rnn nnovation TNO-rapport TNO 2014 R11383 S peu nruerkp rog ra m ma Thema Sociale lnnovatíe P207 Uitwerkin g 2015 Auteur(s)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "rnn nnovation TNO-rapport TNO 2014 R11383 S peu nruerkp rog ra m ma 20 1 5-20 1 8 Thema Sociale lnnovatíe P207 Uitwerkin g 2015 Auteur(s)"

Transcriptie

1 rnn nnovation for life TNO-rapport TNO 2014 R11383 S peu nruerkp rog ra m ma Thema Sociale lnnovatíe P207 Uitwerkin g 2015 Datum Auteur(s) 30 september 2014 Dr. ing. K. ten Have Prof. dr. M.P. de Looze Prof. dr. S. Dhondt lr. J.W.. van Rhijn Prof.dr. ir. P.M. Bongers Exemplaarnummer Oplage Aantal pagina's Aantal bijlagen Regievoerder Versie Géén Ministerie vanez irector Healthy Living Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermen gvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van TNO lndien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer veruezen naar de Algemene Voorwaarden voor opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende tezake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belang-hebbenden is 2014 TNO

2 2t17

3 3l 17 I nhoudsopgave Maatschappelijk/economische ontwikkelingen en probleemstelling...5 Te lage groeiwijst op een innovatieprobleem waarbij het Topsectorenbeleid op een verkeerde focus hamert en er belangrijke kansen worden gemist....7 De kansen van technologie benutten...7 Aanboren van entrepreneurial en kennistalent Sturen op nieuwe groei in de bedrijven I 0 Ontwikkelen van nieuw overheidsbeleid om sociale innovatie te stimuleren Programma op hoofdlijnen Een bestaande ruggegraat aangevuld met Publiek Private Samenwerking sturen onze programmeringsdoelstellingen...11 Kernthema's Roadmap en resultaten20' Onderbouwing en samenwerking Aansluiting bij beleid van de overheid Relevantie voor doelgroepen Samenwerking en afstemming (binnen en buiten TNO) Programma Co-financieringseis Beter gebruiken van technologie Aanboren talent en ondernemerschap Nieuwe dashboards voor bedrijven lnclusief beleid door overheid

4 TNO-rapport I TNO 2014 R

5 TNO-rapport I TNO 2014 R I't7 Maatschappelijk/economische ontwikkelingen en probleemstelling Te lage groei wijst op een innovatieprobleem... Als de arbeidsmarktprestaties van Nederland in het afgelopen decennium worden bekeken, dan heeft Nederland het helemaal niet zo slecht gedaan. OECD-cijfers (OECD Stat Extracts) laten zien dat Nederland in de top scoort wat betreft arbeidsmarktparticipatie, dat de deelname van oudere (mannelijke) werknemers (55-64 jaar) ondertussen het hoogste is van ons vergelijkbare landen. Wel lopen we sterk achter in gemiddeld salaris als we ons vergelijken met een land als Denemarken. Deense werknemers verdienden in 2013 een kwart meer dan Nederlandse. Ook worden Nederlandse lonen ingelopen door Duitse, Engelse en Amerikaanse lonen. Deze arbeidsmarktprestaties zullen onder druk komen door afbouw van de arbeidsbescherming (ontslagpremies), maar ook door een oplopend tempo van baandestructie en baancreatie als gevolg van technologische verandering (Brynjolfsson & MacAfee, 2014). De arbeidsproductiviteitgroei van Nederland blijft achter op deze directe concurrenten. Het komende decennium staat Nederland voor de uitdaging meer innovatie en groei te realiseren. Het verdienvermogen van de economie, van bedrijven en van mensen moet worden vergroot en dat kan alleen door een betere benutting, snellere ontwikkeling en grotere beweeglijkheid van ons menselijk kapitaal. Binnen deze context kiezen wij positie, ten eerste door deze vraagstukken te thematiseren in het topsectorenbeleid en ten tweede door ons te richten op de condities voor innovativiteit en groei op de terreinen van human factors, human resources en organisation. Nederlandse bedrijven zullen meer moeten investeren in sociale innovatie ('workplace innovation') om de groeiachterstand te kunnen ombuigen.... waarbij het Topsectorenbeleid op een verkeerde focus hamert... lnnoveren is een proces waarin mensen nieuwe combinaties maken van aanwezige en te ontwikkelen kennis en technieken. Dit leidt dan tot nieuwe kennis, technieken en toepassingen, soms in nieuwe markten. Financier, manager, uitvinder, uitvoerder, collega's, marketeer tot en met eindgebruikers zijn er allen bij betrokken. Het succes van de ontwikkeling van ideeën tot op in de markt gerealiseerde innovaties wordt in hoge mate bepaald door de samenwerking tussen deze partijen (Vaas & Oeij,2011). lnnovatieve organisaties geven daarom structurele ruimte voor dergelijke samenwerking, ook over organisatiegrenzen heen. Vernieuwing van de arbeidsorganisatie in deze zin ('sociale innovatie') maakt dat technologische innovaties gaan werken. Met deze invalshoek betekent sociale innovatie het werk zo te organiseren dat mensen vanuit hun passie en talenten een zo groot mogelijke en zinvolle bijdrage kunnen leveren aan de prestaties van de onderneming en zijn omgeving. Sociale innovatie gaat dus hand in hand met investeren in menselijk kapitaal, op te vatten als 'de kennis, vaardigheden, praktijkervaring, competenties en eigenschappen belichaamd in het individu, die de creatie van persoonlijke, sociale en economische welvaart ondersteunen' (OECD, 2007). Dit geldt in het bijzonder - zo heeft onderzoek meermalen laten zien - voor arbeidsorganisaties in industrie en dienstverlening: de organisatiestructuur/cultuur, leiderschap en de netwerken waarin zij opereren zijn bepalend voor de etfectiviteit van het samenbrengen van de individuele innovatiekracht en voor de prestaties van die organisatie. Op deze wijze creëren bedrijven niet alleen economische waarde, maar tevens ook maatschappelijke waarde ('creating shared value' volgens Michael Porter (2012)).

6 6t17 Opvallend is dat in de uitwerking van de innovatiecontracten en de Human Capital Agenda's van de negen topsectoren op vele plaatsen aan dergelijke concepten wordt gerefereerd, zonder deze expliciet als doel voor kennisinvestering te benoemen. Voorbeelden hiervan zijn keteninnovatie en het verbeteren van de efficiency en toegevoegde waarde van de hele keten, betere samenwerking en sturingsmechanismen, systeemintegratie, open innovatie, een aantrekkelijke werkgever en sector willen zijn met plezierig en uitdagend werk, ondernemerschap etc. Soms worden ook hele concrete voorbeelden van technische innovaties genoemd (bijvoorbeeld de ontwikkeling van een APP voor de smartphone om de producent rechtstreeks met de consument te laten communiceren). Ongenoemd blijft daarbij dat een dergelijke directe lijn tussen producent en consument in de ontwikkeling van een dienst (i.c. app ) een sociale innovatie is, die voor onvermoede barrières of juist mogelijkheden kan zorgen. Ook kan gedacht worden aan het omgaan met onzekere risico's die ontstaan uit nieuwe technische innovaties (bijvoorbeeld nanotechnologie). Nieuwe risk governance benaderingen moeten hierop inspelen. Sociale innovatie wordt bovendien in algemene termen aangeduid zonder aan te geven hoe nieuwe organisatievormen of governance worden verondersteld te leiden tot versnelling van kennisontwikkeling en toepassing en versterking van productiviteit. De belangrijkste verbinding met sociale innovatie zou je verwachten in de Human Capital Agenda's van de topsectoren. De aandacht in deze agenda's is echter vooral gericht op 'talent kopen' in plaats van 'talent maken'. De Human Capital Agenda's van de topsectoren richten zich onder andere op innovaties in de samenwerking tussen ondenivijs en bedrijfsleven, in het ondenryijs zelf (meer aandacht voor bètavakken) en een leven lang leren. De nadruk lijkt daarbij te liggen op kwalitatieve en kwantitatieve versterking van de instroom, waarbij innovaties in het 'lerend werken' en werk waarvan men kan leren te weinig aandacht kr gen (talent 'maken' in plaats van' kopen'). lmmers mensen leren in- op- en door het werk veel meer dan in formeel onderuvijs, cursussen en trainingen. De agenda's spelen ook te weinig in op de reële demografische en maatschappelijke ontwikkelingen (zoals minder jongeren, meer hoogopgeleide vrouwen dan mannen, langer doorwerken, duuzame inzetbaarheid, migratie) en op innovaties in arbeidsverhoudingen/relaties waarmee de bedrijven morgen worden geconfronteerd. Je kunt je afuragen hoe verstandig het is om te investeren in de toestroom van nieuw technisch talent, als het huidige technisch talent in de bedrijven langs alle kieren en gaten wegloopt. Verder zien we dat de dynamiek in onze economie steeds meer gebundeld wordt in zogeheten ecosystemen (Ports, Valleys and Delta's). Het effectief vormgeven aan innovatieve en ondernemende ecosystemen roept vele nieuwe vraagstukken op rond het samenwerken in multidisciplinaire, multi-organisatorische (en dus multi-belangen en multi-mindsets) tijdelijke teams, maar ook van regievoering en daadwerkelijk samenwerken tussen organisaties in R&D, marketing, productie en personeelsbeleid, binnen het kader van een competitieve omgeving. We kunnen concluderen dat de topsectoren een verkeerde aandacht hebben en dat er dus ruimte is voor kennis- en instrumentontwikkeling om innovaties en investeringen in menselijk kapitaal en sociale innovatie te integreren in specifieke (technische) innovatieprogramma's: 'bèta-gamma integratie'. Dan pas krijgt het brede begrip'sociale innovatie' concrete inhoud. Zo kunnen dan bijvoorbeeld op het

7 7t17 terrein van de 'Human Capital Agenda' geheel nieuwe verhoudingen tussen overheid, school en bedrijfsleven aan de horizon verschijnen en er belangrijke kansen worden gemist. De kansen om Nederland weer tot groeiland te maken liggen binnen in de organisaties en in de ondersteuning van dit bedrijfsbeleid. We zien vier kansen die moeten worden opgepakt:.technologie biedt meer kansen dan nu worden benut.bedrijven beschikken over meer ondernemend initiatief dan ze nu zien,.bedrijven kunnen sturen op nieuwe parameters waaruit groei kan ontstaan,.en beleid moet bedrijven de kansen van inclusie laten grijpen. De kansen van technologie benutten Op dit moment heerst een discussie over de gevaren van robotisering voor werkgelegenheid en groeiende ongelijkheid. Hoewel technologie altijd met baandestructie is gepaard gegaan, is feitelijk het beeld in de bedrijven en organisaties dat de technologische kansen van bedrijven worden onderbenut. Het is van belang de te grote angst voor technologie weg te nemen en meer te doen om die kansen in technologie beter te realiseren. a. Door betere mens-robot samenwerking ln de chirurgie bestaan al bijna 20 jaar operatierobots. Ondanks alle mogelijkheden is de toepassing ervan nog steeds beperkt (Lanfranco e.a., 2004; Autorino e.a., 2013). En dat is het beeld in vele andere sectoren. Om productiviteitsgroei te realiseren, staan veel bedrijven voor de keuze om te processen geheel of gedeeltelijk te automatiseren. ln complexe gerobotiseerde omgevingen speelt ook nog altijd de factor arbeid een belangrijke rol, zowel tijdens productie als onderhoud. 'Full automation' is niet altijd haalbaar en ook niet altijd wenselijk, gezien complexiteit, (volume en mix) en flexibiliteit. Complexe, creatieve en/of sociaal intelligente taken kunnen naar veruachting de komende twintig jaar nog niet worden geautomatiseerd (Levy & Murnane, 2013; Frey & Osborne, 2013). Eén van de andere drijfueren bij bedrijven van (semi) automatisering is kwaliteit: 100% foutloos produceren en ook assembleren met behulp van robuuste processen met minimale risico's op human errors. Hierin spelen zowel machines, tooling, procescontrol als operators een belangrijke rol. Zo ontstaan in sommige processen hybride, mens-robotmachine systemen. Dit werk zal vooral bestaan uit hoogwaardige activiteiten met betrekking tot het besturen, plannen, afstemmen en onderhouden van (semi) geautomatiseerde technische systemen. De uitdaging is hier: - Hoe deze samenwerking tussen mens en machine optimaal kan verlopen? -Welke informatie (feedback en werk- test en afstelinstructies) hebben medewerkers nodig voor optimale samenwerking met roboumachines? -Hoe kan systeem en de informatievoorziening/procescontrol zo ingericht kan worden dat zowel onervaren als ervaren medewerkers hun werk 100% foutloos kunnen uitvoeren? Alleen met die optimale afstemming/samenwerking haalt het gehele productiesysteem het beoogde rendement. b. Door human capabilities leidend te laten zijn in new sysfem design ln de maakindustrie volgen de technologische ontwikkelingen in ICT (lnternet of Things), automatisering & robotisering en nieuwe productietechnologieën (zoals 3D

8 8t17 printing en andere Key Enabling Technologies) elkaar snel op. Met alle nieuwe technologische ontwikkelingen wordt heel veel mogelijk. Doorslaggevend is het bijeenbrengen van toegevoegde waarde in technologie, materialen, processen en kennis van de verschillende partners. D t vraagt om een slim modulair productontwerp en de juiste duurzame materialen, maar ook om een nieuwe inrichting van de waardeketen en de organisatie van bijbehorende processen. Om foutloos en flexibel te kunnen produceren moet bij de ontwikkeling al rekening worden gehouden met de factor mens. Zo is het van belang vroegtijdig rekening te houden in het ontwerp van producten en processen met maakbaarheid, modulariteit, service en onderhoud voor de operator. Daarnaast moet zicht zijn op succes- en faalfactoren/barrières in de organisatie(s) en in het gedrag van medewerkers bij de innovatie van waardeketens, in het algemeen en richting een circulaire economie (Hoek, 2014). Binnen de Human Factors lijn gaat het om het vroegtijdig rekening houden met menselijke fysieke en mentale mogelijkheden en onmogelijkheden. Door hier in het ontwerpproces rekening mee te houden kan er niet alleen foutloos worden gewerkt, maar ontstaat ook een realistisch beeld van welke skills nu echt nodig dan wel overbodig zijn. Dit biedt bedrijven bijvoorbeeld de mogelijkheid om tijdig deze skills te ontwikkelen of op een krappe arbeidsmarkt nieuwe doelgroepen in te zetten Aanboren van entrepreneurial en kennistalent Nederlandse bedrijven hebben het geluk dat hun verzuimpercentages elk jaar dalen. Het is onduidelijk waar dit precies mee te maken heeft want feitelijk is de Nederlandse werknemer er niet gezonder op geworden. Alles wijst erop dat presenteïsme (aanwezig zijn, maar weinig actief bijdragen aan het werk) sterk is gestegen (Post, Zwakhals & Polder, 2010). Binnen Nederlandse bedrijven is voldoende ondernemend en kennistalent aanwezig. Hier kan meer aan gedaan worden om dit te stimuleren. a. Door ondernemerschap binnen bedrijven te ontwikkelen Het Nederlandse bedrijfsleven loopt achter in het stimuleren van intrapreneurship. Wetgeving en gedrag van management hebben ertoe geleid dat de slimste en actiefste medewerkers bedrijven verlaten, in plaats van te helpen om kansen op te pakken en te ontwikkelen (Stam, 2013). Bedrijven zullen er alles aan moeten doen om de werkomstandigheden zo te maken dat het voor werknemers beter is om mee te werken, dan om als zzp-er aan de slag te gaan. lnnovatie ontstaat alleen in de bedrijfscontext. Om dit tij te keren zullen bedrijven de kwaliteit van de arbeid in de organisaties ter hand moeten nemen. Al verschillende jaren ervaren medewerkers een teruglopende autonomiegraad (Eurofound, 2012). De managementpraktijken in de Nederlandse organisaties verschuiven naar het Anglosaksische model waarbij top-down praktijken centraal staan (Bezemer e.a., 2012). Organisaties zullen agressief op zoek zijn naar nieuwe producten en diensten en naar de meest efficiënte en effectieve productieprocessen c.q. productienetwerken. En dit is niet voorbehouden aan managers, marketeers en ontwikkelaars, maar ook medewerkers spelen hier een belangrijke rol in. Dit vergt betrokkenheid, participatie en voortdurende ontwikkeling van medewerkers. De uitdaging voor bedrijven is hoe het ondernemerschap van medewerkers te stimuleren? En hoe vergroten ze de betrokkenheid van medewerkers, die zelf problemen oplossen en kansen benutten? (de Jong & Wennekers, 2008). Evenals nu al bij kennisintensieve professionele organisaties is het niet de meer de baas die het weet en de medewerkers die het uitvoeren, maar is de kennis en ervaring om processen te laten werken vooral op

9 TNO-rapport I TNO 2014 Rl de werkvloer aanwezig. Dan is een directieve stijl van leidinggeven niet meer mogelijk c.q. niet meer effectief (Covey, 2008). Het gaat om het betrekken van mensen bij het oplossen van problemen en het realiseren van ambities, maar ook om het openhartig spreken over kansen en risico's met betrekking tot baan en loopbaan. Dit vergt dialoog en participatie. Smart lndustry kan wel top-down worden bedacht, maar alleen bottom-up worden gerealiseerd. Het mobiliseren van mensen van hoog tot laag is daarvan de kern b. Door Smafter out, than in! Bedrijven klagen nog steeds datze te weinig nieuw talent kunnen aantrekken. Deze situatie zal met de teruglopende uitstroom uit het hogere ondenrvijs alleen maar scherper worden. De oplossing ligt niet alleen in betere zoeksystemen op de arbeidsmarkt, maar juist in het 'maken van eigen talent'. Het bevorderen van employability wordt tot nu toe vooral als een taak van HR gezien. Eerder onderzoek bij het MKB in de Metaalbewerking laat zien dat veel bedrijven nog weinig beleidsmatig bezig zijn met het bevorderen van de employability van hun medewerkers (de Lange & van Wt!k, 2012). Als er al sprake van beleid is, is dit vaak gericht op het vergroten van de inzetbaarheid binnen de eigen organisatie. De extra uitdaging voor Smart lndustry is medewerkers optimaal inzetbaar te krijgen binnen het netwerk. Dit creëert nieuwe vraagstukken over personeelsinzet en - ontwikkeling over organisatiegrenzen heen. Het is nu bijvoorbeeld vaak al lastig voor bedrijven om de juiste mensen aan te trekken en te behouden. Daarbij is het niet de vraag om te voorkomen dat mijn beste mensen naar de collega-bedrijven vertrekken als intensief met hen wordt samengewerkt, maar eerder hoe in deze samenwerking beide partijen er baat bij hebben als talent mobiel wordt. Dit vergt een andere mindset van bedrijven. Delen van kennis en afstemming bij ontwikkeling van producten is essentieel bij co-creatie. Arbeidsmarkten zouden op regionaal niveau beter moeten gaan werken. Een ander component in dit nieuwe perspectief is dat bedrijven feitelijk de verantwoordelijkheid moeten krijgen voor de kennisontwikkeling van hun medewerkers. Het initiatief om de ontslagbescherming te vervangen door een werknaar-werk-systeem is onvoldoende. Bedrijven zouden de opdracht moeten hebben om voortdurend de medewerker op een hoger kennisniveau te brengen: "smarterout-than-in". Dan hoeft een medewerker niet op het moment dat hij of zij wordt ontslagen 'geschoold' te worden (het Deense systeem), maar beschikt de medewerker over nieuwe competenties om over te stappen naar nieuwe werkgevers. Dergelijke preventieve systemen moeten worden bedacht en ontwikkeld. Er zal ook moeten worden gekeken hoe bedrijven (en onderwijs) hier meer aan kunnen doen. Bestaande systemen zoals Ervaren Verworven Competenties worden op dit moment nog steeds ondergebruikt en door het ondenruijssysteem onvoldoende ondersteund (Dhondt e.a., 2012). De vragen zijn dan: -Moeten er een flexibele pool op regionale niveau komen die aansluit bij de behoeften van alle bedrijven in het netwerk? - Hoe kan door samenwerking tussen bedrijven, lokale overheid en ondenruijsinstellingen gezamenlijk geïnvesteerd worden in het slim inleren van laag opgeleide flexkrachten? -Hoe voorkom je dat bedrijven vooral inzetten op blokkeren van doorstroom in plaats van 'stromen' als een bate te zien?

10 10t17 -Hoe creêer je 'smarter-out-than-in'? Hoe kan opleiding een preventietool worden? c. Door sneller inleren Een belangrijke taak van HR is het matchen van het aanbod op de arbeidsmarkt met de vraag naar de juiste skills. HR heeft hier vaak een volgende rol in. HR verzorgt de werving & selectie en de ontwikkeling van medewerkers. Voor Smart lndustry is een proactieve strategische visie op HR vereist. Een strategische visie gebaseerd harde cijfers over het beschikbare aanbod op de (interne en externe) arbeidsmarkt geeft niet alleen zicht op de te ontwikkelen skills, maar kan ook als input dienen bij het design van nieuwe processen. ln het geval van schaarse, lastig te ontwikkelen skills kan het verstandig zijn het design van een proces aan te passen, zodat er minder behoefte aan deze skills ontstaat. Als het gaat om de ontwikkeling van skills zijn er steeds meer nieuwe technologieën en leermethoden om snel en slim (in)leren mogelijk te maken. Afhankelijk van de gevraagde skills zal gekeken moeten worden welke methode het beste aansluit. De ontwikkeling van deze tools kan mogelijk in samenwerking met ketenpartners en opleidingspartners Sturen op nieuwe groei in de bedrijven ln bedrijven staat hun belangrijkste kapitaal niet op de balans: human capital. Mocht dergelrjke sturingsinformatie wel bestaan ('talent op de balans'), dan zouden bedrijven wellicht zich anders gedragen ten aanzien van medewerkers. Wellicht zou dan ook door bedrijven meer worden geïnvesteerd in sociale innovatie. Voor het onderzoeksprogramma is van belang dat dergelijke systemen worden verkend en toegepast. Daarbij zou het'intangibles denken'(corrado e.a.,2005; OECD,2013) een plek moeten krijgen in de sturing van bedrijven. Wellicht kan in een nieuw sturingsmodel meer aandacht komen voor het beheersen van die risico's die gekoppeld zijn aan die nieuwe kapitaalbronnen. Met nieuwe sturingsmodellen kunnen nieuwe benadering voor risicobeheersing ontstaan. Wellicht kunnen verzekeraars geïnteresseerd worden om mee te werken. Ontwikkelen van nieuw overheidsbeleid om sociale innovatie te stimuleren De voorgaande ontwikkelgebieden kunnen maar tot bloei komen als er ook een context bestaat waarin bedrijven als vanzelf gebracht worden tot nieuwe keuzen en nieuw beleid. Als bedrijven geholpen worden om in te zetten op netwerken, ecosystemen dan kunnen nieuwe mogelijkheden ontstaan om het'human capital' beter te benutten. Nu al heeft het ministerie van Economische Zaken aandacht voor 'entrepreneurial ecosystems'. De ondersteuning van dergelijke ecosystems door het overheidsbeleid vergt dat andere sturingsmodellen ontstaan in de publieke sfeer. Het vertalen van de steun door de overheid aan dergelijke systemen kan worden gemonitariseerd als 'public intangibles'. Het is de uitdaging om dergelijke benaderingen verder te ontwikkelen. Alleen op die manier kan ook meer aandacht komen voor het ontwikkelen van beleid gericht op 'inclusive employmenl. TNO heeft al geëxperimenteerd met regionale samenwerkingsverbanden waarin 'inclusive employment' kan ontstaan.

11 11t Programma op hoofdlijnen Een bestaande ruggegraat... Het programma Sociale lnnovatie is ontwikkeld op basis van de roadmap Menselijk Kapitaal en Sociale lnnovatie. De roadmap vormde een samenwerking tussen TNO, NWO en Syntens. Als gevolg van deze roadmap zijn er nieuwe samenwerkingsinitiatieven ontstaan. ln de loop van 2014 heeft INSCOPE, waarvan TNO deel uitmaakt, een deel van de NWO Call rond Human Capital gewonnen. Dit project, met prof. Dr Erik Stam/UU in de lead, richt zich op intrapreneurship, zowel op individueel, organisatie- als ecosysteemniveau. Momenteel zijn we in afwachting van de uitslag van de NWO Call 'Duurzame Business modellen' waarin TNO optrekt met EUR en Nyenrode Universiteit op het onderuverp Shared Value Creation. Vanuit het TNO-programma is ingezet op EU Zevende Kaderprogramma-projecten. We zijn bijzonder succesvol geweest en zijn erin geslaag om zes internationale voorstellen gehonoreerd te krijgen: Robomate; Use-it-Wisely; SiDrive; Simpact; CORTEXS en het netwerkproject EUWIN. Deze projecten geven een langere termijn ruggengraat aan het nieuwe programma Sociale lnnovatie Een (overgroot) deel van de middelen van het programma is nodig om deze projecten (volgens EU regels en TNO-EZ afspraken) bij te financieren. De NWO-programma's en de lopende en nog te ven verven EU projecten leggen zo een stevige basis voor de komende vier jaar.... aangevuld met Publiek Private Samenwerking... ln het kader van Sociale lnnovatie zijn we ten aanzien van (andere) PPS-en goed op weg. Naast al opgestarte en deels afgeronde projecten (Het Nieuwe Werken; lnleren en instrueren, STOOF en FME) hebben we een flink aantal projecten in ontwikkeling. Een deel van de programmamiddelen is gemoeid met de bijfinanciering van deze (pre-competitieve) PPP-projecten. Voor het nieuwe programma Sociale lnnovatie richten we onze aandacht op het ontwikkelen van PPS-en met de private partners uit de NWO programma's, met de partijen betrokken bij onze lectoraten, de SIA financiering en met de partijen betrokken bij het Smart lndustry initiatief (oa FME en TNO).... sturen onze programmeringsdoelstellingen Voor de komende strategieperiode willen we hierop voortbouwen op de volgende wljze: 1 Verder ontwikkelen en integreren van projecten en leads in een coherent programma dat mede wordt gestuurd door private stakeholders en financiers uit de topsectoren; 2 uitbouwen en verzilveren van onze sterke EU positie in Horizon 2020; 3 vernieuwing van het programma en nadrukkelijker koppelen aan technologische innovaties en aan foresight. 4 het vergroten van onze aanwezigheid in de Valleys, Ports en Delta's die Nederland rijk is, met name rond de maakindustrie (HTSM, Logistiek, Chemie, crossovers met Creatieve industrie) en rond LS&H. We proberen ook koppelingen te maken met de EU programma's rond Smart Specialisation. 5 integratie van ons marktaanbod op organisatie, keten en regio-niveau. Alle vijf de ambities worden gedekt door het plan om snel te komen tot een Shared lnnovation Program met als werktitel: 'Social lnnovation Lab/Leiden'.

12 TNO-rapport I TNO 2014 R t Kernthema's Gelet op de onderliggende ambities, op de thematieken van human factors, - resources en -organisation en verder bouwend op wat al is gerealiseerd komen we tot het volgende programma voor : 1. Bedrijven/organisaties productiever maken door effectieve toepassing nieuwe technologie 2. Proactief ontwerpen van werkplekken die gezonder zijn, slimmer maken en aanleiding geven tot meer initiatief 3. Ontwikkelen van nieuwe'dashboards' voor bedrijven, productiviteitsmeting en -sturing rekening houdend met'intangibles' 4. Nieuwe wijzen waarop beleid een rol kan spelen bij ondersteuning van bedrijven: wat is een geschikte overheid? ("Supportive government") Welke ondersteuning vanuit arbeidsparticipatie: inclusive communities?

13 13t17 3 Roadmap en resultaten De ambitie van de roadmap waar dit vraaggestuurde programma deel van uitmaakt luidt het bijdragen aan: De meest gezonde, geschoolde en innovatieve beroepsbevolking met veilig, gezond en betekenisvol werk in veerkrachtige en innovatieve (netwerken van) organisaties: gezonde bedrijven in een gezonde samenleving. Aan het einde van dit meerjarenprogramma is het onderdeel Sociale lnnovatie: -uitgebouwd tot een Shared lnnovation Program (Social lnnovation Lab/Leiden) samen met andere onderdelen in het bijzonder de programma's Duuzame lnzetbaarheid, Participatie en Flexibilisering; -het programma meer enabling geworden ten opzichte van technologische programma's binnen TNO in het bijzonder Smart lndustry en de ERP's Human Enhancement en Complexity; -meer geïntegreerd met producten en diensten voor een koopkrachtige vraag bij onze stakeholders.

14 't4 t 17 4 Onderbouwing en samenwerk ng 4.1 Aansluiting blj beleid van de overheid Nationaal: -EZ Ambitieus ondernemerschap; Topsectorenbeleid en Smart lndustry -SZW'Plan van de Arbeid nieuwe stijl'/ inzetbaarheid Europa -DGEMPL: Future of Work - DGENTR: Smart Specialisation - DGENTR: Workplace innovation Regionaal/lokaal - Ecosysteem-ontwikkeling (Valleys, Ports en Delta's) 4.2 Relevantie voor doelgroepen Verzamelen, analyseren en toepasbaar maken van toekomstgerichte informatie over de organisatie van innovatiekracht van bedrijven en instellingen ter ondersteuning van kennis- en oriëntatievraagstukken van Beleidsmakers, Belsissers/investeerders binnen organisaties en regievoerders binnen ecosystemen. Samen met stakeholders realiseren van proeftuinen en Field Labs om te experimenteren met mogelijke toekomsten, in termen van geïntegreerde socio-technische oplossingen voor innovatievraagstukken. 4.3 Samenwerking en afstemming (binnen en buiten TNO) Binnen TNO: - Vraag gestu urde prog ramma's: o Flexibilisering o Participatie o lnzetbaarheid o Arbeid en Zorg - Met het thema Gezond Leven -Met het thema lndustriële lnnovatie -Met de ERP's Human Enhancement en Complexity Buiten TNO: -EU consortium partners en bedrijven -NWO consortium partijen en bedrijven -SlA RAAK consortium en bedr'rjven -Windesheim, Hogeschool Utrecht -TNSCOPE (EUR, UU, UM, TUT) -Universiteiten van Leuven en van Amsterdam

15 15 I ', Programma 2015 Co-financieringseis Voor de vier inhoudelijke lijnen formuleren we de belangrijkste thema's die we willen oppakken. De uitvoering van deze thema's is afhankelijk van het ontwikkelen van samenwerkingsprojecten met onze partners. ln dit hoofdstuk geven we daarom aan welke co-financieringsconstructies er reeds bestaan en welke beoogd worden. Beter gebruiken van technologie Voor de komende strategieperiode worden de deelprojecten ter hand Co-financieringsconstructies (cursief = genomen: nog in ontwikkeling) o Human in Automat on: Taak allocatie - Level of Automat on n relatie tot job attractiveness. Taak variatie: mentaal - fysiek, nieuwe gezondeheidsrisico's o Human Robot Collaboration: system performance, health and safety, H-R communication, Feedback systeem maken voor medewerkers over performance? o Socio-technisch herontwero van fuzzv bed FP7 USE-IT-WISELY FP7 CO-WORKER SBO CORTEXS SMO 5.3 Aanboren talent en ondernemerschap o Werplekontwerp n geautomatiseerdeomgeving. Geautomatiseerde instructies - effectief inleren. Sem -Automatisering Human reliability (zero defects?) o Toepassing van nieuwe technologie ter ondersteuning van de mens (wearable, physical and cogn t ve support systems: vb exoskeleton applications in industry o Bredejob-profielen (T-functies) o Visualiseren van b jdrage van jobs aan innovat eperformance Meten job-kwaliteit: bedrijfsniveau, functieniveau. N euwe beloning- en contractsystemen ontwerpen die anders mot veren Effectieve interventie kwaliteit van de arbeid. Contextualised and personal ass stance tool (funct oneel meten) o Collectìve Awareness Platforms: identificatie verhogen v a CAPS. lnterventie Smarter Out Than ln FP7 ROBOMATE TF Flexibele werksystemen (Flexprogramma Anneke) NWO lntrapreneurship SMO STOOF SMO FME SBO CORTEXS SBO PRIME H2020 APS 5.4 Nieuwe dashboards voor bedrijven Voor de komende strategieper ode worden de deelprojecten ter hand Co-financieringsconstructies (cursief = genomen: nog in ontwikkeling) o Dashboard intang bles voor managers o Effectieve intervent e Shared Value Creation o HR-systemen: new metrics o Verzekerinesmodellen voor breder beleid INTANINF NWO Shared Value Creotion smo

16 't6 t lnclusief beleid door overheid Voor de komende strategieper ode worden de deelprojecten ter hand Co-financieringsconstructies (cursief = genomen: nog in ontwikkeling). Entrepreneurialecosystems. Stur ngsmodel publicintangibles(supportive government) o Support for soc al nnovations (model voor overheden) INTANINF FP7 SIDRIVE FP7 SIMPACT NWO lntrapreneurship EASI Zeeland

17 17t17 Literatuur. Autorino, R., Kaouk, J.H., Stolzenburg, J.U., Gill, 1.S., Mottrie, 4., Tewari, 4., Cadeddu, J.A. (2013). Current status and future directions of robotic single-site surgery: a systematic review. Eur Urol. Feb;63(2): Bezemer, P.J., Bosch, F.A.J. van den, Volberda, H.W. (2012). Aandeelhouderswaarde versus stakeholderwaarde: een analyse van de ontwikkelingen in Nederland ( ). ln: Jaarboek Corporate Governance , Deventer: Kluwer, pp Brynjolfssorì, E., McAfee, A. (2014). The second machine age. Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. New York: W.W. Norton.. Corrado, C., Hulten, C., Sichel, D. (2005). Measuring Capital and Technology: An Expanded Framework. ln: Corrado, C., Haltiwanger, J., Sichel, D. Measuring Capitalin the New Economy. National Bureau of Economic Research Sfudres rn lncome and Wealth, Vol. 65., Chicago: University of Chicago Press, Covey, S. (2008). The Leader in Me: How Schools and Parents Around the World Are lnspiring Greafness, One Child At a time. New York: Free Press.. Dhondt, S., Vergeer, R., Kooij-de Bode, J.M., Sanders, J.M.A.F. Beelden en feiten over omslagpunten en maatregelen omtrent de productiviteit van oudere werkneme rs. Hoofddorp: TNO, P ubl.nr. R / Eurofound (2012). Fifth European Working Conditions Survey - Overuiew Repoft. Dublin: Eurofound.. Frey, C.8., Osborne, M.A. (2013). The future of employment: how susceptible are jobs to computerisation? Oxford: Oxford Martin School working paper.. Jong, de, J., Wennekers, S. (2008). lntrapreneurship. Conceptualizing entrepreneurial employee behavior. Den Haag: ElM. o Lanfranco, A.R., Castellanos, 4.E., Desai, J.P., Meyers, W.C. (2004). Robotic Surgery. A Current Perspective. Annals of Surgery, 239(1 ). : o Levy, F., Murnane, R. (2013). Dancing with robots: Human sk/ss for computerized work. S.l.: NEXT. OECD (2013). Knowledge Capital, Growth and lnnovation. Paris: OECD. o Porter, M., Kramer, M. (2011) Creating Shared Value. Harvard Busrness Review; Jan/Feb, Vol. 89 lssue 1/2, p62-77,16p. Post, Zwakhals, Polder (2010). Maatschappelijke baten. Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Van gezond naar beter. Bilthoven: RIVM.. Stam, E. (2013). Knowledge and Entrepreneurial Employees: A Country Level Analysis. Small Business Economics, 41(4),

18

De toekomst van arbeid? LIVING TECHNOLOGY. Maarten van Riemsdijk. The way we are living is changed fundamentally

De toekomst van arbeid? LIVING TECHNOLOGY. Maarten van Riemsdijk. The way we are living is changed fundamentally De toekomst van arbeid? Maarten van Riemsdijk The way we are living is changed fundamentally By how we use and implement technical knowledge LIVING TECHNOLOGY Overzicht voor vandaag Snelle voorspelbare

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Het digitale werken. George Evers 7 juni

Het digitale werken. George Evers 7 juni Het digitale werken George Evers 7 juni 2016 george.evers@fnv.nl Inhoud presentatie Digitalisering: niet meer weg te denken De effecten Digitalisering bij gemeenten Rol kaderleden 2 Waarom digitaliseren?

Nadere informatie

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER

E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden WHITE PAPER E-HRM systemen die strategie met HR processen verbinden De nieuwe generatie E-HRM systemen onderscheidt zich niet alleen door gebruikersgemak

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Jos Sanders & collega s, TNO MEGATRENDS & ONTWIKKELINGEN ARBEID 1. Demografie: meer en diverser 2. Economie: grilliger en globaler 3. Sociaal-cultureel:

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Slimmer managen en organiseren kan productiviteit en innovatie in zorg verbeteren

Slimmer managen en organiseren kan productiviteit en innovatie in zorg verbeteren Slimmer managen en organiseren kan productiviteit en innovatie in zorg verbeteren 5 oktober 2012 - Op verzoek van ActiZ meet INSCOPE Research for Innovation de innovativiteit van Nederlandse zorgorganisaties.

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst?

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Ordina ICT Talent Development Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Waarom het thema ICT Talent Development? 2 Onze klanten hebben een structurele behoefte aan gekwalificeerde ICT professionals

Nadere informatie

SNELLER INNOVEREN MET SOCIALE INNOVATIE: ARBEIDSMARKTDATA ALS INNOVATIE-VERSNELLER. WAT ONTBREEKT?

SNELLER INNOVEREN MET SOCIALE INNOVATIE: ARBEIDSMARKTDATA ALS INNOVATIE-VERSNELLER. WAT ONTBREEKT? SNELLER INNOVEREN MET SOCIALE INNOVATIE: ARBEIDSMARKTDATA ALS INNOVATIE-VERSNELLER. WAT ONTBREEKT? Steven Dhondt (TNO), Peter Oeij (TNO), Yolande de Heus (Topsector Logistiek) Big Data, Small World Jaarcongres

Nadere informatie

Meerjaren Speurwerkprogramma 2015-2018 Voortgangsrapportage 2015 VP 207 Sociale Innovatie

Meerjaren Speurwerkprogramma 2015-2018 Voortgangsrapportage 2015 VP 207 Sociale Innovatie TNO-rapport TNO 2015 R11809 Meerjaren Speurwerkprogramma 2015-2018 Voortgangsrapportage 2015 VP 207 Sociale Innovatie Gezond Leven Utrechtseweg 48 3704 HE Zeist Postbus 360 3700 AJ Zeist www.tno.nl T +31

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020 Danielle Raspoet Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid Vlaams Innovatienetwerk, Gent 1 Technologie & Innovatie in Vlaanderen: Prioriteiten

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

Investeren in het verdienvermogen van Nederland. Eindhoven 28 augustus 2014

Investeren in het verdienvermogen van Nederland. Eindhoven 28 augustus 2014 Investeren in het verdienvermogen van Nederland Eindhoven 28 augustus 2014 Hoe groei te benaderen? Lineaire modellen Kansrijke markten, sectoren, technologieën Erg populair Veel landen prioriteren graag

Nadere informatie

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Twente Grants Week Workshop Oriëntatie Europese Projecten 8 oktober 2015 Hans Schaffers Lector Ambient Intelligence, ACT, Saxion Research director Aalto University

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Het knooppunt van digitaal onderzoek, innovatie en ondernemerschap in Vlaanderen De troeven van 5 universiteiten! 800+ onderzoekers 3 Een gebalanceerd

Nadere informatie

Duurzaam loopbaanbeleid. Anders en langer aan het werk

Duurzaam loopbaanbeleid. Anders en langer aan het werk Duurzaam loopbaanbeleid Anders en langer aan het werk Leeftijdspiramide België 2010 Leeftijdspiramide België 2020 Leeftijdspiramide Belgische Werknemers Leeftijdspiramide grote organisaties (>1000) Leeftijdspiramide

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity

Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity Flexibiliteit en zekerheid: misverstanden met flexicurity NVA Lustrumcongres Ton Wilthagen Universiteit van Tilburg wilthagen@uvt.nl www.tilburguniversity.nl/flexicurity Een feestelijke observatie De in

Nadere informatie

Arbeidsmarkt en vakmanschap

Arbeidsmarkt en vakmanschap Arbeidsmarkt en vakmanschap Symposium Spelen met Talent Avans Hogeschool, s-hertogenbosch 16.45-17.30 uur Gerard Evers dr. Gerard Evers Recente verleden Hoogleraar Human Capital Valuation UvT Hoofdredacteur

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties platform voor zorginnovaties Ontwikkeling Business Case MAC 25 november 2010 Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van De Ideale Connectie (REAP) Pagina: 2 Business Case De business case

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN

HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN HUDSON TALENT MANAGEMENT PARTNER BIJ HET SELECTEREN, MOTIVEREN EN ONTWIKKELEN VAN MENSEN MENSEN ZIJN HET HART VAN UW SUCCES BEDRIJVEN DIE DE BESTE MENSEN AAN ZICH WETEN TE BINDEN, PRESTEREN BETER. MAAR

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs Rolf van der Velden Misvattingen (1) Het maakt niet wat je studeert, het gaat erom dat je studeert. Werkgevers kiezen altijd degene met

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Arbeidsmarktkansen van afgestudeerden: het perspectief van werkgevers

Arbeidsmarktkansen van afgestudeerden: het perspectief van werkgevers Arbeidsmarktkansen van afgestudeerden: het perspectief van werkgevers Martin Humburg, Rolf van der Velden en Annelore Verhagen Achtergrond Menselijk kapitaal drijvende kracht economie: veel verwacht van

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

IBM Cognos Performance 2010

IBM Cognos Performance 2010 IBM Cognos Performance 2010 Smart Decisions. Better Results. De Meervaart, Amsterdam Woensdag 10 november 2010 09.30-18.15 uur Kom naar IBM Cognos Performance 2010 op 10 november in Amsterdam 33% meer

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

SLIMME SPECIALISATIE IN VLAANDEREN. Frans Dieryck, voorzitter Raad Van Bestuur Jan Van Havenbergh, algemeen directeur 25-2-2013

SLIMME SPECIALISATIE IN VLAANDEREN. Frans Dieryck, voorzitter Raad Van Bestuur Jan Van Havenbergh, algemeen directeur 25-2-2013 SLIMME SPECIALISATIE IN VLAANDEREN Frans Dieryck, voorzitter Raad Van Bestuur Jan Van Havenbergh, algemeen directeur 25-2-2013 Het eco-systeem De scheikundige industrie is de grootste Vlaamse economische

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Wim Tindemans Manager Business Applications Business and Automation Solutions Egemin NV Agenda Probleemstelling Tegenstelling tussen

Nadere informatie

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Wim Groot & Henriette Maassen van den Brink In samenwerking met Annelies Notenboom, Karin Douma en Tom Everhardt, APE Den Haag

Nadere informatie

Paradigmashift in kantelperiode

Paradigmashift in kantelperiode Paradigmashift in kantelperiode Van aanbodgericht naar vraaggericht Van grootschalig naar kleinschalig Centraal naar Decentraal Van landelijk naar lokaal Van hiërarchisch naar zelforganiserend Van bureaucratisch

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Werken in de 21 e eeuw

Werken in de 21 e eeuw Werken in de 21 e eeuw Hoe organiseren we dat en wat is de rol van HR Paul Bessems 24-09-2014 Zelfstandig schrijver, onderzoeker en adviseur Tevens verbonden aan: Institute for New Organizational Thinking

Nadere informatie

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Inspirerend Management Development in de zorg Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Behoefte aan effectief leiderschap Vergroting van de invloed van de politiek en zorgverzekeraars

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Duurzame Inzetbaarheid 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Kennismaken Annette van Waning (1970) Head of CSR Vebego International Directeur Vebego Foundation Drijfveren - Duurzaamheid

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Let s Connect: een flexibele arbeidsmarkt

Let s Connect: een flexibele arbeidsmarkt 1 De kracht van samenwerking Brainport Development, 2014 Let s Connect: een flexibele arbeidsmarkt Marius Monen Projectleider Brainport Development Maartje Geenen Projectleider Provincie Limburg 2 De kracht

Nadere informatie

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Logistiek Nederland en de concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Waarom dit onderzoek? Logistieke arbeidsmarkt Arbeid als concurrentiefactor Slim

Nadere informatie

projectmanagement van projectmanagement Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld

projectmanagement van projectmanagement Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld Drs. A.J.Gilbert Silvius MBA Lector Business, ICT en Innovatie Consultant Hogeschool Utrecht Van Aetsveld Gilbert Silvius 45 jaar Opleiding: KMA Bedrijfseconomie (Erasmus) MBA (K.U. Leuven) Promotieonderzoek

Nadere informatie

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag.

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. CrossOver brengt young en experienced professionals van verschillende organisaties bij elkaar om van elkaar te leren en samen te innoveren. Doe ook

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Werkend leren en sociale innovatie

Werkend leren en sociale innovatie Werkend leren Lex Borghans NSI, Universiteit Maastricht TOP INSTITUTE INSCOPE Research Consortium of Erasmus University Rotterdam, TNO, University of Amsterdam and Maastricht University Werkend leren en

Nadere informatie

Digivaardig & meeting the future

Digivaardig & meeting the future Digivaardig & meeting the future Roy Tomeij voorzitter Digivaardig & José de Leeuwe, directeur IT operations Eneco werkgroep ecf 5 april 2013 2 info@digivaardigdigiveilig.nl Kansen benutten ICT biedt kansen

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu Presentatie Marjolijn Blokzijl OVERZICHT PRESENTATIE Situatieschets Demografische veranderingen Noodzakelijke strategieën Arbeidsparticipatie oudere werknemers

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Smart Cities Hoe technologie onze steden leefbaar houdt en slimmer maakt

Smart Cities Hoe technologie onze steden leefbaar houdt en slimmer maakt Smart Cities Hoe technologie onze steden leefbaar houdt en slimmer maakt Pieter Ballon Directeur Living Labs, iminds & Professor, Vrije Universiteit Brussel 1 I. De slimme stad als 2 Smart cities are places

Nadere informatie