Samenvatting Catering: Voedingsleer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting Catering: Voedingsleer"

Transcriptie

1 Samenvatting Catering: Voedingsleer 1 Inleiding Wat is er verandert t.o.v. vroeger? Vroeger: Schaarste nu overvloed 1.1 Waarom eten we wat we eten? Waarom eten we wat nu? Fysiologisch bepaald: - Lichaam heeft energie nodig -Omdat we het lekker vinden Door wat wordt wat, waar, wanneer we eten bepaald? - Direct bepalende factoren - Indirect bepalende factoren Wat zijn direct bepalende factoren? Inkomen, opleiding, smaak, woon- en werkomstandigheden en eetcultuur Wat zijn indirect bepalende factoren? -Geografische factor NW- Europa: Veel graan en aardappelen ZO-Azië : Rijst BE en NL: Zuivellanden Tropen: rundveehouderij moeilijk ( lactose- intolerantie) -Tijd factor Traditie vs trends Sociaaleconomische en culturele veranderingen in de 20 ste eeuw

2 Wat zijn die sociaal economische veranderingen? -Agrarische industriële samenleving -4 kernpunten voeding Veel + goedkoop Betere kwaliteit Langer houdbaar Gemakkelijk te bereiden Wat is er de afgelopen eeuw gebeurt? Verschuiving van voedselzekerheid naar voedselveiligheid: Vroeger aten de lagere inkomensgroepen voornamelijk aardappelen en brood, en slechts één keer per week stond er vlees op het menu. Sinds 1950 steeg de koopkracht, waardoor een enorme verscheidenheid aan veel en goedkoop voedsel ter beschikking kwam van alle lagen van de bevolking. 1.2 Veranderende inzichten in de relatie voeding-gezondheid Wat was begin 20 ste eeuw? - Medisch denken rond gezondheid bepaald door infectieleer - Gezondheid geen gevaar indien voldoende EW en E - Mo kunnen geen besmettelijke ziekte veroorzaken door technische hygiënische voorzieningen Wat was er rond 1900? - Grote doorbraak in de voedingswetenschappen - Niet alleen besmetting kan mens ziek maken, maar ook het ontbreken van bepaalde onbekende stoffen vb. BERI-BERI Wat was er na 1950? -Welvaart - Problematiek van de overvoeding - Rol van vetten en cholesterol bij hart- en vaatziekten - Rol van suikers en suikerrijke producten

3 Wat was er na 1980? -Heroriëntatie Groenten en fruit belangrijk Rol van vitamines Vergrijzing van de bevolking Novel Foods Functional Foods Welke trends zijn er nu aanwezig? - Internationalisering - Tegenstroom voor behoud regionale keuken - Tijdsbesparend - Voeding en gezondheid - Functional Foods Wat zijn Novel Foods? Voedingsmiddelen die door een innovatieproces zijn ontstaan. Ze bevatten bestanddelen die niet eerder in de voeding werden gebruikt vb. vetvervangers of door recombinante DNA-technieken verkregen voedingsmiddelen. Wat zijn functional Foods? Voedingssupplementen Middelen die een gezondheidsbevorderend bestanddeel bevatten, door een speciaal recept, het verwijderen van negatieve bestanddelen, het toevoegen van bio-actieve stoffen, technologische bewerking of door genetische manipulatie. zuivelproducten verrijkt met melkzuurbacteriën (probiotica). 2 Fysiologische aspecten van de voeding 2.1 Enkele begrippen Wat is fysiologie? De leer van de levensverrichtingen en omvat de uitwisseling van energie, de opbouw, het herstel en de groei van weefsels, de afbraak van weefsels en het in stand houden van lichaamsfuncties. De fysiologie is afhankelijk van een goede spijsvertering en metabolisme (stofwisseling).

4 Wat is metabolisme? Stofwisseling Het geheel van biochemische processen in cellen en organismen en begint bij de opname (absorptie) van voedingsstoffen in het bloed, die dankzij de spijsvertering klaar gemaakt zijn om te worden opgenomen, en de opname van zuurstof in het bloed, afkomstig uit de longen. Wat is Katabolisme? Afbraak van stoffen Wat is Anabolisme? Stoffen worden opgebouwd. Na deze verwerking worden de eindproducten afgegeven aan het bloed, om ten slotte te worden uitgestoten via de longen, de nieren, de lever of de huid. Wat is heterotroof? De opbouw van celmateriaal afhankelijk is van andere organismen. Daarom speelt voeding een cruciale rol in het leven van de mens. Wat is de voedingsbehoefte? Hoeveel voeding we nodig hebben Deze behoefte is sterk individueel verschillend. Ze wordt mede bepaald door de volgende factoren: Leeftijdscategorie: ouderen hebben over het algemeen een lagere behoefte aan energie in vergelijking met tieners Fysische arbeid: vb. hoe meer (of hoe zwaarder) de uitgeoefende fysische arbeid (beweging, sport, ), hoe groter de behoefte aan energie Levensstijl: mensen met een ongezonde levensstijl (vb. rokers) zullen een grotere behoefte hebben aan o.a. vitamine C Omgeving: vb. hoe meer men wordt blootgesteld aan zonlicht, hoe meer er wordt voldaan aan de vitamine D behoefte Wat is de ADH-waarde? Een maatstaf voor de voedingsbehoefte is de Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH). Dit is het niveau dat toereikend is voor vrijwel de hele populatie, afgeleid van de gemiddelde behoefte.

5 Wat zijn karakteristieken van voeding? 1. Voedingswaarde (Niet) essentiële voedingsstoffen Macro- voedingsstoffen Micro- voedingstoffen 2. Genotswaarde 3. Verzadigingswaarde- verteerbaarheid Wat is de voedingswaarde? Afhankelijk van de soort, de hoeveelheid en de onderlinge verhouding van voedingsstoffen. Voedingsstoffen zijn de scheikundig aantoonbare bestanddelen van voedingsmiddelen. Wat zijn essentiële voedingsstoffen? De meeste voedingsstoffen (o.a. mineralen en vitamines) kunnen niet of onvoldoende door het lichaam worden aangemaakt, waardoor ze onmisbaar zijn in de voeding. op te nemen door voeding Deze voedingsstoffen waren vroeger bekend als nutriënten. Wat zijn niet-essentiële voedingsstoffen? Door de mens zelf worden aangemaakt. Voorbeelden hiervan zijn niet-essentiële aminozuren, en de vitamines D en K. Wat zijn Macro- voedingsstoffen? Eiwitten, vetten, koolhydraten veel van nodig energieleverende voedingsstoffen Wat zijn Micro- voedingsstoffen? Mineralen, vitamines weinig van nodig Regulerende voedingstoffen

6 Wat zijn de functies van voedingsstoffen? Brandstof(energie) - KH - Vetten - EW Bouw en herstel - EW - MIN - WATER Bescherming - VIT - MIN - Sporenelementen - Voedingsvezels -Water Regulerend - VIT - MIN Wat is GDA? Guidelines Daily Amount gem. Persoon 2000 KCAL per dag eten Wat is de genotswaarde? De aantrekkelijkheid van het voedsel, waardoor eetlust wordt opgewekt. Eetlust treedt door gewenning rond bepaalde tijdstippen op, en kan versterkt worden door geluiden in de keuken, het ruiken van geurige gerechten Fysiologisch wordt eetlust gekenmerkt door afscheiding van verteringssappen. Eerst wordt de speekselproductie gestimuleerd ( watertanden ) en later, wanneer het eten geproefd en gekauwd wordt, wordt de productie van maagsappen gestimuleerd. Deze verteringssappen zorgen ervoor dat het voedsel beter en sneller kan verteerd worden.

7 Welke soorten genotstoffen hebben we? Van nature in het voedsel aanwezig Vb. zouten in vlees Ontstaan bij bereiding van voedsel Vb. Bakken/roken van vlees Toegevoegd aan bereiding Vb. Suiker, zout Genotstoffen Vb. Koffie, cacao, alcohol Hoe gebeurt het verhogen van de genotswaarde? Gebruik de geur Varieer in bereidingswijzen, smaakcombinaties, toevoegingen Afwisseling in kleur, consistentie, vorm Juiste temperatuur Geen uitdroging van gerechten Verzorgd opdienen Wat is de verteerbaarheid- verzadigingswaarde? De mate waarin voedingsstoffen in het spijsverteringsstelsel worden afgebroken tot absorbeerbare stoffen. Licht verteerbaar voedsel heeft een kleine verzadigingswaarde Zwaar verteerbaar voedsel een grote verzadigingswaarde. Wat is de verzadigingswaarde? De verzadigingswaarde heeft te maken met de duur van het afbraakproces Ze is groter naarmate de afbraak trager gebeurt. Wat zijn factoren die verteerbaarheid & verzadigingswaarde beïnvloeden? Voedingsvezels: Dit zijn onverteerbare delen die de darmbeweging activeren waardoor voedsel sneller het maagdarmkanaal passeert. Vetten vertragen de spijsvertering.

8 Geëmulgeerde vetten zijn mengsels van vet in water (vb. melk of slagroom) of water in vet (vb. margarine, roomboter). Deze vetten worden al in de maag gesplitst en zijn op die manier gemakkelijk verteerbaar Niet-geëmulgeerde vetten zoals vet in jus vertraagt de vertering in de maag. Pas in de dunne darm worden de vetten, na emulsie door de gal, gesplitst. Eiwitten: De vertering van eiwitten verloopt langzaam door de vele tussenstappen in het afbraakproces. Daardoor zal bijvoorbeeld een boterham met kaas trager verteerd worden dan een boterham met zoet beleg zoals confituur. Consistentie: vast of vloeibaar, droog of vochtig, luchtig of stijf, glad of klonterig. Een dikke consistentie kan de vermenging met verteringssappen vertragen. Genotstoffen: Lekker geurend en smakelijk voedsel prikkelt reuk- en smaakzenuwen, waardoor meer spijsverteringssappen worden afgescheiden en de vertering sneller en beter zal plaatsvinden. Hoe wordt de verteerbaarheid van een maaltijd bepaald? De totale samenstelling De bereiding van voedsel kan zowel de genotswaarde als de verteerbaarheid vergroten. Vb.Gekookte groenten zijn ook beter verteerbaar dan rauwe groenten, doordat de celwanden een verandering ondergaan en de celinhoud meer toegankelijk wordt voor verteringssappen. Wat is regulatie van het eetgedrag? De energie-inname wordt geregeld door honger en verzadiging. Hierbij speelt de hypothalamus (tussenhersenen) een cruciale rol tijdens de maaltijd worden verzadigingssignalen uit het maag-darmkanaal of de lever naar de hypothalamus gestuurd waardoor het hongergevoel verdwijnt men de neiging zal hebben om te stoppen met eten. Tussen de maaltijden zal een leger wordende maag geleidelijk aan hongersignalen beginnen sturen naar de hypothalamus. Hypothalamus: plaats in de hersenen die zegt als men honger of dorst heeft

9 2.2 Spijsvertering en absoptie Wat is de spijsvertering? Omvat alle processen die plaatsvinden in het maag-darmkanaal (spijsverteringskanaal) om voedsel te verteren, d.w.z. om voedsel (bestaande uit grote moleculaire stoffen die niet kunnen worden opgenomen door de darm, zoals eiwitten, vetten en meervoudige koolhydraten) om te zetten in stoffen die door de darmwandcellen kunnen worden opgenomen. Wat is absorptie? Dit opnameproces heet absorptie (soms ook resorptie genoemd) en vindt voornamelijk plaats in de dunne darm. Wat gebeurt er in het maag-darm kanaal? De mechanische bewerking van het voedsel De voortbeweging van de spijsbrij Vermenging met kliersappen (afkomstig uit slijmvlies), waardoor voedingsstoffen verteren met behulp van enzymen Absorptie van voedingsstoffen door de darmwand Uitscheiding van onverteerbare resten Afscheiding van weefselhormonen aan het bloed, die de vertering, absorptie en stofwisseling reguleren Wat zijn enzymen? = Eiwitten Ze zorgen voor aanmaak van endocriene klieren en exocriene klieren Wat zijn eigenschappen van eiwitten? Enzymen hebben de volgende eigenschappen: Ze zijn werkzaam in heel kleine hoeveelheden Ze beïnvloeden de snelheid van chemische reacties Ze zijn na afloop van de chemische reactie kwalitatief en kwantitatief onveranderd aanwezig Ze zijn specifiek: ze kunnen slechts 1 bepaalde reactie beïnvloeden. Deze specificiteit wordt bepaald door het apo-deel. Ze werken in het lichaam bij een optimale temperatuur van 37 C Sommige enzymen werken in een zuur milieu (bijvoorbeeld in de maag), andere in een alkalisch milieu (bijvoorbeeld in het speeksel of in het darmsap).

10 Wat zijn endocriene klieren? Scheiden hormonen af in het lichaam. Vb. de nieren, de epifyse, de hypofyse, de hypothalamus, de schildklier,... Wat zijn exocriene klieren? Zorgen voor excretie of uitscheiding. Vb. speekselklieren, maag- en darmwandkliertjes, de alvleesklier en de lever. Enzymen die betrokken zijn bij de spijsvertering worden geproduceerd in exocriene klieren. Ze zijn opgebouwd uit eiwitten en werken als katalysatoren, d.w.z. dat ze reacties mogelijk maken of versnellen zonder daarbij zelf verbruikt te worden of van samenstelling te veranderen. Hoe zijn enzymen opgebouwd? een apo-enzym (het drager-eiwit) een co-enzym (het werkzame deel, de prosthetische groep). S Samen vormen deze onderdelen het holo-enzym. Wanneer een co-enzym ontbreekt, stopt de enzymreactie. Voorbeelden van bouwstoffen van een co-enzym zijn mineralen zoals ijzer (Fe) of een vitamine. Wat is het spijsverteringsproces? Mondholte Keelholte Slokdarm Maag Duodenum Jejunum- ileum Colon Rectum Wat is het functie van de mondholte? - Mechanische afbraak (gebit, tong) - Tong met smaakpapillen belangrijk bij slikken - Speekselklieren

11 Speeksel bevat: Thiocyanaat en enzym Amylase eten glibberig maken makkelijker slikken - Functies - Licht alkalisch milieu Welke soorten smaken hebben we? - Zoet - Zout - Zuur - Bitter Wat is de functie van de keelholte? - Kruising ademhalings- en voedselweg - Slikken => reflexen (huig en strotklepje) Wanneer verslikt men zich? Bij het slikken sluit de huig de neusholte (naar boven) af en het strotklepje sluit de luchtpijp (naar beneden) af. Wanneer er toch voedsel in de luchtpijp terecht komt, verslikt men zich Wat is de functie van de slokdarm? - Lange buis naar de maag - Passage vloeibaar en vast voedsel Wat is peristaltiek? Vast voedsel daarentegen wordt door het samentrekken van de kringspieren in de slokdarm voortgestuwd naar de maag. Deze beweging is peristaltiek Wat is de functie van de maag? - Maagmond : 1 richting - Binnenzijde: Maagsapklieren Maagsapklieren: Maagsap+ zoutzuur, Slijm, Enzymen: Pepsine en Lipase - Voedsel wordt brij Hoe wordt het voedsel brij? Door de kneedbewegingen van de maag en de vermenging met speeksel, maagsap en zoutzuur, wordt het voedsel veranderd in een brij, ook chymus genaamd.

12 2.2.5 Wat is de functie van de duodenum: twaalfvingerige darm? - Enkel vertering, geen absorptie - Pylorus: Maagportier - Lever + Pancreas( alvleesklier) monden erin uit Lever: Gal (galzouten) - Darmsapklieren Darmsap - Alkalisch milieu Pancreas: Pancreassap ( pancreatine) Wat is de werking van de pylorus? - De pylorus is een sluitspier die voedsel slechts in één richting doorlaat. - Telkens wanneer een kleine hoeveelheid zure voedselbrij met de wand van het duodenum in contact komt, wordt de kringspier van de pylorus door middel van een reflex opnieuw gesloten - Tot het alkalische sap van de pancreas (alvleesklier) de voedselbrij heeft geneutraliseerd Wat is de werking Jejenum en ileum? ( nuchter en kronkeldarm) - Zorgen voor vertering en absorptie - Duodenum komt in dunne darm (4m): Jejenum en Ileum - Oppervlaktevergroting Darmplooien in het darmslijmvlies Darmvlokken (villi) Darmepitheelcellen met microvilli - Verteerbaar: Bloed - Onverteerbaar: Dikke darm Excretie Wat is de functie van de dikke darm? - Geen sappen, wel veel slijm afgescheiden - Blinde darm met appendix - Eerst deel: Darmflora (bacteriën) : karteldarm (colon) - Tweede deel: Endeldarm (rectum) Als ophoping van ingedikte massa verlaat het lichaam via faeces door de anus 3 Studie van nutriënten Welke soort nutriënten hebben we? - Eiwitten (proteïnen) - Vetten (lipiden)

13 - Suikers (sachariden/koolhydraten) - Vitaminen - Mineralen - Water Hoe kunnen we de nutriënten indelen? - Macro- nutriënten: EW, VET, SUIK - Micro- nutriënten: VIT, MIN, WAT 3.1 Macro- nutriënten Eiwitten Opbouw Hoe zijn eiwitten opgebouwd? -De elementen koolstof (C), waterstof (H), zuurstof (O), stikstof (N), en sommige eiwitten bevatten ook zwavel (S), of fosfor (P). -Eiwitten zijn in de eerste plaats de bouwstenen van het lichaam: 20 AZ Ze zijn noodzakelijk voor de groei, het herstel en het in stand houden van lichaamscellen en weefsels en het zijn noodzakelijke bestanddelen van het bloed, enzymen, en sommige hormonen Wat zijn aminozuren? Organische zuren bestaande uit een koolstofatoom waaraan één aminogroep (NH 2 ), één carboxylgroep (COOH), één waterstofatoom (H) en een restgroep (R) gebonden is. De restgroep is bij elk aminozuur verschillend. Wat is een dipeptide? Twee AZ kunnen aan elkaar binden (door toedoen van een enzym): De aminogroep van het ene AZ bindt aan de carboxylgroep van het andere AZ, waarbij een molecule water (H2O) vrijkomt. Wat is hydrolyse? De omgekeerde reactie, waarbij een dipeptide wordt gesplitst in twee vrije AZ, kan ook optreden. Hierbij wordt H2O opgenomen. Wat is een tripeptide? Wanneer drie AZ op deze manier twee maal aan elkaar binden, wordt een tripeptide gevormd waarbij 2 H 2 O-moleculen vrijkomen

14 Wat is een polypetide? Meerdere AZ waarbij telkens komt een H 2 O-molecule vrij. EIWIT Hoe wordt het soort eiwitmolecule bepaald? De volgorde, aantallen en onderlinge verhoudingen van de AZ (het aminozuurpatroon) Welke soorten AZ hebben we( structuur) - Primaire - Secundaire - Tertiaire - Quaternaire structuur Wat is een essentieel AZ? zijn AZ die niet door het lichaam kunnen worden aangemaakt en die dus in de voeding moeten voorkomen Wat is een niet-essentieel AZ? AZ die in de lever voorkomen Wat is de primaire structuur van een AZ? - Opbouw, volgorde en samenstelling van de AZ in het eiwit - Vb. Runderinsuline Limiterend aminozuur = Het AZ dat in verhouding in de kleinste hoeveelheid aanwezig is in een eiwitmolecule Altijd essentieel AZ. Wat is de secundaire structuur.? - Primaire keten opgerold op opgevouwen volgens een regelmatig patroon - Alfa-helix, bèta-vouwblad / collageen-helix Wat is de tertiare structuur? - Bolvormige eiwitten - Secundaire structuur: 3- D opgerold - Vb. Myoglobine: 8 stukken Alfa helix Wat is de quarternaire structuur? - 2 of meer afzonderlijke polypetideketens gebonden met elkaar - Vb. Hemoglobine ( 4 proteïnemoleculen) - Bepaalt de stabiliteit en de functie van het eiwit.

15 Wat bekomt men als men eiwitten bind aan andere voedingsstoffen? Complexe verbindingen, zoals glycoproteïnen en lipoproteïnen. Glycoproteïnen bestaan uit eiwitten waaraan koolhydratenketens gebonden zijn; zij komen o.a. voor in speeksel. Lipoproteinen bestaan uit eiwitten en vetten; zij zijn o.a. aanwezig in bloed. Leg uit Denaturatie van eiwitten( meestal omkeerbaar ) 1. Hyrdolyse van een eiwit: Primaire structuur Zuur, loog, met/zonder verhitten, enzym 2. Denaturatie van eiwit: Tertiare en Quaternaire structuur Verhitten 1 air: Geen wijziging Vb. Koken van ei- stollen - Inwerking van maagzuur op eiwit (voor inwerking van pepsine) - Bij hoge koorts - Toevoegen van zuur aan melk Functies Wat zijn de functies van Eiwitten Bouwstof: de bouw van weefselcellen Enzymen: de afbraak van voedingsstoffen en in de lichaamscellen bij de opbouw van lichaamseiwit en vetten, en bij energie-uitwisseling. Transportmolecule: Transport van vetten en vetachtige stoffen in de vorm van lipoproteïnen. Verdediging Hormoon: In pancreas en speelt een belangrijke rol in de koolhydraatstofwisseling Energiebron (1g eiwit= 17 kj= 4 kcal) Aanbevolen hoeveelheid Wat zijn de aanbevolen hoeveelheden? energie% 50 g eiwit - 0,8-0,9 eiwit per kg lichaamsgewicht per dag - Vegetariërs: x1,2-1,3 - Gem. iname energie %

16 Wat zijn lactoovovegetariers? Geen melk, eieren en vegetariërs Eiwitbronnen Wat zijn de eiwitbronnen? Eiwitsamenstelling + gem. consumptie levensmiddel Dierlijk: - Melk, Kaas, (Orgaan)vlees, vleeswaren, kip, kalkoen, vis ei Plantaardig - Brood, graanproducten, peulvruchten, aardappelen, sojabonen, noten Vetarm Dierlijk: - Magere melk, magere yoghurt, biefstuk, kipfilet Vetrijk dierlijk: - Volle melk, yoghurt, zalm, makreel De biologische waarde van Eiwit Hoe bekomt men de biologische waarde van EW? Eiwitten uit het voedsel worden opgenomen in het spijsverteringsstelsel, omgezet tot aminozuren (AZ) die worden geabsorbeerd via de bloedbaan, en deze AZ worden vervolgens gebruikt voor de aanmaak van lichaamseigen eiwitten. Niet alle AZ uit het voedsel zijn bruikbaar voor de aanmaak van lichaamseiwitten, het ene voedseleiwit is meer bruikbaar voor de aanmaak van lichaamseiwitten dan het andere. De kwaliteit van het voedseleiwit wordt uitgedrukt als de biologische waarde ervan, en wordt bepaald door de hoeveelheid essentiële AZ die erin aanwezig zijn. Wat is de biologische waarde van een eiwit? = het getal dat aangeeft hoeveel grammen lichaamseiwit opgebouwd kan worden uit 100 gram geabsorbeerd voedseleiwit = het percentage van het geabsorbeerde eiwit dat beschikbaar is voor de vorming van het lichaamseiwit.

17 Wat is een eiwit van hoog biologische waarde? Na absorptie zal aandeel essentiële AZ weinig afwijken van AZ patroon van lichaamseiwit Vb. Dierlijke: melk, kaas,ei, vlees, kip Vb. Aardappelen en rijst in mindere mate Wat is een eiwit van lage biologische waarde? Na absorptie zal aandeel essentiële AZ sterk afwijken van AZ patroon van lichaamseiwit Vb. Graanproducten: brood peulvruchten, meeste groeten Alle essentiële AZ zijn wel aanwezig weinig opbouw van lichaamseiwit Hoe kunnen eiwitten elkaar aanvullen? Zowel eiwitten van hoge als van lage biologische waarden kunnen een overschot aan bepaalde essentiële AZ hebben. Zij kunnen daarmee een tekort van een ander eiwit aanvullen. Voorbeelden: brood samen met kaas of vlees, aardappelen samen met ei, of graanproducten samen met groenten De stikstofbalans Wat is de stikstofbalans? -Eindresultaat van afbraak en opbouw van eiwit - Verschil tussen N- opname en N- afgifte Hoe wordt stikstof opgenomen? Via voedsel Hoe wordt stikstof afgegeven? Via urine, ontlasting, zweet, moedermelk, haren, afgeschilferde huidbestanddelen Elk eiwit: 16 % N N: Analytisch te bepalen Kjeldahl methode Wat is de kjeldahl methode? N x 100/ 16= N x 6,25 = hoeveelheid eiwit

18 Welke 3 situaties kunnen we onderscheiden bij de stikstofbalans? 1. In evenwicht = Gezonde volwassenen: Eiwitopname voor onderhoud 2. Positief = kinderen, zwangerschap, zieken, sporters: Aanmaak nieuw weefsel- extra spierweefsel 3. Negatief = Ondervoeding, zieken, operaties: Minder opname van N dan nodig weefselverlies Vetten (Lipiden) Soorten vetten 1. Neutrale vetten- lipiden 2. Lipoïden: Fosfolipiden 3. Sterolen-Steroïden Neutrale vetten Hoe zijn neutrale vetten opgebouwd? -Glycerol + 3 vetzuren triglyceride - Condensatie( verestering) en hydrolyse (vertering) - R-groep bepaalt: verzadigde of Onverzadigde C -keten Wat zijn verzadigde vetzuren? Uitsluitend enkelvoudige koolstofbindingen Dierlijk Vast=> vet C n H 2n+1 COOH Korte, Midden, Lange Keten vetzuren Voorbeelden Korte keten (max. 4 C-atomen) - Azijnzuur - Boterzuur Oplosbaar in water Midden keten ( 6, 8 of 10 C-atomen) - Capronzuur

19 - Caprylzuur -Caprinezuur Onoplosbaar in water Lange keten( vanaf 12 C-atomen) - Palmitinezuur - Stearinezuur - Arachinezuur in dierlijke vetrijke producten & Onoplosbaar in water Waar vinden we verzadigde vetzuren? - Melk, dierlijke vetten - Margarine/ halvarine - Snacks Wat zijn onverzadigde vetzuren? Ook dubbel of meervoudige koolstofbindingen Enkelvoudig of meervoudig onverzadigd Plantaardig Vloeibaar: OLIE C n H 2n-1 COOH: Enkelvoudig (1 dubbele binding) Voorbeelden onverzadigde vetzuren - Oliezuur (C18:1) - Linolzuur(C18:2) - Linoleenzuur(C18:3) Wat zijn meervoudig onverzadigde vetzuren? = PUFA s : 2 of meer dubbele bindingen Polyunsaturated fatty acids Leg uit linolzuur C18: 2n-6? 18 koolstofatomen, 2 dubbele binding, op de 6 de koolstof atoom eerste dubbele binding Geteld van methylkant CH3

20 Wat zijn n-6 en n-3 pufa s? Onderscheid in essentiële vetzuren Omega 6 of omega 3 vetzuren: C18: 2n-6 OF C22: 6 n-3 Wat zijn essentiële vetzuren? Vetzuren die het lichaam niet zelf kan aanmaken uit andere vetzuren, terwijl het lichaam ze wel nodig heeft om normaal te kunnen functioneren.--> via de voeding moeten worden ingenomen. Waar vinden we onverzadigde vetzuren? Enkelvoudig - Olijfolie - Raapolie -Arachideolie - Pinda s pindakaas Meervoudig - Dieetmargarines - Mayonaise - Zaden, noten - Vette vis Lipoïden ( fosfolipiden) Wat zijn fosfolipiden? Vetachtige stoffen die naast de vetten voorkomen in plantaardige of dierlijke weefsels Complexe structuur Fosfolipiden: 1 vetzuur vervangen door fosfaatgroep Komen voor in alle cellen vooral celmembranen Vb. Lecithine (emulgator, zin in eierdooier) Rijk aan fosfolipiden: hersenen, zenuwweefsel, lever,.. Bronnen: boter, eieren, sojabonen Wat is de functie van een emulgator? Helpt 2 stoffen mengen die normaal niet goed mengbaar zijn vb. Azijn en olie

21 Sterolen- steroïden Wat zijn sterolen? Verbindingen die opgebouwd zijn volgens een steroïdskelet, dit zijn drie zeshoekige en vijfhoekige koolstofringen. Hierdoor verschilt hun structuur volledig van de eerder besproken vetten, maar ze zijn ook net als de andere vetten apolair. Geef enkele voorbeelden van sterolen? Vitamine D Goede calcium en fosfor balans Tekort: Osteoporose: poreus worden van botten Steroïdhormonen (cortisol en geslachtshormonen) Cortisol Gevormd uit cholesterol Stresshormoon + bij ontwaken: hongergevoel Geslachtshormoon Oestrogeen, progesteron, testoseron Galzure zouten (vetvertering) Vetering van vetten (emulgatoren) Cholesterol (o.a. in celmembranen) Wat is cholesterol? In combinatie met fosfolipiden is cholesterol een bouwsteen voor celmembranen.

22 Wat is de functie van cholesterol? De stevigheid van het membraan als voor de doorlaatbaarheid van het membraan voor bepaalde stoffen. Uitgangsstof voor de vorming van vitamine D, galzure zouten en steroïdhormonen. Het is tevens betrokken bij vettransport in het lichaam in de vorm van lipoproteïnen. Welke 2 soorten cholesterol hebben we? Endogeen cholesterol ( mg per dag) wordt door het lichaam zelf gemaakt. Exogeen cholesterol ( mg per dag) wordt door de voeding aangeleverd. Wanneer is cholesterol schadelijk? Cholesterol wordt pas schadelijk bij hypercholesterolemie, d.w.z. bij een te hoog cholesterolgehalte van het bloed. Dit is een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Waar vinden we cholesterol? Dierlijk vet, krab, kreeft, garnalen en eidooier. Waar vinden we vitamine D? Vette vis, visolie, eidooier, volle melkproducten Functies Wat zijn de functies van de neutrale vetten? Energie leverancier (1g vet= 9 kcal = 37kJ) Direct energie leveren Opgeslagen als energiebron Vetweefsel volwassene: 20 % totaal lichaamsgewicht Energietransport doorheen lichaam (apolair) lipoproteïnen Warmte- isolator Bescherming van organen Dragers van vetoplosbare vitamines (A,D,E,K) Hoge verzadigingswaarde Leveren van essentiële VZ Wat zijn de functies van essentiële VZ.? Energieleverancier Linolzuur & anarchidonzuur: ingebouwd in de fosfolipiden van de celmembranen Aanmaak van prostaglandines + tromboxanen:

23 Prostaglandines: bloedvatverwijdering verhindering van samenklonteren van bloedplaatjes Tromboxanen: Bloedvatvernauwing bloedstolling Goed evenwicht: Voorkomen hart- en vaatziekten Linolzuur en langketen visolievetzuren: anti- trombotisch Verzadigde vetzuren: trombosebevorderende werking Tekort aan essentiële VZ? Groeistoornissen Afwijkingen van de huid Haaruitval Wat is de functie van cholesterol? Bouwsteen voor celmembranen Structurele rol Functionele rol: Doorlaatbaarheid Uitgangsstof voor productie van galzouten, steroïdhormonen, vitamine D Betrokken bij vettransport via lipoproteïnen Isolatie van zenuwstelsel Wat zijn omega 3 vetzuren? Omega 3-vetzuren zijn een groep meervoudig onverzadigde vetzuren. Er is één vetzuur uit deze groep, alfa-linoleenzuur, dat onder de categorie essentiële vetzuren valt. Andere vetzuren zoals DHA en EPA in deze groep kunnen door het lichaam worden gesynthetiseerd. Om dit in voldoende mate plaats te laten vinden is het wel noodzakelijk voldoende plantaardige bronnen van alfa-linoleenzuur in het dieet op te nemen. Aan omega 3-vetzuren worden positieve eigenschappen toegeschreven in het voorkomen van hart- en vaatziekten, artritis en depressies. Waarom zijn omega 3 vetzuren belangrijk? Omega 3-vetzuren verlagen het cholesterolgehalte in het bloed en zijn onder meer van belang voor de oogfunctie en de hersenstofwisseling Aanbevolen hoeveelheid Wat is de aanbevolen hoeveelheid? Energie: 2000 kcal Totaal vet: < energie% : < 70g Verzadigd vet: <10 energie%: <20g Linolzuur: 2 energie % Linoleenzuur: 1 energie% Omega 3 vetzuur in vis: 0,2g/dag gr vis/week max 12 energie%

24 Cholesterol: Geen aanbevelingen of max.waarden Aandoeningen Wat zijn de risico s van te hoge vet inname? Effect op cholesterol Risico op hart- en vaatziekten Wat is LDL? Low density lipoprotein= slecht Verzadigde vetten: toename LDL Wat is HDL? High density lipoprotein= goed Onverzadigde vetten: Toename HDL Bronnen Zichtbaar vetten Roomboter Halvarine Mayonaise Onzichtbare vetten Vet vlees Vette vleeswaren Roomijs Invloed van bereiding Bij verhitting: Vast vet smelt Boter-Margarine: water/vet emulsie Water komt vrij Bij afkoelen: vet stolt boven op water Langdurig verhitten: water verdampt- bruinkleuring >120 C: vet ontleedt zich: donker van kleur- branderige geur Niet geschikt als frituurvet Halfvloeibare vetten: Met hoog gehalte onverzadigde VZ Bestand tegen 200 C frituren >200 C: vet ontleedt zich: acroleïne ontstaat ( prikkelende stof) Ontleding: bevorderd door langdurig & herhaaldelijk verhitten

25 3.1.3 Suikers (Koolhydraten) Wat zijn suikers( koolhydraten)? Komen in grote hoeveelheden voor in de voeding. Ze vormen een belangrijke energiebron voor de mens. Koolhydraten zijn opgebouwd uit de elementen koolstof (C), waterstof (H) en zuurstof (O) in de volgende verhouding: C n (H 2 O) n. Ze bestaan doorgaans uit evenveel koolstof als water, vandaar de benaming koolhydraten Afkomstig van groene planten (autotroof en heterotroof) fotosynthese Wat zijn autotroof organismen? Organismen die, net als planten, CO 2 gebruiken als bron voor koolstof en die hun energie hiervoor uit anorganische stoffen of uit zonlicht halen, Wat zijn heterotroof organismen? Organismen die daarentegen, net als de mens, hun energie uit organische stoffen halen die door andere organismen zijn aangemaakt Soorten KH 1. Enkelvoudige sachariden Monosachariden 2. Tweevoudige of Disachariden 3. Meervoudige of polysachariden 4. Suikeralcoholen Monosachariden Wat zijn monosachariden? Monosachariden die in voeding voorkomen zijn hexosen. Deze sachariden bevatten zes koolstofatomen. De structuurformule is C 6 H 12 O 6 Monosachariden kunnen niet in kleinere koolhydraten worden gesplitst. Ze zijn goed oplosbaar in water en worden daardoor gemakkelijk geabsorbeerd. Glucose, fructose en galactose. Wat is glucose? Witte stof Minder zoet dan tafelsuiker In vruchten( druiven) + honing In bloed 1g/L Zeer snel absorbeerbaar snel herstel bloedsuikergehalte

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen

Nadere informatie

De 27 onmisbare vitaminen en mineralen

De 27 onmisbare vitaminen en mineralen Page 1 of 5 De 27 onmisbare vitaminen en mineralen zaterdag 05 september 2009 Wist je dat een kiwi in verhouding veel meer vitamine C bevat dan een sinaasappel? Week&nd start het nieuwe schooljaar gezond,

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

van baby naar peuter met vitamines en mineralen

van baby naar peuter met vitamines en mineralen van baby naar peuter met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO

THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO THEMA: VOEDING EN VERTERING VWO H E N R Y N. H A S S A N K H A N S C H O L E N G E M E E N S C H A P L E L Y D O R P [ H H S - S G L ] A R T H U R A. H O O G E N D O O R N A T H E N E U M - V R I J E A

Nadere informatie

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD?

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? 1 Verteren is oplosbaar maken Voedingsstoffen moeten uiteindelijk in de cellen van je lichaam terechtkomen. Ze worden naar de cellen vervoerd via je bloed. Maar voordat het

Nadere informatie

vitamines & mineralen onmisbaar voor een goede gezondheid

vitamines & mineralen onmisbaar voor een goede gezondheid vitamines & mineralen onmisbaar voor een goede gezondheid Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het eigenlijk? Vitamines en mineralen

Nadere informatie

Vitamines en mineralen

Vitamines en mineralen Vitamines en mineralen Is het nodig om extra vitamines en mineralen te slikken of krijg ik voldoende binnen via mijn voeding? Als we de reclame mogen geloven is er altijd wel een reden om vitaminepillen

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Cateringbeheer 1 theorie: Voedingsmiddelenleer

Cateringbeheer 1 theorie: Voedingsmiddelenleer Cateringbeheer 1 theorie: Voedingsmiddelenleer Mevr. M. Van Moorhem Gebaseerd op het boek: Mens en voeding (E. Hartman) Cateringbeheer 1 Inhoudsopgave DEEL I: Voedingsleer 1. Inleiding: de ontwikkeling

Nadere informatie

Alles over KOOLHYDRATEN. E-book

Alles over KOOLHYDRATEN. E-book Alles over KOOLHYDRATEN E-book WAT ZIJN KOOLHYDRATEN? KOOLHYDRATEN ZIJN VOEDINGSSTOFFEN DIE ENERGIE LEVEREN AAN HET LICHAAM, NET ALS EIWITTEN EN VETTEN. KOOLHYDRATEN ZITTEN VOORAL IN GRAANPRODUCTEN ZOALS

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne

LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne [1] VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN LES 16C VOEDINGSSTOFFEN: Beschermende (Bouw)stoffen en Mini lasagne INLEIDING Deze les gaat over beschermende stoffen. Brandstoffen, bouwstoffen en beschermende

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten Koolhydraten gist Onder het begrip koolhydraten verstaan we alle moleculen die opgebouwd zijn uit koolstof, zuurstof en waterstof en die bepaalde chemische eigenschappen gemeenschappelijk hebben. Koolhydraten

Nadere informatie

Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar.

Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar. Aanbevolen gebruik Dagelijks één kauwtablet. Geschikt voor kinderen van één tot dertien jaar. Een gezonde levensstijl is belangrijk, evenals een gevarieerde, evenwichtige voeding, waarvoor voedingssupplementen

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat vel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a)consumenten b) producenten c) producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig voedsel nodig, wat

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Samenvatting Voeding en Vertering Biologie voor Jou VMBO 4. M.b.v. melkzuurbacteriën kun je melk omzetten in yoghurt Kaas en zuurkool

Samenvatting Voeding en Vertering Biologie voor Jou VMBO 4. M.b.v. melkzuurbacteriën kun je melk omzetten in yoghurt Kaas en zuurkool Samenvatting Voeding en Vertering Biologie voor Jou VMBO 4 5.1 Voedselproductie m.b.v. bacterie: M.b.v. melkzuurbacteriën kun je melk omzetten in yoghurt Kaas en zuurkool Voedselproductie m.b.v. schimmel:

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing

de voedingskundige samenstelling + onderbouwing de voedingskundige samenstelling + onderbouwing algemene informatie van de drinkvoeding, waarop de hoeveelheden van de ingrediënten zijn gebaseerd: Volledige voeding; drinkvoeding wordt zes keer op een

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN

Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren BEWUST ETEN KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN Loes Neven, Erika Vanhauwaert en Krista Morren KIEZEN, KOPEN EN KLAARMAKEN DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK GROEP PER GROEP WEETJE DEHYDRATEREND EFFECT VAN ALCOHOL EN KOFFIE Alcoholische dranken hebben een

Nadere informatie

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT

DIEET PRO WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WEEKMENU + ADVIEZEN EN TIPS VOOR EEN NÒG SNELLER EN EFFECTIEVER RESULTAAT WAAROM EIWITTEN OM AF TE SLANKEN? Koolhydraten en de oorzaak van obesitas Koolhydraten zijn een energiebron voor het lichaam. Als

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

De actieve voedingsdriehoek

De actieve voedingsdriehoek De actieve voedingsdriehoek om dagelijks evenwichtig te eten en voldoende te bewegen Wat is de actieve voedingsdriehoek De actieve voedingsdriehoek geeft een idee van wat je dagelijks zou moeten eten om

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Spijsvertering NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de

Nadere informatie

WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION

WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION WELLNESS CATFOOD DOG & CAT WELLNESS DOGFOOD HI-TEC BALANCED NUTRITION NL 2 WELLNESS CATFOOD Wellness WELLNESS KITTEN WELLNESS ADULT WELLNESS SENSITIVE King Qualifood is een divisie van de firma Natural

Nadere informatie

Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus

Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een stofwisselingsziekte waarbij de alvleesklier (pancreas) geen of weinig van het hormoon insuline produceert. In deze brochure

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum Voeding bij zwangerschaps diabetes Diabetes Gravidarum Universitair Medisch Centrum Groningen Zwangerschapsdiabetes is een vorm van suikerziekte die kan optreden tijdens de zwangerschap. Deze brochure

Nadere informatie

Een gezonde levensstijl is belangrijk, evenals een gevarieerde, evenwichtige voeding, waarvoor voedingssupplementen geen vervanging zijn.

Een gezonde levensstijl is belangrijk, evenals een gevarieerde, evenwichtige voeding, waarvoor voedingssupplementen geen vervanging zijn. Aanbevolen gebruik Flinndal Multi is afgestemd op de behoefte van mensen vanaf 14 tot ongeveer 50 jaar. Dagelijks één tablet is voldoende. Ook geschikt voor vegetariërs. Een gezonde levensstijl is belangrijk,

Nadere informatie

De voedingsmiddelendriehoek.

De voedingsmiddelendriehoek. Hoofdstuk 8 De voedingsmiddelendriehoek. 1. De voedingsdriehoek invullen. 2. De drie maaltijden per dag opnoemen. 3. Zeggen wanneer we best drinken en hoeveel liter we drinken. 4. Tips opnoemen om gezond

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Waarom eet je eigenlijk vegetarisch?waar haal je je eiwitten vandaan?zijn die schoenen van leer?is vegetarisme een volwaardige voeding?

Waarom eet je eigenlijk vegetarisch?waar haal je je eiwitten vandaan?zijn die schoenen van leer?is vegetarisme een volwaardige voeding? Vegetarisme Waarom eet je eigenlijk vegetarisch?waar haal je je eiwitten vandaan?zijn die schoenen van leer?is vegetarisme een volwaardige voeding? Vegetarisme is een voedingsgewoonte die meer en meer

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

MijnCoach Voedingsleer

MijnCoach Voedingsleer MijnCoach Voedingsleer MijnCoach: Voedingsleer Pagina 1 Inhoudsopgave Basis Voedingsleer... 3 Energie... 3 Voedingswaarden... 3 Vet... 4 Eiwit... 4 Koolhydraten... 4 Vezels... 5 Natrium... 5 Vitaminen...

Nadere informatie

Cellulaire voedingsstoffen

Cellulaire voedingsstoffen Cellulaire voedingsstoffen Dr. Rath's adviezen voor cellulaire gezondheid zijn gericht op de belangrijke rol die voedingsstoffen spelen bij de preventie en het ontstaan van vele chronische gezondheidsklachten

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

Les 6 Spijsvertering en enzymen. Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme. Spijsverteringstaak

Les 6 Spijsvertering en enzymen. Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme. Spijsverteringstaak Les 6 Spijsvertering en enzymen Spijsvertering, voeding, energie, enzym, oesophagus ANZN 1e leerjaar - Les 6 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Spijsvertering Metabolisme = anabolisme + katabolisme Metabolisme

Nadere informatie

Een handvol pompoenzaden per dag: goed op bijten. Pompoenpitten zijn lekker in yoghurt, slaatjes, brood of gebak, pastagerechten,...

Een handvol pompoenzaden per dag: goed op bijten. Pompoenpitten zijn lekker in yoghurt, slaatjes, brood of gebak, pastagerechten,... Toepassingen van pompoenpitten Werkt mee aan de instandhouding van normale testosterongehalten in het bloed door zink Dragen bij tot een normale vruchtbaarheid en voortplanting door zink Goed voor je blaas

Nadere informatie

5. Dagelijkse energie

5. Dagelijkse energie 5. Dagelijkse energie Elke beweging die je doet kost energie. Niet alleen bij het rennen, lopen, bukken en springen, maar ook slapen en zitten kosten dus energie. De energie die hiervoor nodig is, wordt

Nadere informatie

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten, rozijnen, gedroogde pruimen en andere gedroogde zuidvruchten bevatten veel gezonde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Uit

Nadere informatie

Honden worden (nog sterker dan. Vetten

Honden worden (nog sterker dan. Vetten Vetten Honden worden (nog sterker dan katten) van nature aangetrokken tot vetrijke voeding.als de hond weinig aan lichaamsbeweging doet, moet de opname van vetten echter beperkt worden. Als er geen nauwkeurig

Nadere informatie

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet

5. a) Ja, brood bevat veel zetmeel (polysachariden) en snoep veel suiker (disachariden) b) D Want zonnebloem olie bevat meer onverzadigd vet Paragraaf 3.1 1. a) consumenten b) producenten en consumenten c) alleen producenten 2. (Per stap van de voedselpyramide gaat 70-90 % van de biomassa verloren, dus voor 1 kilo vlees is 6-10 kilo plantaardig

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Spijsvertering

Mitochondriële ziekten Spijsvertering Mitochondriële ziekten Spijsvertering Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de spijsvertering en de spijsverteringsorganen. Inleiding

Nadere informatie

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels Hoofdstuk 2 Voedingsadviezen voor mensen met diabetes mellitus 2.1. Samenstelling van de voeding Dieetadviezen bij diabetes mellitus zijn niet anders dan adviezen voor een goede voeding. De basis van een

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG!

VOEDINGSRICHTLIJNEN EET 5-6 MAALTIJDEN PER DAG! VOEDINGSRICHTLIJNEN Proficiat, je hebt er goed aan gedaan om te kiezen voor extra lichaamsbeweging en dus voor een betere gezondheid. Wil je echter graag overbodig gewicht verliezen dan is het essentieel

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor vetten

Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor vetten Hoofdstuk 1 - Gezond eten met aandacht voor vetten Dit hoofdstuk bevat zeven vragen Hoofdstuk 1 gaat over het belang van een gezond voedingspatroon en de rol van vetten hierin. Na bestudering van dit hoofdstuk

Nadere informatie

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij V OEDING EN KOOLHYDRATEN Goed nieuws! Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij Houdt u van suiker? Ja? Uitstekend! U hoeft zich hierover niet langer schuldig te voelen. Integendeel

Nadere informatie

CEMA-Antwerpen 1. INLEIDING... 3 2. ALGEMENE INFORMATIE... 3

CEMA-Antwerpen 1. INLEIDING... 3 2. ALGEMENE INFORMATIE... 3 1. INLEIDING... 3 2. ALGEMENE INFORMATIE... 3 2.1. TANDEN POETSEN... 3 2.2. MEDICATIE... 3 2.3. WAT BIJ DIARREE... 4 2.4. BIJ BRAKEN EN VOEDSEL WEIGERING: NOODREGIME AANGEPAST OP LEEFTIJD EN GEWICHT. 4

Nadere informatie

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat 1 SPORTVOEDING Zwat Inhoud: Wat is sportvoeding? Energiebehoefte Belang van Koolhydraten Praktisch Supplementen Atleet 1-2 2 WAAROM Voeding en sport Gezonde voeding: optimaal functioneren lichaam Extra

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Afdeling Diëtetiek Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Algemeen U heeft een verhoogd cholesterolgehalte. Deze folder bevat informatie over het dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte. U kunt deze

Nadere informatie

Workshop ileostoma en pouch. Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016

Workshop ileostoma en pouch. Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016 Workshop ileostoma en pouch Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016 Inhoud Hoe werkt de darm? Verschillende soorten ileostoma / pouch Wat verandert er met een ileostoma/pouch? Voeding Tips&Trics

Nadere informatie

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Het menu voor de ouders Even voorstellen Voedingspiramide Basissportvoeding Koolhydraten,

Nadere informatie

CrossCamp Amsterdam. Voedingsleer

CrossCamp Amsterdam. Voedingsleer CrossCamp Amsterdam Voedingsleer CrossCamp Amsterdam Voel je Fit, voel je Sterk,, Gemotiveerd trainen met stimulerende begeleiding. Voedinsleer Wat halen we uit voeding? Koolhydraten Vetten Eiwitten Voedingsmiddelen

Nadere informatie

Gastro-Intestinal Diet

Gastro-Intestinal Diet GASTRO-INTESTINAL DIET Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van maag-darmaandoeningen. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Bij de behandeling

Nadere informatie

Volwaardige voeding 1

Volwaardige voeding 1 Volwaardige voeding 1 Het dieet dat door onze schepper voor ons is uitgekozen, bestaat uit graan, fruit, noten en groenten. Dit voedsel, zo eenvoudig en natuurlijk mogelijk bereid, is het gezondst en voedzaamst.

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadvies bij jicht

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadvies bij jicht Afdeling Diëtetiek Algemeen U heeft jicht. In deze folder vindt u een aantal algemene adviezen die eventuele klachten kunnen voorkomen of verminderen. Wat is jicht? Jicht is een aandoening die behoort

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Hoofdstuk. Gezonde voeding.

Hoofdstuk. Gezonde voeding. Hoofdstuk 6 Gezonde voeding 1 Vijf reden opsommen waarom we voedsel nodig hebben 2 Vijf fouten in onze voedingsgewoonten opsommen 3 Een voorbeeld geven om het gebruik van groenten en fruit te bevorderen

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning. Trainer u16, KSV Roeselare

Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning. Trainer u16, KSV Roeselare Eten en drinken, voor, tijdens en zeker na een inspanning Renzy Callewaert Trainer u16, KSV Roeselare renzy.callewaert@hotmail.com Index Voeding Koolhydraten Vetten Eiwitten Drinken Wat drinken? Hoeveel

Nadere informatie

Dieet Oké. TU Delft, November 2012

Dieet Oké. TU Delft, November 2012 TU Delft, November 2012 Dieet Oké Janet Vervoorn sportdiëtist Dieet Oké Summit Health Veilingweg 16A 2678 LN De Lier tel. 06-46675281 email: janet.vervoorn@chello.nl Inzicht krijgen in de energiehuishouding

Nadere informatie

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo

BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo BIOLOGIE Thema: Stofwisseling Havo Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van foto

Nadere informatie

Voeding, Energie & Sport

Voeding, Energie & Sport Voeding, Energie & Sport Namen: Jadranka Simic & Hazar Amagir Klas: 6v2 Vakken: Biologie Natuurkunde (Scheikunde) Begeleider: Dhr. E. Wormhoudt Schooljaar: 2-26 Inhoudsopgave Voorwoord blz. Inleiding 4

Nadere informatie

simply perfect hondenvoeding

simply perfect hondenvoeding hondenvoeding simply perfect Premium Care wordt exclusief geproduceerd voor bij het Forix Groep samenwerkingsverband aangesloten winkels. Informatie Forix Groep Noordwijkerhout - www.forix.nl Premium Care,

Nadere informatie

Galstenen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Galstenen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Galstenen U bent bij Rijnstate onder behandeling voor galstenen. In deze folder vindt u meer informatie over galstenen en de voedingsadviezen die hierbij gelden. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en

Nadere informatie

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset Zo ondersteunt Pure Whey Eiwit uw gezondheid Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor het lichaam. Ze zijn nodig voor groei, herstel en instandhouding van lichaamscellen en weefsels. Niet voor niets

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet

Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet Voedingscentrum De erkende autoriteit op het gebied van gezond, veilig en duurzaam eten Gezonde basisvoeding met de Schijf van Vijf Factsheet De Schijf van Vijf is het voorlichtingsmodel dat het Voedingscentrum

Nadere informatie

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering.

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering Voorwoord Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering betekent: "Het verteren van het voedsel tot stoffen die door

Nadere informatie

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek

Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek Gezond eten met de actieve voedingsdriehoek De actieve voedingsdriehoek Gezond eten is makkelijker dan je denkt. Zeker met de actieve voedingsdriehoek. Het is een handige wegwijzer over eten en bewegen

Nadere informatie

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health.

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Nieuwsbrief, februari 2015 Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Als professioneel Vitaal Coach ondersteunt en begeleidt ze haar klanten bij het vinden van een gezondere levensstijl,

Nadere informatie

DIABETES TYPE 2. De ziekte van de toekomst?!

DIABETES TYPE 2. De ziekte van de toekomst?! DIABETES TYPE 2 De ziekte van de toekomst?! Inleiding 1. Wat is diabetes 2. Wat loopt er mis 3. Wie loopt er risico 4. Wat zijn de mogelijke gevolgen 5. Meest voorkomende klachten 6. Behandelen en/of voorkomen

Nadere informatie

Mineralen & sporenelementen: wat zijn het precies?

Mineralen & sporenelementen: wat zijn het precies? Nog meer Plezier & Evenwicht op Nutrition square http://nutrition-square.foodinaction.com/nl Mineralen & sporenelementen, onmisbaar op elke leeftijd! Calcium, magnesium, ijzer, zink: we hebben er maar

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Examencursus

Voorbereidende opgaven Examencursus Voorbereidende opgaven Examencursus Tips: Maak de volgende opgaven voorin in één van de A4-schriften die je gaat gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, werk hem dan uit tot waar je kunt en

Nadere informatie

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Pagina 1 / 5 Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Energie Energie De basaal stofwisseling neemt tijdens de zwangerschap geleidelijk toe. Aan het eind van de zwangerschap is de basaal

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop Sportvoeding Antwoord op veel gestelde vragen over voeding Sadia Rodjan Danique Stoop Alles over eten Wanneer eet ik gezond? Gezond eten wordt vaak gezien als het eten van voldoende groente en fruit. Maar

Nadere informatie

Het belang van goede voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden

Het belang van goede voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden ORTHOMOLECULAIRE VOEDINGSLEER (OVL) Het belang van goede voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden Orthos betekent in het Grieks goed, terwijl moleculair betekent dat het om moleculen gaat. Eigenlijk komt

Nadere informatie

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout

De Kracht van Eiwit. Hans Wassink. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout De Kracht van Eiwit Hans Wassink EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 Februari 2009, Noordwijkerhout Programma Eigen Kracht 10.00 uur De Kracht van Eiwit Hans Wassink 11.15 uur Afslanken met IJzer

Nadere informatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie VOEDING Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme Gewicht ~ prestatie Koolhydraten ~ prestatie Vochtopname ~ prestatie Voeding ~ gezondheid ALGEMEEN: - Koolhydraten: Koolhydraten zijn de

Nadere informatie