Personen met diabetes Website Vlaamse diabetes vereniging richtlijnen EFFECTIVENESS OF MEDICAL NUTRITION THERAPY (MNT)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Personen met diabetes Website Vlaamse diabetes vereniging http://www.diabetes-vdv.be/ richtlijnen EFFECTIVENESS OF MEDICAL NUTRITION THERAPY (MNT)"

Transcriptie

1 Richtlijn Nutrition recommendations and interventions for diabetes: a position statement of the American Diabetes Association Publicatiejaar 2008 Organisatie American Diabetes Association Auteurs John P. Bantle, Judith Wylie-Rosett, Ann L. Albright, Caroline M. Apovian, Nathaniel G. Clark, Marion J. Franz, Byron J. Hoogwerf, Alice H. Lichtenstein, Elizabeth Mayer-Davis, Arshag D, Mooradian, Madelyn L. Wheeler Instellingen van de auteurs Niet weergegeven Thema Diabetes Focus Voeding Populatie Vindplaats Personen met diabetes Website Vlaamse diabetes vereniging richtlijnen Engels EFFECTIVENESS OF MEDICAL NUTRITION THERAPY (MNT) Nederlands EFFICIËNTIE VAN MEDISCHE VOEDINGSTHERAPIE (MVT) Individuals who have pre-diabetes or diabetes should receive individualized medical nutrition therapy (MNT). Such therapy is best provided by a registered dietitian familiar with the components of diabetes MNT. Individuen die prediabetes of diabetes hebben zouden geïndividualiseerde medische voedingstherapie (MVT) moeten krijgen. Dergelijke therapie wordt best voorzien door een geregistreerde diëtist bekend met de onderdelen van diabetes MVT EFFECTIVENESS OF MEDICAL NUTRITION THERAPY (MNT) EFFICIËNTIE VAN MEDISCHE VOEDINGSTHERAPIE (MVT) Nutrition counseling should be sensitive to the personal needs, willingness to change, and ability to make changes of the individual with prediabetes or diabetes. Voedingscounseling zou afgestemd moeten zijn met persoonlijke noden, bereidwilligheid tot veranderen, en de mogelijkheid om veranderingen aan te brengen bij het individu met prediabetes of diabetes. ENERGY BALANCE, OVERWEIGHT, AND OBESITY ENERGIE BALANS, OVERGEWICHT, EN OBESITAS In overweight and obese insulinresistant individuals, modest weight loss has been shown to improve insulin resistance. Thus, weight loss is Recommended for all such individuals who have or are at risk for diabetes Er werd aangetoond dat gematigd gewichtverlies bij zwaarlijvige en corpulente insulineresistente individuen, de insulineresistentie verbetert. Daarom wordt gewichtsverlies aangeraden voor alle individuen die diabetes hebben of risico lopen op het krijgen van diabetes. For weight loss, either low-carbohydrate or low-fat calorie-restricted diets may be effective in the short term (up to 1 year). Op korte termijn kunnen lage koolhydraat of lagevet caloriegelimiteerde diëten efficiënt zijn voor gewichtsverlies (tot 1 jaar). NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 1

