 2 2 AANSLUITING BIJ DE VAKKEN aardrijkskunde biologie sociaal-economische initiatie

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder)

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector Bouw Beginsituatie:

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

OVERDRACHTSKUNDE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht

OVERDRACHTSKUNDE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht OVERDRACHTSKUNDE EXAMENEISEN THEORIE SCHOONHEIDSVERZORGING B VERSIE JULI 2010 STICHTING KWALITEITSCENTRUM SCHOONHEIDSVERZORGING Exameneisen STRUCTUUR THEORIE-EXAMEN: OVERDRACHTSKUNDE Examen Overdrachtskunde

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten.

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. Inhouden en doelen van de opdrachten in de praktijkcomponent van de SLO en de GLO van BEO MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. de student geeft 10 à 20 minuten

Nadere informatie

Examenprogramma Engelse taal

Examenprogramma Engelse taal Examenprogramma Engelse taal Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 Engelse taal 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, )

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 1ste graad secundair onderwijs A stroom / B - stroom Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e BSO TWEEDE GRAAD vak TV ELEKTRICITEIT 1 u/week IT-e 2000/057 (vervangt 98036) 1 2 e graad SO Vak: ELEKTRICITEIT TV 1 ste jaar: 1u/w 2 de jaar: 1u/w BEGINSITUATIE VOOR HET VAK Voor het vak elektriciteit

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT Thema 1 Methodisch handelen 1 Methodisch handelen: wat is het? 1.1 Kenmerken 1.2 Stappenplan 2 Voor wie? 2.1 Doelgroep 2.2 Functionele

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Personenzorg Studierichting: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SPECIFIEK GEDEELTE Vak(ken): TV

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Examenprogramma beeldende vorming

Examenprogramma beeldende vorming Examenprogramma beeldende vorming Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 beeldende vorming 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1

Nadere informatie

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Examenprogramma dans Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 dans 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan vakoverstijgende

Nadere informatie

Toetstermen en taxonomiecodes

Toetstermen en taxonomiecodes Toetstermen en taxonomiecodes Door middel van toetstermen is vastgelegd wat deelnemers moeten kennen en kunnen. Een toetsterm is bepalend voor de inhoud van de opleiding en de toetsing. Dit betekent dat

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Dinsdag 27 september 2011 Ingrid Molein Annick Van der Stricht. DPB Gent

Dinsdag 27 september 2011 Ingrid Molein Annick Van der Stricht. DPB Gent Dinsdag 27 september 2011 Ingrid Molein Annick Van der Stricht DPB Gent Zorg en begeleiding bieden aan kinderen en volwassenen Vanuit een holistische, emancipatorische en dynamische visie Functioneren

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Eindtermen en leerdoelen WO

Eindtermen en leerdoelen WO Eindtermen en leerdoelen WO 1. Eindtermen In functie van gezondheidsopvoeding beoogt het project te werken aan verscheidene eindtermen: Eindtermen wereldoriëntatie (geldig vanaf 01/09/2010) Wereldoriëntatie

Nadere informatie

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Eamenprogramma lichamelijke opvoeding 2 Informatiewijzer 1. Preambule 2. Leeswijzer 3. Lichamelijke opvoeding 2 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE September 2012 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf... 6 Hoofdstuk 1: Communicatie en feedback... 7 1.1 De roos van Leary... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.1.1 Acht leraarstypen...

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur)

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

Secundair na secundair: Internaatswerking

Secundair na secundair: Internaatswerking Secundair na secundair: Internaatswerking Omschrijving Hier word je opgeleid tot opvoeder in een internaat. Als internaatsopvoeder zal je doorgaans met leerlingen van het lager en/of het secundair onderwijs

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Pagina 1 van 5 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Procesevaluatie: richt zich op de kwaliteit van het leerproces en probeert dus het leerproces van de leerlingen en het onderwijsproces (het didactisch

Nadere informatie

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus)

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m.

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen Vak(ken): AV Economie 0/2 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo

examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo en mma s examenprogramma s vo AANVULLING BEROEPSGERICHTE VAKKEN VOORTGEZET ONDERWIJS vmbo 0. Inhoud 1. Preambule 2 2. Examenprogramma per vak. 4 2.0 Leeswijzer. 4 2.1 Techniek-breed *) 2.2 ICT-route *)

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2

Voorscholingstraject: visie op leren. Sessie 2 Voorscholingstraject: visie op leren Sessie 2 Dagindeling Visie op leren: uiteenzetting Inoefenen m.b.t. visie op leren Opdracht: Uitwisseling praktijkvoorbeelden in functie van nieuw leerplan (reeds vertrouwde

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN

BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN BINNENKLASDIFFERENTIATIE IN WISKUNDELESSEN - Situering - Lkr over binnenklasdifferentiatie - Binnenklasdifferentiatie? - Leerplannen - Binnenklasdifferentiatie in wiskunde Hilde De Maesschalck 8 oktober

Nadere informatie

3KA Toegepaste informatica

3KA Toegepaste informatica 3KA Toegepaste informatica Thierry Willekens, leerkracht Koninklijk Technisch Atheneum Mol 2008 WOORD VOORAF Alle leerlingen verwerven de basisvaardigheden van ICT in het eerste jaar van de eerste graad

Nadere informatie

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat het programma in het eerste leerjaar te zwaar is We raken

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo

Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo Examenprogramma geschiedenis en staatsinrichting vmbo Informatiewijzer Preambule 1 Leeswijzer 2 geschiedenis en staatsinrichting 3 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51 Inhoud Woord vooraf 11 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13 1.1 Een definitie van de psychologie 14 1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis 16 1.2.1 Verschillen in het verzamelen

Nadere informatie

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Examenprogramma vmbo 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan vakoverstijgende thema's De leerling leert, in het kader van een

Nadere informatie

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling

Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functiebeschrijving teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling Functietitel Cluster Dienst Plaats in de organisatie Niveau Weddeschaal Statuut Teamverantwoordelijke Ruimtelijke en stedelijke

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3 VELDWERK LANDSCHAP DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in het

Nadere informatie

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS

WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel WERKEN AAN DE VOET IN DE LESSEN LATIJN EN GRIEKS 1. Talenonderwijs binnen een schoolbreed beleid De school werkt aan de

Nadere informatie

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784)

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) 1. Inleiding Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) Kinderen zijn de toekomst Later zullen ze leren, werken en leven in een andere maatschappij. Een samenleving waarvan

Nadere informatie