DE PERSGROEP. een initiatief van en voor journalisten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE PERSGROEP. een initiatief van en voor journalisten"

Transcriptie

1 CAMPUS DE PERSGROEP een initiatief van en voor journalisten

2 Dát precies geeft het meeste voldoening: dat ontmoetingen binnen de Campus leiden tot samenwerking buiten de Campus. We leerden elkaar kennen namen werden gezichten. Gezichten werden mensen. 2

3 We did have a good time! Afgelopen jaar verdubbelde de Campus in aantal sprekers en trainers, programma s en deelnemers. Tegelijk met de numerieke groei, voelden we ook het enthousiasme groeien. We leerden elkaar kennen namen werden gezichten. Gezichten werden mensen. Luid of timide. Kritisch of welwillend. Omfloerst of direct. Heel soms gesloten maar veel vaker open en eager. Met altijd onze belofte van veiligheid, what happens in de Campus, stays in de Campus. Het was vaak heksenwerk om dat allemaal af te hebben. Voor de collega s van de Campus, catering, ICT en facilities die zorgden dat iedereen op het juiste tijdstip met de juiste software op zijn laptop in die verwarmde en correct opgestelde zaal zat. En bij de lunch net dát gevraagde glutenvrije broodje kreeg. Of na hard labeur de ontkurkte flessen en het stevig hapje om de terugreis te kunnen inzetten. We did have a good time! Opnieuw zullen we groeien, maar we blijven wie we zijn. We kiezen ervoor dat de Campus van en voor de journalisten blijft én we willen het eigene van De Persgroep in de Campus kunnen behouden. We willen dat het onze genen weerspiegelt: de drive, het veeleisende, het ondernemende, het ongedurige maar ook het informele en het plezierige. We beginnen nu aan seizoen 3. Wat is nieuw dit jaar? Om te voorkomen dat de Campus de dagelijkse werking van de redacties verstoort, spreiden we het aanbod over een academiejaar, van september tot eind mei. We bouwen mee aan een digitale mindset op de redacties door opgedane kennis te delen en te verspreiden. We spelen in op het gevoel van toegenomen werkdruk en verruimen ons aanbod met pilots door verschillende trainers met elk hun eigen stijl. Met de besten gaan we nadien verder. We bieden meer cheftrainingen aan rond leidinggeven. Al beseffen we dat de Campus nooit een goed cheffenteam kan vervangen of die typische sfeer op een redactie kan veranderen. We lanceren de meeloopstage. Iedereen die graag eens één tot drie dagen zou meelopen bij een collega van een andere redactie, kan dit motiveren bij zijn hoofdredacteur. De Campus bemiddelt en reserveert ruimte voor tien meeloopstages. Lees meer op pagina 82. We experimenteren met een braintrust, collega s met dezelfde job van verschillende redacties die elkaar projecten voorleggen en advies van peers vragen. Zie pagina 59. We werken soms op maat door aparte programma s die specifieke behoeften van individuele redacties dekken. We proberen je beter te begeleiden door ons aanbod door telkens te definiëren voor wie het programma is bedoeld. De achilleshiel van de Campus blijft immers dat we er nog niet genoeg in slagen de groepen homogeen samen te stellen. Ook bedoeld om je houvast te geven binnen ons aanbod, zijn de Campus-suggesties. Je werkt in de regio, je bent freelancer, je hebt al veel kilometers op de teller of je wil een digitaal inhaalmanoevre maken. Blader naar MyCampus op pagina 84. We verwelkomen de collega s van het interne productiehuis voor Medialaan, TvBastards. De Campus is een collectief. Daarom hartelijk dank aan: De interne sprekers. Dank voor de investering in tijd, altijd on top of the job. Jullie openheid en enthousiasme waren aanstekelijk. De trainers die maatwerk en geen voorgekauwde schoolse pakketjes afleveren. Jaak Smeets, founding father en blijvend inspirator van de Campus, Christian Van Thillo, alle hoofdredacteurs en het hele directieteam voor een ongezien geloof in de Campus. De Campus draait intussen om veel meer dan alleen bijleren. Het gaat inderdaad ook om ervaringen delen en mensen van andere media leren kennen, om open over problemen en uitdagingen leren spreken, over de trots op het eigen vak, de wil om bij te blijven, het plezier om als individu vooruit te kunnen gaan. En achteraf met die collega s in contact te blijven. Dát precies geeft het meeste voldoening: dat ontmoetingen binnen de Campus leiden tot samenwerking buiten de Campus. Ik ontmoet jullie graag (opnieuw)! Van harte, Iris Musschoot Foto Jonas Lampens 3

4 Creatief in het leven staan 01 Creatief denken p38 02 Productiever brainstormen p38 Zoeken & vinden Internetresearch via zoekmachines 03 Instapprogramma p39 04 Personen zoeken p39 05 Informatie valideren p39 06 Online zoeken naar beter beeld p Internetresearch via social media 07 Instapprogramma p40 08 Vervolgprogramma p40 09 Telefonisch researchen p41 10 Netwerk uitbreiden p Cijfers juist interpreteren 11 Inzicht in statistische cijfers p43 12 Inzicht in boekhoudkundige cijfers p43 13 Inzicht in beurzen en koerscijfers p Datajournalistiek 14 Nieuws halen uit cijfers p44 15 Werken met Excel p44 16 Datajournalistiek I p45 17 Datajournalistiek II p45 18 Correcte berichtgeving over wetenschap p46 19 Werking van het gerecht p46 Rechten & plichten 20 Persrecht en beroepsethiek p47 21 Grenzen van de persvrijheid p48 22 Het recht op afbeelding p48 Een goed gesprek 23 Inleidende interviewtips p49 24 Logisch argumenteren p49 25 Stoomcursus persoonlijk interview p50 26 Persoonlijk interview voor gevorderden p50 Beter schrijven 27 Taalvast schrijven p51 28 Kopstukken schrijven p52 29 Spannende analyses schrijven p53 30 Dagreportages voor gevorderden p53 31 Verhalende journalistiek voor gevorderden p54 Lay-out & beeldverwerking 32 Beeldverwerking p Beeldmanipulatie 33 Instapprogramma p55 34 Vrijstellen p55 35 Gezichten bijsturen p55 36 Een grafisch kunstenaar over Photoshop p56 37 Illustrator p56 Beter presenteren 38 Kranten maken bij de Volkskrant p57 39 Verscherpt inzicht in kranten maken p58 40 Verscherpt inzicht in magazines maken p59 41 Braintrust van art directors p59 De digitale revolutie Broodjessessies Introductie tot digitaal denken 42 Inzichten uit leesonderzoek p60 43 Technieken van digitale productie p60 44 Business analytics p60 45 Journalistieke lessen uit de digitale praktijk p Workshops Introductie tot digitaal handelen 46 SEO-proof schrijven p64 47 Fotograferen met je smartphone p65 48 Filmen met je smartphone p66 49 Converseren via Twitter p67 50 Verscherpt inzicht in digital practices p68 Helder communiceren 51 Pitchen bij je chef p69 52 Cameragewenning p69 Effectiever werken 53 Jezelf slimmer organiseren p70 54 Beter samenwerken p72 55 Walk the talk p72 56 Jezelf fris en scherp houden p73 Beter leiding geven 57 Eindredactie bij de Volkskrant p74 58 Elke dag schrijfcoach p74 59 Effectief feedback geven p Persoonlijk leiderschap voor chefs 60 Persoonlijk leiderschap voor chefs I p76 61 Persoonlijk leiderschap voor chefs II p76 62 Leiderschap in verandering p78 63 Creatieve profielen aansturen bij TvBastards p78 64 Externe sprekers over leidinggeven p79 Strategisch denken & handelen 65 Het Junior Fellowship p80 66 Het Senior Fellowship p81 67 Business and organisational leadership excellence p81 Kruisbestuiving 68 De meeloopstage p82 MyCampus p84 p86 HOE MELD JE JE AAN? Stuur voor 20 juni een mail naar je hoofdredacteur met je wensen en motivatie. Het zijn de hoofdredacteurs die ultiem beslissen wie naar de Campus kan. Hun beslissing laten ze afhangen van individuele noden en van de draagkracht van de redactie en het aantal beschikbare plaatsen. De Campus stelt maar liefst 157 groepen samen en stuurt ruim voor de start van de programma s elke deelnemer een bevestiging van deelname of een registratie op de wachtlijst. Het nieuwe academiejaar start op 18 september.

5 Ook in dit nummer 2 trainers KARINE VANDENBERGHE & JAN RIS _ Over slechte chefs en wilde leraars, over subtiel leiding geven en empowerment, over talent en originaliteit 2 topinterviewers INE RENSON & WILLEM VISSERS _ Over liefde voor het schrijven en de lezer een plezier doen, over je smijten en een nine-to-five-mentaliteit, over je plan trekken en discipline 2 freelancers BARBARA VUYLSTEKE & STEVEN SWINNEN _ Over goesting en bewondering, over roestvrees en fier zijn, over natuurtalent en ambacht 2 chefs CHRISTELLE LUCATS & MONICA BEEK _ Over schaamteloosheid en maturiteit, over geldingsdrang en primeurs, over cheffin en chef-in zijn

6 2 TRAINERS KARINE VANDENBERGHE & JAN RIS Karine Vandenberghe en Jan Ris zijn twee van de beste trainers op de Campus. Twee rare vogels. Twee ondernemers met een grillig levenspad. Zij: Een redactie, dat is een extreem vermoeiende strijd van meningen. Je moet er echt een krak van een leider zijn. Hij: Talent herken je aan originaliteit. Ikzelf ben niet origineel. Misschien ben ik daardoor trainer geworden. Met veertig jaar begon Karine Vandenberghe aan kinderen. Amper vier jaar eerder was ze begonnen met hoger onderwijs: psychologie aan de Open Universiteit en Vlerick Leuven-Gent Management School. Ze startte in de software-industrie. Aanvankelijk was dat: flowcharts maken, vertelt ze. Hatelijk! En beneden mijn intellectuele kunnen. Maar ik was te jong om dat te beseffen. En studeren was geen optie. Vader kon amper werken, moeder was verpleegster. Ik was het jongste kind van zes waarvan twee uit de familie die geplaatst zouden worden als mijn ouders hen niet opnamen. En het enige meisje, waardoor ik op de meisjesschool mijn draai niet vond. Het was een hard milieu, maar ik heb me nooit laten doen. Ik ben een vechter en dat merken de journalisten tijdens de workshops. Op redacties zijn mensen cynisch, spotterig, hard. Dat past bij mij. Daar voel ik me de Vandenberghe die ik thuis moest zijn. Een collega die ook mijn lief was, startte in 1987 het softwarebedrijf TCE. Een jaar later runden we het samen en waren we getrouwd. En nog tien jaar later Belgisch marktleider voor parkeerretributie de mannen met de bakskes die iedereen zo haat. We waren succesvol, hadden vijftig mensen in dienst. Maar we deden te veel, waren te ambitieus. Financieel hebben we tien jaar lang geworsteld. Uiteindelijk deed een Amerikaans bedrijf een bod. Ook in 1987 startte Jan Ris (59) met enkele vrienden First Laser Print Shop. Als bioloog. Eerder had ik als research-analist in een academisch medisch centrum gewerkt. Huid- en kinderziektes. Maar na negen jaar dook de onrust op. Aanvankelijk printten we voor kleine bedrijven en studenten niemand had toen een printer in huis. De zaak evolueerde, en met First Center hebben we nu een tiental mensen in dienst, plus meer dan dertig grafische uitzendkrachten. Als mede-eigenaar ben ik onvermijdelijk met management bezig. Maar het liefst zou ik alle trainingen zelf geven. Dat is mijn grote liefde. Massagelessen Zichzelf bijscholen is er nog zo een. Momenteel volgt hij klassiek Grieks. En als ik klaar ben, ga ik Latijn doen. In een kerk herken ik een paar woordjes, maar een tekst vertalen? Ik bak er niks meer van. (na een korte pauze) 6 Jan Ris (59) Karine Vandenberghe (49)

7 WILDE LERAARS ZIJN DE LEUKSTE. OP REDACTIES ZIJN MENSEN CYNISCH, SPOTTERIG, HARD. DAT PAST BIJ MIJ. 7

8 (Karine Vandenberghe) Ik heb trouwens ook massagelessen gevolgd. Dat kwam eens op in m n hoofd. Ik doe er niks mee, maar het is heel fijn het certificaat masseur te hebben (lacht). Ik vind het frustrerend als je iets niet kan waar je capabel voor bent. Dat laatste herkent Vandenberghe maar al te goed. Ik heb mijn gebrek aan een diploma altijd ervaren als een groot gemis. Een vernedering zelfs, tussen de hooggeschoolden waarmee ik werkte. Open Universiteit paste heel goed bij mij en gaf me een boost aan zelfvertrouwen. Ik bleef ook voltijds werken. Ik heb ooit eens vier dagen keihard geblokt in Monaco. Mijn man was not amused, voor die ene keer dat we op vakantie gingen. Maar de week erop had ik acht op tien. Slechte chefs Een duo waarvan de leergierigheid afspat. Maakt dát van hen zulke straffe lesgevers? Misschien wel, zegt Ris. Maar ik onderga ook zelf masterclasses van softwaremakers. Ik weet: een training moet heel erg op de man zijn. De ene cursist is verlegen, de ander hyperkritisch, de derde heeft een grote bek en iedereen moet evenzeer het gevoel hebben mijn aandacht te krijgen. In mijn lessen waren er gelukkig hoogstens dertien deelnemers. Mijn streefdoel is nooit één saaie les geven. Nóóit het gevoel achterlaten dat het mijn twintigste was. Wilde leraars zijn de leukste. Ik had er ooit zo één voor natuurkunde, een verwarde wetenschapper, berucht om z n gevaarlijke proefjes. Geregeld vlogen de ruiten aan diggelen. Iedereen volgde zijn lessen graag. Misschien word je daardoor later trainer. Van mensen betere leiders maken heeft impact op vele anderen, zegt Vandenberghe. Een slechte baas hebben is een ramp. Mijn allereerste baas was mijn broer. Verschrikkelijk. Iemand met een autoritaire leiderschapsstijl die z n gezag afdwingt met zijn naamkaartje. Een tiran. Dat is heel erg fout. Maar hoe doe je het dan wel? Leiden is iets zeer subtiels. Ze zag tien Belgische krantenchefs. Een redactie is onvergelijkbaar met een ander bedrijf, waar een chef tijd heeft en er een zekere routine is, zodat je kunt nadenken over hoe je sereen leiding geeft en of je een gesprek nu of overmorgen doet. Op een redactie staat alles veel meer op scherp: die krant moet er vanavond liggen. In een ziekenhuis moet de chirurg chirurgen; en zijn baas is een manager. Redacteurs pikken dat niet. Ze stellen de hiërarchie voortdurend ter discussie, dagen hun chefs uit, eisen dat ze beter zijn dan zijzelf maar ontkrachten voortdurend dat dat het geval is. Ze vinden dat ze geen kansen krijgen, dat hun titel wél goed was... Die chef wordt op zijn beurt overruled door de hoofdredactie. Dat is een extreem vermoeiende strijd van meningen. Op een redactie moet je echt een krak van een leider zijn. En de waarheid is: dat zijn velen niet. Sommigen worden piepjong omhoog gekatapulteerd. Er is geen tijd om te rijpen. Dat verraadt een schaarste aan journalistiek talent met leidinggevende capaciteiten. Chefs zijn bang van hun mensen, merkte ze. Ze hebben schrik om een slechte chef te zijn. Dat wordt zwaar onderschat. Hoe zeg je dat een stuk niet goed is zonder iemand te demotiveren? Ze zitten ook veel te dicht op elkaar. Als iemand systematisch deadlines mist, moeten ze dat vertellen met de megafoon, tussen een meute nieuwsgierigaards. Dat is een ramp om leiding te geven. Dat alles maakt dat ik met mijn gebruikelijke toolbox keihard door de mand val, erkent ze. De chefs dagen ook mij voortdurend uit: Dat instrumentje? Ik zie me al komen! Of: Is dat niet wat schools, Karine? Bam! Maar ik wil zelf óók aan het denken gezet worden en leren uit hun ervaringen. Ik vraag altijd of ik niets fout zeg, bevestigt Ris die attitude. Ik wil weten hoe het écht gaat bij hen op de redactie. Ik maak ook vaak nieuw trainingsmateriaal of kies plotseling een andere invalshoek. Bijblijven met de technologie is niet het punt voor vormgevers, zegt hij. Wat echt moeilijk geworden is, heeft alles te maken met tijd. In de jaren tachtig, de periode van de pure print, toen computers nog traag werkten en kleine schermpjes hadden, konden ze 8

9 alle tijd nemen om hele mooie dingen te maken. Nu is de snelheid waarmee alles moet gebeuren erg frustrerend voor hen. Ultieme ratrace Time management: dat was het thema op de eerste cursusdag van Vandenberghe. Een grote flop, zegt ze zonder verpinken. Om drie uur ben ik gestopt. Ik moet die mensen hun tijd niet verprutsen, hè (lacht). Ik had het te technisch ingevuld. Ik vertrok vanuit de Eisenhowermatrix: dringend, belangrijk, en prioriteiten stellen. Zo kwamen we bij de vraag: hoe zeg je neen tegen je baas? How to manage your boss. Maar al gauw ging het niet meer over time management. Zij bleken vooral op zoek naar manieren om zich thuis te ontspannen en privétijd privé te houden. Maar daar worstel ik zelf mee! Ik ben een zenuwachtig duracelkonijn dat vooruit wil, resultaten wil zien. Ze verlangden iets wat ik niet kon geven. Lesson learned. En dankbaar dat ze terugkwamen op dag twee en drie, die wel een schot in de roos waren. Op een redactie vindt de ultieme ratrace plaats, en deels moet je áltijd met je hoofd bij je werk blijven, zegt Vandenberghe. Ik zou dat vak niet willen doen: mijn kinderen hebben specifieke zorg nodig. Maar goeie journalisten leven daarvoor. En dat siert hen. Dat bewonder ik. Ik leef echt mee. Ik heb ook nog nachten doorgewerkt. Tot ik op m n 38ste zei: fini! Een luxepositie waarnaar ze soms ook verlangen, merk ik. Gedrevenheid is een must voor het vak, maar ik denk wel dat ze beschermd moeten worden: de dreiging van chronische vermoeidheid chronische van alles, eigenlijk herken ik zó goed. Het is topsport without off-time. Maar er komt een moment dat je gewoon moe bent. Nu ga ik time management vanuit die invalshoek benaderen. Makke schapen Vandenberghe gelooft in de duurzaamheid van haar training. Na afloop moeten de chefs maar enkele dingen oppikken choose your battle. Soms hele kleine, concrete zaken. Bijvoorbeeld: wanneer grijp ik in en verander een titel, en hoe doe ik de nazorg? Waarna ze denken: Amai, ik kan dat! Soms is het één groot, structureel ding. Een chef noemde zijn mensen makke schapen. Hij vroeg zich af: hoe slaag ik erin dat ze initiatief nemen en zelf met ideeën komen? Dat is puur empowerment: hoe krijg ik het beste uit mijn mensen, zonder dat het botst en chaos wordt. Alle bedrijven hebben recht op zo n campus die niet te managerial is opgevat, zegt ze. Je mag managers nooit de boel laten overnemen. Chefs moeten hun mensen zuurstof en ideeën geven. En hen dan hun eigen soepje laten koken. Mensen die spontaan stoppen met chef-zijn, dat zijn slimmeriken die een medaille verdienen. Van een slechte chef maak je geen topper. Je kan hem er wel bewust van maken en er de excessen uithalen, als hij zijn comfortzone wil verlaten. Die bereidheid was er. Het gaat er niet om waar je staat in het leven, wel in welke richting je beweegt. Ook de vormgevers waren eager, zegt Ris. Ze hadden jaren geen training gehad. Ik ben absoluut veel talent tegengekomen. Al wisselt het niveau. Echt talentvolle mensen worden art director, willen zelfstandig werken en denken, zelf aansturen en samen met de hoofdredacteur of uitgever het gezicht van een medium bepalen. Ikzelf ben niet briljant misschien ben ik dáárdoor trainer geworden. Talent merk je aan originaliteit. Hoe belangrijk ook, dat gaat verder dan bij de paginaopmaak zeven stappen herleiden tot drie. Als ik een moeilijke techniek behandel en een opdracht geef, doet geregeld ééntje van de twaalf iets compleet anders dan wat ik vraag. Maar tien keer zo mooi. Dat zie je ook bij restyling. Opeens is een krant weer fris, nieuw. Dat nieuwe kunnen bedenken, zonder voort te borduren op het oude, is het ware talent. Daartegenover staat de attitude We kunnen nog jaren voort met deze lay-out. Maar kranten van vijftig jaar geleden zijn nu onleesbaar. 9 ALS IK EEN (Jan Ris)

10 Jan Hoedeman verslaggever de Volkskrant Deelnemer Converseren via social media met Michaël Opgenhaffen Al die twitteraars, hebben die een normaal sociaal leven? Worden die nooit eens moe van zichzelf? In 2010 dwong de Haagse redactie van de Volkskrant ons om een account aan te maken om op verkiezingsdag te twitteren. Op congressen vroeger had ik al collega s bezig gezien. Verdronken in hun iphone, weg van de wereld daarbuiten, een onwezenlijk tafereel. Inmiddels ben ik net zo. Maar toen was het een enorme drempel. De verkiezingsuitslag kwam om negen uur s avonds, om half elf moest mijn stuk door. En tussendoor dus ook nog eens twitteren. Hou toch op!, riep ik. Die dag heb ik twee tweets verstuurd. Twee jaar later waren er weer verkiezingen. Ik twitterde nog steeds niet, maar toen merkte ik aan alles dat Twitter een niet meer te omzeilen nieuwsbron was geworden. Mijn grote nachtmerrie tijdens die campagne was: als ik níét meega, weten allerlei collega s al dingen die ik nog niet weet. Zo heb ik mezelf overtuigd. Ik word een fly on the wall, dacht ik de eerste dagen. Maar binnen de week had ik lol in het versturen van tweets, en in de feedback die erop kwam. Kennis nemen van wat er op Twitter gebeurt, er zelf actief zijn en reflecteren maakt van jou volgens mij een betere krantenjournalist. Louter Twitterjournalist zijn, vind ik schraal. Het lijkt me slim om dat ding af en toe weg te leggen, liefst een paar uur voor je gaat slapen. Het cultiveert een soort onrust die niet nodig is. Net zoals het goed is om s morgens even in de dag te landen en niet vanuit je bedstee te kijken naar wat er op Twitter gebeurt. Soms vraag ik me of al die doorgewinterde twitteraars wel een normaal sociaal leven hebben. Zijn die single? Hebben die een partner? Worden die nooit eens moe van zichzelf? Ikzelf ben getrouwd hoor (lacht). Voor mij was het tijdens de cursus vooral grappig om te zien hoe anderen ermee omgaan. Ieder doet het op zijn manier, vanuit zijn of haar traditie. En al die dilemma s die steeds opduiken. Twitter je alléén maar over je vakgebied of ben je ook nog een mens? Ik ben meer van het tweede idee. Behalve over politiek twitter ik over het gewone nieuws. En de enorme kabeljauw die ik heb gevangen durf ik ook al eens te tonen (lacht). Het verbaast me overigens hoeveel haat sommige politieke twitteraars oproepen. Ik stuur zelf nooit opvattingen de wereld in. Ik breng gewoon nieuws. Een kwinkslag permitteer ik me soms wel. Om dingen wat te relativeren. Maar dat trekt geen vuur. Nu, ook als gevorderde had ik best wel behoefte aan zo n cursus, want soms stuur ik wel degelijk een tweet waarvan ik later denk: had ik niet moeten doen. Op de Haagse redactie hebben we de tweebiertjesregel: daarna niet meer twitteren. Maar ook zonder biertjes heb ik het weleens op de man gespeeld met politici. Plots toch een beetje uit je slof schieten. Dat is niet mijn stijl. Privé kan ik best harde opvattingen hebben. Maar daar hoef ik mijn volgers niet mee lastig te vallen. 10 Lander Deweer journalist De Morgen Deelnemer Persoonlijk interview voor gevorderden met Frénk van der Linden Homo-erotische gedachten De cursus bij Frénk was voor mij één grote verrijking. Had hij mij niet buiten gezet, ik zat nog in zijn zetel. Om de drie weken richting Haarlem tuffen was niet evident, maar de beloning was groot. Ik werk nu vijf jaar voor De Morgen. Met 29 was ik veruit de jongste in de groep. Onderweg leer je jezelf enkele trucs aan, maar Frénk zit boordevol trucs en tips. Originele vragen, manieren om een verrassende wending aan een gesprek te geven, attributen tijdens interviews, en natuurlijk: intensief voorbereiden. En hij was aangenaam, niet arrogant, waardoor je het allemaal zo van hem aannam. Dat is misschien net wat hij je wil afleren, ja (lacht). Maar ik bedoel: in zijn woonkamer zat hij niet in zijn rol van de geslepen interviewer. Sinds die drie dagen is er echt geen interview meer geweest waarbij ik vooraf niet aan Frénk moest denken dat klinkt homo-erotisch, maar is het niet. Hij waarschuwt terecht voor frustratie. Bij momenten werden de samenkomsten een doorlichting van de journalistiek anno Frénk heeft als freelancer zijn status opgebouwd,

11 heeft het afgedwongen om twee dagen te lezen en twee dagen rond te bellen alvorens een interview te doen. Voor mij is een halve dag voorbereidingstijd krijgen al heel wat, tussen de soep en de patatten snel wat lezen en rondbellen. Dat het me frustreert, is veel gezegd. Maar als er meer tijd was, zou het eindproduct wel degelijk beter zijn. Pieter Klok adjunct-hoofdredacteur de Volkskrant Deelnemer Senior Fellowship met Piet Vroman en Rudy Bertels De Charlie Watts en de Bill Wyman van De Persgroep Het Senior Fellowship deed precies waarop ik gehoopt had. Geen gelikte managementexpert van buitenaf, maar ijzersterke verhalen van de mannen die De Persgroep groot hebben gemaakt. Het helpt me sowieso om het verhaal van De Persgroep te vertellen als mensen ernaar vragen. Maar ook met mijn eigen managementskills: het helpt om me tijdens het dagelijks werk aan dat soort voorbeelden te spiegelen. De dag met Piet Vroman en Rudy Bertels was voor mij de grote verrassing. Voor mij zijn dat de Bill Wyman en de Charlie Watts van De Persgroep. De ritmesectie van het bedrijf. De mannen die de rust bewaren, die zorgen dat iedereen maat houdt en bij de les blijft, zonder voortdurend heupwiegend op het podium de aandacht op zichzelf te vestigen. Het verhaal van Piet is inhoudelijk sterk, volledig en glashelder. Zijn stijl puur analytisch, zonder poespas spreekt mij erg aan. Hij kon glashelder uitleggen waarom De Persgroep de ene set boekhoudregels wel hanteert en de andere niet. Piet zal je geen knollen voor citroenen verkopen. En hij heeft een gezonde dosis zelfrelativering. Zijn levensmotto ligt mij na aan het hart: confront the brutal facts, yet never lose faith. Hij ziet de ruwe feiten onder ogen. Ook over De Persgroep. We hoorden een geschiedenis met veel toevalligheden die ook helemaal anders had kunnen uitdraaien. Niet de illusie die de meeste managers ophouden: dat het allemaal één groot plan was. Maar dat tweede element is essentieel: never lose faith. Als je vertrekt van de feiten of kritisch bent, ga je vaak door voor een niet-constructieve zeikerd. Bij de krant heb ik dat ook meegemaakt. Piet is goedgeluimd, zonder dingen onder het tapijt te vegen. Ik hou van een cultuur waarin je elkaar continu de waarheid zegt, maar wel goedgeluimd, en in een sfeer van vertrouwen. Anders wordt het onaangenaam. Ook Rudy heeft een grote helderheid in zijn denken en maakt de dingen niet mooier dan ze zijn. We kregen heel precies te horen hoe je door consequent productieprocessen te verbeteren enorme resultaten kunt neerzetten. Daar zoekt die man continu naar. Plots begreep ik hoe de winstmachine van De Persgroep werkt: door alle kosten die je kunt wegsnijden, weg te snijden. Wars van de emoties in het bedrijf. Als journalist kan ik dat alleen maar toejuichen. Wij zijn heel blij dat ze op de ondersteunende diensten zoals de drukkerij en distributie bezuinigen: daardoor blijven de redacties voorlopig op volle sterkte. Als iemand kwam vertellen hoe hij alle redacties had gehalveerd, 11 dan had ik waarschijnlijk anders geluisterd. Misschien komt dat nog. Maar dat is hier in Nederland niet de verantwoordelijkheid van Rudy (lacht). Marie Geysen fotoredacteur Het Laatste Nieuws Deelnemer Photoshop CC voor vormgevers met Jan Ris Niet schools We begonnen van nul. Maar na die twee dagen hadden we véél gedaan, zijn we écht de diepte ingegaan. Ik kan nu veel gerichter beelden zoeken en foto s beoordelen. En ze opwaarderen als ze slecht zijn. Er is veel meer mogelijk dan ik dacht. De cursus was ook niet schools, maar soepel, op maat. Jan kon perfect afwijken van zijn plan en zeer gericht ingaan op wat ons bezighield. Er was ook veel ruimte om concreet te oefenen. Ik wilde dadelijk aan de slag met al het nieuwe.

12 Volkskrant-trio in actie: Sara Berkeljon, Aimée Kiene (toen nog zwanger van dochter Robin) en Martijn Stoffers. rr Alle neuzen in dezelfde richting tijdens Verscherpt inzicht in kranten maken, zeker als Jan Nelis en Filip Ysenbaert van De Tijd vertellen over design en infographics. Lieven Van Assche Eveneens in volle actie: Alex Burghoorn (VK), Monica Beek (AD), Tamara De Lathauwer (HLN) en Marieke Monden (Het Parool), tijdens een digital first oefening bij De Tijd. rr Jimmy De Schrijver (freelance regio HLN) bij Barbara Vuylsteke in Gent, Strak en spannend schrijven. Joost De Bock Rénoud Kroeze omringd door chefs Rick Pullens (Trouw), Ieke Kootstra (AD), Anne van Driel (VK), Sander Hulsman (Computable), Iwan Reuvekamp (Q) en Roland van der Horst (Het Parool). rr De ochtendlijke redactievergadering van Het Laatste Nieuws, met hoofdredacteur Wim Verhoeven achteraan in het midden. Gasten van de dag: de m/v s van het Junior Fellowship. rr Is zijn tong zo scherp als zijn pen? Stephan Keygnaert (chef Voetbal HLN) op cameratraining bij Stef Wauters van VTM. rr

13 De redacties van De Morgen en De Tijd hernemen de scherpste deontologische kwesties van het voorbije jaar. Lieven Van Assche Bram Van Hemelryck (HLN) laat de stof bezinken. Lieven Van Assche Mark Porter, voormalig designer van The Guardian, nu veelgevraagd consultant, spreekt voor de hoofdredacties met Jaak Smeets (directeur-uitgever DP), Jan t Hart (ex-vk), Philippe Remarque (VK) en Cees van der Laan (Trouw). rr Niets dan ernstige gezichten, de ochtend na het overlijden van Nelson Mandela, tijdens een redactiemeeting van de Volkskrant met de Junior Fellows. Hoofdredacteur Philippe Remarque denkt zeer diep na. rr John Koning (Het Parool) tekent nieuwe spreads bij Verscherpt inzicht in kranten maken. Bart-Jan Dekker (AD), Anita Van der Weijden (Trouw) en Bram Van Hemelryck (HLN) houden toezicht. rr

14 2 TOPINTERVIEWERS INE RENSON & WILLEM VISSERS Ine Renson en Willem Vissers, twee topinterviewers van De Tijd en de Volkskrant, leerden elkaar kennen tijdens de felbegeerde driedaagse interviewcursus in de Haarlemse woonkamer van Frénk van der Linden. Zij: Ik wil zélf weten hoe de dingen in elkaar zitten. Hij: Ik was vroeger niet zo n talent. Er spelen veel factoren mee die talent overstijgen. De driedaagse interviewsessies startten elke dag op dezelfde manier. Tot drie keer toe belden we s ochtends aan, waarna er niets gebeurde, lacht Ine. Telkens stond Frénk onder de douche. Uiteindelijk geraakten ze toch binnen en beleefden drie wondere dagen in de woonkamer van een van de beste interviewers van Nederland. We mochten gewoon rondlopen in zijn mooie huis, daar in Haarlem. Er hingen foto s van verschillende vrouwen en de dames waren erg geinteresseerd in zijn relationele perikelen en wie het huis ingericht had, merkt Willem Vissers op. Renson is sinds kort chef-af binnen de weekendploeg van De Tijd. Tot haar volle tevredenheid. Chef zijn was nooit mijn uitdrukkelijke ambitie. Ik beschouwde het ook niet als promotie. De hele dag in vergaderzalen zitten is toch anders dan buiten lopen, vragen stellen en relevante stukken schrijven zoals onze reeks over de financiering van ziekenhuizen. Dat kan me zo n gelukkig, voldaan gevoel geven. Ik wil zélf weten hoe de dingen in elkaar zitten. Ik ben een soort niet-katholieke missionaris, vrees ik. Wat sterk leeft in mij, is: echt willen tonen, vertellen, delen wat ik gehoord, gezien of meegemaakt heb. Je kan fantastische dingen doen in dit vak. Wat schuilt er achter iemand en achter wat hij of zij doet? En daarmee wil ik dan stilistisch ook aan de slag. Geen clichés Ine Renson schrijft breed: economie, politiek, cultuur... Willem Vissers daarentegen schrijft al een kwarteeuw over sport en wijdt sinds 1997 al z n branie aan het voetbalspelletje. Ik ben vooral journalist geworden vanuit de liefde voor schrijven. Ik hoefde niet per se sportverslaggever te worden. Als kind schreef ik wel al plakboeken vol over Fortuna Sittard, toen mijn favoriete club. Tijdens WK s knipte ik foto s uit de krant en maakte eigen verslagen. Toen ik een jaar of twaalf was, wist ik: dit wil ik. Het is geen saaie nine-to-five. Je wil jezelf amuseren, en vooral: de Ine Renson (37) Willem Vissers (49) 14

15 ALS JE ELKE DAG OM VIJF NAAR HUIS GAAT EN OP ZONDAG SLAAFS NAAR JE SCHOONMOEDER, WORDT HET NOOIT WAT. IK BEN EEN SOORT NIET-KATHOLIEKE MISSIONARIS, VREES IK. 15

16 DIE AL EENS (Willem Vissers) lezer een plezier doen. Voetbal is een grote entertainmentindustrie. Ik hou van reizen, schrijven, emoties. Dat zit allemaal in voetbal. Ik zit ook weleens bij de televisie, maar schrijven is het leukst. Mooie zinnen en metaforen maken waarvan mensen zeggen: Hey, dat kan ook een in sportstuk. En iets twitteren. Hou ik wel van. Dan sla ik soms een beetje door (lacht). Ik wilde altijd al de beste sportjournalist van Nederland worden. Ik weet niet of dat gelukt is, maar ik ben wel bij de beteren terechtgekomen. Terwijl ik vroeger niet zo n talent was, vind ik. Er spelen veel factoren mee die talent overstijgen. Als je goed kan schrijven, maar elke dag om vijf uur naar huis gaat en elke zondag slaafs mee naar je schoonmoeder, dan wordt het nooit wat. Je moet hard werken. Niet naar uren kijken. Nadenken. Anderen lezen. En werken aan je stijl. Een van mijn essentials is: vermijden dat ik een cliché-schrijver word. Een ANP-collega zei ooit: je mag nooit een zin schrijven die al eens geschreven is. Dat kan haast niet, maar ik blijf het de belangrijkste les vinden: mijn eigen zinnen schrijven. De lezer vertier, verwondering, inzicht geven, zo vat Renson haar missie samen. Met een column een glimlach of herkenning teweegbrengen. In analyses of achtergrondstukken proberen onder de steen te kijken, iets in beweging te zetten, impact te hebben. Met een interview zinvolle, inspirerende gedachten meegeven. Zoiets lees ik ook graag. Uit je schulp We hebben bij Frénk niet zomaar wat zitten babbelen, zegt Renson. Het is een cursus waarin je je moet smijten. We hebben massa s voorbeelden besproken en ervaringen uitgewisseld. En ik heb veel geleerd van de collega s. Het was géén trukendoos, ex-cathedra gebracht. Veeleer: types van mensen en situaties herkennen. Of essentiële vragen stellen, zoals naar de kantelmomenten in iemands leven. Niettemin: Van der Linden laat z n gesprekspartners op haast wonderlijke wijze leeglopen. En oefeningen op techniekjes, wapens, registers kwamen wel degelijk aan bod. Over hoe je iemand uit z n schulp trekt, zegt Renson. Hoe je iemand die zich defensief opstelt op zijn gemak stelt, of net hard aanpakt, het hem of haar ongemakkelijk maakt met onverwachte situaties. En hoe je die dingen op voorhand duidelijk beslist en het gesprek in handen neemt. Vijf minuten lollig doen, en dan: bam! Of meteen bam. Of meteen tonen dat je iets weet: Mensen die u goed kennen zeggen dat... Zodat ze denken: Oeioei, wat weet die nog allemaal? Met dat laatste komt de essentie van de interviewer in het vizier. Frénk vroeg hoe we ons voorbereidden, aldus Renson. Vlamingen pluizen Gopress uit, Nederlanders vragen aan hun archiefdienst een mooi bundeltje. Velen van ons stoppen daar. Voor hem begint het daar pas. In zijn woorden: dat is het aperitief; je weet nog niks. Hij stopt daar enorm veel tijd in, zegt Vissers. Zo moet je vooraf een oude vriend van je interviewee bellen, een ex-collega, een recente collega, een klankbord, en ook een vijand. Als je alleen je archieven uitvlooit, neig je naar dezelfde vragen en kom je tot bijna hetzelfde verhaal, knikt Renson. Bij publicatie ben je dan ontgoocheld. Limburgs sulletje Frénk schetst een ideale situatie, zegt Vissers. Hij is freelancer uit overtuiging, maar erkent dat hij er commerciële klussen moet bij- 16

17 nemen om zijn journalistiek vol te houden. Hij heeft ook een heel eigen werkwijze bij de uitwerking. Hij schrijft alle potentieel bruikbare gesprekken uit, print ze en spreidt ze voor zich uit op de vloer. Dan gaat hij letterlijk knippen en verschuiven. Ook dat kost enorm veel tijd. Hij vond mij gemakzuchtig, vond dat ik alles zo n beetje op talent doe. Ik kan mensen bij elkaar brengen door gezellig te zijn en verhalen te vertellen. Hij vindt dat ik daar te veel op teer. En hij heeft gelijk. Als collega s vertellen dat ze zich inlezen, denk ik: ik weet dat allemaal al (lacht). Mijn gemakzucht zit niet in mijn schrijven. Integendeel. Ik kan heel hard werken en maak veel meer uren dan vele anderen. Maar juist doordat ik me daarvoor zo inspan, heb ik niet meer de energie om nieuwe dingen te leren. Ik heb ook een praktische, snelle werkwijze. Ik wil morgen weer een ander stuk maken en overmorgen weer één. Het is moeilijk dat te veranderen. Ik vond de bijeenkomsten zeer interessant, maar ben een slechte leerling. Ik wil ook al jaren Spaans leren, maar heb niet de discipline. En in een Spaanssprekend land trek ik me wel weer uit de slag. Je bent een plantrekker, knipoogt Renson. Een wat? Jij zou misschien toch meer uit de cursus kunnen halen? Misschien ook niet. Dan zou ik een deel van mijn onbevangen, chaotische charme verliezen, denk ik. Het Limburgse sulletje. Maar ik wil wél beter worden. Tot mijn pensioen. Niet op mijn vijftigste denken: ik doe mijn tijd wel uit. Dat zal mij ook nooit overkomen, aldus Renson. Ik weet dat het gevaar op routine bestaat: we hebben vlakke carrières en in wezen doen we altijd hetzelfde. Maar het is eindeloos pretentieus, om te zeggen dat je niet meer kunt groeien. Dat hou ik ook over aan de cursus: het besef dat ik nog sprongen kan maken, verder kan gaan dan wat ik al kan. Ik wil in zijn buurt komen. In onze weekendkrant staan pakweg honderdvijftig verhalen, waarvan mensen er hooguit vijftien lezen, zegt Vissers. Ik wil dat ze het mijne lezen. En spijt hebben als het voorbij is. Schande Ine: Wij konden voor het eerst deelnemen aan de Campus. Zoals de meesten heb ik de voorbije tien jaar quasi geen opleiding gekregen. Dat is haast een schande. Iets als datamining zou verplicht moeten zijn. Verdieping wordt alleen maar belangrijker voor kranten. Ook voetbaljournalistiek is ingewikkelder geworden, zegt Vissers. Ajax is een beursgenoteerd bedrijf. Ik kan net een balans lezen. De mensen weten ook veel meer. En alles is zichtbaar. Vroeger gaf de journalist kennis door, nu kan iedereen een blog beginnen en zeggen: jij zit fout! De Campus is een goed initiatief, maar als je mensen naar een cursus intensief interviewen stuurt, moet je hen ook ruimte geven. Die kreeg ik. Maar Ine en haar collega Gwen hadden het héél druk, merkte ik. Ze waren erg vermoeid. In België zijn de kranten nog meer uitgekleed. Je hebt bijna een lege agenda nodig, zegt Renson. Ik heb de afgelopen tien jaar de werkdruk zien stijgen. Er is een goeie mentaliteit, een hart voor de zaak. Maar er zijn grenzen. De kranten teren te veel op de passie, goodwill en reserves van hun mensen. Dat blijkt misschien niet meteen uit de stukken, maar wel uit hoe ze er soms bij lopen, hoe ze eraan toe zijn. (Ine Renson)

18 je teksten moet werken, gaf me moed. Hij is een topschrijver geworden, maar in de krant zie je alleen zijn stukken, niet het harde labeur, het schrappen, het knippen, het plakken. Het deed me nadenken over hoe ik zelf schrijf. Over kritisch zijn over je eigen werk, herbeginnen, tijd nemen om te schaven. Als het goed is, kan het nog beter. Dat idee heb ik meegenomen. Peter Koster verslaggever AD Deelnemer Getting things done met Lia Bloemers De politie laat een lijk niet liggen omdat je geen tijd hebt Over de Campus en het idee van zelfontwikkeling en collega s ontmoeten ben ik zeer positief. Alleen al het idee om aan deze cursus te kunnen meedoen, had een positief effect. Thuis werd mijn vrouw zelfs moe van mijn plotselinge opruimwoede (lacht). Helaas ben ik over de workshop minder positief. De theorie is prachtig. Maar hij sloot niet aan op de dagelijkse praktijk van een nieuwsredactie. Jouw collega s hebben het ook druk en de politie laat een lijk niet een dag liggen omdat de krant geen tijd heeft. De krant van morgen zal altijd voorrang hebben. Je wisselt continu tussen de drie verhalen waaraan je werkt. Je wordt dus sowieso afgeleid. Maar hoe zorg je dat je flexibel blijft en van het ene verhaal terugvalt in het andere zonder tijdverlies en met behoud van rust in je hoofd? We kregen er geen antwoord op. Ik worstel er nog altijd mee. Dit was veeleer een cursus voor een secretaresse, of hoe je een productieproces inricht. Dat gevoel leefde bij meer deelnemers, denk ik. Lise Smout journaliste Het Laatste Nieuws 18 Deelnemer Strak en spannend schrijven met Frank Depoorter Als het goed is, kan het nog beter Het eerste deel van de training was zeer confronterend voor mij, ik geef dat toe. Maar wel leerrijk. Op onze redactie is er weinig tijd voor een grondige analyse van mijn schrijfstijl. Hier kon dat wel. Frank beschreef een situatie, wij moesten een inleiding schrijven. Die verschenen dan een voor een op groot scherm. Anoniem, maar je herkent natuurlijk je eigen tekst. Frank gaf geen checklist of een geheim recept voor een goede inleiding. Het is meer een kwestie van aanvoelen. Een inleiding moet een prikkelend voorproefje zijn, spannend en met vaart geschreven, zonder alles weg te geven, zodat je absoluut wil voortlezen. De knauw die mijn zelfvertrouwen tijdens de voormiddag kreeg, werd helemaal goedgemaakt door de verhalen van Jan Segers in de namiddag. Dat hij heel eerlijk vertelde over zijn beginjaren en hoe hij toen nog veel moest bijleren, was inspirerend. Vooral zijn credo dat je hard aan Tommy Thijs online redacteur DeMorgen.be Deelnemer Internetresearch via social media met Michaël Opgenhaffen Big in Vietnam Wat ik bijvoorbeeld niet wist is dat je op de Engelse versie van Facebook gewoon in de zoekbalk kunt intikken: Find People who live in Ghent en who went to Vietnam in Je krijgt meteen mensen in je buurt die naar Vietnam geweest zijn! Het doet natuurlijk nadenken over hoeveel je als gebruiker prijsgeeft. Maar de training is een must voor elke journalist, ook als je de tips niet dagelijks gebruikt. Van mij had de cursus langer mogen duren zodat we meer oefeningen zelf hadden kunnen doen. Maar wel in een ander lokaal. Die stoeltjes van de aula, met je laptop op schoot, vond ik niet zo handig.

19 Vera Spaans eindredacteur Het Parool Deelnemer Verscherpt inzicht in kranten maken met Jan t Hart Drastisch twee pagina s veranderd De basis van ons vak is het verhaal dat verteld moet worden niet de tekst, niet het aantal woorden. Hoe komt een verhaal het meest tot z n recht? Na de sessie met Jan t Hart heb ik dezelfde dag nog twee pagina s voor de zaterdagkrant aangepakt, in de geest van die bijeenkomst. Drastisch veranderd en verbeterd, wat mij betreft. Kiezen is het toverwoord. Híer pakken we mee uit. In plaats van één van de velen te zijn die de waan van de dag op pagina 1 brengen. Je kán ver vooruitkijken. Het is een kwestie van groot denken. Het bekijken van voorpagina s, spreads en covers was wel een lange zit. Het had best wat interactiever gemogen. Brainstormen over hoe je zoiets aanpakt, hoe je je collega s zover krijgt pagina s om te gooien groter beeld, minder tekst. Ik had ook geen idee wat voor werk de andere deelnemers deden, of wat ze wilden leren. Terwijl we ook van elkaar veel hadden kunnen opsteken. Leen Van Baelen chef fotoredactie Het Laatste Nieuws en De Morgen Deelnemer Persoonlijk leiderschap met Karine Vandenberghe Meteen met mijn rug tegen de muur In een rollenspel moest ik evaluaties geven én krijgen. Ik stond meteen met mijn rug tegen de muur. Ik zag waar ik me zelf vastreed. Confronterend om zo op je zwakke plekken gewezen te worden, maar ik heb er geen trauma aan overgehouden. In de praktijk sta ik nu verder. Ik kan zaken die mijn gesprekspartner zegt laten passeren, de bal terugkaatsen, zorgen dat de ander oplossingen bij zichzelf gaat zoeken... Hier op de vloer zien mensen dat misschien niet meteen, maar er zijn wel veel kleine, belangrijke trucs die ik toepas en die belangrijk zijn voor mezelf. Ik was ook zeer enthousiast over Karine. Ze is dominant in de goede zin. Zeer uitgesproken. Aanwezig. Duidelijk. En legt er tempo in. Dat beantwoordt perfect aan de karakters die je op een redactie terugvindt. Graag meer van dat! 19 Veerle Maes redactrice Goed Gevoel Deelnemer Taalvast schrijven met Dirk Mampaey Het mocht iets sneller Ik heb me opnieuw een aantal taalkwesties eigen gemaakt, de reflex om bij twijfel iets op te zoeken aangescherpt, en ik ben eraan herinnerd dat taal evolueert sommige dingen zijn veranderd sinds ik ze heb geleerd, andere zijn nóg niet aanvaard in de standaardtaal. Bij de formule zelf had ik wel bedenkingen. Dirk heeft een geweldige taalbagage. En het was sterk hoe hij concrete voorbeelden uit onze eigen magazines plukte. Maar voor mij mocht het tempo hoger, met meer interactie ook. Het was vooral luisteren. De groep was ook erg groot. Misschien is het beter om met groepjes per redactie te werken. (nvdr: De formule is bijgestuurd dit jaar)

20 Christian Van Thillo legt een digitale? klemtoon. rr Lars Bové (onderzoeksjournalist De Tijd) wijst een verdacht? detail aan. rr Hans Deridder (managing editor DP) en Karolien Knols (VK), klaar voor de hoofdrol in een Hollywood-comedy. Sanne De Wilde Don t forget! aldus Mario Garcia, wereldbekende designer. Lieven Van Assche Kustaw Bessems (VK) voor een keer niet twitterend tijdens Converseren via Twitter. rr Piet Vroman (CFO DP) brengt de hoofdredacteurs extra cijferkennis bij. Someone has to do it. rr Jaap Biemans (art director VK Magazine en wereldbekend als Coverjunkie) bewijst dat niet alleen de Stones iets moois met lippen kunnen. rr

Journalistiek vandaag en morgen

Journalistiek vandaag en morgen Journalistiek vandaag en morgen Presentatie voor VNOJ Fontys Hogeschool Tilburg 12 november 2014 Onze bedrijven vandaag Organic growth 2014 Acquisitions (Nederland) Onze product portfolio NEWSMEDIA MAGAZINES

Nadere informatie

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart.

Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Interview Wat als ik voor mijn dromen had gekozen Even had geluisterd naar mijn hart. Tekst Dennis van Elten Foto s Ine Van Hofstraeten Kun jij Ine van Hofstraeten beschrijven in 3 woorden? Doorzetter,

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3.

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3. Over de streep Inhoud Over de streep. 1. Zaalindeling... 2. Hoe ziet de dag eruit?.. 2. Hoe ziet de workshop eruit?.. 2. De groep(en). 2. Wat te doen als.. 3. Hoe. 3. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent,

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet

Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet Binnenkort ga je meedoen aan de ééndaagse meereffect GTD-training. Je bent van harte welkom. Maar één dag is niet zoveel en we willen die dag graag

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013

EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013 EEN MATRIX VAN KRACHTEN HOE (HER-)ONTDEK IK MIJN EIGEN MOGELIJKHEDEN? Werkwinkel Vlaamse Hersteldag 3 december 2013 Filip Abts: een korte voorstelling Wie ik ben? Wat ik kan? Wat ik weet? Wat ik heb? Wat

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

ZET JEZELF IN DE ETALAGE

ZET JEZELF IN DE ETALAGE ZET JEZELF IN DE ETALAGE EXCLUSIEF PROGRAMMA OVERZICHT 2016 INTRO IN LAWAAI MAKEN Zonder opscheppen onder de aandacht brengen ' waar je voor gaat en staat '. De achtergrond van het programma "Was er maar

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant 1. Voorpagina Geen mens is hetzelfde, want iedereen is weer anders. Elk mens heeft iets unieks. Dat maakt het soms lastig om elkaar te begrijpen. Of

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een 4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL Dez e t r a i n i n g i s e c h t een a a n r a d er o m t e l ere n m e n s e n e c h t t e b e t re k k e n e n t e r a k e n m e t j o u w v er h a a l.

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Online copywriting in 60 minuten

Online copywriting in 60 minuten Online copywriting in 60 minuten Dimitri Lambermont in samenwerking met Eerste druk april 2016 Uitgeverij Haystack Postbus 308 5300 AH Zaltbommel 0418-680180 www.haystack.nl needle@haystack.nl In samenwerking

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

Voorwoord. Aan de slag met job craften

Voorwoord. Aan de slag met job craften Aan de slag met job craften Voorwoord Over job craften wordt steeds meer geschreven. Er is een scala aan wetenschappelijke artikelen en in Nederland zijn inmiddels ook enkele promotieonderzoeken gepubliceerd.

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Jij als leider!

Hoofdstuk 3: Jij als leider! Kijk eens in de spiegel Hoofdstuk 3: Jij als leider Elke dag als je opstaat, sta je waarschijnlijk een moment voor de spiegel. Misschien let je er niet meer bewust op, maar als je voor de spiegel staat

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

Mediatraining Presenteren in de media

Mediatraining Presenteren in de media Mediatraining Presenteren in de media Nooit meer bang voor journalisten Ik weet echt hoe ik hen moet en mag benaderen. Ik heb zelf veel meer de regie dan ik dacht! Spies&Spreken Glasfabriek, Daalsedwarsweg

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur Proficiat! Dit is de meest geweldige beslissing die je kon nemen om jouw business te doen uitgroeien van een zaadje (lees: passie) naar een tuin vol bloemen (lees : fulltime inkomen). Echt waar. Dit wordt

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2

Beertje Anders. Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 Beertje Anders Lief zijn voor elkaar. Afspraak 2 H. Vos Beertje Anders Wat zonlicht is voor bloemen, is een glimlach voor een beer. Beertje Anders en Beertje Bruin gaan bij oma spelen. Het was maar even

Nadere informatie

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK 12 REDENEN OM VANDAAG NOG TE STARTEN MET NETWERK MARKETING LETSPLAYBUSINESS.BE Enkele jaren geleden maakte mijn vrouw kennis met netwerk marketing. Ze leerde de Aloé Vera producten van Forever Living Products

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30 Workshops! Meer creativiteit in je werk Interactieve bijeenkomsten vormgeven Ideeën voor promotie van jouw onderneming Nieuwe producten voor jouw bedrijf Creatieve werkvormen (serie van 4 workshops) Wegens

Nadere informatie

Een verhaal van Femke

Een verhaal van Femke Wordt u geprikkeld door deze afbeelding en wilt u graag te weten komen wat er achter schuilt? Lees dan... Een verhaal van Femke Ik ben Jasmien en vertel u een verhaal. Het is geen verhaal over, maar een

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Liefdesgedichten schrijven

Liefdesgedichten schrijven Deze les hoort bij het boek Wil jij... met mij? geschreven door Rian Visser met tekeningen van Annet Schaap en gepubliceerd door uitgeverij Moon. Doel: leerlingen zelf gedichten laten schrijven Leeftijd:

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

300 AANDEEL 2011/020304-10/022

300 AANDEEL 2011/020304-10/022 startbedrag 300 AANDEEL 2011/020304-10/021 300 Je merkt dat er twee ribbels zijn die naar de Chiro moeten komen van hun ouders. Zij houden hun jas de hele dag aan en vragen voortdurend of het nog geen

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN

ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN ONDERNEMEN IS VOOR HELDEN EXCLUSIEF PROGRAMMA OVERZICHT 2016 LEF IN ACTIE Ontdek waarom het zo moeilijk is je hart te volgen en heb het lef dit toch te doen! De achtergrond van het programma Jij weet dat

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar?

Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Spel: Wat heb ik geleerd dit jaar? Inleiding Traditioneel staat de decembermaand in het teken van jaaroverzichten en top 100 of top 2000 lijstjes. Allemaal bedoeld om terug te kijken op het afgelopen jaar.

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie