DIABETES MELLITUS. - Patiëntinformatie -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DIABETES MELLITUS. - Patiëntinformatie -"

Transcriptie

1 DIABETES MELLITUS - Patiëntinformatie -

2

3 Deze brochure werd door het diabetesteam samengesteld om u kennis te laten maken met diabetes. We beseffen dat dit een lange en moeilijke tekst is, maar we vinden het erg belangrijk dat u de zaken die erin staan begrijpt en eigen maakt. Uiteraard geeft het diabetesteam u graag uitleg over moeilijke passages of onduidelijkheden. Wat is diabetes? Bij diabetes is er een te hoge bloedsuiker in het bloed. Bloedsuiker of glucose is voor elke mens de belangrijkste brandstof die in het bloed circuleert. Vooral onze hersenen zijn volledig aangewezen op een voortdurende aanvoer van glucose. Onze spieren gebruiken de suiker als energie om samen te trekken. De hoeveelheid glucose in het bloed wordt tussen welbepaalde grenzen gehouden. Bij personen zonder suikerziekte is het suikergehalte voor de maaltijden ongeveer tussen 60 à 110 mg glucose per 100 ml bloed. Na de maaltijden stijgt het suikergehalte in het bloed, doch overschrijdt nooit de grens van 140 mg per 100 ml. We spreken van suikerziekte als de suiker in het bloed in nuchtere toestand hoger is dan 126 mg per 100 ml, of na de maaltijd meer dan 200 mg per 100 ml is. Dit suikergehalte in het bloed noemen we de glycaemie. De regeling van het bloedsuikergehalte berust vooral op de wisselende afscheiding van insuline door de alvleesklier, ook pancreas genaamd. De pancreas is een orgaan met de grootte van een kleine banaan, dat achter de maag ligt. Bepaalde cellen in dit orgaan scheiden insuline af. Dat is een stof die de organen nodig hebben om de suiker uit het bloed te kunnen opnemen. Zonder insuline kunnen de cellen van de organen de suiker niet als brandstof binnenhalen en gebruiken, zodat het suikergehalte in het bloed blijft staan en stijgt. 1

4 Na de maaltijd wordt het voedsel verteerd in de darm en vervolgens opgenomen in het bloed, waardoor het suikergehalte in het bloed stijgt. Van zodra dit gebeurt, scheidt de pancreas meer insuline af, waardoor het bloedsuiker versneld wordt opgenomen in de verschillende weefsels, bv. de spieren, de lever, het vetweefsel enz.. Die weefsels kunnen de suiker verbruiken of verbranden, bv. voor een spierbeweging, of kunnen de suiker opslaan als reserve. Buiten de maaltijden, bv. s nachts, is het bloedsuikergehalte laag en spreekt het lichaam deze reserves aan. De afscheiding van insuline is dan laag. Diabetes betekent een tekort aan insuline. Hierdoor kunnen de weefsels onvoldoende suiker uit het bloed opnemen en het bloedsuikergehalte stijgt. Vanaf een gehalte van ongeveer 180 mg per 100 ml begint de nier de overtollige suiker uit te scheiden. Hoe hoger het suikergehalte in het bloed, hoe meer suiker er verloren gaat met de urine, hoe meer urine door de patiënt gemaakt wordt en hoe meer hij dan ook zal moeten plassen. Het lichaam zal water verliezen en de suikerzieke krijgt grote dorst. Door het verlies van glucose in de urine gaat brandstof verloren en zal de patiënt vermageren. Omdat het lichaam de suiker minder als brandstof kan gebruiken, voelt de patiënt zich futloos en moe. Dit heeft een invloed op de afweer tegen ziektes. Microben houden van suiker, vandaar een verhoogde kans op ontstekingen. Dit uit zich in een vertraagde genezing van wondjes, en bij vrouwen in blaasontstekingen en infecties van de uitwendige geslachtsorganen en schede (wat met hevige jeuk kan gepaard gaan). Te onthouden : de bloedsuiker in nuchtere toestand is ongeveer tussen 60 en 110 mg per dl. vanaf 126 mg per dl (nuchter) spreken we van diabetes. bij diabetes is er een tekort aan insuline de tekens van suikerziekte zijn vermagering, grote dorst, veel drinken, moeheid en verhoogde infectieneiging. 2

5 Soorten suikerziekte Er zijn twee hoofdgroepen van suikerziekte: een type 1 en type 2, die men voor de eenvoud ook wel eens jeugddiabetes en ouderdomsdiabetes noemt. Type 1 Deze vorm treedt meestal op voor de leeftijd van 40 jaar, vooral rond de puberteit. De ziekte ontstaat vrij plots bij een voorheen perfect gezonde persoon en veroorzaakt dorst, vermageren, veelvuldig urineren enz. over een periode van enkele weken. Deze groep wordt ook gekenmerkt door het risico op ontwikkelen van een gevaarlijke situatie, namelijk de zogenaamde ketoacidosis, die verder wordt beschreven. Bij type 1 diabetes worden de insulineproducerende cellen van de pancreas (quasi) volledig vernietigd, zodat er (quasi) geen insuline meer gemaakt wordt. Dit betekent dat type 1 suikerzieken levenslang afhankelijk zijn van spuitjes van dagelijks toegediende insuline, en dat die toediening onder geen beding gestaakt mag worden. Er zijn in België een tal type 1 patiënten, het is zeker de minst frequente vorm. Door het ontstaan op jonge leeftijd en door zijn ernstig en absoluut tekort aan insuline is type 1 wel de meest ernstige vorm van diabetes. Type 2 Deze vorm treedt vooral op na de leeftijd van 40 jaar en komt 10 maal meer voor dan Type 1. De insulineproducerende cellen van de pancreas worden hier luier en uitgeput over verloop van jaren. Kenmerkend is ook de verminderde werking van de insuline. Er is méér insuline nodig om dezelfde 3

6 hoeveelheid suiker te laten opnemen in de weefsels. In het begin van de ziekte zien we dat de pancreas zelfs méér insuline produceert, maar na een zekere tijd geeft de pancreas er de brui aan. De frequentste oorzaak van de verminderde insulinewerking en de verhoogde behoefte aan insuline is overgewicht. 80 % van de type 2 patiënten zijn te zwaar op het ogenblik van de diagnose. Dikwijls vinden we ook andere problemen zoals hoge bloeddruk, verhoogde cholesterol en vetten in het bloed en een verhoogd urinezuur. Type 2 is een echte welvaartsziekte en neemt jaarlijks in frequentie toe, veroorzaakt door overvloedig eten en het gebrek aan lichaamsbeweging in onze maatschappij. Er blijft bij type 2 steeds voldoende insuline over om wat suiker als brandstof te blijven gebruiken, zodat ketoacidose (zie verder) zeer zelden optreedt en insuline niet zo obligaat moet worden toegediend. Vaak volstaan pillen om de suiker te doen dalen. De factor erfelijkheid is in het ontstaan van type 2 belangrijker dan bij type 1, doch het is momenteel nog niet mogelijk te voorspellen wie in een aangetaste familie de ziekte zal krijgen en wie niet. De zwaarlijvigen uit de familie lopen meer risico. Een zwangerschap verhoogt de behoefte aan insuline. Zwangere vrouwen met een zwakke pancreas kunnen aan die verhoogde behoefte niet voldoen en kunnen dus tijdelijk zwangerschapsdiabetes krijgen. Na de bevalling herstelt de oude situatie zich meestal. Zwangerschapsdiabetes houdt wel het risico in om later type 2 diabetes te ontwikkelen. Waarom moet diabetes behandeld worden? De behandeling van diabetes moet ernaar streven de situatie van de niet-diabeteslijder zo goed mogelijk te benaderen. Dit wil zeggen grosso modo een bloedsuikerwaarde van 60 à 100 mg/100 ml voor de maaltijden en onder de 180 na de maaltijden, en dit zonder al te 4

7 grote schommelingen en zonder dat de suiker te laag wordt ( = hypo s zie later). Het is belangrijk om te weten dat de belangrijkste symptomen zoals dorst, veelvuldig plassen, vermagering, moeheid en infecties, reeds verdwijnen bij bloedsuikerwaarden onder de 250 à 300 mg/100ml. Veel mensen die aan diabetes lijden, zijn dan ook tevreden met dergelijke suikerwaarden. Ze voelen er niets van, Waarom zouden we dan meer moeten doen?. Dit is echter totaal verkeerd! Suikerziekte is een sluipend vergif! Uit verschillende studies blijkt namelijk dat suikerziekte aanleiding kan geven tot ernstige complicaties. Hoe beter men de normale suikerwaarden in het bloed kan benaderen, hoe beter men deze verwikkelingen op lange termijn kan voorkomen. Welke complicaties? 1. Aantasting van de grote bloedvaten = MACRO-ANGIOPATHIE. De aantasting van de grote bloedvaten wordt in de volksmond aderverkalking genoemd. Wij spreken van atherosclerose, waarbij de grote bloedvaten dichtslibben. De aantasting van de bloedvaten naar de benen kan een krampachtige pijn veroorzaken, eerst bij het stappen( etalageziekte ), later bij rust. Bij stappen hebben de spieren meer bloed nodig, doch door de vernauwde bloedvaten kan er onvoldoende bloed worden aangevoerd. Zonder bloed kunnen de weefsels zelfs afsterven, en in dat geval eindigt het proces soms in een amputatie. De bloedvaten die de hartspier van bloed voorzien, noemen we de kransslagaders. Aantasting van deze slagaders uit zich net zoals in de benen meestal eerst als een krampachtige pijn achter het borstbeen, 5

8 wanneer de persoon een inspanning levert. Dit heet angor pectoris of angine de poitrine. Het afsterven van de hartspier is het bekende hartinfarct. De aantasting van de bloedvaten naar de hersenen uit zich als een uitval van zenuwfuncties, zoals een verlamming van arm of been, gevoelsverlies, spraakstoornissen, een scheve mond, gezichtsuitval enz. Dit is de zogenaamde beroerte of CVA (cerebrovasculair accident). 2. Aantasting van de kleine bloedvaten = MICRO- ANGIOPATHIE Hieronder rekenen we de aantasting van de ogen, de nieren en de zenuwen. a) Ogen Het achterste deel van het oog, waar het licht opvalt, is het netvlies. Daarin lopen kleine bloedvaatjes die door de suikerziekte kunnen worden aangetast. Er worden nieuwe bloedvaatjes gevormd, maar dit gebeurt op een chaotische wijze. Zo kan plots een bloeding ontstaan in de oogbol, met blindheid als mogelijk gevolg. De frequentste oorzaak van blindheid in België is diabetes! Het is uiterst belangrijk dat elke diabetespatiënt minstens één maal per jaar een oogarts raadpleegt, gezien het bovenstaand proces kan ingedijkt worden door zogenaamde laserbehandeling, ook fotocoagulatie genoemd. Een beginnende aantasting voelt men helemaal niet en het geeft geen slechter zicht. Ook hier is diabetes een sluipend gevaar. b) Nieren De nier bevat een uitgebreid netwerk van kleine bloedvaatjes die kleine filtertjes vormen. De urine is datgene wat uit het bloed gefilterd wordt. Wanneer de kleine bloedvaatjes aangetast worden, functioneert de nier minder goed en op de duur onvoldoende om de afvalstoffen uit het bloed te verwijderen: er ontstaat dan 6

9 nierinsufficiëntie. In een dergelijk geval moet de kunstnier ingeschakeld worden om de afvalstoffen uit het bloed te verwijderen. Het eerste teken van de nieraantasting is het verschijnen van een beetje eiwit in de urine: de zogenaamde micro-albuminurie. Een jaarlijks urineonderzoek is daarom noodzakelijk bij elke diabetespatiënt. Een beginnende aantasting kan immers nog herstellen mits een aangepaste behandeling. Een nieraantasting voelt men pas als het te laat is. c) Zenuwen Suikerziekte kan de zenuwen aantasten, wat kan leiden tot een tintelend of brandend gevoel, een ongevoeligheid (vooral in de voeten) of een spierzwakte. Ook stoornissen in de bezenuwing van de blaas en maag kunnen optreden. Impotentie treedt zeer dikwijls op. Een zenuwaantasting is erg moeilijk te behandelen. Men voelt de versnelde aantasting van de bloedvaten niet, tenzij bij een accident zoals een infarct of een oogbloeding. Deze oplijstingen van mogelijke verwikkelingen duidt het belang van een goede suikerregeling. Een goede behandeling vergt een inspanning die zeker de moeite loont. Een goede behandeling vermindert zeer duidelijk de kans tot het optreden van deze complicaties of stelt het ontstaan ervan met vele jaren uit. De pijlers van de diabetesbehandeling De pijlers waarop de behandeling steunt zijn 1) het dieet 2) insuline-injecties of soms tabletten 3) een aangepaste levenswijze 4) de zelfcontrole 5) de controle van de behandeling door de arts en het opsporen van vroegtijdige verwikkelingen en andere risico s. 7

10 Het diabetesdieet Het dieet heeft de laatste jaren aan belang verloren. Het diabetesdieet is in feite gewoon een erg gezonde voeding. Nochtans blijven enkele punten van kapitaal belang: 1. Behoud of herstel van het normaal lichaamsgewicht. Vermageren is bij vele type 2 diabetici de belangrijkste, zo niet de enige maatregel. Om te vermageren bestaan er geen wondermiddelen. Het verminderen van de calorie-inname en het opdrijven van de lichaamsbeweging gedurende meerdere maanden is de enige mogelijkheid. Dit vergt een verandering in voedingsgewoontes die voor de rest van het leven moet kunnen worden volgehouden. Drastische diëten met een snelle gewichtsdaling zijn af te raden. De meeste calorieën zitten in vet. 2. Regelmaat brengen in de voedselinname van dag tot dag en van maaltijd tot maaltijd. Deze regelmaat is vooral van belang voor type 1 patiënten. Het is wenselijk de aanvoer van suikers zo goed mogelijk te spreiden in de loop van de dag en daarom zijn tussenmaaltijden soms aanbevolen (een snack in de voormiddag, in de namiddag en voor het slapen gaan). 3. Minder vet en de inname van de juiste vetten. Hard vet, dat bestaat uit verzadigde vetzuren, verhoogt de kans op atherosclerose. Vet bestaande uit poly-onverzadigde vetzuren heeft een beschermende rol. Ook olijfolie (mono-onverzadigd vet) is gunstig. Concreet wil dit zeggen dat echte boter moet vermeden worden en beter Becel, Vitelma, Minelma, Bertolli, worden gebruikt. Rundsvlees en vooral varkensvlees moet sterk beperkt worden, vis en gevogelte zijn veel gezonder. Eén eierdooier per week is toegelaten (bevat veel cholesterol). De voeding zal in detail besproken worden met de diëtiste. 8

11 4. Vermijden van snel-resorbeerbare koolhydraten ( zoetigheden ) buiten de maaltijden. Verhoogde inname van complexe koolhydraten. In de voeding zijn er drie soorten voedingsbestanddelen. 1. Vet 2. Eiwitten, ook proteïnen genoemd, vooral aanwezig in melk en vlees 3. koolhydraten, ook wel suikers genoemd. Deze koolhydraten bestaan uit snel-resorbeerbare en complexe (dus traag-resorbeerbare) koolhydraten. De snel-resorbeerbare zijn eenvoudige suikers die snel verteerd worden en hierdoor ook snel in het bloed terechtkomen. Het snelst is glucose zelf, dit is in feite druivensuiker. Het best gekend is sucrose of klontjessuiker (bietsuiker, rietsuiker). Andere suikers zijn lactose of melksuiker, fructose of vruchtensuiker. Het gebruik van deze suikers moet worden beperkt omdat ze snelle schommelingen in het bloed kunnen veroorzaken. De traag-resorbeerbare of complexe koolhydraten hebben een ingewikkelder opbouw, waardoor ze trager worden verteerd. Het zijn lange kettingen die door het spijsverteringsstelsel worden afgebroken tot kleine suikers, zodat die het bloed kunnen binnentreden. Het best gekende is zetmeel. Dit vinden we in aardappelen, granen (brood!), en in vele groenten en fruit. Deze suikers smaken dus niet zoet en doen het suiker slechts geleidelijk stijgen. Deze complexe koolhydraten zitten daarenboven ingepakt in vezels die niet verteerbaar zijn en de opname van de suikers nog meer afremmen. Hoe meer onverteerbare vezels het voedsel bevat, hoe trager dus de opname van het suiker uit de darm. 9

12 Snel opneembare suikers werden tot voor enkele jaren verboden. Nu zeggen we dat ze wel kunnen met mate en bij de hoofdmaaltijden. Men zag namelijk dat de vezels, de vetten en de eiwitten in een maaltijd de opname van deze suikers vertragen. Insuline Voor de ontdekking van insuline en het gebruik ervan (1928) was type 1 diabetes op korte termijn een dodelijke ziekte. Insuline kan niet via de mond worden toegediend, omdat het snel wordt verteerd in het spijsverteringsstelsel. Insuline wordt ingespoten. Klassiek gebeurt dit in het onderhuids vetweefsel, tussen de huid en de spierlaag. Welke soorten insuline zijn er? Zeer snel werkende insuline : NOVORAPID (van de firma Novo) of HUMALOG (van de firma Lilly) en APIDRA (van de firma Novartis). Na een onderhuidse injectie is de werking quasi onmiddellijk, een maximale opname na 1 uur en na 2 à 3 uur is de werking beëindigd. Snelwerkende insuline : ACTRAPID (van de firma Novo) of REGULAR (van de firma Lilly). Na een onderhuidse injectie zien we een begin van werking na 20 à 30 minuten, een maximale opname na 1 à 3 uur en na 6 uur is de werking beëindigd. Traagwerkende insuline of retard-insulines : INSULATARD (Novo) of N.P.H.(r) (Lily). Bij deze insuline is een stof gevoegd die de opname vanuit het depot onder de huid vertraagt. Die stof maakt de insuline troebel en voor de inspuiting moet de insuline goed gemengd worden (zie later). Deze insulines werken pas na ongeveer 3 uur, met een maximaal effect 7 à 12 uur na de inspuiting. Ze werken 16 à 24 uur. 10

13 Mengvormen. Dit zijn insulines die een mengsel bevatten met een vaste verhouding kortwerkende en langwerkende. Bv. NOVOMIX 30 = 30 % novorapid en 70 % langwerkende NOVOMIX 50 = 50 % novorapid en 50 % langwerkende NOVOMIX 70 = 70 % novorapid en 30 % langwerkende Humalog 25 en 50 Humuline 30/70 Zeer langwerkende insulines : LANTUS (van de firma Aventis) en LEVEMIR (van de firma Novo). Deze insulines werken nagenoeg 24 uur. De hoeveelheid insuline en het soort insuline hangt af van tal van factoren en is vooraf nooit te voorspellen. De insulinedosis is zeer individueel en moet steeds aangepast worden aan de evolutie van de persoon in kwestie en aan zijn reactie op de ingestelde behandeling. Daarvoor dient de zelfcontrole (zie later). Het uiteindelijke doel is het suikergehalte zo normaal mogelijk te maken. Is het insulinetekort beperkt, zoals bij vele type 2 diabetici ( het lichaam beschikt hier nog over een zekere insulinereserve), dan kan één injectie per dag met een langwerkend preparaat volstaan, meestal zijn 2 injecties per dag nodig. Bij een type 1 patiënt beschikt het lichaam niet over een eigen insulinereserve en een meer complexe manier van insulinetoediening is hier noodzakelijk. De standaard bij type 1 patiënten is 4 inspuitingen per dag: een langwerkend preparaat voor het slapen gaan en telkens een kortwerkend preparaat voor de maaltijden. De arts zal met u bespreken welk schema voor u optimaal is. De dosis insuline wordt uitgedrukt in eenheden. Meestal ligt de dagdosis tussen 10 en 100 eenheden. 11

14 Hoe insuline inspuiten? Insuline is beschikbaar in flesjes of flacons van 10 ml om in te spuiten met een spuitje. Er zijn ook buisjes of cartouches van 3 ml om in te spuiten met een insulinepen. Elke milliliter bevat 100 E (eenheden) insuline. Meestal wordt gewerkt met de insulinepen. De diabetesverpleegkundige zal u aanleren hoe deze pen wordt gebruikt. Het inspuiten gebeurt in het onderhuids vetweefsel, de ruimte tussen huid en spierlaag. De injecties kunnen gegeven worden in de dijen (boven en buitenzijde) en in de buikwand. De opname van de insuline is iets sneller uit de buikwand en daarom wordt deze plaats verkozen voor de snelwerkende insulines. Het is aan te bevelen steeds op hetzelfde tijdstip in dezelfde regio te prikken, bv. elke morgen in de buik, en s avonds in de dij. In diezelfde regio gaat men elke dag op een andere plaats prikken, telkens een 3-tal cm naast de vorige steekplaats. Met de duim en wijsvinger maakt men een beperkte huidplooi en men prikt loodrecht in deze plooi. Men duwt de insuline uit de pen en wacht 5 seconden vooraleer de pen uit te trekken. De naaldjes zijn 5 à 6 mm (Bv. Novofine genaamd). Als de injectie erg pijnlijk is heeft men waarschijnlijk in de spier gespoten. Het bewaren van insuline. De insuline die men gebruikt (bv. die in de pen zit), bewaart u op kamertemperatuur. Insuline gaat stuk bij het bevriezen of bij zeer hoge temperaturen. De reserve bewaart men in de groentebak van de frigo. Tijdstip van injectie. Bij snelwerkende insuline (actrapid, regular) geldt de regel dat men inspuit 20 à 30 minuten voor de maaltijd. Met Novorapid en Humalog kan men onmiddellijk voor de maaltijd inspuiten. 12

15 De bloedsuikerverlagende tabletten of orale antidiabetica Deze tabletten hebben alleen waarde voor type 2 patiënten met een zekere eigen insulinereserve. Er zijn 3 soorten tabletten: 1. de pancreasstimulerende middelen: Dit zijn tabletten die de pancreas stimuleren tot het produceren van méér insuline. De meest gebruikte zijn (Uni-)Diamicron, Minidiab, Glurenorm, Amarylle, Novonorm, Ze zijn niet steeds werkzaam en bij vrijwel iedereen zien we dat de werkzaamheid na enkele jaren vermindert. Ze kunnen de suiker ook te laag doen zakken, net als insuline. 2. Metformin (Glucophage 500 en 850 mg, Metformax ) Dit medicament verbetert de werking van insuline en is het voorkeursproduct voor de type 2 patiënt. Het geeft bij sommigen wel maagdarmstoornissen, maar geeft minder aanleiding tot een te laag suiker en draagt bij tot gewichtsdaling. 3. de glitazones (Actos ). Deze medicatie verbetert de opname van suiker in de lever, spieren en vetweefsel. 4. de incretines (Januvia Onglyza Galvus - Trajenta ) Doen insuline stijgen na de maaltijd. PS. Er bestaat ook Byetta, met ongeveer dezelfde werking, dat wordt ingespoten 2 x per dag, en Victoza, 1 x per dag in te spuiten. Deze inspuitingen komen bij de Metformine en sulfonylurea en doen vermageren. Een aangepaste levenswijze Het is zeer belangrijk te weten dat elke vorm van fysische inspanning het bloedsuiker doet dalen op een natuurlijke wijze, zonder 13

16 tussenkomst van insuline. Om dit resultaat te bereiken, vinden niet enkel de insuline-injecties en de maaltijden op geregelde tijdstippen plaats, maar ook de fysische inspanningen moeten gedoseerd worden en best van dag tot dag gelijkaardig verlopen. Patiënten met ervaring in de behandeling zullen de insuline aanpassen aan de inspanning die wordt geleverd, of de koolhydraatinname verhogen bij toegenomen lichaamsbeweging. De diabetesregeling wordt een onderdeel van het dagelijkse leven. Roken is een grote boosdoener voor de bloedvaten en is absoluut af te raden voor diabetespatiënten! De ontdekking van diabetes bij een voorheen gezonde persoon kan een crisisperiode veroorzaken, een verwerkingsproces omwille van het verlies van de vroegere gezondheid en lichamelijke zorgeloosheid, een periode van angst voor het onbekende. Dit evolueert naar een periode van aanvaarding met als leidraad dat diabetes niet het einde van het leven betekent, maar bijna alle levens- en gelukskansen openlaat voor wie de ziekte ten gronde leert kennen en aanvaarden en de mogelijkheden optimaal leert aanwenden. Een goede diabetesregeling vergt de nodige zelfdiscipline en zorgvuldig-heid. De zelfcontrole De pancreas gaat bij een niet-diabetespatiënt continu de suiker in het bloed meten en scheidt de aangepaste dosis insuline af. Bij vasten of bij een fysische inspanning is de bloedsuiker laag en produceert de pancreas weinig insuline. Na een maaltijd maakt de pancreas veel insuline en regelt zo van minuut tot minuut het suikergehalte, zonder dat we het merken. Een diabetespatiënt heeft eveneens een voortdurende veranderende behoefte aan insuline, maar de zieke pancreas kan deze aanpassingen niet aan. 14

17 Het zo goed mogelijk nabootsen van de natuurlijke toestand vergt het overnemen van twee functies van de pancreas, namelijk het meten van de bloedsuiker én het toedienen van de gepaste hoeveelheid insuline. Het meten van de bloedsuiker kan nog niet continu gebeuren, zoals de pancreas dat normaal doet. Dit is echter niet noodzakelijk. Om een idee te hebben over de hoeveelheid suiker in het bloed is zelfcontrole een absolute noodzaak. Dit betekent dat de meeste diabetespatiënten thuis zelf het suikergehalte moeten kunnen meten. Er bestaan hiervoor apparaatjes, die gemakkelijk te bedienen zijn. Het meten van de bloedsuiker vergt natuurlijk (nog) een prik in de vingertop. Het testmateriaal is niet goedkoop. Wanneer iemand twee of meer injecties insuline per dag nodig heeft, heeft die persoon recht op gratis testmateriaal, geleverd door het ziekenhuis. Dit is de zogenaamde conventie, waarover u uitleg kan krijgen. Informeer eveneens bij uw ziekenfonds welke tegemoetkoming deze voorziet voor zelfcontrole. De meetfrequentie varieert van persoon tot persoon, volgens de stabiliteit van de suikerregeling. De arts zal u wellicht vragen af en toe een dagkurve bij te houden. Dit is het meten van de suiker vóór het ontbijt, vóór het middageten, vóór het avondeten en vóór het slapen gaan, dus 4 maal per dag. De resultaten van de metingen worden zorgvuldig genoteerd in een diabetesdagboek. Het bijhouden van een dergelijk dagboek, waarin naast de suikerwaarden, ook andere gegevens zoals gewicht, bloeddruk, optreden van hypo s (te lage suikerwaarden, met vermelding van uur en evt. uitlokkende factor), ongewone omstandigheden (koorts, feestje.. )enz. worden genoteerd, is een absolute vereiste en zou door geen enkele diabetespatiënt mogen verwaarloosd worden. Enkel door dit dagboek kan uw arts de juiste adviezen geven om uw behandeling te verbeteren. Dit dagboek moet u dus steeds bijhebben op de raadpleging. 15

18 De diabetesontregeling 1. De hypoglycaemie We spreken van een hypoglycaemie, kortweg hypo genoemd, als de suiker daalt onder de 50 mg per 100 ml. Van een echte hypo spreken we slechts wanneer er ook klachten bijkomen. Deze klachten zijn te wijten aan 2 factoren: 1. als de hersenen te weinig suiker krijgen, ontstaat er een hongergevoel, concentratie- en geheugenstoornissen, hoofdpijn en soms een abnormaal gedrag bij ergere hypo s (agitatie, verwardheid, agressie) en bij nog ergere situaties bewustzijnsverlies. 2. als de suiker te laag wordt, maakt het lichaam hormonen die insuline tegenwerken. Adrenaline is daar één van. Dit is het hormoon dat in stresssituaties gemaakt wordt, vandaar zweten, beven, hartkloppingen, bleek worden Gezien het gevaar van een bewustzijnsverlies, is het erg belangrijk het gevoel van een beginnende hypo te kennen. De meeste diabetespatiënten kennen dat gevoel heel goed en voelen dus een hypo aankomen. Naarmate de ziekte vordert, kan dit waarschuwingsgevoel echter vervlakken. Ook als iemand over een lange periode lage suikers heeft, is een nog lagere suiker niet steeds te voelen. 16

19 Wat te doen bij een hypo? Bij het eerste teken van een hypo dient men onverwijld suiker in te nemen en het liefst druivensuiker (DEXTRO ENERGY ) in te nemen, 4 klontjes ineens. Deze druivensuiker treedt het snelst in de bloedbaan. Als dit niet voorradig is, zijn 2 klontjes gewone suiker ook goed. Men wacht dan 10 minuten tot de snelle suiker is opgenomen in het bloed, waarna men een traag resorbeerbare suiker inneemt, bv. een koek, een boterham, een stuk fruit Een diabetespatiënt moet dus steeds druivensuiker bij de hand hebben (in de tas, in de auto, op het werk, in het nachtkastje ) Het is wenselijk dat de omgeving van de diabetespatiënt op de hoogte is van zijn/haar ziekte. Bijvoorbeeld op school, op het werk, in de sportclub Bij de eerste tekens van bewustzijnsverandering moet iemand anders in staat zijn suiker toe te dienen, als de patiënt het zelf niet doet. Wanneer de patiënt bewusteloos is en niet meer kan slikken zijn er 2 mogelijkheden: 1. Een arts wordt opgeroepen om suiker rechtstreeks in het bloed in te spuiten. 2. Iemand uit de omgeving spuit GLUCAGEN in. Glucagen is een stof die het suiker in het bloed snel doet stijgen. Het kan door een leek gemakkelijk in de spier of onder de huid worden ingespoten. Een speciale set kan in de apotheek aangekocht worden. Een dergelijke set zou bij elke diabetespatiënt in de koelkast aanwezig moeten zijn (3 jaar houdbaar). Leer uw directe omgeving (ouders, partner, collega ) hoe ze de oplossing moeten klaarmaken en inspuiten. Glucagen is een beetje zoals het blusapparaat in de wagen: bijna niemand gebruikt het, maar als het nodig is, is het goed dat het er is. Het is nuttig om een diabetesidentificatiekaart op zak te hebben, bv. in de portefeuille, zodat ook onbekenden u kunnen helpen om snel de juiste behandeling te krijgen. Zo n kaart is te verkrijgen bij de arts, 17

20 de diabetesverpleegkundige of bij de Vlaamse Diabetesvereniging (zie verder). Al bij al zijn de hypoglycaemies meestal vrij onschuldig en wijzen erop dat de diabetesregeling vrij scherp is en zo hoort het. Als ze te vaak voorkomen, moet de insuline verminderd worden. Hypo s zijn slechts onschuldig als de persoon ze op tijd kan herkennen en er op gepaste wijze op reageert. 2. De Ketoacidose We hebben het reeds gehad over de ketoacidose, een tweede vorm van ontregeling die ook onbehandeld tot coma kan leiden, al is dit tegenwoordig erg zeldzaam. Als bij een type 1 patiënt te weinig insuline gegeven wordt, stijgt het suikergehalte en het lichaam begint het vet af te breken op zoek naar andere energiebronnen. Deze vetafbraak gaat gepaard met de vorming van schadelijke afvalstoffen, de ketonen. Eén van die ketonen is aceton, die iedereen kent als product om nagellak te verwijderen. Deze stoffen verzuren het bloed. Meer insuline is dringend nodig. De eerste tekens zijn uitgesproken dorst, uitdroging, braken (soms buikpijn) en sneller ademen. De adem ruikt naar aceton. Ketoacidose treedt veel trager op dan een hypo. De ketonen kunnen opgespoord worden in de urine, met behulp van KETO-STIX, een strookje dat ondergedompeld wordt in de urine en paars verkleurt bij aanwezigheid van ketonen. Er is ook een meetapparaatje dat de ketonen meet in het bloed door een vingerprik. Elke type 1 patiënt moet bij een hoge suiker (meer dan 300 ) en ziektegevoel de ketonen opsporen. Bij hoge ketonen (++ of +++) is een dringend bezoek aan uw arts noodzakelijk! Een grote vergissing die vaak aanleiding geeft tot ketoacidose is de volgende: een diabeticus voelt zich ziek, bv. door een griep, en kan niet eten. Elke ziektetoestand, vooral die met koorts, verhoogt de behoefte aan insuline, doch de persoon in kwestie weet dit niet en gezien hij niet eet, meent hij geen insuline nodig te hebben en hij spuit niet. Dit is een kapitale fout! Een type 1 patiënt mag nooit op 18

21 eigen houtje stoppen met insuline. Door de ketoacidose gaat de persoon braken, spuit nog steeds geen of voldoende insuline, droogt door het braken verder uit Een praktische vuistregel is de insulinedosis met één derde te verminderen wanneer geen voedsel kan worden ingenomen. Een strikte zelfcontrole en een bezoek aan de arts zijn hier op hun plaats. Controle door de arts De arts zal u op de eerste plaats helpen een goede suikerregeling te bekomen. Daarenboven dienen sommige zaken regelmatig gevolgd te worden. 1. Hemoglobine A1c Het hemoglobine is een stof die de rode bloedcellen hun kleur geeft. Deze stof wordt voor een deel versuikerd, dit deel noemen we het hemoglobine A1c, afgekort HbA1c. Deze HbA1c maakt bij normale personen ongeveer 4 à 6 % van het totale Hemoglobine uit. Als er méér suiker over een periode in het bloed aanwezig was, zal er ook meer HbA1c gemaakt worden. Hoe slechter de diabetes over de laatste 2 maand geregeld is, hoe hoger het HbA1c. We spreken van een goede diabetesregeling als het HbA1c kleiner is dan 7 %. Uit studies bij type 1 is gebleken dat elke stijging van het HbA1c met 1 % gelijk staat aan een stijging van de kans op verwikkelingen van 25 %!! 2. Bloeddruk Net als diabetes is een verhoogde bloeddruk een sluipend gevaar voor de bloedvaten. Diabetes én hoge bloeddruk tezamen versterken het schadelijk effect. Een hoge bloeddruk komt echter meer voor bij diabetespatiënten, dan bij de gewone bevolking. Vooral bij type 2 patiënten wijzen de studies erop dat het even belangrijk is de bloeddruk onder controle te houden, dan het regelen van de suiker 19

Eerste hulp bij ketonen

Eerste hulp bij ketonen Eerste hulp bij ketonen Wat zijn Ketonen Wat is Keto-Acidose? Bij een tekort aan aanwezige insuline in het lichaam kunnen de koolhydraten of suikers niet in de lichaamscellen. Gevolg is dat het lichaam

Nadere informatie

zwangerschapsdiabetes

zwangerschapsdiabetes zwangerschapsdiabetes Wat is zwangerschapsdiabetes? Zwangerschapsdiabetes betekent dat we tijdens uw zwangerschap abnormaal hoge bloedsuikerwaarden vaststellen. Hoe ontstaat zwangerschapsdiabetes? Tijdens

Nadere informatie

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn:

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn: zorgtraject Wat is diabetes? Diabetes is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door een onvoldoende of afwezige productie van insuline. Insuline is een hormoon dat door de alvleesklier (pancreas)

Nadere informatie

ZWANGERSCHAPSDIABETES. - Patiëntinformatie -

ZWANGERSCHAPSDIABETES. - Patiëntinformatie - ZWANGERSCHAPSDIABETES - Patiëntinformatie - Zwangerschapsdiabetes is een vaak miskende aandoening die bij 16% van alle zwangere vrouwen optreedt, meestal in de tweede helft van de zwangerschap. Omdat

Nadere informatie

PRAKTISCHE GIDS DIABETES

PRAKTISCHE GIDS DIABETES PRAKTISCHE GIDS DIABETES Insuline analogen Algemeen Ziekenhuis Diest Statiestraat 65 3290 Diest t 013 35 40 11 f 013 31 34 53 post@azdiest.be www.azdiest.be Inhoudsopgave Inleiding... 5 1 Wat is diabetes

Nadere informatie

DIABETESCONVENTIE REVALIDATIECONCEPT VOOR DIABETICI. - Patiëntinformatie -

DIABETESCONVENTIE REVALIDATIECONCEPT VOOR DIABETICI. - Patiëntinformatie - DIABETESCONVENTIE REVALIDATIECONCEPT VOOR DIABETICI - Patiëntinformatie - 1 Inleiding Een goede diabetesregeling is niet alleen belangrijk om zich goed te voelen, maar het staat vast dat een goede regeling

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Diabetes mellitus Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis U hebt te horen gekregen dat u diabetes heeft. Uw internist en diabetesverpleegkundige zullen u veel informatie geven over deze aandoening

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage)

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage) Hoofdstuk 5 Medicatie Diabetes mellitus wordt altijd met een dieet behandeld, maar ook met tabletten en/of insuline. Uw arts kiest, in overleg met u, de behandeling die bij u past. Bij niet of niet goed

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed Versie 1: Mei 2014 INHOUD 1. Algemeen 3 2. Onderscheid zorgtraject/conventie

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes.

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes. Diabetes Mellitus Diabetes Mellitus (in de volksmond suikerziekte genoemd) is een stofwisselingsziekte. Het lichaam is niet meer goed in staat om glucose (= bloedsuiker) uit het bloed te verwerken en op

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn:

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn: diabetes en 3 injecties Wat is diabetes? Diabetes is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door een onvoldoende of afwezige productie van insuline. Insuline is een hormoon dat door de alvleesklier

Nadere informatie

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes Inhoud 1. Inleiding 3 2. Diabetes bij CF 4 3. Behandeling 4 3.1. Doel van de behandeling

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

PRAKTISCHE GIDS DIABETES

PRAKTISCHE GIDS DIABETES PRAKTISCHE GIDS DIABETES Twee insuline inspuitingen per dag Algemeen Ziekenhuis Diest Statiestraat 65 3290 Diest t 013 35 40 11 f 013 31 34 53 post@azdiest.be www.azdiest.be Inhoudsopgave Inleiding...

Nadere informatie

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Diabetes: also a global disease Estimated global prevalence of diabetes In België :vandaag heeft 1/12 mensen diabetes 151 million 347 285 million 438 million

Nadere informatie

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Wat is diabetes type 2? Diabetes type 2 komt veel bij ouderen voor. Vroeger werd deze vorm daarom ook wel ouderdomssuiker genoemd.

Nadere informatie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie (met Humalog of Novorapid als maaltijdinsuline) Voordelen van Flexibele insuline therapie Er wordt een natuurlijk ritme nagestreefd van extra insuline aanbod

Nadere informatie

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Ze vindt hem zo schattig, maar ze weet niet dat m n medicijnen er inzitten Sylvia, 34 jaar Deze medicatiewijzer Diabetes Mellitus is voor mensen met Diabetes Mellitus

Nadere informatie

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE Congres Zorgkundigen BEFEZO Ivan Tanghe Docent KTA Brugge DIABETES WERELDWIJD Wereld Het IDF (International Diabetes Federation) schatte het aantal diabetespatiënten

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen Zelfregulatie voor mensen die drie keer per dag kortwerkende insuline voor de maaltijd en één keer (middel)langwerkende insuline spuiten en zo nodig bloedglucose verlagende tabletten gebruiken Zelfregulatie

Nadere informatie

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13 Bij een hyper is er een te hoge bloedglucose, vaak boven de 10 mmol/l. U kunt dezelfde waarschuwingssignalen ondervinden als in de periode voordat de diagnose werd gesteld. De meest opvallende verschijnselen:

Nadere informatie

Wat is diabetes mellitus?

Wat is diabetes mellitus? Hoofdstuk 1 Wat is diabetes mellitus? 1.1 Inleiding Uw arts heeft u verteld dat u diabetes mellitus (suikerziekte) heeft. Ongetwijfeld heeft u veel vragen, zoals: hoe kom ik aan diabetes, wat is er aan

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013 FoodSteps - diabetes in beweging Wat is diabetes Symptomen Gevolgen Behandeling 5% van de bevolking heeft diabetes (= 1 op 20) Zuid West-Vlaanderen: 15 000 Verwachting komende jaar: x 2 (= 1 op 10) Pancreas

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie

Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie Duur 20 minuten Leerdoelen deelnemers De deelnemers weten Hoe insuline in het lichaam werkt Dat er verschillende soorten insuline zijn

Nadere informatie

Hypoglycemie. < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen.

Hypoglycemie. < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen. Hypoglycemie < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen. Hypoglycemie Behandeling: 1. Bij twijfel glycemiecontrole. 2. Indien

Nadere informatie

VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN

VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN NAAM KIND:.............. CONTACTNUMMERS Mama..................... Papa....................... Andere..................... Behandelende arts.........

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen:

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen: Ketonen en diabetes Wat zijn ketonen? Ketonen zijn een bepaald type zuur. Ketonen blijven over wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt, dit gebeurt als er niet genoeg glucose aanwezig

Nadere informatie

Behandeling van diabetes type 2

Behandeling van diabetes type 2 Behandeling van diabetes type 2 Diabetes type 2 is de meest voorkomende vorm van diabetes: ongeveer negentig procent van de mensen heeft diabetes type 2. Hierbij is vaak sprake van een combinatie van factoren.

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave In het kort Wat is diabetes? Vormen van diabetes Diabetes type 1 Diabetes type 2 Zwangerschapsdiabetes Onderzoek Glucosedagcurve Glucosetolerantietest HbA1C Behandeling

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde Informatie diabetes bij kinderen Afdeling Kindergeneeskunde Beste lezer, Voor je ligt de informatiefolder van het Kinderdiabetesteam van het Waterlandziekenhuis. Deze folder is gemaakt voor kinderen (en

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

Inhoud. Diabetes Mellitus Informatie

Inhoud. Diabetes Mellitus Informatie Inhoud Diabetes Mellitis Informatie... 1 Wat is diabetes mellitus?... 2 Glucose... 2 Insuline... 2 Hoe ontstaat diabetes?... 2 Wat zijn de verschijnselen?... 2 Adviezen... 2 Medicijnen... 2 Iets meer over

Nadere informatie

Voorlichting diabetes type 2

Voorlichting diabetes type 2 Voorlichting diabetes type 2 www.novonordisk.nl P a s s i e v o o r l e v e n Hoe houdt u t leven met diabetes leefbaar? Op geen enkele wijze wil Novo Nordisk Farma B.V. de rol van behandelaar vervullen

Nadere informatie

Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline

Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline Inleiding Binnenkort hebt u een afspraak voor een onderzoek in het ziekenhuis waarvoor u nuchter

Nadere informatie

CENTRUM VOOR THUISZORG. Diabetes? > u staat er niet alleen voor!

CENTRUM VOOR THUISZORG. Diabetes? > u staat er niet alleen voor! CENTRUM VOOR THUISZORG Diabetes? > u staat er niet alleen voor! Woord vooraf 6% van de bevolking lijdt aan diabetes en men voorspelt een toename met 20 % van het aantal diabetici. Voor België betekent

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Diabetes en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging voor (NVOG)

Nadere informatie

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten Interne Geneeskunde Diabetes Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft

Nadere informatie

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Diabetespoli Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus 1 Zelfregulatie is voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige.

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige. Wat moet je doen bij een hypo of hyper? Deze folder is geschreven voor kinderen met diabetes en hun ouders/ verzorgers. Als je diabetes hebt, dan zijn er een aantal belangrijke regels waar je naar moet

Nadere informatie

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Zelfregulatie U heft suikerziekte (diabetes mellitus) en gebruikt daarvoor twee of vier maal per dag insuline. In overleg met uw arts heeft u besloten dat u zelf uw diabetes mellitus gaat regelen (zelfregulatie).

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Inhoudstafel: Patienten behandeld met 1 injectie 2 injecties humaan meng 4 injecties humane s 4 injecties analoge s

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie

Informatie voor patiënten. Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie Informatie voor patiënten Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie z U hebt diabetes mellitus (suikerziekte) en komt binnenkort naar het ziekenhuis voor een onderzoek of

Nadere informatie

INFORMATIE OVER DIABETES

INFORMATIE OVER DIABETES INFORMATIE OVER DIABETES 1126 DIABETES MELLITUS In Nederland lijden naar schatting ongeveer 650.000 mensen aan diabetes mellitus (suikerziekte). Van de Nederlandse bevolking heeft 3,9 procent nu of binnenkort

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Interne Geneeskunde Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Behandeling in de ochtend: vanaf 24.00 uur nuchter 5 2. Behandeling in de middag: nuchter of licht

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Verloskunde/Gynaecologie Diabetes en zwangerschap Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline Interne Geneeskunde Diabetes i Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline gebruiken Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft u algemene en veilige richtlijnen

Nadere informatie

Voorlichting diabetes type 1

Voorlichting diabetes type 1 Voorlichting diabetes type 1 www.novonordisk.nl P a s s i e v o o r l e v e n Hoe houdt u t leven met diabetes leefbaar? Op geen enkele wijze wil Novo Nordisk Farma B.V. de rol van behandelaar vervullen

Nadere informatie

Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie

Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie Informatie voor patiënten Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie insuline z Vooraf 1 U hebt diabetes mellitus (suikerziekte) en komt binnenkort naar het ziekenhuis voor

Nadere informatie

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Dr. G. Massa in samenwerking met de Kinder- en Jeugddiabetesteam Jessa Ziekenhuis Hasselt Hypoglycemie Definitie en voorkomen Oorzaken Symptomen

Nadere informatie

Lichaamsbeweging en sport

Lichaamsbeweging en sport Hoofdstuk 6B Lichaamsbeweging en sport 6b.1 Inleiding Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid. En het zorgt voor ontspanning en plezier. Dit geldt voor iedereen, dus ook voor mensen

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie Zelfregulatie bij intensieve therapie ZELFREGULATIE BIJ INTENSIEVE THERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie bij intensieve insulinetherapie. Zelfregulatie is het zelfstandig

Nadere informatie

Diabetes en ziekenhuisopname

Diabetes en ziekenhuisopname Diabetes en ziekenhuisopname 1. Wat bij een hospitalisatie? Voor een diabetespatiënt kan een hospitalisatie behoorlijk vervelend zijn, zeker wanneer je gewoon bent om je behandeling zelf te regelen. Plots

Nadere informatie

www.diabetesopschool.nl

www.diabetesopschool.nl Informatie begeleiding schoolkamp Deze informatie is bestemd voor mensen die een schoolkamp begeleiden waaraan een kind met diabetes deelneemt. Als begeleiders weten hoe zij moeten handelen in bepaalde

Nadere informatie

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden.

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. Welkom Een kind met diabetes in de klas/groep Programma Over Diabeter Wat is Diabetes Mellitus type I

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Patiënteninformatie Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave: 1 Inleiding 2 Wat is diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Onderzoek 5 Behandeling 6 Zwangerschap 7 Wat betekent diabetes

Nadere informatie

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling In deze brochure worden punten beschreven waarop u moet letten als u een insulinepomp gebruikt. De diabetesverpleegkundige heeft dit met u besproken. In deze brochure kunt u de informatie nalezen. Hoge

Nadere informatie

INTENSIEVE INSULINETHERAPIE

INTENSIEVE INSULINETHERAPIE INTENSIEVE INSULINETHERAPIE Op de diabetespolikliniek van het Sint Franciscus Gasthuis wordt gewerkt met verschillende insulinetherapieën. In deze folder wordt de intensieve insulinetherapie besproken.

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Vernieuwd in 2007: Prof. H. Dorchy Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Herinnering: De insulines: Type I Humane insulines met een snelle werking (Actrapid HM, Humuline Regular) Begin

Nadere informatie

Wat is diabetes Mellitus

Wat is diabetes Mellitus Diabetes Mellitus Wat is diabetes Mellitus Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuiker niet meer goed houden. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel precies, met het hormoon insuline. Mensen

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Gynaecologie Diabetes en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is diabetes?... 3 Vormen van diabetes... 4 Diabetes type 1... 4 Diabetes type 2... 4 Zwangerschapsdiabetes... 4 Onderzoek...

Nadere informatie

1 injectieflacon Sandostatine 0,2 mg/ml bevat per 5 ml een hoeveelheid octreotide-acetaat, die overeenkomt met 1 mg octreotide.

1 injectieflacon Sandostatine 0,2 mg/ml bevat per 5 ml een hoeveelheid octreotide-acetaat, die overeenkomt met 1 mg octreotide. SANDOSTATINE Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111 INFORMATIE VOOR DE PATIENT Lees de bijsluiter regelmatig vóór gebruik, ook als u Sandostatine al eerder gebruikte. De

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes ontstaat tijdens de zwangerschap; meestal rondom de 30 e week. Wat is zwangerschapsdiabetes? Bij diabetes is het glucosegehalte

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Met diabetes naar school

Met diabetes naar school Geconventioneerd Centrum voor Kinderen en Adolescenten met Diabetes Mellitus RIZIV-identificatienummer Centrum: 7.86.712.55 Campus Virga Jesse Stadsomvaart 11, 3500 Hasselt Tel. afspraken: 011 30 98 90

Nadere informatie

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN Belang van goede glycemieregeling perioperatief Ontregelde diabetes ( hyperglycemie) in een perioperatieve periode gaat samen met een slechte outcome voor de patiënt.

Nadere informatie

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline voor de nacht.

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (INSULINE EN TABLETTEN) die voor het onderzoek EEN LAXEERSCHEMA volgen en NUCHTER moeten zijn Waarom deze folder?

Nadere informatie

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10 Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, diabetes type 1 of 2. Krijgt u tijdens uw zwangerschap

Nadere informatie

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum Voeding bij zwangerschaps diabetes Diabetes Gravidarum Universitair Medisch Centrum Groningen Zwangerschapsdiabetes is een vorm van suikerziekte die kan optreden tijdens de zwangerschap. Deze brochure

Nadere informatie

Onderzoek of ingreep bij diabetes:

Onderzoek of ingreep bij diabetes: Onderzoek of ingreep bij diabetes: tabletten en/of insuline als medicatie Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek of een kleine chirurgische ingreep in Gelre ziekenhuizen Zutphen. Voor dit onderzoek

Nadere informatie

Behandeling en management Meer weten over

Behandeling en management Meer weten over Diabetes Interactief Educatie Programma Behandeling en management Meer weten over Geneesmiddelen Streefwaarden Overzicht van de controles Geneesmiddelen Tabletten Een biguanide (Metformine) is vaak het

Nadere informatie

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Patiënteninformatie locatie Blaricum Diabetes mellitus bij kinderwens Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Inhoudsopgave Bladzijde Welke soorten diabetes zijn er? 4 Is diabetes erfelijk?

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp WAT TE DOEN BIJ ONTREGELING VAN EEN KIND MET DIABETES MELLITUS EN EEN INSULINEPOMP INLEIDING Het toedienen van de juiste

Nadere informatie

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN Spelen met insuline Dr. Frank NOBELS Dr. Stefanie VINKEN scenario soorten insuline type 1 type 2 diabetes spelen met insuline bij type 2 diabetes: opstarten dosissen aanpassen acute problemen oplossen

Nadere informatie