Nachtmerries van Srebrenica

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nachtmerries van Srebrenica"

Transcriptie

1 Nachtmerries van Srebrenica Volgens onderzoek van de Koninklijke Landmacht is het aantal psychische klachten bij de veteranen van Dutchbat 3 twee keer zo hoog als bij militairen die aan andere vredesoperaties in het buitenland deelnamen. Terwijl ook die andere missies veel psychische verwondingen veroorzaakten. Enkele jaren geleden bleek al dat een op de vijf (20,4 procent) uitgezonden militairen met psychische klachten kampt. Bij 4,3 procent zijn de klachten zo ernstig dat er sprake is van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Een PTSS ontstaat als iemand blootgesteld is geweest aan een zeer ingrijpende gebeurtenis, die gepaard ging met intense vrees, machteloosheid en schrik. Het kan daarbij om een oorlogssituatie gaan, maar ook om een ongeval of ramp als in Enschede of Volendam. De traumatische ervaring wordt voortdurend herbeleefd, met soms angstaanjagende flashbacks, gedachten of nachtmerries. Mensen met een PTSS proberen tegelijkertijd juist de gedachten aan het trauma uit te bannen. Ook voelen ze zich soms emotioneel afgestompt en vervreemd van het dagelijks leven. Daarnaast kan er sprake zijn van slecht slapen en prikkelbaarheid. De duur van de PTSS kan varieren van kort tot levenslang. Soms is het psychische lijden zo ernstig dat alleen zelfdoding nog als een uitweg wordt gezien. Het aantal zelfdodingen onder beroepsmilitairen van de landmacht is 66 procent hoger dan bij een vergelijkbare groep burgers, zo bleek eind vorig jaar uit een eerste verkennend onderzoek van het Veteraneninstituut. Het onderzoek werd gehouden onder militairen die tussen 1996 en 2002 in dienst waren. Het is nog onduidelijk waarom het aantal zelfdodingen onder deze groep hoger is dan bij burgers. Het Veteraneninstituut gaat dit nader onderzoeken. Een mogelijke verklaring is dat je bij militairen vaker een ander persoonlijkheidstype aantreft dan bij niet-militairen. Ze zijn wellicht meer gericht op daden dan op woorden en praten, oppert Jos Weerts, hoofd van het Veteraneninstituut.

2 PTSS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID Er moet een kwaliteitsonderzoek komen naar de wijze waarop door de jaren heen de hulpverlening aan Nederlandse veteranen heeft plaatsgevonden, vindt advocaat Henk van der Meijden, die onder meer ondersteuning biedt aan militairen die vanwege lichamelijke of psychische klachten arbeidsongeschikt zijn geraakt. Volgens Van der Meijden heeft het ministerie van Defensie met name in de eerste helft van de jaren negentig te weinig aandacht besteed aan de zorg voor militairen die door hun werk gezondheidsklachten kregen. De zorg was uitermate beperkt, zegt de advocaat. Inmiddels heeft Defensie geleerd van de fouten die in het verleden zijn gemaakt. Maar tot 1995 is de zorg niet goed geweest. Met een kwaliteitsonderzoek naar de zorg die vanaf 1990 geboden is, zou voor eens en altijd aangetoond kunnen worden of Defensie het goed dan wel verkeerd heeft gedaan. Eerst dient de norm te worden vastgesteld waaraan de nazorg diende te voldoen. Vervolgens kan worden getoetst of daaraan is voldaan. Voor de veteranen die destijds gezondheidsproblemen kregen, zal het bevrijdend zijn om te weten of Defensie tekortgeschoten is. Als dat zo is, kan de schade op passende wijze worden gecompenseerd. Hoewel Defensie tegenwoordig betere hulp verleent aan militairen die door een uitzending psychische klachten oplopen, neemt het ministerie nog onvoldoende zijn verantwoordelijkheid bij de financiele compensatie daarvan, vindt Van der Meijden. Het meest eenvoudige zou zijn om veteranen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) aan te merken als mensen die een beroepsziekte hebben opgelopen. Defensie erkent hierin wel enige verantwoordelijkheid, maar beperkt zich daarbij tot het toekennen van een militair invaliditeitspensioen en het aanbieden van enkele voorzieningen. Deze compensatie is slechts gebaseerd op risicoaansprakelijkheid. Daarmee wordt slechts een klein deel van de schade vergoed, waarbij er geen aandacht is voor de gederfde groeikansen in de maatschappij. Want veel mensen worden afgekeurd en belanden in de WAO. Een bijkomend probleem is dat de WAO-uitkering met het invaliditeitspensioen wordt verrekend omdat beide uitkeringen dezelfde oorzaak hebben. Veteranen worden dus gekort. Terwijl in de burgermaatschappij een werkgever schade moet vergoeden als een werknemer door een beroepsziekte is uitgeschakeld. Machteloosheid is een van de belangrijkste veroorzakers van psychische klachten bij militairen, vertelt kolonel Wil Martens, hoofd van de Afdeling Individuele Hulpverlening van de landmacht. In Srebrenica mochten de Dutchbatters niet gericht terugschieten als zij onder vuur genomen werden. Ze mochten alleen te hoog of te laag terugschieten. Onder de Nederlandse SFORmilitairen die nu in Bosnie de vrede bewaken, bestaan minder psychische klachten. Dat komt voor een belangrijk deel omdat er andere afspraken over hun mandaat zijn gemaakt. De instructies zijn steviger en er worden bijvoorbeeld ook tanks meegenomen. De militairen hoeven niet meer alleen machteloos toe te kijken. Naast machteloosheid spelen ook ingrijpende gebeurtenissen een rol. Als een collega op patrouille zwaar gewond raakt, is dat een schokkende ervaring. Hetzelfde geldt voor het aanschouwen van groepen mensen die totaal ontredderd zijn, niets meer hebben en met elkaar vechten om wat ze bij het afval vinden. Of dat er bij een wegversperring een wapen tegen je hoofd wordt gezet en je je voertuig moet afstaan. Het zijn indrukken die een deel van de uitgezonden militairen na terugkeer blijven achtervolgen.

3 Meestal ontwikkelt een PTSS zich kort na een traumatische gebeurtenis. Soms treedt er echter een vertraging op van maanden of zelfs jaren en steekt de stoornis pas de kop op door iets dat aan de ervaring herinnert. Martens: Ik ken iemand die 25 jaar geleden in Libanon nare dingen had gezien waarbij hij machteloos moest toekijken. Toen zijn vrouw van hem wilde scheiden, kwam die machteloosheid weer naar boven. Hij dook onder het bed want hij dacht dat hij weer onder vuur werd genomen. Partners en kinderen lijden eveneens als een militair in psychische moeilijkheden verkeert. Opgekropte frustraties leiden soms tot irritaties, woedeuitbarstingen en agressief gedrag. Als iemand terugkeert van een oorlogsgebied waar mensen voedsel zochten op een vuilnisbelt en thuis eet zijn kind zijn bord niet leeg, kan dat enorme woede veroorzaken, weet Martens. Zijn afdeling biedt daarom niet alleen hulpverlening aan militairen, maar ondersteunt ook het thuisfront. Een probleem is echter dat de zorg niet iedereen bereikt die hulp nodig heeft. Voor sommige jonge veteranen is de weg naar hulpverlening een heel moeizame. Ze zoeken hulp als het bijna te laat is. De stap wordt pas gezet als er vanuit hun omgeving grote druk op hen wordt uitgeoefend. Bijvoorbeeld als hun partner met echtscheiding dreigt of hun werkgever met ontslag, vertelt Martens. Als veteranen met verwerkingsproblemen zitten en ze er niet uitkomen, zijn ze geneigd zich af te sluiten. Ze voelen zich onbegrepen en delen hun gevoelens daarom niet met vrienden. Het omgekeerde komt ook voor: een militair is zo uit evenwicht geraakt dat vrienden geen contact meer met hem willen en zich terugtrekken. Veteranen vereenzamen dan en raken in een isolement. Daarom vinden we het belangrijk om de drempel voor die mensen zo laag mogelijk te maken. Een actieve benadering is dan ook van belang. Aan het eind van hun uitzending krijgen alle militairen een eindgesprek met een psycholoog. Defensie benadert hen daarna nog tweemaal actief. Na twee tot drie maanden volgt een uitnodiging voor de verplicht gestelde

4 terugkeergesprekken met de Maatschappelijke Dienst Defensie of met geestelijk verzorgers. In deze gesprekken wordt met name de aanpassing aan de werken gezinssituatie besproken. Wie moeilijkheden ondervindt, krijgt hulp aangeboden. Negen maanden na terugkeer ontvangen de uitgezonden militairen een nazorgvragenlijst. Hierin wordt navraag gedaan naar ervaringen tijdens de uitzending en de periode erna. Op een afzonderlijke vragenlijst kan het thuisfront ervaringen aangeven. Ook hier geldt dat hulp wordt aangeboden als uit de antwoorden blijkt dat er moeilijkheden zijn. Minder dan de helft van de militairen (46 procent) stuurt deze vragenlijst terug. Uit nonresponsonderzoek bleek weliswaar dat als belangrijkste reden voor het nietterugsturen werd aangegeven dat er op dat moment geen problemen waren. Toch valt niet uit te sluiten dat sommige militairen die de vragenlijst niet terugsturen, wel degelijk in psychische nood verkeren, waarschuwt Jos Weerts, hoofd van het Veteraneninstituut. Een van de kenmerken van een PTSS is vermijdingsgedrag. Het invullen van de vragenlijst kan voor sommigen narigheid oproepen. Ouders hebben ons wel eens een vragenlijst laten zien van een militair die de lijst tot halverwege had ingevuld en daarna was gestopt. Later heeft die jongen suicide gepleegd. Behalve door vermijdingsgedrag wordt actieve nazorg ook bemoeilijkt doordat veel militairen uit zicht verdwijnen nadat zij de dienst verlaten, terwijl klachten zich soms pas na vele jaren openbaren. Van de ongeveer veteranen die deelnamen aan vredesmissies, is nog geen kwart (10.500) bekend bij het Veteraneninstituut. De rest kennen we niet. We weten ook niet waar ze zijn. Als iemand na zijn diensttijd verhuist, is hij zoek. Want wij hebben niet de bevoegdheid om het nieuwe adres na te trekken. Wij kennen alleen de mensen die bij ons een Veteranenpas hebben aangevraagd. Ik ben daarom voorstander van een veteranenvolgsysteem waardoor meer ex-militairen actief begeleid kunnen worden. Bij de nazorg voor Dutchbat 3 was er het probleem dat de groep lang met vakantie is geweest, waardoor het een hele tijd duurde eer de militairen elkaar weer zagen. Die jongens hebben elkaar lang moeten missen, zegt Bart Hetebrij. Intussen was de mening in de pers en publieke opinie omgeslagen van positief naar negatief.

5 Als je geen erkenning krijgt terwijl je getraumatiseerd bent, draagt dat niet bij tot de verwerking daarvan. Jongens komen dan niet zo gemakkelijk met hun verhaal. Volgens Hetebrij waren er veel klachten over een gebrek aan nazorg. Die klachten heb ik vertaald als een gebrek aan erkenning, want het aanbod van nazorg was er wel. Er is toen besloten nazorgconferenties te organiseren. Daar konden de Dutchbatters elkaar het gevoel geven dat zij niet alleen stonden met hun klachten. En dat die klachten een normale reactie waren op een abnormale situatie, aldus Hetebrij. Naast de individuele zorg zou meer accent op dergelijke groepsverwerking moeten worden gelegd. Defensie mag nooit meer zo n onderdeel in dergelijke omstandigheden zo snel uit elkaar laten vallen. Want de kracht van zo n bataljon is juist de groepsbinding. Het is goed om elkaar in rustig vaarwater alle verhalen te kunnen vertellen. De mensen die op kazernes zitten, kunnen hun ervaringen nog bij elkaar kwijt. Maar veruit de meeste militairen die Srebrenica hebben meegemaakt, zijn daarna heel snel uit dienst gegaan, de burgermaatschappij in. Daar konden ze hun verhaal bij niemand kwijt.

Posttraumatische stressstoornis na uitzending

Posttraumatische stressstoornis na uitzending Posttraumatische stressstoornis na uitzending Factsheet Inleiding Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking (ongeveer 80%) krijgt ooit te maken met één of meer potentieel traumatische gebeurtenissen.

Nadere informatie

Onderzoeksvragen. Het UNIFIL onderzoek was opgezet om de volgende vragen te beantwoorden: 1. Hoe is het met de gezondheid van de UNIFIL ers gesteld?

Onderzoeksvragen. Het UNIFIL onderzoek was opgezet om de volgende vragen te beantwoorden: 1. Hoe is het met de gezondheid van de UNIFIL ers gesteld? Korte samenvatting UNIFIL-onderzoek Onderzoeksvragen. Het UNIFIL onderzoek was opgezet om de volgende vragen te beantwoorden: 1. Hoe is het met de gezondheid van de UNIFIL ers gesteld? 2. Wat vinden de

Nadere informatie

Rapport. Rapport betreffende een klacht over het Ministerie van Defensie te Den Haag. Datum: 5 maart 2012. Rapportnummer: 2012/030

Rapport. Rapport betreffende een klacht over het Ministerie van Defensie te Den Haag. Datum: 5 maart 2012. Rapportnummer: 2012/030 Rapport Rapport betreffende een klacht over het Ministerie van Defensie te Den Haag. Datum: 5 maart 2012 Rapportnummer: 2012/030 2 Klacht Verzoeker klaagt er over dat: Veteranen voor (her)keuringen voor

Nadere informatie

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing Wat is EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last houden van de gevolgen van een schokkende

Nadere informatie

Debriefing. Opvang na een schokkende gebeurtenis. Geert Taghon 2013

Debriefing. Opvang na een schokkende gebeurtenis. Geert Taghon 2013 Debriefing Opvang na een schokkende gebeurtenis Geert Taghon 2013 Definitie schokkende gebeurtenis Een gebeurtenis die buiten het patroon van gebruikelijke menselijke ervaringen ligt en duidelijk leed

Nadere informatie

Praktische informatie. Oud worden met de oorlog. Herinneringen die pijn blijven doen. http://www.cogis.nl/ouderen/

Praktische informatie. Oud worden met de oorlog. Herinneringen die pijn blijven doen. http://www.cogis.nl/ouderen/ Praktische informatie Oud worden met de oorlog Herinneringen die pijn blijven doen Oorlogservaringen In Nederland leven nog ongeveer drie miljoen mensen voor wie de Tweede Wereldoorlog een deel van hun

Nadere informatie

EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring

EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring EMDR Therapie voor mensen met een traumatische ervaring Wat is EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen

Nadere informatie

EMDR. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie

EMDR. Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie EMDR Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is EMDR? Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van

Nadere informatie

Libanon laat ons nooit helemaal los

Libanon laat ons nooit helemaal los Libanon laat ons nooit helemaal los Samenvatting en aanbevelingen van onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van UNIFIL ers die in de periode 1979-1985 naar Libanon zijn uitgezonden UNIFIL-projectgroep:

Nadere informatie

OPVANG EN NAZORG BRANDWEER. Collegiale opvang en Steunpunt Brandweer

OPVANG EN NAZORG BRANDWEER. Collegiale opvang en Steunpunt Brandweer OPVANG EN NAZORG BRANDWEER Collegiale opvang en Steunpunt Brandweer Door je werk bij de brandweer kom je in veel verschillende situaties terecht. Sommige gebeurtenissen hebben een grote impact. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Oud worden en sterven met de oorlog

Oud worden en sterven met de oorlog Oud worden en sterven met de oorlog Mede mogelijk gemaakt door de Stichting 1940-1945 1 Oud worden en sterven met de oorlog Over wie gaat het Schokkende gebeurtenissen Kenmerken en stressreacties Verwerking

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

EMDR. Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring

EMDR. Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring EMDR Behandeling bij de gevolgen van een schokkende ervaring EMDR betekent: Eye Movement Desensitization and Reprocessing. EMDR is een behandeling voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van

Nadere informatie

Nazorgonderzoek. voor militairen en thuisfront

Nazorgonderzoek. voor militairen en thuisfront Nazorgonderzoek voor militairen en thuisfront Iedere militair die langer dan 30 dagen uitgezonden is geweest, wordt uitgenodigd om deel te nemen aan het Nazorgonderzoek. De militair ontvangt zes maanden

Nadere informatie

Kerngegevens veteranen 2017

Kerngegevens veteranen 2017 Kerngegevens veteranen 2017 Veteranenbeleid Veteranen zijn in het algemeen tevreden over het veteranenbeleid en de dienstverlening. Het meest positief zijn zij over het herdenken van omgekomen militairen,

Nadere informatie

Ontwerprapport CICA. Bas Rutjes Fabio D Apice Mauke Rodermond Jesper Post Annemarie de Kroon Erkan Kaman Job Poels

Ontwerprapport CICA. Bas Rutjes Fabio D Apice Mauke Rodermond Jesper Post Annemarie de Kroon Erkan Kaman Job Poels Ontwerprapport CICA Bas Rutjes Fabio D Apice Mauke Rodermond Jesper Post Annemarie de Kroon Erkan Kaman Job Poels Introductie Intro Your Song is in het kort een organisatie die zich met name inzet voor

Nadere informatie

Kerngegevens veteranen Melanie Dirksen

Kerngegevens veteranen Melanie Dirksen Kerngegevens veteranen 2015 Melanie Dirksen 1 Veteranenbeleid Veteranen zijn over het algemeen tevreden over het veteranenbeleid en de dienstverlening. Het meest positief zijn zij over het herdenken van

Nadere informatie

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010 Haïti Anneke Vinke, 19 januari 2010 Opzet Korte introductie Feiten en verder Morgen... PAUZE --> daarna vragen/discussie 2 Situatie: RAMP in Haïti TV beelden & leed: zien van pijn van kinderen niet te

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheid,

Koninklijke Hoogheid, Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de medailleuitreiking op Veteranendag op 30 juni 2012 te Den Haag. LET OP: gesproken woord telt! Koninklijke Hoogheid, excellenties,

Nadere informatie

Overzicht 30 139. Veteranenzorg; Brief regering; Ondersteuning van Defensie aan herdenkingen Wageningen

Overzicht 30 139. Veteranenzorg; Brief regering; Ondersteuning van Defensie aan herdenkingen Wageningen Overzicht 30 139 Veteranenzorg; Motie; Motie van de leden Teeven en Eijsink over het sneller laten verlopen van de afwikkeling van schadeclaims 09-07-2015 Kamerstuk 30139 nr. 149 Tweede Kamer Veteranenzorg;

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheden, Ridder. Militaire Willemsorde, Excellenties, gewonde Nederlandse Militairen, zorgverleners, dames en heren,

Koninklijke Hoogheden, Ridder. Militaire Willemsorde, Excellenties, gewonde Nederlandse Militairen, zorgverleners, dames en heren, Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, Generaal Middendorp, ter gelegenheid van de musical Soldaat van Oranje bij het Vliegkamp Valkenburg op 30 augustus 2012. Let op: Alleen gesproken woord geldt!

Nadere informatie

Invaliditeitspensioen. voor gewezen militairen

Invaliditeitspensioen. voor gewezen militairen Invaliditeitspensioen voor gewezen militairen Inhoudsopgave pagina Uw aanvraag 4 Het onderzoek 6 Invaliditeitspensioen 8 Blijvende invaliditeit 11 Garantiepensioen 15 Zorgloket 17 Meer informatie 18 ABP

Nadere informatie

Traumabehandeling Emergis kinder- en jeugdpsychiatrie

Traumabehandeling Emergis kinder- en jeugdpsychiatrie Traumabehandeling Emergis kinder- en jeugdpsychiatrie Krijg je (binnenkort) traumabehandeling vanuit zorgprogramma Angst & stemming van Emergis kinder- en jeugdpsychiatrie? Ben je 6 tot 18 jaar? Dan is

Nadere informatie

vra2005def-24 Lijst van vragen De vaste commissie voor Defensie heeft naar aanleiding van deze brief de navolgende vragen aan het kabinet gesteld.

vra2005def-24 Lijst van vragen De vaste commissie voor Defensie heeft naar aanleiding van deze brief de navolgende vragen aan het kabinet gesteld. vra2005def-24 Lijst van vragen Brief van de staatssecretaris van Defensie d.d. 15 november 2005 over integrale zorgplicht militaire oorlogs- en dienstslachtoffers (26 933,nr. 2). De vaste commissie voor

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2014 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-14-066a Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

Secundaire traumatisering

Secundaire traumatisering SECTORFONDSEN ZORG EN WELZIJN Secundaire traumatisering In de welzijnssector Informatie voor werknemers Weer een verhaal over incest: ik kan er niet meer tegen Als ik zo n lieve vader op de crèche zie,

Nadere informatie

Maar wat als het toch gebeurt? TRAUMAVERWERKING BMW MEDIATION COACHING TRAININGEN

Maar wat als het toch gebeurt? TRAUMAVERWERKING BMW MEDIATION COACHING TRAININGEN Maar wat als het toch gebeurt? Bedrijfspresentatie D.O.e.N. Hoe te handelen bij Cor van Alderwegen Hulpverlener / Coach / Trainer Doel van Directe Opvang en Nazorg: Het verminderen van psychische problemen

Nadere informatie

Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar!

Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar! www.emergenz.nl Gespecialiseerd in: 24/7 Trauma opvang & Nazorg Bedrijfsmaatschappelijk werk Trainingen EMDR Vertrouwenspersoon Management coaching Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar!

Nadere informatie

Kamervragen over de psychische gevolgen van uitzending naar Uruzgan ( )

Kamervragen over de psychische gevolgen van uitzending naar Uruzgan ( ) Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 20 maart 2008 Ons kenmerk D/2008005159

Nadere informatie

Een veteraan zei ooit tegen mij Als je er niet geweest bent, weet je ook niet wat het is, hoe het voelt. Hij heeft natuurlijk gelijk.

Een veteraan zei ooit tegen mij Als je er niet geweest bent, weet je ook niet wat het is, hoe het voelt. Hij heeft natuurlijk gelijk. Toespraak staatssecretaris Van der Knaap ter gelegenheid van de Opening van de veteranententoonstelling Veteranen. Ingezet in dienst van de vrede. Maandag 7 mei 2007, Stadskantoor Eindhoven. U weet ongetwijfeld

Nadere informatie

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Uw kind heeft een ongeluk gehad en is behandeld op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Radboudumc. Naast lichamelijke gevolgen kan het ongeluk

Nadere informatie

Wat is een veteraan? Hoe herken je een veteraan? Drie soorten missies en voorbeelden van missies

Wat is een veteraan? Hoe herken je een veteraan? Drie soorten missies en voorbeelden van missies Veteranen Wat is een veteraan? Hoe herken je een veteraan? De krijgsmacht De VN en VN-missie Drie soorten missies en voorbeelden van missies Pro s en con s missie Veteranenbeleid Nederlandse Veteranendag

Nadere informatie

Libanon. laat ons nooit helemaal los publiekssamenvatting

Libanon. laat ons nooit helemaal los publiekssamenvatting Libanon laat ons nooit helemaal los publiekssamenvatting Resultaten van onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van UNIFIL ers die in de periode 1979-1985 naar Libanon zijn uitgezonden Voorwoord De

Nadere informatie

Inkomen bij arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en ziekte

Inkomen bij arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en ziekte Inkomen bij arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en ziekte Inhoudsopgave pagina Waar kan ik op rekenen? 4 Arbeidsongeschiktheidspensioen 7 Invaliditeitspensioen 9 Ziek als uw contract afloopt 10 Extra

Nadere informatie

Soms gebeurt het toch...

Soms gebeurt het toch... Soms gebeurt het toch... Informatie over stressreacties na schokkende gebeurtenissen K E N N I S E R VA R I N G K U N D E 25 jaar kennis, ervaring, kunde Verbijsterd, machteloos, angstig, verdrietig en

Nadere informatie

ECLI:NL:RBDHA:2016:1523

ECLI:NL:RBDHA:2016:1523 ECLI:NL:RBDHA:2016:1523 Instantie Rechtbank Den Haag Datum uitspraak 16-02-2016 Datum publicatie 05-04-2016 Zaaknummer AWB - 14 _ 6047 Rechtsgebieden Ambtenarenrecht Bijzondere kenmerken Eerste aanleg

Nadere informatie

En, als het bij jou blijft smeulen

En, als het bij jou blijft smeulen En, als het bij jou blijft smeulen 1 Voorwoord: Traumatische gebeurtenissen doen de fundamenten van een mens trillen op hun grondvesten: ze wijken af van onze gebruikelijke belevingen en veroorzaken vrijwel

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Omgaan met littekens. Els Vandermeulen. Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014

Omgaan met littekens. Els Vandermeulen. Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014 Omgaan met littekens Els Vandermeulen Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014 1. Huid 2. Brandwonden 3. Littekens 4. Traumatische gebeurtenis 5. Onzichtbare littekens 6. Psychische problemen 1.

Nadere informatie

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de minister van Defensie. Datum: 12 mei Rapportnummer: 2014/045

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de minister van Defensie. Datum: 12 mei Rapportnummer: 2014/045 Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de minister van Defensie. Datum: 12 mei 2014 Rapportnummer: 2014/045 2 Klacht Verzoekster is een moeder die zich ernstig zorgen maakt over het welzijn

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG. LONGKANKER Herstel en nazorg

Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG. LONGKANKER Herstel en nazorg Patiënteninformatiedossier (PID) Longkanker (longcarcinoom) onderdeel HERSTEL EN NAZORG LONGKANKER Inhoud Nazorg... 3 Telefonisch verpleegkundig consult... 4 Praten over wat u bezighoudt... 4 Vermoeidheid

Nadere informatie

LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN. Samenwerken om te verwerken

LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN. Samenwerken om te verwerken LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN Samenwerken om te verwerken LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN Voor het begeleiden van medewerkers die het slachtoffer zijn geworden van een schokkende gebeurtenis.mensen die geconfronteerd

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten-

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten- Publiekssamenvatting PRISMO - De eerste resultaten- Inleiding In maart 2005 is de WO groep van de Militaire GGZ gestart met een grootschalig longitudinaal prospectief onderzoek onder militairen die werden

Nadere informatie

Post-traumatische stress na bevalling. Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt

Post-traumatische stress na bevalling. Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt Post-traumatische stress na bevalling Máasja Verbraak GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCt Literatuur Stramrood (2011): - Westerse landen PTSS na bevalling 1-2% - In Nederland is dat 1.2% - PTSS

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Informatie over materiële hulp voor veteranen, militaire dienstslachtoffers

Informatie over materiële hulp voor veteranen, militaire dienstslachtoffers Informatie over materiële hulp voor veteranen, militaire dienstslachtoffers en hun relaties. Veteranenloket is onderdeel van het Veteraneninstituut Inhoud Het Veteranenloket... 4 Meer over de zorgverlening...

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTEBELEVING. (NON) HODGKIN Ziektebeleving Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel ZIEKTEBELEVING (NON) HODGKIN Inhoud... 3 Emoties... 4 Omgaan met de ziekte... 4 Praten over uw gevoelens... 5 Uw gedachten opschrijven... 5 Andere

Nadere informatie

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp Nancy Van Loey Wetenschappelijk onderzoeker VSBN Corinne Reynders Onderzoekscoördinator België Inhoud

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Kanker door uitzending naar de Balkan?

Kanker door uitzending naar de Balkan? Kanker door uitzending naar de Kanker door uitzending naar de Balkan? Onderzoek naar kanker en sterfte tussen 1993 en 2008 onder militairen die zijn uitgezonden naar de Balkan Meer leukemie onder Balkan-militairen?

Nadere informatie

28/01/2015. Achter het masker. Wie ben ik? Doelstellingen. Charlotte Nyssen

28/01/2015. Achter het masker. Wie ben ik? Doelstellingen. Charlotte Nyssen Achter het masker Van schokkende gebeurtenis tot posttraumatische stress stoornis Wie ben ik? Charlotte Nyssen Werkte 12 jaar bij Child Focus Life Space Crisis Intervention coach Zelfstandige praktijk

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Invaliditeitspensioen voor gewezen militairen

Invaliditeitspensioen voor gewezen militairen Invaliditeitspensioen voor gewezen militairen Inhoudsopgave pagina Uw aanvraag 4 Het onderzoek 6 Invaliditeitspensioen 8 Blijvende invaliditeit 11 Garantiepensioen 15 Zorgloket 17 Meer informatie 18 ABP

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1

VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1 VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1 WIE DOET WAT BIJ INGRIJPENDE EVENTS OF CALAMITEIT? An Martens, Klinische psychologe, Ziekenhuis Oost Limburg Prenne 18 september 2012 Kursaal Oostende PREBES VZW DIESTERSTERSTEENWEG

Nadere informatie

versie 7 juni 2012 Nota van Toelichting Algemeen

versie 7 juni 2012 Nota van Toelichting Algemeen Nota van Toelichting Algemeen Met de afkondiging van de Veteranenwet in het Staatsblad (2012, 133) is de grondslag voor de erkenning en waardering en de zorg aan veteranen door het parlement, en daarmee

Nadere informatie

Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland

Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland Voor een betere kwaliteit van leven 3 Ruim 30 jaar ervaring Een nieuw perspectief Hulphond Nederland reikt mensen met een fysieke beperking of geestelijke

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel NAZORG. (NON) HODGKIN Nazorg

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel NAZORG. (NON) HODGKIN Nazorg Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel NAZORG (NON) HODGKIN 2 Inhoud... 4 Telefonisch verpleegkundige consult... 5 Praten over wat u bezighoudt... 5 Vermoeidheid en algehele malaise...

Nadere informatie

BMW voor leidinggevenden

BMW voor leidinggevenden BMW voor leidinggevenden Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Wat kunnen wij voor u betekenen? Bedrijfsmaatschappelijk werk ondersteunt leidinggevenden bij het voorkomen en oplossen van persoonlijke

Nadere informatie

Gaat het mis tussen een veteraan en een (overheids)instantie? Dan staan wij voor u klaar.

Gaat het mis tussen een veteraan en een (overheids)instantie? Dan staan wij voor u klaar. Gaat het mis tussen een veteraan en een (overheids)instantie? Dan staan wij voor u klaar. WAT DOET DE VETERANENOMBUDSMAN? Reinier van Zutphen de Veteranenombudsman Wat doet de Veteranenombudsman? Sinds

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen van de diagnose kanker is een schokkende

Nadere informatie

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie,

Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, 1. Geachte Commissaris van de Koning in Zeeland, Burgemeesters en wethouders en raadsleden van de Zeeuwse gemeenten, Vertegenwoordigers van defensie, Beste Veteranen, familieleden, vrienden en kennissen

Nadere informatie

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Informatie voor patiënten F0122-6011 augustus 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

voorkomen van verzuim

voorkomen van verzuim voorkomen van verzuim Samenwerken om te verwerken voorkomen van verzuim Verzuim reductie Snelle, werk gerelateerde zorginterventies binnen het uur.de meest voorkomende aanleiding tot werkverzuim is het

Nadere informatie

HOE WORD JIJ VERLIEFD OP DE WARE?

HOE WORD JIJ VERLIEFD OP DE WARE? HOE WORD JIJ VERLIEFD OP DE WARE? HOE WORD JIJ VERLIEFD OP DE WARE? Voor singles en daters van 15 tot 85 CUPIDA AMORA Titel : Hoe word jij verliefd op de ware? Auteur : Cupida Amora ISBN : 9789402141368

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum Ons kenmerk Onderwerp Wetgeving voor

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu Nachtmerrie Wat is een nachtmerrie? Een nachtmerrie is een slaapprobleem waarbij kinderen of volwassenen plotseling wakker worden nadat ze heel eng gedroomd hebben en deze droom nog heel goed kunnen herinneren.

Nadere informatie

POSTTRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS)

POSTTRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS) POSTTRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS) PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Wat is een psychotrauma? Schokkende gebeurtenissen zoals ongelukken, lichamelijk of seksueel geweld, huiselijk geweld, incest, natuurrampen

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Opvang na uw uitzending. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Opvang na uw uitzending Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk helpt iedereen binnen of direct rondom Defensie met problemen die voortkomen uit het werk.

Nadere informatie

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten Cogis Symposium Trauma: late gevolgen voor kinderen en volwassenen 12 oktober 2011 Geert Smid Paul Celan: late gevolgen van

Nadere informatie

Leven met een trauma

Leven met een trauma Leven met een trauma Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe men

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Reactie op verzoek 32123 en 30139-11/2009D48549

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Reactie op verzoek 32123 en 30139-11/2009D48549 Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 13 november 2009 Ons kenmerk P/2009017886

Nadere informatie

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen

Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Stabilisatiecursus Scelta Nijmegen Informatie voor cliënten Inleiding Als iemand zich onveilig heeft gevoeld tijdens de jeugd of later in een intieme relatie, kan dat in zijn of haar verdere leven klachten

Nadere informatie

In het afgelopen jaar heeft een groot aantal professionals de workshop Kennismaken met Oplossingsgericht Werken gevolgd.

In het afgelopen jaar heeft een groot aantal professionals de workshop Kennismaken met Oplossingsgericht Werken gevolgd. Beste nieuwsbrieflezer, Leuk dat je deze (korte) nieuwsbrief hebt geopend. Ik stel het erg op prijs dat je interesse hebt. Hierbij stel ik je in kennis van het workshopaanbod voor de komende periode. Heb

Nadere informatie

Posttraumatische stress-stoornis

Posttraumatische stress-stoornis Cure + Care Solutions is hèt landelijk behandel- en expertisecentrum voor complexe psychische aandoeningen en werkt nauw samen binnen een landelijk netwerk van zorginstellingen door het hele land. Cure

Nadere informatie

DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016

DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016 DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016 Psychotrauma en stressorgerelateerde stoornissen Marloes de Kok, GZ-psycholoog Marthe Schneijderberg, orthopedagoog Psychotrauma

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Excuses aan verkeersslachtoffers. Excuses aan verkeerslachtoffers. Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot

Excuses aan verkeersslachtoffers. Excuses aan verkeerslachtoffers. Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot Excuses aan verkeerslachtoffers Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot J.E. Hulst, A.J. Akkermans, S. van Buschbach, Excuses aan verkeersslachtoffers Den Haag: Boom Lemma, 2014 http://hdl.handle.net/1871/51947

Nadere informatie

Signalering en Diagnostiek

Signalering en Diagnostiek Signalering en Diagnostiek bij getraumatiseerde kinderen Anja Meenhuys, GZ-Psycholoog Wat is een trauma? (DSM-IV) De persoon heeft ervaren, waargenomen of is geconfronteerd met een gebeurtenis of gebeurtenissen

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

VERDER NA EEN TRAUMA. Infobrochure voor slachtoffers

VERDER NA EEN TRAUMA. Infobrochure voor slachtoffers VERDER NA EEN TRAUMA Infobrochure voor slachtoffers Het overkomt je plotseling 4 Mij overkomt het niet 6 Normale reacties op abnormale gebeurtenissen 8 Ermee bezig blijven 9 Gevoelens (of situaties) vermijden

Nadere informatie

NA DE SCHOK INFORMATIE VOOR OUDERS

NA DE SCHOK INFORMATIE VOOR OUDERS NA DE SCHOK INFORMATIE VOOR OUDERS Betrokken raken bij een schokkende gebeurtenis laat niemand onberoerd. Je bent er meestal niet op voorbereid en als het gebeurt kan dat ingrijpende gevolgen hebben voor

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen

Nadere informatie

1 10 NEDERLANDS - SORANI als u last heeft van concentratieproblemen, nachtmerries, angst, somberheid Informatie voor vluchtelingen 11 Voorbeeld De klachten van Amina Amina is 17 jaar. Op haar twaalfde

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2015 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-15-074a 1 Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

Hoe ga je om met stress?

Hoe ga je om met stress? Hoe ga je om met stress? Bij stress ontstaat er in ons lichaam een natuurlijke reactie die ons in staat stelt om snel en alert te reageren op gevaar: onze polsslag en ademhaling versnellen, de spieren

Nadere informatie

Leren hoe om te gaan met de militairen van vandaag, die de veteraan van morgen is.

Leren hoe om te gaan met de militairen van vandaag, die de veteraan van morgen is. Toespraak van de minister van Defensie, E. van Middelkoop, op 7 september 2007 te Roermond ter gelegenheid van de jaarlijkse Nationale herdenking van de militairen van het Koninkrijk der Nederlanden die

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC prehospitaal handelen: De kater komt later Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC RS infectie, 10 dagen oud Meningococcen infectie, 1 jaar Asystolie bij cardiomyopathie,

Nadere informatie

Over leven na een schokkende gebeurtenis

Over leven na een schokkende gebeurtenis Over leven na een schokkende gebeurtenis Inleiding U heeft deze brochure van uw behandelend arts of van een van de andere medewerkers van het HagaZiekenhuis of Medisch Centrum Haaglanden ontvangen, omdat

Nadere informatie

Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland

Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland Voor iedereen de juiste hulphond! Hulphond Nederland Voor een betere kwaliteit van leven 3 Ruim 30 jaar ervaring Een nieuw perspectief Hulphond Nederland reikt mensen met een fysieke beperking of geestelijke

Nadere informatie