DE NIER, EEN KLINISCH BIOLOGISCHE BENADERING URINEONDERZOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE NIER, EEN KLINISCH BIOLOGISCHE BENADERING URINEONDERZOEK"

Transcriptie

1 LEUVENSE DIERENARTSENKRING DE NIER, EEN KLINISCH BIOLOGISCHE BENADERING URINEONDERZOEK Donderdag 13 april 1995 Dr. Joris Peeters

2 UREUM - referentiewaarden : - in ureum : Hond : mmol/l (15-40 mg/dl) Kat : 5-11 mmol/l (30-65 mg/dl) - in BUN : Hond : 7-20 mg/dl Kat : mg/dl - omrekeningsfactor : BUN ureum : mg/dl x 0.36 = mmol/l ureum BUN : mmol/l x 2.8 = mg/dl - bron van ureum : - ureum wordt gesynthetiseerd in de lever uit ammoniak (NH 3 ) (afbraakprodukt van aminozuren uit spier- en/of voedseleiwit). Een beetje ammoniak wordt uit de darm geresorbeerd (waar het door bacteriën uit diëtair eiwit gevormd werd) alsook uit recirculerend endogeen ureum en dan verder gevoerd naar de lever. - ureum wordt geëxcreteerd door de nier (1/4 wordt geëxcreteerd in de darm, omgezet tot ammoniak, geresorbeerd en terug omgezet tot ureum). - in de nier wordt ureum vrij gefiltreerd door de glomeruli en dan passief geresorbeerd door de tubuli (samen met water, waarbij water beter geresorbeerd wordt). Normaal wordt ongeveer de helft geresorbeerd afhankelijk van de hydratiestatus en de urinevorming. - de hoeveelheid die gefiltreerd wordt is afhankelijk van de bloedvloei door de nieren en van de concentratie van ureum in het bloed. De herresorptie is afhankelijk van de tijd die het filtraat in de tubulus aanwezig is : hoe sneller de urine passeert, hoe minder er terug geresorbeerd wordt (wash out). Besluit : ureum wordt gevormd in de lever en uitgescheiden langs de nier - hogere waarden door : - verhoogd catabolisme - van weefseleiwitten - van diëtaire eiwitten - verlaagde excretie - 2 -

3 - een geringe stijging van ureum duidt dus daarom nog niet op een nierinsufficiëntie - waarden > mmol/l = BUN > mg/dl zijn significant - waarden > 16 mmol/l = BUN > 45 mg/dl zijn waarschijnlijk niet uitsluitend van het catabolisme afkomstig - waarden > 35 mmol/l = BUN > 100 mg/dl zijn waarschijnlijk niet veroorzaakt door een slechte nierperfusie alleen (= prerenaal) (wel door CRF, ARF, obstructie of ruptuur van de urinaire tractus) - waarden > mmol/l = BUN > mg/dl hebben een slechte prognose (maar alles hangt af van het al dan niet irreversiebel zijn van de problemen : chronisch acuut) - lage waarden (< 2.5 mmol/l = BUN < 7 mg/dl) worden veroorzaakt door een verlaagde synthese (defecte lever) of door een gereduceerde opname of afbraak van eiwitten. Ook bij wash out bij het begin van pu/pd door een snelle urinevorming (bv. overhydratie, diabetes insipidus, psychologische pu/pd). - ureum is in feite één van de verscheidene niet proteïne stikstof substanties die stijgen bij een gedaalde renale excretie (creatine, creatinine, guanidine, cyanaat, alifatische amines en organische zuren (bv. fenolen) waarvan er vele meer toxisch zijn als ureum) maar : ureum is het makkelijkst te meten - AZOTEMIE : aanwezigheid van een verhoogde concentratie van stikstofhoudende afbraakprodukten van eiwit in het bloed - UREMIE : het specifiek klinisch syndroom dat ontstaat door de aanwezigheid van hogere waarden van deze toxische substanties - als indicator voor nierfalen alleen is creatinine beter dan ureum omdat het minder beïnvloed wordt door een reeks niet renale factoren maar : ureum - geeft ons informatie over andere ziekten dan deze van de nier - heeft minder last van interferentie bij de meetprocedure Best ureum en creatinine samen laten bepalen of als ureum verhoogd is daarna creatinine aanvragen - teststrips voor ureum zijn niet accuraat, ze geven alleen een significante verhoging aan - ammoniumzouten geven een vals verhoogde ureumwaarde (ammoniumoxalaat als anticoagulans), ammoniakdamp (en tabaksrook) tasten de teststrips aan - rund : ureum wordt verbruikt door de microflora van de pens om eiwitten aan te maken, omdat er echter weinig aanvoer is door het voeder wordt tot 99 % geresorbeerd in de nier 70 % van de nefronen moeten verloren zijn eer BUN (ureum) begint te stijgen - 3 -

4 - daarenboven geeft ieder beetje meer verlies een veel hogere stijging NOOT : waterinname normaal + 50 ml/kg/dag verhoogd vanaf ml/kg/dag! - 4 -

5 A. Oorzaken van een verhoogd ureumgehalte 1. Prerenale azotemie (frequentst, milde tot tamelijke verhoging) * Verhoogde eiwitafbraak (creatinine is normaal) - hoog eiwit dieet : mmol/l = BUN mg/dl = postprandiaal : NUCHTER!! - uitzonderlijk tot 16 mmol/l = BUN 90 mg/dl - hogere waarden uitgelokt door een hoogwaardig eiwitdieet suggereren dat de nieren moeilijk ureum elimineren (functieverlies) - carbohydraatdeficiëntie : - tot mmol/l = BUN mg/dl - door gebrek aan calorieën worden lichaamseiwitten afgebroken - intestinale bloedingen : - vertering van bloedeiwitten - koorts en necrose : - verhoogde eiwitafbraak bij infectieziekten (Clostridium chauvei) - neoplasie - toxemie - hyperthyroidie : - catabolisme - nierperfusie - cardiac output - 40 % bij de hond - 20 % bij de kat - trauma, chirurgie : - resorptie van geledeerd weefsel - langdurige zware inspanning : - catabolisme - catabole geneesmiddelen : - glucocorticoïden - thyroxine - verlaagd anabolisme : - er treedt (relatief) meer catabolisme op - groeihormoon daalt bij pituitaire dwerggroei - tetracyclines - vasten : - eerst daalt het ureumgehalte, daarna stijgt het door afbraak van lichaamseiwitten (energie) * Verlaagde renale perfusie - GFR daalt waardoor ureum gaat stijgen (dehydratie tot 6 % veroorzaakt nauwelijks een verhoging) - dikwijls waarden > 15 mmol/l = BUN > 40 mg/dl - uitzonderlijk tot 35 mmol/l = BUN 100 mg/dl - dehydratie : - frequentste oorzaak - bij braken - diarrhee - polyurie syndroom (diabetes bij katten!) - TE en Hct - zware bloeding : Hct - shock - 5 -

6 - hypoadrenocorticisme : - hond - meestal als primair - twee derde bij secundaire gevallen - kat - steeds - gereduceerde cardiac output : - congestief hartfalen - hartaritmieën - hypoalbuminemie : - osmotisch plasmadruk is verlaagd NOOT : - polyurie + licht verhoogd ureumgehalte duidt daarom nog niet op een nierfalen ; het lichaam verliest te snel water waardoor GFR (glomerulaire filtratie ratio) daalt (deshydratatie) en ureum lichtjes stijgt (hartziekte - Addison). Het tekort aan water kan niet snel genoeg aangevuld worden. - s.g. urine : > (1.030) bij de hond of > (1.040) bij de kat betekent dat de nier nog steeds kan concentreren (s.g. zal lager zijn bij verlies van nefronen) creatininebepaling!! - 6 -

7 2. Renale azotemie - wanneer 3/4 van de nefronen niet meer functioneel zijn, gebeurt de GFR niet meer voldoende en ureum/creatinine gaan stijgen wanneer ureum en creatinine beginnen te stijgen is er reeds een nierinsufficiëntie aanwezig - bij anorexie zal ureum lager liggen dan verwacht, dan is creatinine een betere indicator voor nefronenverlies - bij acute nierinsufficiëntie (ARF) en chronische nierinsufficiëntie (CRF) : s.g. urine : - verlies - 2/3 van de nefronen < (hond) < (kat) - 3/4 van de nefronen < (hond) < (kat) - toch kan er geen urine < gevormd worden * Primaire (renaal) acute nierinsufficiëntie (ARF) - GFR daalt plots en sterk zonder dat er tijd is voor een dadelijke compensatie - ureum, creatinine - P - Ca licht verlaagd tot laag normaal - paard : P - Ca!!! waarom? diëtair? - K - oligurie polyurie - oorzaken ARF : - nefrotoxinen - ischemie - acute interstitiële nefritis (AIN) : - infectieus - hond : - canine adenovirus 1 - herpes - Leptospira canicola - Klebsiella - hond en kat : - E. Coli - Proteus spp. - Stafylo's - Strepto's - 7 -

8 - acute tubulaire necrose (ATN) : - nefrotoxinen - zware metalen - medicatie - AB - analgetica - contraststoffen - methoxyfluraan grote hoeveelheden Hb of myoglobine veroorzaken een obstructie van de tubuli - ischemie door een ernstige irreversiebele hypoperfusie van de nier - urine : - eiwit - RBC's - cilinders - niertubuluscellen * Chronische nierinsufficiëntie (CRF) - het proces verloopt trager, individuele nefronen kunnen hun GFR vergroten ter compensatie : symptomen zullen dus langer uitblijven - P - Ca licht verlaagd tot laag normaal - milde non regeneratieve anemie - licht verlaagde tot laag normale Htc - geen reticulocyten (erythropoietine gehalte ) - thrombocytopenie : daalt door verlaagde produktie - lymfopenie - polyurie terminaal oligurie - chronische interstitiële nefritis : - canine adenovirus 1 - leptospirose - chronische glomerulonefritis : - (auto)immune toestand tegen een variëteit van antigenen (Ag-Al complex zet zich neer op de glomeruli ischemie + poriën zetten uit) - E. Coli in pyometra - tumoraal (lymfosarcoom) - feline virussen (chronische AH virussen - FeLV- FIP) - Carré-besmettelijke leverziekte (hond) - SLE - septicemie - chronische amyloidosis - 8 -

9 - chronische pyelonefritis : - infectieus - meestal zelfde kiemen als in de urinewegen (vooral E. Coli, Proteus, Pseudomonas, Stafylo's) - diffuse nefrocalcinosis : - door hypercalcemie (Ca x P > mg% meestal neerslaan in de nieren) - neoplasie : - carcinomen - nefroblastomen - lymfosarcomen (FeLV) - familiale nierziekten : - relatief zelden - latere stadium van het Fanconi's syndroom (Basenji's) - renale cortexhypoplasie bij de Cocker Spaniel - progressieve nierziekten bij : Elkhound, Lhasa-Apso, Shih-Tsu, Samoyeed, Dobermann, standaard Poedel) - hydronefrose bij Pembroke Welsh Corgi (met teleangiëctasie) - nierdysplasie in de Soft-coated-wheaten Terrier - amyloidosis in de Abessijnse kat - polycystische nieren : langharige katten, Beagles, Cairn Terriers - andere : - zelden - hydronefrosis - pyonefrosis - nefrolithiasis - polyarteritis nodosa - glomerulosclerosis bij diabetes mellitus - 9 -

10 3. Postrenale azotemie - obstructie van de urine-afvoer : - waarde afhankelijk van de duur en de volledigheid van de obstructie - bij volledige obstructie snel (< 24 uur) ureumwaarden tot 60 mmol/l = BUN 170 mg/dl - congenitaal - stenen - neoplasie - bloedklonters - F.U.S. - chirurgische ligatie - hernia - prostaatziekten - blaasruptuur : op korte tijd ureumwaarden > 100 mmol/l = BUN 280 mg/dl (niet veroorzaakt door nierinsufficiëntie maar door de onmogelijkheid om ureum te excreteren - steeds weer geresorbeerd)

11 B. Oorzaken van een verlaagd ureumgehalte - geeft op zich geen ernstige symptomen - laag eiwit dieet : - meestal niet < 2 mmol/l = BUN < 6 mg/dl - als het dieet calorie-arm is kan ureum toch gaan stijgen daar de eiwitten zullen verbrand worden om in energie te voorzien - anabole steroïden : - catabolisme wordt gebruikt voor spieraanmaak - ernstige leverinsufficiëntie : - end stage - geen omzetting van ammoniak tot ureum mogelijk - < 2.5 mmol/l = BUN < 7 mg/dl - porto-systemische shunt : - normaal tot < 4 mmol/l = BUN < 12 mg/dl - diabetes insipidus - psychogene polydipsie : - excessief verlies = wash out (bij sterk verdunde urine is de terugresorptie van ureum gedaald, er wordt meer ureum uitgescheiden) mmol/l = BUN 5-10 mg/dl - s.g. urine meestal < primair hyperammonemie : - zelden - congenitaal defect in de ureumcyclus, een tekort aan enzym voor de omzetting van ammoniak tot ureum - maladsorptiesyndroom : - verlaagde opname van eiwitten

12 CREATININE - referentiewaarden : hond : µmol/l kat : µmol/l mg/dl mg/dl - omrekeningsfactor : mg/dl x 88.4 = µmol/l µmol/l x =mg/dl - dieren met een 100 % renale functie hebben waarschijnlijk creatininewaarden onder 110 µmol/l (1.2 mg/dl). Elke hogere waarde kan beschouwd worden als een indicatie voor een gereduceerde renale functie. - oorsprong : serum creatinine komt bijna uitsluitend voort uit het catabolisme van het creatine aanwezig in het spierweefsel. Creatine slaat energie op in de spieren (als fosfocreatine) en wordt dagelijks constant afgebroken tegen een snelheid van + 2 % per dag. De creatinepool hangt af van de totale musculaire massa zodat sterk vermageren of ernstige spierziekten resulteren in een verlaagde creatinine produktie ; daarentegen kan een zware inspanning (Greyhounds) tot een verhoging leiden. Dieren met een grotere spiermassa (t.o.v. dieren van dezelfde grootte) zullen een iets hogere creatininespiegel hebben. Alsook dieren die een grotere inspanning leveren als even grote dieren in rust. In de praktijk is de produktie tamelijk constant en wordt nauwelijks beïnvloed door een verhoogd catabolisme van dietaire of weefseleiwitten (beïnvloedt wel het ureumgehalte!). Toch is er een (verwaarloosbaar) beetje creatinine uit dietaire spiereiwitten terug te vinden. De uitscheiding gebeurt uitsluitend door de nier. Het wordt vrij gefiltreerd en niet geresorbeerd. Bij de hond wordt een beetje actief gesecreteerd in de proximale tubulus. Plasma creatininewaarden reflecteren de excretie : hoge waarden duiden op een deficiënte nierfunctie Meestal worden er geen lage waarden gevonden. - NOOT : GFR (glomerulaire filtratie) en creatinine (ureum) zijn niet lineair gecorreleerd. GFR op de helft geeft slechts een matige stijging van het creatinine (tot 180 µmol/l = 2 mg/dl). GFR op drie vierde en verder geeft een sterke stijging van het creatinine. - Hoewel creatinine de nierfunctie beter reflecteert dan ureum (geen resorptie), geeft het geen informatie over andere ziekten en is meer onderhevig aan interferentie bij het bepalen - vals verlaagde waarden : - progressief maar traag verdwijnen met de tijd - hoge bilirubinewaarden (afh. van de test)

13 - vals verhoogde waarden : - hoog ketonengehalte (ketotische diabetes mellitus) - geneesmiddelen - sommige cephalosporines (interferenties, afh. van de test, soms ) - salicylaten, trimethroprim, cimetidine tubulaire secretie daalt (in mindere mate) Creatinine en ureum steeds samen interpreteren - Een lage ureumwaarde met een verhoogde creatininewaarde is weinig waarschijnlijk, creatinine heeft een beter voorspellende waarde als ureum, zeker bij behandeling (het zal snel dalen als er beterschap optreedt). A. Verhoogde creatininewaarden 1. Prerenaal - renale perfusie vermindert - waarden tot 250 µmol/l (3 mg/dl) d.d. prerenaal - renaal - postrenaal - prerenaal : - de waarde van creatinine stijgt veel minder dan van ureum doordat het ureum sterker geresorbeerd wordt in de tubulus terwijl creatinine daar achterblijft ureum/creatinine : > 0.08 mmol/l /µmol/l > 20 als BUN en mg/dl - de urinaire dichtheid is hoger : > (1.030) bij de hond en > (1.040) bij de kat : de nier kan nog concentreren - myositis : zeer sterke spierafbraak - acromegalie : spierweefselgehalte neemt toe 2. Renaal - minstens 3/4 verlies van het totaal aantal nefronen (CRF-ARF) GFR ureum en creatinine (omdat er geen resorptie is voor creatinine is de stijging vroeger duidelijk als voor ureum) - waarden boven 250 µmol/l (> 3 mg/dl) zijn klinisch significant - waarden boven 450 µmol/l (> 5 mg/dl) worden prognostisch gereserveerd - urinaire dichtheid : - 2/3 verlies van nefronen : < voor de hond < voor de kat - 3/4 verlies van nefronen : < voor de hond < voor de kat

14 - uiteindelijk ontwikkelt zich een isosthenurie (s.g. tussen en 1.012) - ureum/creatinine < 0.08 mmol/l /µmol/l < 20 in BUN en mg/dl Primair (renaal) ARF - dramatisch snel dalen van GFR snelle stijging van creatinine tot > 1000 µmol/l (> 12 mg/dl) - fosfaat - Ca licht verlaagd tot laag normaal - K - initieel oligurie overgaande tot polyurie (oligurie kan echter het terminaal stadium van CRF betekenen!) - oorzaken : zie ureum : - AIN - ATN Chronische nierinsufficiëntie (CRF) - ureum en creatinine stijgen progressief - fosfaat - Ca licht verlaagd tot laag normaal - dikwijls non regeneratieve anemie - thrombocytopenie - lymfopenie - polyurie terminaal oligurie Wanneer creatinine verhoogd is, heeft het dier reeds een nierinsufficiëntie 3. Postrenaal - obstructie - blaasruptuur

15 Vroege detectie van een gereduceerde nierfunctie - Wanneer ureum en creatinine beginnen te stijgen, is er reeds een (ernstig) nierfalen aanwezig. Een vroegere diagnose is mogelijk : ratio ureum (creatinine) in urine/plasma - normaal 30/1 100/1 - als 30/1 10/1 : verder onderzoek nodig - als < 10/1 : reeds geavanceerde CRF gemiddelde dagelijkse waterinname. Verhoogde urineproduktie (en wateropname) begint wanneer ongeveer 2/3 van de nefronen verloren zijn en in dit stadium kan de urine niet geconcentreerd worden boven bij de hond en bij de kat (ook niet na een waterdeprivatie test of ADH toediening). fibrogeen degradatie produkten (FDP) in de urine : mogelijkheid om een vroege glomerulaire beschadiging te ontdekken schatten van GFR door de clearance te berekenen van bepaalde stoffen uit het bloed in de urine : er mag geen resorptie of secretie van deze stof door de nier gebeuren : clearance in ml/min. per kg = GFR GFR = urine concentratie (mg/ml) x urine volume (ml/min.) plasma concentratie (mg/ml) x lichaamsgewicht (kg) - stoffen : - inuline (fructose polymeer) 1. creatinine (beetje tubulaire secretie bij de hond) meest gebruikt 2. sulfanilaat (zeer gevoelige test) uur clearance : 24 uurs urine, blaas ervoor en erna uitwassen, bloedafname na 12 uur (midden van de test) na GFR tussen 2.8 en 3.7 ml/min. per kg mg/kg (5 % oplossing) I.V. Elk half uur bloedstalen (heparine) nemen gedurende 1.5 uur (30' - 60' - 90')om de halfwaarde tijd te meten : hond : minuten kat : minuten Een langere halfwaarde tijd betekent een nierfunctieverlies. Phenolsulphophthaleine (PSP) excretietest IV (6 mg in 0.1 ml oplossing onafhankelijk van het lichaamsgewicht). Alle urine verzamelen in de volgende 20 minuten. Normaal is bij de hond dan 45 % geëxcreteerd, minder dan 30 % is abnormaal. Halfwaarde tijd is minuten voor de hond. Noot : de urine kleurt rood hematurie!

16 urinaire γ-glutamyltranspeptidase (γ-gt) meten - renaal tubulus indicator : beschadiging door - zware metalen - aminoglycosiden AB (gentamycine) - detecteerbaar 3 à 4 dagen vooraleer er verandering komt in : creatininespiegel, creatinine clearance, urine onderzoek, klinisch beeld - waarde??

17 Andere aspecifieke veranderingen in het bloed bij nierafwijkingen - natrium : - verhoogd : bij milde deshydratie - verlaagd : bij het eindstadium van CRF - kalium : - verhoogd : oligurische fase van ARF - verlaagd : polyurische fase van ARF - chloor : - verhoogd : metabole acidose (niet of partieel gecompenseerd) (nierinsufficiëntie) - calcium : - verhoogd : - CRF : - bij 5 à 10 % honden door een verlaagde excretie!! - variabel bij familiale nefropathies - als gevolg van een snelle daling van het fosforgehalte bij een aluminium hydroxide behandeling - ARF : - bij het begin van de diuretische fase, voorbijgaand - verlaagd : - ARF : - (vnl. postrenaal) milde hypocalcemie - 50 % van de katers F.U.S. - als gevolg van een fosforstijging - Anorganisch fosfaat : verhoogd : - nierinsufficiëntie door een verminderde uitscheiding zowel in CRF als ARF (vnl. intrarenaal en postrenaal) - familiale nierafwijkingen - blaasruptuur NOOT : paard : Ca en P! - Eiwitgehalte : verhoogd : - bij primaire glomerulaire aandoeningen (glomerulonefritis - amyloidose) vnl. verhoging van α-, β-, γ-globulinen - amyloidose : α verhoogd (Abbesijnse kat - familiaal) - urine! : eiwit verhoogd (nefrotisch syndroom) door uitscheiden van vnl. albuminen (in later stadium ook globulinen). Als pu/pd erger wordt, verlaagt de concentratie in de urine terug een beetje. - triglyceriden : verhoogd : bij het nefrotisch syndroom (mens hond??) - cholesterol :verhoogd : - bij nefrotisch syndroom (eiwitverlies)!! - familiale nierafwijkingen (dobermann - standaard poedel) - glucose : verhoogd : - F.U.S. (stress? - inhibitie van insuline door uremische toxines?) - familiale renale afwijkingen (milde hyperglycemie) - amylase : verhoogd : soms bij nierinsufficiëntie bij de hond (uremie) (waarde tot 2x) - lipase : verhoogd : nierafwijkingen, soms lichte stijging (GFR )

18 URINE-ONDERZOEK - Ochtendurine, verzameld na een nacht vasten, is te prefereren omdat het de algemene gezondheidstoestand van de patiënt weerspiegelt. - Afname: - blaaspunctie : - de blaas moet te palperen zijn en urine bevatten (niet overvol blaasruptuur) - minste kans op bacteriële contaminatie - geeft informatie over de nieren en de blaas - contaminatie met bloed (punctie) mogelijk eerste deeltje laten wegvloeien - catheterisatie : - aseptisch werken! - moeilijker bij kleine dieren - gevaar voor binnenbrengen van een lage urineweginfectie tot in de blaas - mictie : - "mid stream" best, zo minder kans van bacteriële besmetting van de lagere urinewegen in de urine terug te vinden - Bewaring : - liefst zo snel mogelijk onderzoeken, zeker als het alkalische urine is (< 4 uur na koeling). Voor het onderzoek moet de urine terug op kamertemperatuur gebracht worden. - veranderingen door koeling : - donkerder worden - vertroebeling - precipitatie van kristallen - degeneratie van cellulaire componenten - oplossen van cilinders - overgroei door bacteriën of schimmels - ph verandering (ureum ammoniak) A. Fysisch onderzoek 1. Urinair volume (kwantiteit) - collectie van 24 uurs urine (metabole kooi) - referentiewaarden : hond : ml/kg per dag kat : ml/kg per dag - waterverlies is beter gecorreleerd met het lichaamsoppervlak dan met het gewicht, daarom zullen kleinere dieren meer urine produceren dan grotere - leeftijd : jonge dieren produceren meer urine als oudere van dezelfde grootte - polyurie : > ml/kg per dag - oligurie : < 7 ml/kg per dag

19 - anurie : < 2 ml/kg per dag (zelden, alleen gecorreleerd met urinaire obstructie) 2. Urine uitzicht - best op een vers staal beoordelen = zelf doen! - kleur : - normaal geel door de aanwezigheid van 1) urochroom (combinatie van urobiline met urobilinogeen en een peptide) 2) een beetje vrij urobiline en uroerythrine - urochroom wordt relatief constant geëxcreteerd en reflecteert daarom de urinaire concentratie - abnormale kleuren : - rood/rose : - hematurie - hemoglobinurie - (fenytoine) - rood-bruin/bruin-zwart : - myoglobine - methemoglobine - geel/geel-oranje : - geconcentreerde urine - bilirubine - nitrofurantoine - blauw : - methyleenblauw (urinair antisepticum), niet aan te raden (zeker niet bij de kat), geeft hemolytische anemie - groen : - biliverdine (uit bilirubine - oud staal) - soms myoglobine - Pseudomonas aeruginosa (zelden) - transparantie : - bij de hond en de kat is de urine klaar, transparant - troebel : - kristallen (koude - ijskast!) - vele cellen aanwezig : RBC, WBC, epitheelcellen - microörganismen : bacteriën, gisten in grote getale - natuurlijke secreties : mucus, semen (prostaat - sperma) - konijn - paard : door Ca carbonaat, slijm - geur : - feromonen (kater!) - metabolieten (vnl. vluchtige vetzuren) - abnormaal : - ammoniak : - urineweginfectie met urease producerende bacteriën - oud staal - aceton : ketoacidose bij diabetes mellitus - rotte geur : - bacteriële afbraak van urinaire eiwitten - (epitheliale necrose) - geneesmiddelen + metabolieten bv. penicilline

20 3. Dichtheid [specific gravity - soortelijk gewicht (s.g.) - relatieve densiteit (r.d.)] - maximale waarden : hond : kat : referentiewaarden : hond : kat : glomerulair filtraat : s.g. = ( mosmol/kg) = zelfde als het plasma. De meeste niet stikstof bestanddelen worden echter geresorbeerd de urine concentreert. - isosthenurie :s.g hyposthenurie : s.g. < hypersthenurie : s.g. > als de dichtheid > (H) en > (K) bedraagt, is er geen pu/pd (nier) aanwezig. Er is nog een concentrerend vermogen aanwezig (eventueel na dorstproef evalueren). - urine > 50 ml/kg per dag : verdacht voor pu/pd - NOOT : g/dl eiwit verhoogt s.g. met g/dl glucose verhoogt s.g. met de dichtheid is afhankelijk van - vocht- en elektrolytenbalans - stikstofgehalte van het dieet - variabele tussen soorten en individuen NOOT : een urine uitslag (chemische parameters en sediment) moet geïnterpreteerd worden tegenover het s.g. - bv. een milde proteïnurie tesamen met een lage dichtheid betekent meer eiwitverlies dan een milde proteïneurie met een hoge urine dichtheid - urine met een s.g. van is tweemaal zoveel geconcentreerd als urine met een s.g. van

21 B. Chemisch onderzoek - gebeurt semikwantitatief (kwalitatief) met teststrips : - verschillende soorten : - gevoeligheid - interferentie - instructies lezen!! (bewaren, aflezen,...) - ontwikkeld voor humane geneeskunde!! 1. ph - referentiewaarden : hond en kat : (meestal ) - dieetafhankelijk : - dierlijke eiwitten zuur (fosfor- en zwavelzouten) - plantaardige eiwitten minder zuur tot basisch ph < 5.5 ph > respiratoire acidose - weinig eiwitten, plantaardig dieet (ph hypoxemie 7.5) - shock - respiratoire alkalose - ernstig braken - braken - ketoacidose - proximaal renale tubulaire acidose (zelden) - erge diarrhee - alkaliserende geneesmiddelen - erge azotemie - urineweginfectie met urease producerende - verhoogde eiwitafbraak bacteriën (Proteus, Stafylo's) (ph ) - verzurende - geneesmiddelen - oude urine (meestal) - dieten - urine retentie - ethyleenglycol - metaldehyde - postprandiaal error : contaminatie met ammoniak of detergent 2. Eiwit - referentiewaarden : - hond < 0.5 g/l (< 50 mg/dl) - met geconcentreerde urine zijn hogere waarden normaal - best te bepalen op 24 uurs urine : 0-30 mg/kg per dag - commerciële teststrips voor bloed zijn gevoeliger dan deze voor eiwit en daarom kan een negatief eiwitgehalte toch samengaan met een positief bloedgehalte - Bence Jones eiwitten (plasma cell myeloma (multipel myeloma), macroglobulinemie, lymfoproliferatieve ziekten) worden niet door teststrips aangetoond (preglomerulaire proteïnemie) - nefrotisch syndroom : chronische beschadiging van het filtrerend membraan verdikking poriën worden groter eiwitverlies langs de urine ; bloedbeeld geeft een hyperproteïnemie,

22 ureum en creatinine meestal normaal! (stijging in een later stadium), oedeem. Gereserveerde prognose (irreversiebel). - proteïnurie : renaal : - licht tot matig verhoogd bij de meeste nierziekten (CRF) < 10 g/l = < 1 g/dl - sterke verhoging bij primaire glomerulaire ziekten (glomerulonefritis, amyloidose) > 10 g/l = > 1 g/dl andere : - meestal mild (< 10 g/l = < 1 g/dl) - congestief hartfalen - ontsteking van de urineweg - genitaaltractus - hematurie - hemoglobinurie - myoglobinurie - koorts - stress - inspanning - hyperproteïnemie (nierdrempel 10 g/dl) - immuunglobulines (multipel myeloma) - natuurlijke secreties (semen - oestrus) - was- en granulaire cilinders - paard : kolieke, zware inspanning error : - vals verhoogd : alkalische urine of buffers, desinfectantia (quaternaire ammoniumzouten, chloorhexidine, polyvinyl pyrollidone), geneesmiddelen (cephalosporinen, hoge dosis penicilline, contraststoffen) 3. Glucose - komt normaal niet voor in de urine - nierdrempel : hond : 10 mmol/l = 180 mg/dl kat : 16 (11?) mmmol/l = 290 (200?) mg/dl - bacteriën kunnen het glucosegehalte doen dalen (verse urine of koel bewaren) - vals positieve waarden met : - waterstofperoxide - hypochloriet - chlorine - urethrale obstructie en hematurie (oorzaak?) = pseudoglucosurie - vals negatief : formaline - glucosurie met hyperglycemie : - diabetes mellitus en diabetes mellitus inducerende ziekten en geneesmiddelen - acute pancreatitis ; na wegname insulinoma ; therapie voor hyperinsulinisme ; ernstige insuline overdosage ; Somogyi effect (zelden) - zeer erge stress - ingestie van dextrose (andere carbohydraten)

23 - convulsies - chronisch leverlijden (zelden) - xylazine (zelden) - F.U.S. - glucosurie zonder hyperglycemie : - primair renaal glucosurie ; andere familiale nierziekten - Fanconi's syndroom (K-urie - proteïnurie - carbamaat - aminozuren) ; bloedbeeld : ureum - creatinine - glucose normaal. Erfelijk (Basenji's - Shetland - Schnauzer). De tubulaire herresorptie is gedaald. Symptomen : pu/pd, spierzwakte, vermageren, dehydratie. - ARF (intrarenaal - postrenaal) - lood-cholinesterase vergiftiging - CRF (zelden) - overdosage tetracyclines 4. Ketonen - normaal afwezig - tonen acetoazijnzuur en aceton aan (2 van de 3 ketonen in urine aanwezig) - bacteriën kunnen een licht positieve uitslag geven - vervallen teststrips : negatieve reactie zelfs met hoge concentraties ketonen - ketonurie : - ketoacidotische diabetes mellitus (meestal) - vasten, lage carbohydraat/hoog vetzuurdieet (zelden) - hypoglycemische syndromen (bv. insulinoma) (zelden) - ernstig trauma - persisterende koortsperiode - verminderde leverfunctie 5. Bilirubine - de nierdrempel voor de hond is laag : een beetje (+) is normaal (vooraal in geconcentreerde urine - alleen geconjugeerd (= direct) bilirubine is aanwezig in de urine - kat : normaal afwezig (zo ook bij de meeste diersoorten, exc. rund) - een significante bilirubinurie gaat een bilirubinemie vooraf (hepatopathieën) - bilirubinurie : (zie lever) - leverinsufficiëntie - galobstructie - koorts/uithongering - error : vals verhoogd bij chloorpromazinemetabolieten vals verlaagd bij oud staal : bilirubine wordt geoxydeerd tot biliverdine

24 6. Urobilinogeen - onderhevig aan het dag- en nachtritme - niet betrouwbaar voor de hond, te veel complicerende factoren 7. Bloedpigment - teststrips : - hematurie : intakte RBC's geeft gespot uitzicht - hemoglobinurie - myoglobinurie geeft een egaal rood uitzicht - positieve teststrip zonder RBC in het rechtstreeks onderzoek : - hemoglobine in de urine - myoglobine - minute hematurie (zeer kleine RBC's) - vals positief : - waterstofperoxide - hypochloriet - vals negatief : - formaline - zeer hoge waarden aan vit. C (regelmatig aanwezig in de urine van hond en kat) - hematurie : (meetal door blaasontsteking) - urinaire tractus : - ernstige ontsteking (bacteriën, cyclofosfamide) - urinestenen - neoplasie (benigne-maligne) - trauma - nier : - acute leptospirose (L. cancola) - ATN - glomerulopathies - andere nefropathies (infarct - septicemie etc.) - kristalurie (zelden) - (nierparasieten) - idiopatische renale hemorrhage - niercysten - teleangiëctasie - familiale nierziekten - blaas - urethra : F.U.S. - genitaal tractus : - prostaat - penis - preputium - uterus - vagina - vulva - systeemziekten : - stollingsstoornissen (Warfarin - trombocytopenie) - ernstige leverdysfunctie (prothrombine daalt) - ernstige septicemie, toxemie, viremie - error :bacteriële groei kan vals positieve reacties geven

Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine onderzoek bij katten

Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine onderzoek bij katten Vroege diagnose van nieraandoeningen met behulp van urine bij katten Methode en interpretatie van de resultaten Ontwikkeld in samenwerking met Tjerk Bosje, Specialist Interne Geneeskunde Inleiding Chronische

Nadere informatie

Functie van de nieren en wat kan fout gaan

Functie van de nieren en wat kan fout gaan Functie van de nieren en wat kan fout gaan Dr Lucien Hoekx Kliniekhoofd oncologische urologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen 1 staalname MIDSTREAM urine Renogram 1. reinigen met chloramine 2. steriel

Nadere informatie

DIABETISCHE NEFROPATHIE

DIABETISCHE NEFROPATHIE DIABETISCHE NEFROPATHIE Onderdeel van de micro-angiopathie bij diabetes mellitus. Insuline-afhankelijke DM 30% vd ptn krijgt nefropathie Niet-insuline-dependente DM 5% vd ptn Pathogenese: Meerdere factoren

Nadere informatie

De resultaten van een bloedonderzoek moeten altijd zeer kritisch bekeken worden.

De resultaten van een bloedonderzoek moeten altijd zeer kritisch bekeken worden. Klinisch - chemisch bloedonderzoek INLEIDING Bloedonderzoek is in veel gevallen een onmisbare mogelijkheid om de juiste diagnose te stellen. Bovendien kunnen we via bloedonderzoek het effect van onze behandeling

Nadere informatie

met dubbele activiteit IPAKITINE

met dubbele activiteit IPAKITINE Effectieve ondersteuning bij chronisch nierfalen met dubbele activiteit IPAKITINE Het aantal behandelingsmogelijkheden van katten én honden met chronisch nierfalen is voor u als dierenarts aanzienlijk

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Bij een metabole acidose is er een daling van de ph en het bicarbonaatgehalte. Compensatoir kan het CO2 gehalte in het bloed dalen.

Bij een metabole acidose is er een daling van de ph en het bicarbonaatgehalte. Compensatoir kan het CO2 gehalte in het bloed dalen. ZUUR BASE EVENWICHT Afwijkingen in het zuur base evenwicht worden onderverdeeld in respiratoire en metabole acidose, respiratoire en metabole alkalose en gemengde aandoeningen. 1.1 Respiratoire acidose

Nadere informatie

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010

Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis. 30 september 2010 Transmurale Afspraak Nierfunctiestoornis 30 september 2010 Onderwerpen 1. Definitie 2. Prevalentie 3. Richtlijnen 4. Diagnostiek 5. Preventie nierfunctieverlies 6. Behandeling metabole complicaties 7.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Mei 2014

Nieuwsbrief Mei 2014 Nieuwsbrief Mei 2014 Het is alweer mei dus tijd voor een nieuwe nieuwsbrief! Zoals ik u al in de vorige nieuwsbrieven informeerde, is het erg belangrijk om uw huisdier goed te behandelen tegen vlooien

Nadere informatie

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014

Bijwerkingen op de nier. Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Bijwerkingen op de nier Patricia van den Bemt Lareb Bijwerkingendag 20-11-2014 Belangrijkste aandoeningen Acuut nierfalen Pre-renaal Renaal Post-renaal Nefrotisch syndroom Chronisch nierfalen Acuut nierfalen

Nadere informatie

Nierfunctie. presentatie voor de CNE dagen 2012. Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC

Nierfunctie. presentatie voor de CNE dagen 2012. Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC Nierfunctie presentatie voor de CNE dagen 2012 Richard van Valen, MA Verpleegkundig specialist Cardio-thoracale chirurgie Erasmus MC Waarom een belangrijke presentatie Geschiedenis Anatomie nier Functie

Nadere informatie

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA

Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA Protocol Chronische nierschade op basis van de LTA A. Doel en achtergrondinformatie Doel Patiënten met chronische nierschade in een vroege fase diagnosticeren en het juiste behandeltraject inzetten om

Nadere informatie

Bloedgassen. Homeostase. Ronald Broek

Bloedgassen. Homeostase. Ronald Broek Bloedgassen Homeostase Ronald Broek Verstoring Homeostase Ziekte/Trauma/vergiftiging. Geeft zuur-base en bloedgasstoornissen. Oorzaken zuur-base verschuiving Longemfyseem. Nierinsufficientie Grote chirurgische

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17 Omschrijving Oorzaken Risicofactoren Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperglycemie (verhoogd suiker gehalte in het bloed) bij diabetes mellitus (suikerziekte) is het gevolg van een

Nadere informatie

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring

Waarom aandacht chronische nierschade (CNS)? CNS. Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine. Dr. Wim JC de Grauw. MDRD vs kreatinine klaring MDRD vs kreatinine klaring Controle nieren: meer dan albumine en kreatinine Dr. Wim JC de Grauw Huisarts Afd. Eerstelijnsgeneeskunde UMC St. Radboud Nijmegen Diabetes Huisartsen Adviesgroep (DiHAG) Lid

Nadere informatie

NIERZIEKTEN WEGWIJS IN UW BLOEDUITSLAGEN

NIERZIEKTEN WEGWIJS IN UW BLOEDUITSLAGEN NIERZIEKTEN WEGWIJS IN UW BLOEDUITSLAGEN WEGWIJS IN UW BLOEDUITSLAGEN 03 Rode bloedcellen 03 Witte bloedcellen 04 Bloedplaatjes 04 Hematocriet 04 Hemoglobine 04 Ureum 05 Creatinine 05 Urinezuur 05 Natrium

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts Urineweg-infecties bij kinderen Loes Tanja kinderarts Wat is een urineweginfectie (UWI)? Een combinatie van klinische leeftijdsgebonden kenmerken en de aanwezigheid van bacteriën in een betrouwbaar afgenomen

Nadere informatie

Les 10 Bloeddruk en Nieren. Fysiologische zoutoplossing. Bloeddrukregulatie. Regulatie van de zuurgraad. waarden tussen 7,35-7,45

Les 10 Bloeddruk en Nieren. Fysiologische zoutoplossing. Bloeddrukregulatie. Regulatie van de zuurgraad. waarden tussen 7,35-7,45 Les 10 Bloeddruk en Nieren Bloeddrukregulatie, oedeem, osmotische waarden en ADH, nierinsufficiëntie, mictieklachten ANZN 1e leerjaar - Les 10 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Fysiologische zoutoplossing

Nadere informatie

Les 9 Nier. Nieren. Nieren, regulatie urine, vochthuishouding, diurese, clearance, GFR. Woordbetekenis Ren (L) b.v Art.

Les 9 Nier. Nieren. Nieren, regulatie urine, vochthuishouding, diurese, clearance, GFR. Woordbetekenis Ren (L) b.v Art. Les 9 Nier Nieren, regulatie urine, vochthuishouding, diurese, clearance, GFR ANZN 1e leerjaar - Les 9 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Nieren Woordbetekenis Ren (L) b.v Art. renalis / vena perirenaal

Nadere informatie

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten

Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten Refeedingsyndroom in de Oncologie Marleen Ariëns en Esther Heijkoop Diëtisten 2015 Agenda Historie Ondervoeding en oncologie Refeeding Casus tijdens de presentatie 1ste lijn Refeeding? Historie Belegeringen

Nadere informatie

Ketoacidose: caveats en pitfalls

Ketoacidose: caveats en pitfalls Ketoacidose: caveats en pitfalls Katelijn Decochez, Karlien Francois, Brigitte velkeniers 3 december 2010 Definitie Hyperketonemie + Metabole acidose + Hyperglycemie Epidemiologie Mortaliteit 5 à 10% in

Nadere informatie

Blaasstenen bij de Engelse Bulldog

Blaasstenen bij de Engelse Bulldog Blaasstenen bij de Engelse Bulldog Er zijn een aantal verschillende blaasstenen die bij alle honden kunnen voorkomen, daarnaast zijn er blaasstenen die rasspecifiek zijn. Deze laatste groep blaasstenen

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2011 2012

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2011 2012 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar 2011 2012 DIETAIRE BEHANDELING VAN CHRONISCHE NIERINSUFFICIENTIE BIJ DE HOND Door Silke DECONINCK Promotor: Prof. Dr. Myriam Hesta Medepromotor:

Nadere informatie

Dierenkliniek Goeree Overflakkee

Dierenkliniek Goeree Overflakkee Dierenkliniek Goeree Overflakkee De teksten van onze artikelen worden geschreven aan de hand van wetenschappelijke literatuur, maar ook op basis van onze eigen inzichten en ervaringen. Daarom kan de informatie

Nadere informatie

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren Wat is suikerziekte? Suikerziekte - ofwel diabetes mellitus, de medische naam voor suikerziekte - is een aandoening

Nadere informatie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie Inhoud Inleiding a. Rode bloedcellen b. Witte bloedcellen c. Bloedplaatjes d. Hematocriet e. Hemoglobine

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Eliminatie van afvalstoffen AFI1. Eliminatie en regulatie Nieren 1. Nieren. Lever. Darmen. Huid. Longen

Anatomie / fysiologie. Eliminatie van afvalstoffen AFI1. Eliminatie en regulatie Nieren 1. Nieren. Lever. Darmen. Huid. Longen Anatomie / fysiologie Eliminatie en regulatie Nieren 1 FHV2009 / Cxx55 1+2 / Anatomie & Fysiologie - Nieren 1 1 Lever Eliminatie van afvalstoffen Darmen Huid Nieren Longen FHV2009 / Cxx55 1+2 / Anatomie

Nadere informatie

Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt

Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt ... Chronische nierinsufficiëntie bij de oudere patiënt Gijs Van Pottelbergh Huisarts te Leuven Onderzoeker aan het ACHG (KULeuven) en departement gezondheidzorg en technologie (UC Leuven en Limburg) 1

Nadere informatie

PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248

PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248 PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248 GEVAL 1 Signalement - Anamnese Maltezer, Pruts, 4m, V, 1kg Sedert 4w bij eigenaar. Steeds symptomen van sufheid, doelloos rondlopen, tegen voorwerpen

Nadere informatie

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het?

Vulling. Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Hoeveel water heeft een mens en waar zit het? Vulling Lichaamswater Bij mannen 60%; vrouwen 50% ECV: iets minder dan de helft ICV: iets meer dan de helft Intravasculair (plasma): onderdeel van

Nadere informatie

bloedgassen Snelle interpretatie

bloedgassen Snelle interpretatie bloedgassen Snelle interpretatie Wat is de Ph Het aantal waterstofionen (H+) geteld per ml water. Hoeveel waterstofionen komen er bij een reactie vrij of gaan er verloren en/of hoeveel waterstofionen worden

Nadere informatie

De nieren bij kat en hond

De nieren bij kat en hond De nieren bij kat en hond Veterinary Diet DE NIEREN BIJ KAT EN HOND Nieraandoeningen komen relatief vaak voor bij katten en honden. Hoewel ook jonge dieren last kunnen hebben van hun nieren, komen nierproblemen

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Presentatie Casus 1b. Victoria Janes & Yvonne Poel

Presentatie Casus 1b. Victoria Janes & Yvonne Poel Presentatie Casus 1b Victoria Janes & Yvonne Poel Casusbeschrijving Vrouw: 55 jaar wordt door de ambulance naar de SEH gebracht, waar u als arts-assistent assistent werkzaam bent. Dezelfde ochtend heeft

Nadere informatie

Nieuwsbrief Dierenkliniek Goeree Overflakkee november 2013. Blaasproblemen bij de hond en kat zijn een veelvuldig voorkomend probleem...

Nieuwsbrief Dierenkliniek Goeree Overflakkee november 2013. Blaasproblemen bij de hond en kat zijn een veelvuldig voorkomend probleem... Nieuwsbrief Dierenkliniek Goeree Overflakkee november 2013 Blaasproblemen bij de hond en kat zijn een veelvuldig voorkomend probleem... Regelmatig zien wij honden en katten met blaasproblemen, die vaak

Nadere informatie

Brandwonden en voedingstherapie

Brandwonden en voedingstherapie Brandwonden en voedingstherapie Auteur: A. Meijer Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1989 Pagina: 31-33 Jaargang: 5 Nummer: 1 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: Kernwoorden: voeding brandwonden

Nadere informatie

Bloedgasanalyse. Doelstelling. Bloedgasanalyse. 4 mei 2004 Blad 1. Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht. Zuur base evenwicht Oxygenatie

Bloedgasanalyse. Doelstelling. Bloedgasanalyse. 4 mei 2004 Blad 1. Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht. Zuur base evenwicht Oxygenatie Bloedgasanalyse Sacha Schellaars IC centrum UMC Utrecht Doelstelling De student kan de 4 stoornissen in het zuurbase evenwicht benoemen. De student kan compensatiemechanismen herkennen en benoemen. De

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Ondervoeding. 1.1 Begrippen

Ondervoeding. 1.1 Begrippen 1 Ondervoeding Wanneer is er sprake van ondervoeding? Welke soorten ondervoeding zijn er? En wat is eraan te doen? Voor een antwoord op deze en andere vragen volgt eerst een uiteenzetting van de diverse

Nadere informatie

Aandoeningen van de urinewegen bij hond en kat

Aandoeningen van de urinewegen bij hond en kat Aandoeningen van de urinewegen bij hond en kat AANDOENINGEN VAN DE URINEWEGEN Bij honden en katten komen regelmatig aandoeningen van de lagere urinewegen voor. Dit zijn aandoeningen van de urineleiders,

Nadere informatie

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum IgA nefropathie Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum Presentatie - Geschiedenis - Epidemiologie - Het ziekteproces - De patiënt - Het diagnostische proces - De behandeling - De

Nadere informatie

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde

Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Dr. Jenny Buijtels, specialist interne geneeskunde Presentatie Dia s en casussen die ook voorkomen in de workshop vloeistoftherapie en dwangvoeding Zo indruk van hoe de workshop is opgebouwd Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

(N.B. Delen van dit verslag zijn overgenomen uit ons verslag van een lezing door dr. van den Wall Bake in 2006)

(N.B. Delen van dit verslag zijn overgenomen uit ons verslag van een lezing door dr. van den Wall Bake in 2006) Nierschade Samenvatting van de lezing door dr. A.G.Lieverse, als specialist interne geneeskunde verbonden aan het Máxima Medisch Centrum, op maandag 22 september 2014 voor de DVN Regio Peel & Kempen. door

Nadere informatie

hoofdstuk één hoofdstuk twee

hoofdstuk één hoofdstuk twee Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar hemolytische foetale bloedarmoede en foetale hydrops. Hemolytische foetale bloedarmoede ontstaat door afbraak van rode bloedcellen. Foetale hydrops betreft het

Nadere informatie

Zuurbase evenwicht. dr Bart Bohy http://www.medics4medics.com

Zuurbase evenwicht. dr Bart Bohy http://www.medics4medics.com Zuurbase evenwicht 1 Zuren 2 Base 3 4 5 6 7 oxygenatie / ventilatie 8 9 Arteriële bloedgaswaarden Oxygenatie PaO2: 80-100mmH2O SaO2: 95-100% Ventilatie: PaCO2: 35-45mmHg Zuur-base status ph: 7.35-7.45

Nadere informatie

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae,

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae, Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 september is de ROIG over nefrologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het

Nadere informatie

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank BIJSLUITER FUROSEMIDE 2 mg/ml drank Dit geneesmiddel is specifiek voor kinderen jonger dan 12 jaar ontwikkeld en daar is de tekst van de bijsluiter op aangepast. Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u

Nadere informatie

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy DIABETES MELLITUS Diabetes mellitus, in de volksmond beter bekend als suikerziekte of diabetes,

Nadere informatie

Speed F-Corona TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.

Speed F-Corona TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac. Speed F-Corona TM www.speedrange.nl Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.nl ALLEEN VOOR IN VITRO GEBRUIK NEDERLANDS KLINISCHE TOEPASSING Katten die

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen

200906_oefen.pdf. Tentamen 25 juni 2009, vragen 200906_oefen.pdf Tentamen 25 juni 2009, vragen Universiteit Utrecht Farmacie Geneesmiddel en patient Naam: Collegekaartnummer: OPGAVEN TENTAMEN BLOK FA-201 GENEESMIDDEL EN PATIENT 25 juni 2009 9.00 12.00

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Hartfalen dubieus. Hartfalen onwaarschijnlijk

Hartfalen dubieus. Hartfalen onwaarschijnlijk Referentiewaarden Klinische Chemie Datum: 01-07-2012 BLOED Naam Referentiewaarde Eenheid 1-Antitrypsine 0,80 2,00 g/l 1-Foetoproteïne (AFP) < 6,0 ku/l ACE 0 2 jaar 8 109 IU/L 3 7 jaar 12 99 IU/L 8 14 jaar

Nadere informatie

Het nefrotisch syndroom Oorzaken en gevolgen. prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen

Het nefrotisch syndroom Oorzaken en gevolgen. prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen Het Oorzaken en gevolgen prof. J. Wetzels Radboud UMC Nijmegen Opbouw presentatie 1. Hoe werken de nieren? 2. Het klachten en verschijnselen oorzaken behandeling bij volwassenen 3. Dr. Bouts: kinderen

Nadere informatie

Nederlandse Nierdag 2014. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum

Nederlandse Nierdag 2014. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum Het ABC van IgA nefropathie Nederlandse Nierdag 2014 Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum Presentatie - Geschiedenis - Epidemiologie - De patiënt - Het diagnostische proces - De

Nadere informatie

ZUURBASE. Praktisch bekeken

ZUURBASE. Praktisch bekeken ZUURBASE Praktisch bekeken Bloedgasafwijkingen en Electrolytstoornissen Enerzijds handteken van ziekte (hulp in diagnose) Anderzijds mogelijk (urgente) pathologie op zich (? nood aan behandeling) BEHANDELING

Nadere informatie

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE A SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL SURAMOX 10% 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzaam bestanddeel: amoxicilline (als amoxicillinetrihydraat)

Nadere informatie

Een onverwachte hypo bij een 13 jaar oude kater

Een onverwachte hypo bij een 13 jaar oude kater ! Een onverwachte hypo bij een 13 jaar oude kater Casus Pieper was een 13 jaar oude gecastreerde Europese Korthaar kater die in de praktijk werd aangeboden met klachten van vermageren, misselijkheid, braken

Nadere informatie

BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20

BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20 BIJSLUITER FORTEKOR FLAVOUR 20 Aard van het middel Anti-hypertensivum (bloeddrukverlagend middel) Benaming van het diergeneesmiddel Fortekor Flavour 20 mg, tabletten voor honden Gehalte aan werkzame en

Nadere informatie

Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak?

Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak? Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak? Jan-Willem van Dijk Conferentie Sportvoeding 2015 Vochtbalans Water in lichaam Intracellulair vs Extracellulair Intracellulair vocht vocht in lichaamscellen

Nadere informatie

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Inflammatoire (ontsteking) van darmziekten (IBD) is een groep van gastro-intestinale (maagdarm) ziekten waarbij ontstekingen

Nadere informatie

De dipslide voor het aantonen van urineweg infecties

De dipslide voor het aantonen van urineweg infecties De dipslide voor het aantonen van urineweg infecties Wanneer moet er getest worden op urineweg infecties? Kinderen. (altijd) Mannen. (altijd) Alle gehospitaliseerde en recent gehospitaliseerde patiënten.

Nadere informatie

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft?

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? dr. Bert Vandewiele nefroloog AZ Sint-Lucas non solum, sed etiam niet alleen, maar ook netwerk AZ Sint-Lucas Brugge - AZ Zeno Van alles de helft? 2 Ook van de presentatie?

Nadere informatie

Het medische lab: Urineonderzoek

Het medische lab: Urineonderzoek Het medische lab: Urineonderzoek Inleiding In dit practicum gaan we zes urinemonsters onderzoeken. Eén monster van een gezond persoon A en vijf monsters van verschillende patiënten. Iedere patiënt is bij

Nadere informatie

Nieraandoeningen bij kat en hond

Nieraandoeningen bij kat en hond Nieraandoeningen bij kat en hond Veterinary Diet NIERAANDOENINGEN BIJ KAT EN HOND Nieraandoeningen komen relatief vaak voor bij katten en honden. Hoewel ook jonge dieren last kunnen hebben van hun nieren,

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. Natriumwaterstofcarbonaat 4.2%, oplossing voor intraveneuze infusie 42 g/l. Natriumwaterstofcarbonaat

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. Natriumwaterstofcarbonaat 4.2%, oplossing voor intraveneuze infusie 42 g/l. Natriumwaterstofcarbonaat Bijsluiter: informatie voor de patiënt Natriumwaterstofcarbonaat 4.2%, oplossing voor intraveneuze infusie 42 g/l Natriumwaterstofcarbonaat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat

Nadere informatie

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler

BSD september 2014. Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler BSD september 2014 Huisarts: Pauline Heijstee Meggy van Kruijsdijk Nefroloog: Watske Smit Jaap Beutler Casuïstiek chronische nierschade Wat kan de huisarts Wanneer consultatie nefroloog Wanneer verwijzing

Nadere informatie

Speed Giardia TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.

Speed Giardia TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac. Speed Giardia TM www.speedrange.nl Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.nl ALLEEN VOOR IN VITRO GEBRUIK NEDERLANDS Klinische toepassing Giardia is

Nadere informatie

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND BIJSLUITER Benefortin Flavour 2,5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 20 mg tabletten voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Glucose 40 g/100 ml B. Braun Vet Care oplossing voor infusie voor runderen, paarden, schapen, geiten, varkens, honden en katten 2.

Nadere informatie

Interpretatie van stoornissen in het zuur-base-evenwicht

Interpretatie van stoornissen in het zuur-base-evenwicht Interpretatie van stoornissen in het zuur-base-evenwicht Brevet Acute Geneeskunde, 11 mei 2004 en DGH KULeuven Centraal Hospitaal van de Basis-Koningin Astrid Defensie De fysiologie moet haar onderzoek

Nadere informatie

Blaasgruis & Blaasstenen ALL AGES

Blaasgruis & Blaasstenen ALL AGES Blaasgruis & Blaasstenen ALL AGES Uw dierenarts heeft vastgesteld dat uw huisdier last heeft van blaaskristallen of -stenen. In deze brochure vindt u informatie over het ziektebeeld en de symptomen van

Nadere informatie

Royal Canin DIEETWIJZER. Overzicht veterinaire dieetrange

Royal Canin DIEETWIJZER. Overzicht veterinaire dieetrange Royal Canin DIEETWIJZER Overzicht veterinaire dieetrange Dieetvoeding voor de kat KAT droog PORTIE OBESITY MANAGEMENT DP 42 Obesitas / overgewicht Obstipatie met goede respons op voedingsvezels Diabetes

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Paracetamol Teva 500 mg tabletten paracetamol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Paracetamol Teva 500 mg tabletten paracetamol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Paracetamol Teva 500 mg tabletten paracetamol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

Weefsel / monsters verzamelen voor laboratoriumonderzoek

Weefsel / monsters verzamelen voor laboratoriumonderzoek Weefsel / monsters verzamelen voor laboratoriumonderzoek Het opvangen van urine Urine moet altijd worden opgevangen in flesjes die door het laboratorium, de dokter of de apotheek worden verstrekt. Voor

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/5 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Per 500 ml: 95,0 g calciumgluconaat 22,5 g calciumgluceptaat

Nadere informatie

CONGENITALE NIERAANDOENINGEN

CONGENITALE NIERAANDOENINGEN CONGENITALE NIERAANDOENINGEN 1. Hypoplasie = Te weinig aanleg van overigens normaal nierweefsel A. Agenese:Geen ureterknop gevormd Unilateraal bij 1/1000 50-70% geass urogenitale afwijkingen) Bilateraal

Nadere informatie

Acute electrolytstoornissen. Hyperkalemie. Hyperkalemie assessment. Intake 17/04/2013. K + 3.5-5.0 meq/l

Acute electrolytstoornissen. Hyperkalemie. Hyperkalemie assessment. Intake 17/04/2013. K + 3.5-5.0 meq/l Acute electrolytstoornissen Prof. dr. Koen Van Hoeck Hyperkalemie Referentiecentrum Kindernefrologie UZA 03/ 821 3481 Prof. dr. D.Trouet S. Eerens RN expertverpleegkundige Marjan De Wulf,J ulie de Muynck

Nadere informatie

FYSIOLOGIE MENS EN DIER NIEREN, WATER EN ZOUTHUISHOUDING A. SCHEURINK HFST 19 & 20

FYSIOLOGIE MENS EN DIER NIEREN, WATER EN ZOUTHUISHOUDING A. SCHEURINK HFST 19 & 20 FYSIOLOGIE MENS EN DIER NIEREN, WATER EN ZOUTHUISHOUDING A. SCHEURINK HFST 19 & 20 Boek: Silverthorn, Human Physiology - hfdstk 19: The kidney s 622 629 : anatomy and function of the urinary system 629

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Deze procedure beschrijft de medische aanpak bij het optreden van diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling.

Deze procedure beschrijft de medische aanpak bij het optreden van diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling. 1. Samenvatting Deze medische procedure beschrijft de evaluatie, behandeling en opvolging bij diabetische ketoacidose of hyperglycemische hyperosmolaire ontregeling bij volwassen patiënten. 2. Inleiding/doel

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

Ondersteuning van de nieren bij kat en hond

Ondersteuning van de nieren bij kat en hond Ondersteuning van de nieren bij kat en hond Veterinary Diet DE NIEREN BIJ KAT EN HOND Nieraandoeningen komen relatief vaak voor bij katten en honden. Hoewel ook jonge katten en honden last kunnen hebben

Nadere informatie

Casuïstieken rundvee Casus 1

Casuïstieken rundvee Casus 1 Casuïstieken rundvee Casus 1 Bart Pardon Vakgroep Inwendige Ziekten van de Grote Huisdieren, Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Gent Salisburylaan 133, Merelbeke, Belgium Bart.Pardon@UGent.be 1 Anamnese

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

Tentamen C: correctievoorschrift 10 december 2004

Tentamen C: correctievoorschrift 10 december 2004 Thema 2.1: Infectie- en immuunziekten a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Levensbedreigende hyponatriëmie. J.G. van der Hoeven UMC St Radboud, Nijmegen

Levensbedreigende hyponatriëmie. J.G. van der Hoeven UMC St Radboud, Nijmegen Levensbedreigende hyponatriëmie J.G. van der Hoeven UMC St Radboud, Nijmegen 1 U meet een lage plasma [Na + ] - waarom? Concentratie = Totaal Na + in extracellulaire ruimte 2 U meet een lage plasma [Na

Nadere informatie