2 ENERGY BALANCE, OVERWEIGHT, AND OBESITY ENERGIE BALANS, OVERGEWICHT, EN OBESITAS For patients on low-carbohydrate diets, monitor lipid profiles, renal function, and protein intake (in those with nephropathy), and adjust hypoglycemic therapy as needed. Physical activity and behavior modification are important components of weight loss programs and are most helpful in maintenance of weight loss. Voor patiënten die een laag koolhydraten dieet volgen, controleer vetprofiel, nierfunctie, en proteïne inname (bij deze met een nieraandoening), en pas de hypoglycemie therapie aan waar nodig. Fysische activiteiten en gedragsverandering zijn belangrijke componenten van gewichtsverlies programma s en helpen het meest bij het behouden van het gewichtsverlies. Weight loss medications may be considered in the treatment of overweight and obese individuals with type 2 diabetes and can help achieve a 5 10% weight loss when combined with lifestyle modification. Bariatric surgery may be considered for some individuals with type 2 diabetes and BMI _35 kg/m2 and can result in marked improvements in glycemia. The long-term benefits and risks of bariatric surgery in individuals with pre-diabetes or diabetes continue to be studied. Medicatie voor gewichtsverlies kan overwogen worden bij het behandelen van overgewicht en corpulente individuen met type 2 diabetes en kan helpen in het bereiken van een gewichtsverlies van 5-10% indien het gecombineerd wordt met levensstijl aanpassingen. Bariatrische chirurgie kan overwogen worden bij sommige individuen met type 2 diabetes en een BMI_35 kg/m² en kan resulteren in merkbare verbeteringen van glycemie. De lange termijn voordelen en risico s van bariatrische chirurgie in individuen met prediabetes of diabetes wordt voortdurend bestudeerd. NUTRITION RECOMMENDATIONS AND INTERVENTIONS FOR THEPREVENTION OF DIABETES (PRIMARY PREVENTION) DIABETES (PRIMAIRE PREVENTIE) Among individuals at high risk for developing type 2 diabetes, structured programs that emphasize lifestyle changes that include moderate weight loss (7% body weight) and regular physical activity (150 min/week), with dietary strategies including reduced calories and reduced intake of dietary fat, can reduce the risk for developing diabetes and are therefore recommended. Individuals at high risk for type 2 diabetes should be encouraged to achieve the U.S. Department of Agriculture (USDA) recommendation for dietary fiber (14 g fiber/1,000 kcal) and foods containing whole grains (one-half of grain intake). Gestructureerde programma s die levensstijl aanpassingen benadrukken die gematigd gewicht verlies (7% van het lichaamsgewicht) en regelmatige fysische activiteiten ( 150 min/week)inhouden, met dieet strategieën die verminderde calorieën en verminderde vetinname inhouden, kunnen het risico op ontwikkelen van diabetes bij alle individuen die een hoog risico hebben om type 2 diabetes te ontwikkelen verminderen en is daarom aanbevolen. Individuen met een verhoogd risico op type 2 diabetes zouden moeten aangemoedigd worden de aanbevelingen, van het U.S. departement van landbouw (USDA), voor dieet vezels (14g vezel/1000kcal) en voedsel dat volle granen bevat (de helft van graan inname), te bereiken. NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 2

3 NUTRITION RECOMMENDATIONS AND INTERVENTIONS FOR THE PREVENTION OF DIABETES (PRIMARY PREVENTION) DIABETES (PRIMAIRE PREVENTIE) There is not sufficient, consistent information to conclude that low glycemic load diets reduce the risk for diabetes. Nevertheless, low glycemic index foods that are rich in fiber and other important nutrients are to be encouraged. Observational studies report that moderate alcohol intake may reduce the risk for diabetes, but the data do not support recommending alcohol consumption to individuals at risk of diabetes. No nutrition recommendation can be made for preventing type 1 diabetes. Er is niet genoeg consequente informatie om te besluiten dat laag glycemisch geladen diëten het risico op diabetes verminderen. Niettemin, moeten laag glycemisch geïndexeerde voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels en andere belangrijke voedingsstoffen aangemoedigd worden. Observatie studies melden dat gematigd alcohol gebruik het risico op diabetes kan verminderen, maar de data ondersteunt het aanbevelen van alcoholconsumptie niet aan individuen met een risico op diabetes. Geen voedingsaanbevelingen kunnen gemaakt worden voor preventie van type 1 diabetes. Although there are insufficient data at present to warrant any specific recommendations for prevention of type 2 diabetes in youth, it is reasonable to apply approaches demonstrated to be effective in adults, as long as nutritional needs for normal growth and development are maintained. Hoewel er op heden onvoldoende data is om specifieke aanbevelingen, ter preventie van type 2 diabetes in jeugd, te verzekeren, is het redelijk om maatregelen toe te passen die effectief bleken te zijn in volwassen, zolang de voedingsbehoeften voor normale groei en ontwikkeling behouden blijven. NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR THE MANAGEMENT OF DIABETES (SECONDARY PREVENTION) Carbohydrate in diabetesmanagement A dietary pattern that includes carbohydrate from fruits, vegetables, whole grains, legumes, and low-fat milk is encouraged for good health Monitoring carbohydrate, whether by carbohydrate counting, exchanges, or experienced-based estimation remains a key strategy in achieving glycemic control. The use of glycemic index and load may provide a modest additional benefit over that observed when total carbohydrate is considered alone. Sucrose-containing foods can be substituted for other carbohydrates in the meal plan or, if added to the meal plan, covered with insulin or other glucoselowering medications. Care should be taken to avoid excess energy intake. DIABETES (SECUNDAIRE PREVENTIE) Koolhydraten beleid in diabetes Een voedingspatroon dat koolhydraten, van fruit, groenten, granen, peulvruchten en magere melk omvat wordt aangeraden voor een goede gezondheid. Controleren van koolhydraten, door koolhydraat telling, uitwisseling of op ervaring gebaseerde schattingen blijft een zeer belangrijke strategie bij het bereiken van een gecontroleerde glycemie. Het gebruik van de glycemie index en lading kan een bescheiden extra voordeel bijdragen ten opzichte van het geobserveerde wanneer alleen gehele koolhydraten in acht genomen worden. Sucrose bevattende voedsel kan vervangen worden door andere koolhydraten in een voedingsplan of indien toegevoegd aan het plan bedekt met insuline of andere glucose verlagende medicatie. Zorg zou moeten genomen worden om NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 3

4 overmatig energie opname te vermijden. NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR THE MANAGEMENT OF DIABETES (SECONDARY PREVENTION) Carbohydrate in diabetesmanagement As for the general population, people with diabetes are encouraged to consume a variety of fiber-containing foods. However, evidence is lacking to recommend a higher fiber intake for people with diabetes than for the population as a whole. Sugar alcohols and nonnutritive sweeteners are safe when consumed within the daily intake levels established by the Food and Drug Administration (FDA). DIABETES (SECUNDAIRE PREVENTIE) Koolhydraten beleid in diabetes Bij de algemene bevolking, worden mensen met diabetes aangeraden om een variatie van vezelbevattende voedingsmiddelen te consumeren. Hoewel, er is een gebrek aan bewijs om een hogere vezel opname aan te bevelen bij mensen met diabetes in vergelijking met de volledige bevolking. Polyolen en niet voedzame zoetmakers zijn veilig op het moment dat ze verbruikt worden binnen de dagelijks aanbevolen hoeveelheden vastgesteld door de voedsel en medicijnen administratie (FDA) Dietary fat and cholesterol in diabetes management Limit saturated fat to 7% of total calories. Intake of fat should be minimized. Voedingsvet en cholesterol in diabetes management Beperk verzadigde vetten tot 7% van het totaal aantal calorieën Opname van vet zou geminimaliseerd moeten worden Dietary fat and cholesterol in diabetes management Voedingsvet en cholesterol in diabetes management In individuals with diabetes, limit dietary cholesterol to 200 mg/day. Two or more servings of fish per week (with the exception of commercially fried fish filets) provide n-3 polyunsaturated fatty acids and are recommended. Protein in diabetes management For individuals with diabetes and normal renal function, there is insufficient evidence to suggest that usual protein intake (15 20% of energy) should be modified. Protein in diabetes management In individuals with type 2 diabetes, ingested protein can increase insulin response without increasing plasma glucose concentrations. Therefore, protein should not be used to treat acute or prevent nighttime hypoglycemia. Limiteer de voedingscholesterol tot 200mg/dag bij individuen met diabetes moet. Twee of meer porties vis per week ( met uitzondering van de commercieel gefrituurde visfilet) voorzien n3 poly-onverzadigde vetzuren en worden aanbevolen. Proteïne in diabetes beleid Voor individuen met diabetes met een normale nierfunctie, zijn er onvoldoende bewijzen om voor te stellen dat de gewoonlijke proteïne inname (15-20% van de energie) aangepast zou moeten worden. Proteïne in diabetes beleid Opgenomen proteïne kan bij individuen met type 2 diabetes, een insuline reactie verhogen zonder verhoging van plasma glucose concentraties. Daarom zouden proteïnen niet gebruikt mogen worden voor de behandeling van acute of ter NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 4

5 preventie van nachtelijke hypoglycemie. NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR THE MANAGEMENT OF DIABETES (SECONDARY PREVENTION) Protein in diabetes management High-protein diets are not recommended as a method for weight loss at this time. The long-term effects of protein intake 20% of calories on diabetes management and its complications are unknown. Although such diets may produce short-term weight loss and improved glycemia, it has not been established that these benefits are maintained long term, and long-term effects on kidney function for persons with diabetes are unknown DIABETES (SECUNDAIRE PREVENTIE) Proteïne in diabetes beleid Hoge proteïne diëten worden op dit moment niet aanbevolen als een methode voor gewichtsverlies. De lange-termijn effecten van proteïne inname van 20% van de calorieën in een diabetes beleid en de complicaties ervan zijn ongekend. Alhoewel dergelijke diëten op korte termijn gewichtsverlies kunnen veroorzaken en de glycemie kunnen verbeteren, werd het niet vastgesteld dat deze voordelen behouden blijven op lange termijn en lang termijn effecten op de nierwerking voor personen met diabetes is ongekend. Alcohol in diabetes management Alcohol in diabetes beleid If adults with diabetes choose to use alcohol, daily intake should be limited to a moderate amount (one drink per day or less for women and two drinks per day or less for men). Als volwassenen met diabetes kiezen om alcohol te verbruiken, zou de dagelijkse inname gelimiteerd moeten worden tot een gematigde hoeveelheid ( een drankje per dag of minder voor vrouwen en twee drankjes per dag of minder voor mannen) To reduce risk of nocturnal hypoglycemia in individuals using insulin or insulin secretagogues, alcohol should be consumed with food. In individuals with diabetes, moderate alcohol consumption (when ingested alone) has no acute effect on glucose and insulin concentrations but carbohydrate coingested with alcohol (as in a mixed drink) may raise blood glucose. Micronutrients in diabetes management Om het risico op nachtelijke hypoglycemie te vermindering in individuen die insuline of insuline secreterende substantie gebruiken, zou de alcohol samen met voedsel moeten genuttigd worden. In individuen met diabetes, gematigd alcohol gebruik ( alleen opgenomen) heeft geen invloed op glucose en insuline concentraties maar koolhydraten gecombineerd met alcohol ( zoals gemixt in een drankje) kan bloedglycemie verhogen. Micronutriënten in diabetes beleid There is no clear evidence of benefit from vitamin or mineral supplementation in people with diabetes (compared with the general population) who do not have underlying deficiencies. Er zijn geen duidelijke bewijzen dat vitamine en mineraal supplementen een voordeel bieden in personen met diabetes die geen onderliggende deficiënties hebben (vergeleken met de normale populatie). NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 5

6 NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR THE MANAGEMENT OF DIABETES (SECONDARY PREVENTION) Micronutrients in diabetes management DIABETES (SECUNDAIRE PREVENTIE) Micronutriënten in diabetes beleid Routine supplementation with antioxidants, such as vitamins E and C and carotene, is not advised because of lack of evidence of efficacy and concern relatedto long-term safety. Benefit from chromium supplementation in individuals with diabetes or obesity has not been clearly demonstrated and therefore cannot be recommended. Supplementen met antioxidanten zoals vitamine E en C en caroteen routinematig toedienen is niet aan te raden omdat er een gebrek is aan bewijs van de efficiëntie ervan en bezorgdheid gerelateerd aan de veiligheid op lange termijn. Voordeel van chroom supplementen in individuen met diabetes of zwaarlijvigheid is noch steeds niet duidelijk aangetoond en kan daarom niet aanbevolen worden. NUTRITION INTERVENTIONS FOR SPECIFIC POPULATIONS Nutrition interventions for type 2 diabetes Individuals with type 2 diabetes are encouraged to implement lifestyle modifications that reduce intakes of energy, saturated and trans fatty acids, cholesterol, and sodium and to increase physical activity in an effort to improve glycemia, dyslipidemia, and blood pressure. VOEDINGSAANBEVELINGEN VOOR SPECIFIEKE POPULATIES Voedingsinterventies voor type 2 diabetes Individuen met type 2 diabetes worden aangemoedigd levensstijl aanpassingen door te voeren dewelke de opname van energie, verzadigde - en transvetzuren, cholesterol, en natrium verminderen en die fysische activiteit vermeerderd in een poging de glycemie de dyslipidemie en de bloeddruk te verbeteren. Nutrition interventions for type 2 diabetes Voedingsinterventies voor type 2 diabetes Plasma glucose monitoring can be used to determine whether adjustments in foods and meals will be sufficient to achieve blood glucose goal s or if medication(s) needs to be combined with MNT. Nutrition interventions for older adults with diabetes Controle van plasma glucose kan gebruikt worden om te bepalen of aanpassingen in voeding en maaltijden voldoende zal zijn om het streefdoel van de bloedsuikerwaarden te bereiken of dat er medicatie nodig is in combinatie met de MVT. Voedingsinterventie voor ouderen met diabetes Obese older adults with diabetes may benefit from modest energy restriction and an increase in physical activity; energy requirement may be less than for a younger individual of a similar weight. A daily multivitamin supplement may be appropriate, especially for those older adults with reduced energy intake. Corpulente oudere mensen met diabetes kunnen mogelijks baat hebben van een gematigde energie beperking en een verhoging in fysische activiteit; de nodige energie kan minder zijn dan bij jongere individuen van een gelijksoortig gewicht. Dagelijkse multi-vitamine supplementen kunnen aangeraden zijn, vooral voor die ouderen met verminderde energie inname. NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 6

7 NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR CONTROLLING DIABETES COMPLICATIONS (TERTIARY PREVENTION) Microvascular complications Reduction of protein intake to Gram/ kg body weight a day in individuals with diabetes and the earlier stages of chronic kidney disease (CKD) and to 0.8 g /kg body weight a day in the later stages of CKD may improve measures of renal function (urine albumin excretion rate, glomerular filtration rate) and is recommended. MNT that favorably affects cardiovascular risk factors may also have a favorable effect on microvascular complications such as retinopathy and nephropathy. VOEDINGSAANBEVELONGEN OM COMLICATIES TE CONTROLEREN (TERTIAIRE PREVENTIE) Microvasculaire complicaties Reductie van proteïne inname tot gram/kg lichaamsgewicht per dag in individuen met diabetes en in de eerste stadia van chronische nierziektes (CKD) en tot 0.8 gram/kg lichaamsgewicht per dag in latere stadia van CKD kan de nierfunctie waarden verbeteren ( urine albumine excretie ratio, glomerulaire filtratie ratio) en is aanbevolen. MVT die cardiovasculaire risico factoren positief beïnvloeden kunnen ook een positief effect hebben op microvasculaire complicaties zoals retinopathie en nefropathie. Treatment and management of CVD risk Behandeling en beleid van CVD risico Target A1C is as close to normal as possible without significant hypoglycemia. For patients with diabetes at risk for CVD, diets high in fruits, vegetables, whole grains, and nuts may reduce the risk. Doel A1C is zo normaal mogelijk zonder significante hypoglycemie Diëten met veel fruit, groeten, granen en noten kunnen het risico op verkleinen voor personen met diabetes met risico op CVD For patients with diabetes and symptomatic heart failure, dietary sodium intake of 2,000 mg/day may reduce symptoms. In normotensive and hypertensive individuals, a reduced sodium intake (e.g. 2,300 mg/day) with a diet high in fruits,vegetables, and low-fat dairy products lowers blood pressure. In most individuals, a modest amount of weight loss beneficially affects blood pressure. Een zoutdieet van 2,000 mg/dag kan de symptomen verminderen voor patiënten met diabetes en symptomatisch hartfalen. Bij individuen met normale en hoge bloeddruk kan een vermindering van natrium inname (bv. 2,300 mg/dag) met een dieet met veel fruit, groenten en magere zuivelproducten, de bloeddruk verlagen. In de meeste individuen, heeft een gematigd gewichtsverlies een positief effect op de bloeddruk. Hypoglycemia Ingestion of g glucose is the preferred treatment for hypoglycemia, although any form of carbohydrate that contains glucose may be used. Hypoglycemie Opname van 15-20g glucose is de behandeling bij uitstek voor hypoglycemie, alhoewel elke vorm van koolhydraten die glucose bevatten gebruikt kunnen worden. NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 7

8 NUTRITION RECOMMENDATIONS FOR CONTROLLING DIABETES COMPLICATIONS (TERTIARY PREVENTION) Hypoglycemia VOEDINGSAANBEVELONGEN OM COMLICATIES TE CONTROLEREN (TERTIAIRE PREVENTIE) Hypoglycemie The response to treatment of hypoglycemia should be apparent in min; however, plasma glucose should be tested again in _60 min, as additional treatment may be necessary. Reactie op de behandeling van hypoglycemie zou binnen minuten zichtbaar moeten zijn, plasma glucose zou na 60 minuten terug moeten gecontroleerd worden aangezien aanvullende behandeling nodig zou kunnen zijn Acute illness Acute ziekte During acute illnesses, insulin and oral glucose-lowering medications should be continued. Insuline en oraal glucose verlagende medicatie zouden tijdens acute ziekten doorgegeven moeten worden During acute illnesses, testing of plasma glucose and ketones, drinking adequate amounts of fluids, and ingesting carbohydrate are all important. Testen van plasma glucose en ketonen, het drinken van voldoende vocht en inname van koolhydraten zijn tijdens acute ziekten allemaal belangrijk. NUTRITION INTERVENTIONS FOR ACUTE COMPLICATIONS AND SPECIAL CONSIDERATIONS FOR PATIENTS WITH COMORBIDITIES IN ACUTE AND CHRONIC CARE FACILITIES Patients with diabetes in acute health care facilities Establishing an interdisciplinary team, implementation of MNT, and timely diabetesspecific discharge planning improves the care of patients with diabetes during and after hospitalizations. Patients with diabetes in acute health care facilities Hospitals should consider implementing a diabetes meal-planning system that provides consistency in the carbohydrate content of specific meals Patients with diabetes in long-term care facilities The imposition of dietary restrictions on elderly patients with diabetes in long-term care facilities is not warranted. Residents with diabetes should be served a regular menu, with consistency in the amount and timing of carbohydrate. VOEDINGSMAATREGLEN VOOR ACUTE COMPLICATIES EN SPECIALE OVERWEGINGEN VOOR PATIENTEN MET COMORBIDITEITEN EN CHRONISCHE ZORG FACILITEITEN Patiënten met diabetes in acute gezondheidszorg centra Het opstellen van een interdisciplinair team, implementeren van MVT, en tijdige diabetesspecifieke ontslagplanning verbeteren de zorg van de patiënten met diabetes tijden hun verblijf in het ziekenhuis. Patiënten met diabetes in acute gezondheidszorg centra Ziekenhuizen zouden moeten overwegen van een systeem te implementeren voor diabetes maaltijd planning dat consequentie biedt in de koolhydraten inhoud van specifieke maaltijden Patiënten met diabetes in een lange termijn zorg instelling De opgelegde voedingsgerelateerde beperkingen in oudere patiënten met diabetes in een lange termijn zorg instelling is niet verantwoord. Bewoners met diabetes zouden een gewone maaltijd geserveerde moeten worden met een consequentie in de hoeveelheid en de timing van NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 8

9 de koolhydraten. NUTRITION INTERVENTIONS FOR ACUTE COMPLICATIONS AND SPECIAL CONSIDERATIONS FOR PATIENTS WITH COMORBIDITIES IN ACUTE AND CHONIC CARE FACILITIES Patients with diabetes in long-term care facilities VOEDINGSMAATREGLEN VOOR ACUTE COMPLICATIES EN SPECIALE OVERWEGINGEN VOOR PATIENTEN MET COMORBIDITEITEN EN CHRONISCHE ZORG FACILITEITEN Patiënten met diabetes in een lange termijn zorginstelling An interdisciplinary team approach is necessary to integrate MNT for patients with diabetes into overall management Een interdisciplinaire aanpak is noodzakelijk voor het integreren van de MVT voor patiënten met diabetes in het algemeen beleid. There is no evidence to support prescribing diets such as no concentrated sweets or no sugar added. Er zijn geen bewijzen die het voorschrijven van diëten zoals geen geconcentreerde suikers of geen suiker toevoegen ondersteunen. In the institutionalized elderly, undernutrition is likely and caution should be exercised when prescribing weight loss diets. Bij de geïnstitutionaliseerde oudere, is er een grotere kans op ondervoeding en zou er moeten opgelet worden met het voorschrijven van een dieet voor gewichtsverlies. NURSING GUIDELINES PROJECT UCL (ÉCOLE DE SANTÉ PUBLIQUE) UNIVERSITEIT GENT (VERPLEGINGSWETENSCHAP) 9

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

! Summary!!!!!!!!!!!!!!

! Summary!!!!!!!!!!!!!! Summary Cardiovascular diseases are responsible for a large part of all deaths worldwide. Hypertensionisanimportantriskfactorforcardiovasculardiseasesandcanbemodulated bylifestylechangeslikeahealthydietandincreasedphysicalactivity.ahearthealthydiet,

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Esther Pekel diëtist Diabetescentrum 2015 1 Voedingsrichtlijn 2015 1e wetenschappelijke onderbouwde voedingsrichtlijn DM geschreven i.o.v. de NDF in 2006. 2e herziene richtlijn

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur.

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur. Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn.

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn. Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1!

Leefstijlinterventies met stip op 1! Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011 Voeding bij diabetes Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven Ede, 08.02.2011 DIABETES ATLAS, 3rd ed, IDF 2006 2007 2025 Total population (millions) 6600 7900 Adult population (millions)

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten. Elk kind wegen bij opname, groeicurve invullen Anamnese : allergie, nierinsufficiëntie, gluten intolerantie, Hoe is zijn eetlust? Is hij vegetariër? Heeft hij pijn? Koolhydraten zijn een belangrijke energieleverancier.

Nadere informatie

Goede voeding volgens de wetenschap

Goede voeding volgens de wetenschap Goede voeding volgens de wetenschap Prof.dr. Frans J Kok Wageningen campus Inhoud 1. Ongezond buikvet 2. Zelfexperiment 3. Richtlijnen goede voeding 4. Brood, zuivel, vis en chocola Obesitas: voeding-beweging-genen

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015

NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015 NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015 HANNE VAN BALLEGOOIJEN nr. 1 Het begint met een idee DISCLOSURE De totstandkoming van deze richtlijn is gefinancierd door het Diabetes Fonds. Geen van de leden van de

Nadere informatie

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht Graag in samenwerking Voor zowel kinderen als volwassenen zijn overgewicht en obesitas de belangrijkste risicofactoren voor de ontwikkeling van

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB)

De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) De Nederlandse Norm Gezond Bewegen geeft een algemeen advies omtrent bewegen en gezondheid. Opvolgen van deze adviezen zal vooral gezondheidswinst opleveren die

Nadere informatie

het dopaminerge beloningssysteem

het dopaminerge beloningssysteem het dopaminerge beloningssysteem 27/05/2016 51 mesolimbic DA system lekker eten zorgt voor DA afgifte 27/05/2016 52 Bassareo and Di Chiara, 1997 palatable food and dopamine why would some people overeat

Nadere informatie

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat?

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Lieven Annemans Universiteit Gent Maart 2016 Two views in health economics Health care as a cost Health care as an investment Annual growth

Nadere informatie

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 27 juni 2013 Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 1. EBP 2. Hulpmiddelen en voorzieningen 3. Aanpassingen 4. Waarom? EBP: Extremely Boring

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID. Dr. Marly Oosterhof

OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID. Dr. Marly Oosterhof OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID Dr. Marly Oosterhof STAPPEN NAAR GEZONDHEID Wat is obesitas? Definitie Classificatie Contribuerende factoren Complicaties Behandeling OBESITAS Wat is obesitas? Obesitas

Nadere informatie

DSM-5 en obesitas. prof.dr Tatjana van Strien

DSM-5 en obesitas. prof.dr Tatjana van Strien DSM-5 en obesitas prof.dr Tatjana van Strien 1 2 3 4 Overgewicht: energie balans probleem Big Two: Te weinig bewegen Te veel eten Richtlijn behandeling obesitas, 2008 Minder eten Meer bewegen Eventuele

Nadere informatie

Behandeling 15-10-2013. Obese patients have unrealistic weight loss goals. Initial 218 0. Outcome Weight (lbs) % Reduction

Behandeling 15-10-2013. Obese patients have unrealistic weight loss goals. Initial 218 0. Outcome Weight (lbs) % Reduction Obesitas Obesitas is een chronische ziekte waarbij een zodanige overmatige vetstapeling in het lichaam bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico s. 1. Obesitas is een ziekte. 2. Deze ziekte

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Algemene informatie Description Becel Dieet / Classic 2kg Exemption Flags Product Name Exempt from Artwork Exempt from NEP Reporting Country Becel Brand Name Dieet / Classic Product Name Legal

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Van sportdrank tot napilsen

Van sportdrank tot napilsen Van sportdrank tot napilsen vochtbalans rondom inspanning Marco Mensink & Jora Steennis marco.mensink@wur.nl Marco Jora indeling Waarom is de vochtbalans zo belangrijk Hoeveel vocht verlies ik Wat moet

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk. Jaap Seidell, VU en VUmc

Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk. Jaap Seidell, VU en VUmc Gezonde voeding in de huisartsenpraktijk Jaap Seidell, VU en VUmc voedingsrichtlijnen Hoeveel kun je voorkomen als je alles goed doet? Walter Willett Gezondheidsverlies in Nederland ten gevolge van voeding

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015

Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 op het achtergronddocument over Kalium De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van de Federatie Nederlandse

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Tolson D., Schofield I., Ramsay R., MacKellar M., Campbell L., Cameron S. & Gardiner S.

Tolson D., Schofield I., Ramsay R., MacKellar M., Campbell L., Cameron S. & Gardiner S. Guideline Nutrition for physically frail older people Publicatiejaar 2007 Organisatie The Nursing and Midwifery Practice Development Unit (NMPDU) Auteurs Tolson D., Schofield I., Ramsay R., MacKellar M.,

Nadere informatie

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines.

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. KGBN Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. A/ ISCHEMIC STROKE / TIA & geen CHD : Heart Protection Study : Subgroep stroke antec. gerandomiseerd naar simvastatine

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Resultaten campagnes handhygiëne

Resultaten campagnes handhygiëne Resultaten campagnes handhygiëne Nut van campagnes Universitair ziekenhuis Geneve ziekenhuisbrede campagne met posters, feedback, promotie handalcohol - compliance van 48 naar 66% - nosocomiale infecties

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Definitie Breder perspectief in de maatschappij Historische achtergrond: sportvoeding Nieuwe ontwikkelingen Voordelen Nadelen

Nadere informatie

Ouderen, kanker en ondervoeding

Ouderen, kanker en ondervoeding Ouderen, kanker en ondervoeding Lisette CPGM de Groot Wageningen Universiteit, Wageningen Malnutrition / ondervoeding Stratton, 2003: a state of nutrition in which a deficiency or excess of energy, protein

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?)

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Gezond zijn levert dus niet alleen meer Als voorbeeld vergelijken we twee jaren op, vijftigjarigen zonder en met diabetes maar ook veel betere en vitalere

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl

Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl In beweging! Gezondheidsuniversiteit 2015 Matthijs Hesselink Department of Human Movement Sciences Faculty of Health, Medicine and Life sciences Maastricht University Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

een overzicht Overzicht

een overzicht Overzicht Wegwijs in etikettering, claims, labels en GDAs Trends in functionele voeding: Prof. John Van Camp een overzicht nutrifoodchem Vakgroep Voedselveiligheid en Voedselkwaliteit Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Gezonde voeding (voor ouderen)

Gezonde voeding (voor ouderen) Gezonde voeding (voor ouderen) We worden steeds ouder Europe 29% North America 25% Eastern Asia 21% LA & Caribbean 14% 1953 Schijf van vijf 2004 1981 voorjaar van 2016 1965 1991 Algemene voedingsadviezen

Nadere informatie

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Prof Dr JJM Takkenberg Afdeling Thoraxchirurgie Erasmus MC Disclosures: none Deze presentatie Aortaklepvervanging: Hoe bepalen we de beste optie voor de individuele

Nadere informatie

Balance it: overgewicht preventie game. Pepijn van Empelen

Balance it: overgewicht preventie game. Pepijn van Empelen Balance it: overgewicht preventie game 2 Balance it: Wat het is? De totstandkoming Uitkomsten: game data TNO & IJsfontein 3 Balance it Zelfregulatie game/persuasive technology Mix tussen real-life taken/challenges

Nadere informatie

Nutrition Management Module

Nutrition Management Module Nutrition Management Module with new detection method for subclinical ketosis via milk recording Hiemke Knijn General facts CRV 2012 Owners: CR Delta and VRV (co-operatives) 50.000 customers world-wide

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Impact van de ingebruikname van de DSM-5

Impact van de ingebruikname van de DSM-5 Impact van de ingebruikname van de DSM-5 Eetstoornissen als casus Frédérique Smink Daphne van Hoeken H. Wijbrand Hoek Lunchbijeenkomst NIVEL 18 maart 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 -

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Voeding en Ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Heel oud worden: 115 (NL) of 122 (F) Ouder worden? Levensverwachting 2013 man: 79,4 jaren

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie