Onderzoek naar de status van Business Continuity Management in Nederland. Aandacht voor Business Continuity. Answers for infrastructure & Cities.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek naar de status van Business Continuity Management in Nederland. Aandacht voor Business Continuity. Answers for infrastructure & Cities."

Transcriptie

1 Onderzoek naar de status van Business Continuity Management in Nederland Aandacht voor Business Continuity Answers for infrastructure & Cities.

2

3 Inhoud 1 Voorwoord 5 2 Managementsamenvatting 6 3 Risico s in de hedendaagse samenleving 7 4 Hoe belangrijk wordt continuïteitsmanagement gevonden? 8 5 Hoe wordt BCM in een organisatie vormgegeven? 10 6 Wat kost een incident? 11 7 Onderzoeksverantwoording 15 8 Literatuur 18 3

4 4

5 Voorwoord Beste lezers, Business Continuity (BC) is natuurlijk geen goed Nederlands. In de Nederlandstalige Wikipedia is echter wel Business Continuity Management (BCM c.q. bedrijfscontinuïteitsbeheer) gedefinieerd als een proces dat potentiële bedreigingen, gevolgen en mogelijke maatregelen voor een organisatie identificeert; het doel is bescherming bieden aan: - de belangrijkste belanghebbenden van de organisatie (stakeholders, in slecht Nederlands); - de reputatie van de organisatie; - de waarde-creërende activiteiten van een organisatie. Het gevaar van het begrip Business Continuity is, net als Sustainability, dat het een breed begrip is dat zijn waarde verliest zonder specifieke invulling en context. Siemens heeft een onderzoek gehouden onder het management van de gebruikers van gebouwen- en infratechnologie. Dit onderzoek zegt iets over de beleving en perceptie van bedrijfscontinuïteit vanuit een beheerverantwoordelijkheid. De continue beschikbaarheid van de juiste kwaliteit en hoeveelheid m 2 en infrastructuur is essentieel voor het goed kunnen functioneren van ziekenhuizen, data centers, dienstverleners, industrie, onderwijs, defensie, etc. Of het uiteindelijke doel nu winstmaximalisatie is, of hoogwaardige publieke diensten binnen budget, beiden zijn alleen mogelijk indien de waardecreërende capaciteiten van een organisatie (haar mensen en haar andere assets) voldoende veilig en comfortabel gefaciliteerd worden. Aandacht voor continuïteit is geen doel op zich, maar wel een voorwaarde om überhaupt de organisatorische doelen waar te kunnen maken. Ik hoop dat we u kunnen inspireren met dit rapport en ga graag met u in gesprek over de rol van technologie bij het borgen van de continuïteit van uw faciliteiten. Met vriendelijke groet, Koen Bogers Divisie Directeur Building Technologies 5

6 Managementsamenvatting Het voortbestaan van organisaties hangt sterk af van het behalen van de organisatiedoelstellingen. Het behalen van deze doelstellingen wordt bereikt door het opzetten en in stand houden van werkprocessen. Het beschermen van deze processen wordt continuïteitsmanagement of business continuity management genoemd. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden om vast te stellen in hoeverre er aandacht is voor continuïteitsmanagement, hoe het is vormgegeven en waarom organisaties het belangrijk vinden. De uitkomsten laten een duidelijk verband zien tussen aandacht voor continuïteitsmanagement en de omvang van de organisatie (in aantallen medewerkers). Hoe groter de organisatie, hoe vaker er op managementniveau aandacht is voor continuïteitsmanagement. Deze aandacht vertaalt zich onder andere in de aanwezigheid van een continuïteitsplan. Opvallend is dat ondanks het feit dat er binnen grote organisaties meer aandacht is voor continuïteitsmanagement er ook vaker gevonden wordt dat er meer gedaan kan of moet worden. Vooral binnen de sectoren gezondheidszorg, chemie/ petrochemie en defensie geeft een hoog percentage respondenten aan dat er meer gedaan moet worden. Dit zijn eveneens sectoren waar een veiligheidscultuur heerst en een incident direct kan leiden tot (dodelijke) slachtoffers. Een meerderheid van de respondenten, 70%, denkt voldoende verzekerd te zijn. In Nederland beschikt echter circa 50% van de organisaties over een bedrijfsschadeverzekering. Circa 30-40% van de organisaties overleeft een groot incident zoals een brand desondanks niet (Dimensions 2012). 6 De verantwoordelijkheid voor continuïteitsmanagement is bij 41% van de respondenten belegd bij het (top) management. Daarnaast worden het lijnmanagement 8%, ICT management 9%, facilitair management 9% genoemd. 14% van de organisaties noemt een specifieke functionaris zoals een veiligheidsmanager, Health Safety and Environment (HSE) manager, Business Continuity Manager en dergelijke als verantwoordelijk. Vooral bij de grotere organisaties is de verantwoordelijkheid verdeeld over meerdere personen. Het beschermen van het primaire proces is het belangrijkste doel van continuïteitsmanagement. Hierbij wordt erg veel belang gehecht aan de technische systemen die deze processen beschermen en faciliteren. Een ruime meerderheid van de respondenten vindt klimaatbeheersing, brandbeveiliging en securitysystemen belangrijk tot zeer belangrijk bij het beschermen van de primaire processen. 65% van de respondenten geeft aan dat ze voldoende op de hoogte zijn van de risico s die ze lopen. De kennis over risico s halen de organisaties van externe partijen. De externe experts, de overheid en leveranciers zijn daarbij veruit de belangrijkste bronnen van informatie. Uit een vergelijkbaar onderzoek dat gehouden is in Groot-Brittannië blijkt dat daar juist het meest gebruik gemaakt wordt van interne kennis, een opvallend verschil. De mogelijke schade van incidenten blijkt voor ongeveer de helft van de respondenten niet goed aan te geven. De antwoorden van de andere helft laten een grote spreiding in schadebedragen zien. Uiteraard is de hoogte van schadebedragen gerelateerd aan de organisatieomvang; hoe groter de organisatie hoe groter de schade van een incident. Dit betekent echter ook dat een kleinere schade voor een klein bedrijf evengoed desastreus kan zijn. Het algemene beeld is dat de impact van een dag uitval van het primaire proces een forse impact op de organisatie heeft. 10% van de respondenten geeft aan dat de schade van een dag uitval meer dan 1 mln euro bedraagt met een uitschieter naar zelfs 80 mln per dag! De uitkomsten van dit onderzoek geven een beeld van de status van bedrijfscontinuïteit binnen organisaties in Nederland. Deze organisaties vormen een brede dwarsdoorsnede van de Nederlandse samenleving. Naast het schetsen van een algemeen beeld van bedrijfscontinuïteit kunnen de uitkomsten voor individuele organisaties als een benchmark dienen. De onderzoekers hopen dat dit rapport een aanleiding en inspiratie vormt om, nogmaals of wellicht voor het eerst, na te denken over risico s, maatregelen en continuïteit. Een gewaarschuwd mens telt voor twee (iemand die vooraf weet wat er fout kan gaan moet zich er maar op voorbereiden,

7 Risico s in de hedendaagse maatschappij Voor een organisatie is het behalen van de door haar gestelde strategische doelen de reden van bestaan. Vrijwel alle organisaties proberen hun doelen op een veilige wijze te halen waarbij ze zich houden aan wet- en regelgeving (compliance) en trachten risico s zo goed mogelijk te beheersen. De hedendaagse samenleving kenmerkt zich door een grote mate van afhankelijkheid en toenemende complexiteit (Allen, 2012, Lee 2012). Vrijwel geen enkele organisatie kan haar doelen bereiken zonder samenwerking met andere organisaties zoals leveranciers, onderaannemers, overheidsinstanties e.d. Veelal kunnen organisatiedoelen alleen worden bereikt door het samenwerken in ketens van processen, verdeeld over meerdere organisaties. Onze samenleving is daardoor veel complexer en afhankelijker geworden. Veel van deze connectiviteit en globalisering is veroorzaakt of wordt gestimuleerd door de technische ICT revolutie waaronder de ontwikkeling van het internet. Het verkrijgen en behouden van inzicht in de risico s die organisaties lopen wordt steeds lastiger omdat mondiale ketens nauwelijks meer te overzien zijn en de afhankelijkheden niet altijd voor de hand liggen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de rampzalige overstromingen in Bangladesh en Thailand. Los van het grote persoonlijke leed en de schade voor de lokale samenleving hebben deze overstromingen een wereldwijd effect gehad. In Bangladesh en Thailand worden veel elektronicacomponenten geproduceerd waaronder harddisks. Een groot deel van deze productie raakte eind 2011 ernstig verstoord door overstromingen (BBC 2011, Molenaar 2011, New York Times 2011). Dit heeft geleid tot een tijdelijk lagere productie van harddisks met gevolgen voor leveranciers en producenten van ICT apparatuur, de logistieke kanalen, de verkoopkanalen en de gebruikers. De kwetsbaarheid van de keten en de afhankelijkheden zijn andermaal duidelijk geworden. De continuïteit van onze ICT voorzieningen blijkt afhankelijk te zijn van lokale klimatologische omstandigheden aan de andere kant van de wereld. Risico s zijn steeds lastiger te overzien en daarmee ook lastiger te beheersen. Het uitgangspunt Be prepared for the unexpected krijgt steeds meer aandacht (Kern 2010). Er is een tendens zichtbaar van het steeds beter beschermen naar het meer redundant maken van processen en organisaties. Het realiseren van resilience (vertaald: veerkracht) neemt een steeds belangrijker plaats in bij het beschermen van processen en organisaties. Het zou bijvoorbeeld zinvoller kunnen zijn in plaats van een datacenter nog beter te beschermen op een andere locatie een extra datacentrum te bouwen. Hierdoor wordt de veerkracht en flexibiliteit om te reageren op crises groter (PWC 2012). Het Siemens onderzoek naar Business Continuity Management (BCM) Siemens Building Technologies levert met haar systemen en diensten op het gebied van branddetectie, klimaatbeheersing en security een bijdrage aan het beschermen van de primaire processen van haar klanten. Hierdoor leveren deze systemen een directe bijdrage aan de continuïteit van deze organisaties. De uitkomsten van dit onderzoek tonen aan dat deze systemen een belangrijke bijdrage aan de bedrijfscontinuïteit leveren. Om na te gaan in hoeverre er een actief business continuity beleid wordt gevoerd binnen organisaties en wat de consequenties zijn als dit niet gebeurt, heeft Siemens Building Technologies een onderzoek uitgevoerd onder haar relaties. Met de uitkomsten van dit onderzoek wil Siemens de discussie starten en haar relaties helpen met het verder verbeteren van de bedrijfscontinuïteit. In dit rapport zijn de uitkomsten van het onderzoek weergegeven in een 3 tal hoofdstukken waarin achtereenvolgens de mate van aandacht voor continuïteitsmanagement, de wijze van invoering Wat is BCM? Business Continuity Management is een proces waarmee getracht wordt de continuïteit van een organisatie te waarborgen. Dit betekent het in stand houden van de belangrijkste, primaire of kritische processen. Allereerst betekent dit dat een organisatie zichzelf goed moet kennen: wat zijn de belangrijkste en/of kritische processen? Wat is de relatie met andere interne of externe processen? Waarvan zijn ze afhankelijk? Vervolgens kan worden bepaald wat er gebeurt als deze verstoord worden: Wat voor verstoringen kunnen er optreden? Hoe groot is de kans op een verstoring? Wat kunnen de gevolgen zijn van een verstoring? Voordat er maatregelen en beleid kunnen worden geformuleerd dient er een dergelijke grondige Business Impact Analyse (BIA) plaats te vinden. Op basis van de uitkomsten van een BIA kunnen maatregelen worden geformuleerd op het gebied van preventie (beperking van de kans dat een verstoring optreedt), detectie (het tijdig detecteren van een verstoring), mitigatie (het beperken van schade) en herstel (het zo snel mogelijk herstellen van de processen). Risico s kenmerken zich door een mate van onzekerheid, immers als iets zeker is, is het geen risico. Wat wel zeker is aan risico s, is dat ze continu veranderen onder invloed van vele in- en externe factoren en omstandigheden. Het eenmalig vaststellen van risico s en maatregelen biedt daarmee maar een tijdelijke bescherming. Business Continuity Management (BCM) is een continu proces van het inventariseren van bedreigingen en risico s en het vaststellen, implementeren en evalueren van maatregelen. Sinds jaren geldt de British Standard als veruit meest gebruikte methodiek hiervoor (BCI 2012, Taylor 2012). Het biedt zowel een solide raamwerk als concrete best practices. Sinds begin 2012 is de ISO uitgebracht die deel 2 van de BS zal vervangen. van continuïteitsmanagement en de te beschermen belangen en mogelijke schade van incidenten zijn beschreven. Aan het einde van het rapport is een onderzoeksverantwoording opgenomen met informatie over de respondenten. Op verschillende plaatsen worden de uitkomsten van dit onderzoek vergeleken met vergelijkbare onderzoeken die in het buitenland hebben plaats gevonden en met literatuur. 7

8 Hoe belangrijk wordt continuïteitsmanagement gevonden? Op de vraag of continuïteitsmanagement op de agenda staat bij het hoogste management komen uiteenlopende antwoorden. Op basis van de antwoorden kan gesteld worden dat hoe groter de organisatie (in aantallen medewerkers), hoe meer managementaandacht er is voor continuïteitsmanagement. 79% van de kleine organi saties (1-10 werknemers) heeft geen continuïteitsplan. 77% van de grote organisaties (meer dan 1000 werknemers) juist wel. Deze aandacht vertaalt zich direct in de aanwezigheid van een business conti nuity management plan. Uit de beantwoording blijkt dat er bijna een 1 op 1 relatie bestaat tussen aandacht op management niveau en het hebben van een continuïteitsplan (zie figuur 1). Overigens hoeft het hebben van een plan niet automatisch te betekenen dat daarmee dan alles goed geregeld is. Er zijn meer factoren die van invloed zijn op het waarborgen van de continuïteit zoals de implementatie en het actueel houden van het plan, het bewustzijn binnen de organisatie etc. Het hebben van een plan geeft in ieder geval aan dat er binnen een organisatie aandacht is voor continuïteitsmanagement. De kleinere organisaties zien BCM meer als trend en van minder belang voor hun organisatie. Ander onderzoek laat zien dat kleine organisaties continuïteitsmanagement niet invoeren vanwege de kosten die ermee gemoeid zijn, vanwege te weinig inzicht in de risico s die gelopen worden en vanwege de complexiteit die verwacht wordt van het invoeren van continuïteitsmanagement (CMI 2011). De grotere organisaties zien BCM meer als vast onderdeel van hun bedrijfsproces. Uit onderzoek na de orkaan Katrina in New Orleans is vastgesteld dat zelfs een minimale voorbereiding op een crisis de overlevingskans van kleine ondernemingen significant verhoogt (Runyan 2005). Het opstellen van een plan geeft inzicht en bevordert bewustwording waarmee de gevolgen van een incident beter overzien en daarmee beheerst kunnen worden. Een grote meerderheid van de managers vindt dat continuïteitsmanagement meer oplevert dan het kost (77%), en dat er structureel minder verstoringen optreden (84%, CA Technologies 2011). De verschillende sectoren laten min of meer hetzelfde beeld zien: circa 75-80% van de organisaties beschikt over een continuïteitsplan. De sectoren die hier in dit onderzoek van afwijken zijn de sectoren onderwijs, transport en logistiek, de bouw en de zakelijke dienstverlening. In deze sectoren is, in dit onderzoek, een hoger percentage kleinere organisaties dat heeft geantwoord. Deze sectoren scoren met de aanwezigheid van een BCM plan met circa 50% beduidend lager. Een andere, meer opvallende uitzondering, is de energiesector. Ondanks het feit dat dit grote organisaties betreft en dat ze verantwoordelijk zijn voor energievoorziening heeft volgens dit onderzoek slechts 55% een continuïteitsplan. Vraag Antwoord opties Aantal werknemers in dienst Totalen Staat business Continuity in uw organisatie structureel op de agenda bij overleg op het hoogste management niveau? Beschikt uw organisatie over een Business Continuity Plan? Zou uw organisatie meer moeten doen om BC te waarborgen? >1000 Ja 46% 54% 46% 62% 65% 81% 60% Nee 54% 46% 54% 48% 35% 19% 40% Ja 21% 41% 51% 76% 76% 77% 54% Nee 79% 59% 49% 24% 24% 23% 46% Ja 46% 49% 60% 50% 53% 58% 53% Nee 55% 51% 40% 50% 47% 42% 47% Figuur 1: Aandacht voor business continuity in relatie tot organisatieomvang in aantal werknemers 8

9 Op de vraag of de eigen organisatie meer zou moeten doen om de continuïteit te waarborgen is eveneens waar te nemen dat hoe groter de organisatie hoe hoger het percentage respondenten is dat vindt dat er meer moet gebeuren. Ondanks het feit dat uit dit onderzoek blijkt dat bij grote organisaties meer aandacht is en planvorming bestaat met betrekking tot continuïteit, bestaat juist daar de beleving dat er meer gedaan zou moeten worden. De sectoren die hier een hoog percentage laten zien zijn: gezondheidszorg (60%), Chemie en petrochemie (80%) en Defensie (100%). Dit zijn organisaties met een hoge veiligheidscultuur en processen waar direct slachtoffers kunnen vallen. Dit is mogelijk een verklaring voor het feit dat er juist daar een cultuur heerst dat het altijd beter kan. Zijn organisaties voldoende verzekerd tegen incidenten? Het grootste deel van de respondenten, circa 70 %, denkt voldoende verzekerd te zijn tegen incidenten die de bedrijfscontinuïteit bedreigen. Navraag bij verzekeraars leert ons dat naast reguliere verzekeringen, zoals opstal en inboedelverzekeringen, circa 50% van de organisaties beschikt over een bedrijfsschadeverzekering. Deze laatste dekt bijvoorbeeld gederfde omzet, doorlopende personeels- en hypotheekkosten. Ook worden extra kosten gedekt om de organisatie zo snel mogelijk weer op gang te brengen. Ondanks goede verzekeringen overleeft circa 30-40% van de organisaties een groot incident zoals een brand niet (Dimensions 2012). 9

10 Hoe wordt BCM in een organisatie vormgegeven? Als er binnen een organisatie aandacht bestaat voor continuïteitsmanagement dan is dat op verschillende manieren in de organisatie ingebed. De verantwoordelijkheid voor de continuïteit ligt primair bij degenen die verantwoordelijkheid dragen voor het in stand houden van de (primaire) processen. In 41% van de organisaties wordt het topmanagement geacht verantwoordelijk te zijn voor het continuïteitsmanagement. 14% van de organisaties heeft dit ondergebracht in een aparte functie. Iedere manager in een organisatie zou, binnen zijn/haar verantwoordelijkheidsgebied, invulling dienen te geven aan continuïteitsmanagement. Onbekend waar belegd Diverse afdelingen Niet belegd Management/directie Op de vraag wie er binnen een organisatie verantwoordelijk is voor continuïteitsmanagement worden vele verschillende antwoorden en combinaties gegeven. Het topmanagement of directie wordt het meest genoemd. Ruim 40% van de respondenten legt de verantwoordelijkheid voor continuïteitsmanagement bij hen, 8% vindt dat het lijnmanagement verantwoordelijk is (zie figuur 2). Bij 34% van de organisaties wordt 1 persoon verantwoordelijk gehouden voor continuïteitsmanagement (zie figuur 3). Het is niet verwonderlijk dat dit percentage sterk gerelateerd is aan kleine organisaties. Bij 45% van de veelal grotere organisaties is de verantwoordelijkheid verdeeld over meerdere personen en functies. Technisch beheer Lijn management Facilitair management ICT afdeling/verantwoordelijken Separate functie [Business Continuity Manager, veiligheidsmanager, Health Safety & Environment manager (HSE), Kwaliteits Arbo & Milieu manager (KAM), Security manager etc.] Figuur 2: Bij welke functie of afdeling is de verantwoordelijkheid voor business continuity binnen organisaties belegd? Vraag Antwoord opties Aantal werknemers in dienst Totalen Is er binnen uw organisatie iemand aanwijsbaar verantwoordelijk voor Business Continuïty? >1000 Ja, één verantwoordelijke 61% 28% 17% 35% 12% 23% 34% Ja, meerdere 13% 37% 56% 60% 88% 63% 45% Nee 26% 35% 27% 5% 0% 14% 21% Figuur 3: Aantal verantwoordelijke medewerkers voor business continuity in relatie tot organisatieomvang 10

11 Wat kost een incident? In dit onderzoek is allereerst vastgesteld waarop de focus ligt van het continuïteitsmanagement bij de respondenten. Niet verrassend geeft 58% aan dat de belangrijkste focus het primaire- of productieproces betreft. Het beschermen van het imago komt op ruime afstand op een tweede plaats (zie Het beschermen van informatie Geen aandacht voor BCM Het verhogen van de veiligheid Beschermen van assets figuur 4). Hierbij valt een opmerkelijk feit te constateren: bij het merendeel van de meer commercieel ingestelde sectoren zoals farmacie, telecommunicatie, datacenters, petrochemie, transport en logistiek en bij zakelijke dienstverlening wordt het beschermen van het imago significant lager gewaardeerd dan de gemiddelde uitkomst van 17%. Juist bij commerciële organisaties zou kunnen worden verwacht dat het imago erg belangrijk wordt gevonden. Schade aan het imago zou bijvoorbeeld tot omzetdalingen kunnen leiden. Uit de resultaten komt echter het tegendeel naar voren. De imagoschade die kan optreden naar aanleiding van een verstoring wordt in een ander onderzoek hoger geschat dan de optredende financiële schade. Maar liefst 61% van de respondenten van het onderzoek van het CMI onderschrijft dit (CMI 2011). Het belang van het beschermen van het imago lijkt in het Siemens onderzoek wat laag te zijn gewaardeerd. Beschermen van productieproces 65% van de organisaties is goed op de hoogte van de risico s die ze lopen. De schade van down time loopt in 10% van de organisaties op tot meer dan 1 Mln per dag. Beschermen van het imago Figuur 4: de belangrijkste doelen van business continuity management Met betrekking tot de gebouwgebonden technologie is aan de respondenten gevraagd hoe belangrijk verschillende technologieën worden gevonden voor de continuïteit. Hierbij is gevraagd naar het belang van IT security als belangrijk onderdeel van de meeste primaire en kritische processen en een 3-tal beschermende/faciliterende technologieën: klimaatbeheersing, brandbeveiliging en securitysystemen (zie figuur 5). 11

12 Antwoord per onderdeel IT-security Heel erg belangrijk 50% 47% 71% 83% 73% 60% 100% 56% 58% 67% - 52% 47% 54% Belangrijk 50% 47% 29% 17% 27% 20% - 37% 36% - 100% 42% 26% 38% Niet belangrijk/niet onbelangrijk - 7% % - 4% 3% 33% - 6% 26% 6% Onbelangrijk % 3% % Heel erg onbelangrijk Klimaatbeheersing Heel erg belangrijk - 40% 29% 50% 38% 20% 100% 37% 11% % 26% 24% Belangrijk 75% 47% 57% 17% 50% 40% - 41% 47% 33% 50% 40% 26% 47% Niet belangrijk/niet onbelangrijk 25% 7% 14% 17% 13% 20% - 19% 25% - 50% 26% 32% 19% Onbelangrijk - 7% - 17% - 20% - 4% 11% 33% - 10% 11% 7% Heel erg onbelangrijk % 33% - 4% 5% 3% Brandbeveiliging Heel erg belangrijk 75% 40% 57% 50% 75% 40% 100% 59% 39% 67% 100% 28% 21% 43% Belangrijk 25% 53% 14% 33% 25% 60% - 26% 56% 33% - 52% 63% 42% Niet belangrijk/niet onbelangrijk - 7% 29% 17% % 3% % 11% 12% Onbelangrijk % 3% - - 2% 5% 3% Heel erg onbelangrijk Toegangsbeveiliging/security Luchthavens Telecom/datacenters Onderwijs Pharmacie Gezondheidszorg Petrochemie Heel erg belangrijk 50% 33% 29% 67% 44% 40% 100% 30% 17% 67% - 26% 21% 29% Belangrijk 50% 60% 57% 17% 44% 60% - 41% 67% 33% 100% 46% 53% 50% Niet belangrijk/niet onbelangrijk - 7% 14% 17% 13% % 11% % 16% 14% Onbelangrijk % 3% - - 6% 11% 5% Heel erg onbelangrijk % - - 2% - 2% Defensie Figuur 5: Het belang van IT-security, klimaatbeheersing, brandbeveiliging en toegangsbeveiliging/security op continuïteit per sector Energie Industriële productie Openbare orde en veiligheid Transport en logistiek Bouw Zakelijke dienstverlening Totaal Overduidelijk komt naar voren dat IT security belangrijk tot zeer belangrijk wordt gevonden (91%). IT technologie valt niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Processen zijn steeds afhankelijker geworden van deze technologie en het beschermen neemt daarmee aan belang toe (Talbot, Jakeman 2008). Door dit grote belang dat aan IT technologie wordt toegekend voor het waarborgen van de continuïteit van organisaties wordt Business Continuity veelal gezien als een taak voor een IT afdeling. De IT infrastructuur is echter uitermate afhankelijk van fysieke beschermingsmaatregelen en voorzieningen zoals bijvoorbeeld de energievoorziening, koeling, brandbeveiliging en dergelijke. 12 De klimaatbeheersings-, brandbeveiligings- en securitysystemen worden door een ruime meerderheid als belangrijk tot zeer belangrijk beschouwd. Bij deze waarderingen heeft de omvang van de organisatie nagenoeg geen invloed. Er is een lichte tendens zichtbaar dat hoe groter de organisatie is, hoe hoger de waardering. Deze tendens sluit aan op het belang dat aan continuïteitsmanagement wordt toegekend. Over de verschillende sectoren zijn over het algemeen geen significante verschillen te constateren. Wel wordt het belang van klimaatbeheersing voor de continuïteit hoger ingeschat in de sectoren Telecom/datacenters, Farmacie, Gezondheidszorg en Onderwijs. Allen sectoren waar klimaatbeheersing direct van invloed is op de verschillende primaire processen.

13 Kennis over risico s Het grootste deel van de respondenten (65%) vindt dat ze goed op de hoogte is van de huidige risico s en de veranderende risico s in hun branche. 25% geeft aan het niet te weten, 10% vindt dat ze onvoldoende op de hoogte is. Gezien het feit dat risico s in onze hedendaagse maatschappij lastiger zijn te bepalen door de complexiteit en afhankelijkheid, lijkt het percentage van respondenten dat vindt dat ze goed op de hoogte is, erg hoog. Slechts een kwart van de respondenten lijkt te weten dat ze dingen niet weten. De informatie over risico s wordt uit vele verschillende bronnen betrokken. In figuur 6 wordt een overzicht gegeven. Respondenten konden meerdere antwoorden aangeven. Opvallend is dat de kennis van risico s voor de continuïteit voor het grootste deel extern wordt verkregen. Slechts 7% noemt interne kennis en onderzoek als bron. Trainingen, door 31% van de respondenten worden genoemd, kunnen beschouwd worden als het opbouwen van interne kennis. Deze beide percentages interne kennis samen vormen echter nog steeds een heel klein deel van de kennisbronnen. Opvallend genoeg wijken deze uitkomsten af van een vergelijkbaar onderzoek dat in Groot-Brittannië is uitgevoerd door het Chartered Management Institute (CMI) in samenwerking met The Cabinet Office (CMI 2011). Hier wordt als belangrijkste informatiebron met 40% interne informatie genoemd. In deze ranglijst volgen daarna externe instituten (32%) en pas op de derde plaats de overheid (24%). 66% van de respondenten vindt dat we, in verhouding tot andere landen in Europa, in de pas lopen als het gaat om aandacht voor continuïteitsmanagement. 18% vindt dat we achterlopen, 16% dat we voorlopen. De sector petrochemie laat een opvallende uitschieter zien, maar liefst 40% van de respondenten is het volledig oneens met de stelling dat we in Nederland achter zouden lopen. Vraag Waar moet volgens u de benodigde informatie vandaan komen om de veranderende risico s in uw branche in te kunnen schatten? (meerdere opties mogelijk) Schade van 1 dag downtime De vraag hoeveel een dag downtime kost bleek voor de respondenten lastig te beantwoorden. Bijna de helft van de respondenten kon of wilde er geen duidelijke indicatie van geven. Uit andere onderzoeken blijkt overigens dat onbekendheid met mogelijke schade ertoe leidt dat de noodzaak om continuïteitsmanagement in te voeren niet wordt onderkend (CATechnologies 2011, CMI 2011). Een deel van de respondenten (4%) gaf een indicatie van de schade als percentage van de omzet dat uiteenloopt van 3-25%. Hoewel dit in dit onderzoek niet als absolute waarde valt uit te drukken is wel duidelijk dat uitval significante invloed op de omzet kan hebben. Vraag Wat is de mogelijke schade per dag downtime? Antwoord opties Experts 65% Overheid 53% Leveranciers 51% Training 31% Eigen interne kennis 7% Branche/collega bedrijven 5% Anders 3% Figuur 6: het gebruik van informatiebronnen over risico s Antwoord opties Van de respondenten die wel een waarde op hebben kunnen geven, loopt de spreiding van deze waarde erg uiteen (zie figuur 7). Hier ligt veelal een directe relatie met de bedrijfsomvang. De hoogst aangegeven waarde bedraagt maar liefst 80 mln per dag! Daarnaast zijn er antwoorden gegeven als grote maatschappelijke schade en niet in geld uit te drukken. Duidelijk is dat schade van uitval van grote invloed kan zijn ook buiten de eigen organisatie. De mogelijke schade die buiten de eigen organisatie wordt geleden is moeilijk vast te stellen. Het geeft wel aan dat een incident binnen de organisatie verstoringen kan geven buiten de eigen organisatie en daarmee wordt de verbondenheid met en afhankelijkheid van andere organisaties en processen onderschreven. Geen idee 48% Minder dan % % % miljoen 11% Miljoen of meer 10% Niet te classificeren 4% Figuur 7: schade van 1 dag downtime in euro s 13

14 Business Continuity als business driver Business Continuity kan behalve het beschermen van het voortbestaan van een organisatie of de processen binnen een organisatie ook een business driver zijn. De meerderheid van de respondenten ziet in Business Continuity een mogelijk- heid om zich in de beleving van haar klanten te onderscheiden (zie figuur 8). Ook hier valt te zien dat de kleine organisaties hier lager scoren (50% denkt zich in meer of mindere mate te kunnen onderscheiden). Dit percentage loopt op naarmate de organisatie groter is, tot 75% bij de organisaties met meer dan 1000 werknemers. Vraag Antwoord opties Aantal werknemers in dienst BC is een onderwerp waarmee mijn onderneming zich in de beleving van onze klanten kan onderscheiden >1000 Helemaal mee eens 10% 21% 30% 38% 29% 37% Gedeeltelijk mee eens 31% 36% 35% 29% 35% 37% Niet eens/niet oneens 39% 31% 35% 29% 35% 21% Gedeeltelijk mee oneens 11% 10% 3% 0% 0% 4% Helemaal mee oneens 10% 3% 0% 5% 0% 0% Figuur 8: Business Continuity als business driver 14

15 Onderzoeksverantwoording Dit onderzoek is door Siemens uitgevoerd door middel van een online enquête. Het doel van deze enquête is inzicht te verkrijgen in de mate waarin organisaties nadenken over continuïteit. De enquête bestond uit 22 vragen met voorgedefinieerde antwoordkeuzes en de mogelijkheid een afwijkend antwoord in te vullen. De gestelde vragen richten zich op de mate waarin continuïteitsmanagement is ingevoerd, hoe het is ingevoerd, en waarom het is ingevoerd. De uitnodigingen tot deelname aan de enquête zijn verstuurd aan 5721 bestaande relaties van Siemens Building Technologies in Nederland. In totaal hebben 461 respondenten de vragen beantwoord. De groep respondenten is representatief voor de gehele populatie. Niet alle vragen in de enquête zijn verplicht zodat het aantal antwoorden per vraag kan verschillen. Met een respons van 8% kan een goed beeld worden gegeven van de status van Business Continuity Management. In vergelijkbare onderzoeken van bijvoorbeeld CMI in opdracht van het Cabinet Office (CMI 2011) zijn in reacties ontvangen (response 5,2%). In de enquête zijn vragen opgenomen over de omvang van de organisaties op basis van het aantal werknemers (zie figuur 9), de branche waarin de organisatie actief (figuur 10) is en de functie van de persoon die de enquête heeft ingevuld (figuur 11). In hierna volgende tabellen wordt duidelijk hoe de steekproef van respondenten is samengesteld. Vraag Aantal werknemers in dienst Totalen Hoeveel werknemers zijn bij uw organisatie in dienst? > % 15% 14% 8% 6% 34% 100% Figuur 9: Organisatieomvang in aantal werknemers van de respondenten Vraag Antwoord opties Percentage In welke branche bent u werkzaam? Luchthavens 1% Telecom/datacenters 8% Onderwijs 3% Pharmacie 2% Gezondheidszorg 8% Petrochemie/chemie 4% Defensie 2% Energie 11% Industriële productie 18% Openbare orde en veiligheid 1% Transport en logistiek 1% Bouw/installatie/architectuur 19% Zakelijke dienstverlening 7% Adviseurs/consulting 4% Handel 2% Anders 9% Figuur 10: verdeling van de respondenten over maatschappelijke sectoren 15

16 Vraag Antwoord opties Percentage Wat is uw functie? Directie 28% Business Continuity Manager 1% Gebouwbeheerder 6% Facilitair Manager 7% Operationeel Manager 17% Controller 1% Security/Safety Manager 4% Risico Manager - Informatie(beveiligings)/ICT Manager 6% Hoofd Communicatie - Hoofd Bedrijfshulpverlening 1% QA/QC, KAM of Kwaliteits Manager 2% Technisch beheer 13% Adviseurs 7% Anders 7% Figuur 11: Functie van de respondenten 16

17 Het onderzoek is uitgevoerd door Siemens Building Technologies. Een deel van dit onderzoek is eerder gepubliceerd in Dimensions, het huisorgaan van Siemens Building Technologies (Dimensions 2012). Dit rapport is opgesteld door J.J. de Wit, Solution manager Security Solutions. Voor vragen, opmerkingen en discussie kunt u zich tot hem wenden via Siemens Building Technologies en de onderzoekers willen alle respondenten hartelijk danken voor de geleverde bijdrage aan dit onderzoek. 17

18 Literatuur: Allen, N., 2012, A new era of risk, Continuity, Q2, Berkshire BBC News, 2011, Hard disk and camera makers hit by Thai floods, BCI (Business Continuity Institute), 2012, The adoption of BCM standards and ISO 22301, Caversham CA Technologies, 2011, IT Downtime Costs $26.5 Billion in Lost Revenue, Information week, CMI (Chartered Management Institute) in association with The Cabinet Office, AON, BCI, BSI, 2011, Managing Threats in a Dangerous World, The 2011 Business Continuity Management Survey, London Dimensions, 2012, 01, Structurele aandacht voor continuïteit maakt bedrijven aantrekkelijker, Kern, W., 2010, Introduction to The Economics of Natural and Unnatural Disasters, Kalamazoo Lee, B., 2012, Accepting a new normal, Continuity, Q2, Berkshire Molenaar, P., 2011, Western digital en Nikon getroffen door overstromingen Thailand, Tweakers.net New York Times, 2011, Thailand Flooding Cripples Hard-Drive Suppliers, Patterson, D.E., 2002, A Simple way to Estimate the cost of Downtime, Berkeley PWC (Price Waterhouse Coopers), 2012, Prospering in an era of uncertainty, the case for resilience Runyan,R., 2006, Small Business in the Face of Crisis: Identifying Barriers to Recovery from a Natural Disaster, Journal of Contingencies and Crisis Management, (14)1 Talbot, J., Jakeman, M., 2008, SRMBOK Security Risk Management Body of Knowledge, Carlton South, RMIA Taylor, E., 2012, Dispelling the standard myths, Continuity, Q3, Berkshire 18

19

20 Siemens Nederland N.V. Building Technologies Postbus BB Den Haag Tel. (070) Siemens Nederland N.V., 2012 SBT145/102012/200/TG Answers for Infrastructure & Cities De wereld om ons heen verandert. Deze veranderingen dwingen ons anders te denken: demografische veranderingen, de verstedelijking, de opwarming van de aarde, hulpbronnen die opraken. We streven naar maximale efficiëntie op alle fronten, dit gaat verder dan energie alleen. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan meer comfort in een veilige en betrouwbare omgeving voort- durend toe. De uitdaging hierbij is het vinden van een optimale balans. Dit bepaalt het succes van onze klanten. Siemens heeft de antwoorden. Wij zijn uw partner, als het gaat om energieefficiënte, veilige en betrouwbare gebouwen en infrastructuur.

De veranderende rol van BC in Nederland

De veranderende rol van BC in Nederland De veranderende rol van BC in Nederland Johan de Wit Siemens Nederland NV De veranderende rol van BC in Nederland Onderzoek naar de status van business continuity en de rol van safety & security 2014 Security

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Hoe fysiek is informatiebeveiliging?

Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Johan de Wit Siemens Nederland NV Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Informatie is voor organisaties van onschatbare waarde, het beschermen ervan heeft binnen organisaties

Nadere informatie

Security Management Trendonderzoek. Chloë Hezemans

Security Management Trendonderzoek. Chloë Hezemans Security Management Trendonderzoek Chloë Hezemans Security Management Survey (5 e editie) Agenda Voorstellen Methode Trends Opvallende resultaten deze editie Security Management 2020? Voorstellen Chloë

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid (Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek Datum: november 2012 Samensteller: Nicole Plugge, onderzoeker Business development, marketing en communicatie E-mail:

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie

Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie Strategic Decisions Monitor Februari 2014 Ketenmanagement in klantinteractie In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

CRM vanuit organisatorisch perspectief

CRM vanuit organisatorisch perspectief Highlights survey CRM in Nederland 2009/2010 CRM vanuit organisatorisch perspectief MarketCap International BV 13 Januari 2010 AGENDA o over de survey en de populatie o actief met en focus op CRM o hulp

Nadere informatie

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company In oktober 2012 heeft Beklijf in opdracht van ErgoDirect International, met ondersteuning van

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor. Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact

Strategic Decisions Monitor. Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact Strategic Decisions Monitor Juni 2013 Dilemma s in Klantcontact KIRC 2013 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar worden

Nadere informatie

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI

Projectmanagement onderzoek. www.bitti.nl. Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO. 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Projectmanagement onderzoek Meest succesvolle projectmanagement methodiek is PINO 6 december 2006 Barry Derksen MSc MMC CISA CGEIT RI Agenda Aanleiding & werkwijze Projecten mislukken Projectmethodieken

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Contractmanagement in Nederland anno 2011

Contractmanagement in Nederland anno 2011 Contractmanagement in Nederland anno 2011 Samenvatting Mitopics Theo Bosselaers NEVI René van den Hoven Februari 2012 1 Periodiek onderzoekt Mitopics de professionaliteit waarmee Nederlandse organisaties

Nadere informatie

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant!

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant! Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 (preview) Beleef en beïnvloed de klant! Klantenbinding is essentieel voor organisaties om te overleven. Klanten worden steeds veeleisender; naast een goede functionele

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Inleiding Wat is twin datacenter? Waarom implementeren organisaties twin datacenter oplossingen? Business Continuity Management (BCM)

Inleiding Wat is twin datacenter? Waarom implementeren organisaties twin datacenter oplossingen? Business Continuity Management (BCM) Inleiding ICT-infrastructuur vervult een dermate belangrijke rol in de bedrijfsvoering dat beschikbaarheids-eisen steeds hoger komen te liggen. De afhankelijkheid van ICT-services wordt steeds groter en

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties Informatiebeveiliging Agenda Rondje verwachtingen Even voorstellen.. Informatiebeveiliging waarom? Stand van zaken bij corporaties Informatiebeveiliging

Nadere informatie

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0 Augustus 2009 pagina 0 CRM in Nederland augustus 2009 a teasing summary Augustus 2009 pagina 1 Introductie Onlangs hebben ruim 1.000 managers meegewerkt aan een grootschalig onderzoek uitgevoerd door MarketCap

Nadere informatie

Failure As Option. ISACA, Round Table, Eindhoven, September 16, 2014 Failure is an Option

Failure As Option. ISACA, Round Table, Eindhoven, September 16, 2014 Failure is an Option Failure As Option ISACA, Round Table, Eindhoven, September 16, 2014 Failure is an Option Aristoteles Volgens Aristoteles Verandering, de enige Constante 93% Wat was nieuws vandaag? Future View BCRM Management

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten infosecurity.nl

Onderzoeksresultaten infosecurity.nl Onderzoeksresultaten infosecurity.nl Pagina 1 Introductie Tijdens de beurs infosecurity.nl, die gehouden werd op 11 en 12 oktober 2006, heeft Northwave een onderzoek uitgevoerd onder bezoekers en exposanten.

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 Inspireren, creëren, organiseren GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 1 Inleiding Enquete, SUTO 2010 De wereld In 2010 Trends, Scenario s en Prognoses Voor komende Jaren. Piet

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd!

Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Reputatie is een waardevol bezit. De goede naam van uw bedrijf staat of valt met het vertrouwen

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling

Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling Versie 1.3 Datum 26 mei 2015 Status Definitief Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555 4555 (10 ct p/m) e. servicecentrum@logius.nl

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Bewustwording (Klik hier) Structureren en borgen (Klik hier) Aanscherping en maatwerk (Klik hier) Continu verbeteren (Klik hier) Solviteers

Nadere informatie

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen Kaseya Onderzoek De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen 2011 www.kaseya.nl Over dit rapport In dit rapport worden de resultaten gepresenteerd van een onderzoek dat door Kaseya is geïnitieerd en uitgevoerd

Nadere informatie

Privacy Governance onderzoek Volwassenheid van privacybeheersing binnen Nederlandse organisaties

Privacy Governance onderzoek Volwassenheid van privacybeheersing binnen Nederlandse organisaties www.pwc.nl/privacy Privacy Governance onderzoek Volwassenheid van privacybeheersing binnen Nederlandse organisaties PwC Nederland Februari 2015 Inhoudsopgave Introductie Privacy Health Check 3 Managementsamenvatting

Nadere informatie

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012. Beleef en beïnvloed de klant!

Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012. Beleef en beïnvloed de klant! Het Nationale Klantbelevingsonderzoek 2012 Beleef en beïnvloed de klant! Klantenbinding is essentieel voor organisaties om te overleven. Klanten worden steeds veeleisender; naast een goede functionele

Nadere informatie

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s Bedrijfsverzekeringen CyberEdge van AIG Wat zijn cyber risico s? Cyber risico s zijn een vaststaand gegeven in een wereld van informatie, informatiesystemen

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning?

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Qi ict Delftechpark 35-37 2628 XJ Delft T: +31 15 888 04 44 F: +31 15 888 04 45 E: info@qi.nl I: www.qi.nl De service-overeenkomsten van Qi ict

Nadere informatie

BUSINESS CONTINUITEIT

BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT Tine Bernaerts, Consultant risk management, Amelior Business Continuity Management volgens ISO 22301: Societal Security Business Continuity Management

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen

Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Onderzoeksrapport Managementinformatie bij gemeenten: er is nog veel winst te behalen Trends en ontwikkelingen in het gebruik van Business Intelligence en het toepassen van managementinformatie binnen

Nadere informatie

Vragenlijst ten behoeve van opstellen continuïteitsplan

Vragenlijst ten behoeve van opstellen continuïteitsplan Vragenlijst ten behoeve van opstellen continuïteitsplan Soorten risico s Data (digitaal of op papier) zijn voor langere tijd niet beschikbaar Applicaties (software) zijn voor langere tijd niet beschikbaar

Nadere informatie

Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies

Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies Onderzoek Toegevoegde waarde OHSAS 18001-certificatie Samenvatting en conclusies 26 juni 2013 > Samenvatting 2 > Conclusies 5 1 Samenvatting en conclusies Deze samenvatting en conclusies komen uit het

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID In opdracht van Delta Lloyd Maart 2015 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten Verzuim Kennis en verzekeringen Communicatie Opmerkingen 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011. Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht

Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011. Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht Voorlopige resultaten Informatiemanagement onderzoek 2011 Woensdag 19 oktober NGI IM Utrecht Agenda 19.00 19.15 Welkom en inleiding 19.15 19.45 IM Onderzoek 2011 19.45 20.15 Pauze 20.15 21.00 Discussie

Nadere informatie

Dienstverlening COT. Crisisservice 24/7. COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011

Dienstverlening COT. Crisisservice 24/7. COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011 Dienstverlening COT Crisisservice 24/7 COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011 Visie op crisismanagement >> Het continu veranderende risicolandschap, de toenemende druk van stakeholders,

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

Onderzoek Digital Transformation

Onderzoek Digital Transformation Onderzoek Digital Transformation September november 2014, Nederland Onderzoek is gedaan door efocus onder digital leaders van 30 top500 bedrijven in Nederland. Onderzoek Digital Transformation Digital

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Rapportage. De Kracht van Communicatie. DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon

Rapportage. De Kracht van Communicatie. DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Rapportage De Kracht van Communicatie DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies Resultaten van het onderzoek 5 De

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Security manager van de toekomst. Bent u klaar voor de convergentie?

Security manager van de toekomst. Bent u klaar voor de convergentie? Security manager van de toekomst Bent u klaar voor de convergentie? Agenda Introductie Convergentie - De rol en positie van Security in beweging - Wat zien we in de praktijk? - Waar gaat het naar toe?

Nadere informatie

En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg?

En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg? En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg? INHOUDSOPGAVE Pag. Nr. VOORWOORD 3 1. MANAGEMENT SUMMARY 4 1.1 Hunters versus farmers?

Nadere informatie

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN

ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN ORDINA SAMEN SLIMMER WERKEN VAN AGENDEREN NAAR DOEN Terwijl u dit leest, voltrekt zich een revolutie in het zakelijk landschap. Het Nieuwe Werken (HNW) staat volop in de aandacht. En niet zonder reden:

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

VRAGENLIJST Risico Perceptie

VRAGENLIJST Risico Perceptie Dit PDF document is klaar voor gebruik. Vergeet na het invullen van de vragen niet het document op te slaan en het naar het onderstaande e-mailadres te sturen: maria.carmona@hzg.de Onderwerp: QUESTIONNAIRE

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage -

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage - De dienstverlening van Onderzoek onder aangesloten instellingen - Eindrapportage - 09-09-2009 Inhoud Inleiding 3 Managementsamenvatting 4 Onderzoeksopzet 5 Resultaten 6 Tevredenheid 6 Gebruik en waardering

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Themadag Beveiliging & ICT Trends, dilemma s & toekomst

Themadag Beveiliging & ICT Trends, dilemma s & toekomst Themadag Beveiliging & ICT Trends, dilemma s & toekomst Zoetermeer, Erik de Vries CPP DutchRisk bv Programma Erik de Vries CPP Security trends, dilemma s, prakkjkcase DGC lid prakkjkcase Discussie 12.45

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek 19 maart 2014 2 Inleiding Na een aantal zware crisisjaren lijkt de sector transport & logistiek begin 2014 weer uit het dal te klimmen. De eerste signalen

Nadere informatie

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN

Business Continuity Management. Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Business Management Pieter de Ruiter 1 / MAXIMAAL DRIE WOORDEN Lelystad, 29 juni 2009 AGENDA Waarom Business Management? Hoe pakken we BCM aan? Wat is de relatie van BCM met SABSA? SCS Lelystad en mijn

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang

Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang Door: ICTvoorKinderopvang.nl Introductie Met dit onderzoek brengt ICT voor Kinderopvang de actuele trends in beeld over

Nadere informatie

De arbeidsmarktcommunicatie en dagbladen

De arbeidsmarktcommunicatie en dagbladen De arbeidsmarktcommunicatie en dagbladen Nationaal Onderzoek Arbeidsmarkt 2011 (NOA) Hoe zoeken mensen naar een nieuwe baan? Welke media raadplegen zij? Welke rol speelt internet? Het NOA stelt deze en

Nadere informatie

Het Koffie Op De Zaak onderzoek. De ondernemer aan het woord over de koffie op zijn of haar kantoor

Het Koffie Op De Zaak onderzoek. De ondernemer aan het woord over de koffie op zijn of haar kantoor Het Koffie Op De Zaak onderzoek De ondernemer aan het woord over de koffie op zijn of haar kantoor Onderzoek uitgevoerd door Dutch Network Group In opdracht van PerTazza Datum: februari 2016 Inleiding

Nadere informatie

Data Quality Control De ultieme initiator voor procesverbetering.

Data Quality Control De ultieme initiator voor procesverbetering. Data Quality Control De ultieme initiator voor procesverbetering. Ivo van der Heijden +316 11 53 32 89 Ivo@eclipseit.nl Http://nl.linkedin.com/in/ivovanderheijden Spreker s dilemma Corporate Performance

Nadere informatie

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY Leesvervangende samenvatting bij het eindrapport Auteurs: Dr. B. Hulsebosch, CISSP A. van Velzen, M.Sc. 20 mei 2015 In opdracht van: Het

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder duurzame inzetbaarheid In opdracht van GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland

Nadere informatie

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is PQR Lifecycle Services Het begint pas als het project klaar is IT wordt een steeds crucialer onderdeel van de dagelijkse bedrijfsvoering. Waar u ook bent, het moet altijd beschikbaar en binnen bereik zijn.

Nadere informatie

Doorstarten na een calamiteit. J.F.Lukkien/ Hanzehogeschool Groningen 6 november 2013

Doorstarten na een calamiteit. J.F.Lukkien/ Hanzehogeschool Groningen 6 november 2013 Doorstarten na een calamiteit J.F.Lukkien/ Hanzehogeschool Groningen 6 november 2013 Doorstarten na een calamiteit: Agenda Wat is een calamiteit Gevolgen calamiteit Voorbeelden BedrijfsContinuiteitsManagement

Nadere informatie

Brochure ISO 27002 Foundation

Brochure ISO 27002 Foundation Brochure ISO 27002 Foundation Over Pink Elephant Bedrijfshistorie Pink Elephant is een Nederlandse IT onderneming die rond 1980 is ontstaan als bijverdienste van een drietal studenten aan de Technische

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met

Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score. In samenwerking met Strategic Decisions Monitor Juli 2014 Net Promoter Score In samenwerking met KIRC 2014 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere wijze openbaar

Nadere informatie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Iedere beveiligingsprofessional kent waarschijnlijk het schillenconcept. Dit staat bekend onder verschillende benamingen zoals defence in depth of layers

Nadere informatie

Executive Briefing Managing Data Center Performance 2013 en verder

Executive Briefing Managing Data Center Performance 2013 en verder Managing Data Center Performance 2013 en verder Voor bedrijven in het economische gebied EMEA is de grootste uitdaging bij de exploitatie van hun rekencentra het zorgen voor de beschikbaarheid van services

Nadere informatie

Marktonderzoek naar de markt van personeelsplanningssystemen, tijdregistratiesystemen en urenverantwoordingssystemen.

Marktonderzoek naar de markt van personeelsplanningssystemen, tijdregistratiesystemen en urenverantwoordingssystemen. Marktonderzoek naar de markt van personeelsplanningssystemen, tijdregistratiesystemen en urenverantwoordingssystemen. Uitgevoerd in opdracht van: Anneke Kersten Augustus 2009 1 Inhoudsopgave Pagina 1.

Nadere informatie

NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur

NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur Erik van de Crommenacker, projectleider NTA 8595 Nationale-Nederlanden Overzicht Vraag vanuit de markt NTA 8595: stap voor stap Resumerend Beroepsprofiel Erkend

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen?

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen? Financial planning voor ondernemers Heb jij al poen voor je pensioen? 1! van 12! Voorwoord De pensioenen van ondernemers zijn al langere tijd onderwerp van discussie. Terwijl in Den Haag wordt gediscussieerd

Nadere informatie

Strategic Decisions Monitor Januari 2015 Trends in Customer Service

Strategic Decisions Monitor Januari 2015 Trends in Customer Service Strategic Decisions Monitor Januari 2015 Trends in Customer Service In samenwerking met KIRC 2015 Niets uit deze publicatie mag geheel of gedeeltelijk op enigerlei schriftelijke, elektronische of andere

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Het Slimmer Werken-onderzoek 2013

Het Slimmer Werken-onderzoek 2013 Het Slimmer Werken-onderzoek 2013 In mei 2013 heeft Beklijf in opdracht van ErgoDirect International een online onderzoek uitgevoerd onder HR- en Arbo-professionals met als thema ʻSlimmer Werkenʼ. Slimmer

Nadere informatie

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Procesmanagement aan het werk Business discovery als motor

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie