NLA wil kwaliteit bij communicatie over led

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NLA wil kwaliteit bij communicatie over led"

Transcriptie

1 LED MAGAZINE NR. 3 - JUNI 2014 NLA wil kwaliteit bij communicatie over led Lightronics voorziet transformatie van fabrikant naar lichtservicebedrijf Europese productie led-verlichting is volstrekt logisch Bits over power gaat een grote vlucht nemen

2 ZONNEPANELEN omvormers led straatverlichting LUMEN SNELLAADPAAL WATERSTOF SLIMME METER SMART GRIDS REVOLUTIE OPMARS GROEN STEKKER ELEKTRISCHE AUTO INTELLIGENT LICHT DRIVER DALI INDUSTRIEHAL OUTPUT INSTALLATEURS LICHTPLAN COLLECTOREN ZONNEWARMTE Jaargang 4, nummer 3 Jaargang 4, nummer 4 Jaargang 5, nummer 1 September 2013 December 2013 INHOUD INHOUD INHOUD Maart 2014 Juni 2013 Jaargang 4, nummer 2 VAKTIJDSCHRIFT BENELUX DECEMBER 2013 PROOV GAAT IN UTRECHT DRIE INDUCTIEVE BUSSEN INZETTEN HOLLAND E-MOBILITY HOUSE IN TREK OP EVS TE BARCELONA TOP COOL MAAKT SPOTKOELING ELEKTRISCHE AUTO S MOGELIJK MARKT VAN ELEKTRISCHE STADSDISTRIBUTIE BEGINT DEFINITIEF LOS TE KOMEN WATERSTOFNET VIERT JUBILEUM MET START WATERSTOFSTATION OP AUTOMOTIVECAMPUSNL VAKTIJDSCHRIFT BENELUX MAART 2014 QWIC LANCEERT NIEUWE LIJN ELEKTRISCHE FIETSEN UITROL WATERSTOFINFRA MOET IN OP STOOM KOMEN TKI SWITCH2SMARTGRIDS KENT ELF PROJECTEN SUBSIDIE TOE INNOVATIEPROJECT EUROLIION NADERT DOEL VAN NIEUWE EUROPESE BATTERIJCEL SPIN-OFF NL MOBILITY NEEMT PROMOTIETAAK VAN VERENIGING DOET OVER VAKTIJDSCHRIFT BENELUX JUNI 2014 NEDERLAND VERWELKOMT DRIE MERKEN ELEKTRISCHE MOTOREN VDL STAPT MET VIJFTIEN BUSSEN IN PILOTPROJECT VIBE-BUS EXPORTPRODUCT OP SNIJVLAK SMART GRIDS EN E-RIJDEN GEBREK FINANCIËLE MIDDELEN VOOR WATERSTOFMOTOR STAAT DOORBRAAK IN DE WEG HIGH TECH CAMPUS EINDHOVEN INTEGREERT ENERGIE EN MOBILITEIT IN SMART GRID LED MAGAZINE NR. 1 - DECEMBER 2013 Zeeman zegt ja tegen led-verlichting LED MAGAZINE NR. 2 - MAART 2014 Nordeon rukt op met Europese producten LED MAGAZINE NR. 3 - JUNI 2014 NLA wil kwaliteit bij communicatie over led NA DOET HORECADEAL OVERSTAPSERVICE BN ERS GREEN DEAL MOET PUBLIEKE LAADINFRA REGELEN GROEN LICHT VOOR NATIONAAL KENNISCENTRUM LAADINFRA Distributiecentra Albert Heijn voorzien van led-verlichting Veko Lightsystems LEDDriven: Functionaliteit van licht door led verder dan lumen Lightronics voorziet transformatie van fabrikant naar lichtservicebedrijf De Verboden Stad neemt revolutionair led-systeem in gebruik Ontwerpvrijheid voor lichtreclame dankzij led Europese productie led-verlichting is volstrekt logisch Opleidingsmarkt VDL Flow: nieuwe net als panelen speler pakt rol als booming business systeemintegrator AERspire lanceert concept voor BIPV-energiedak Heliox presenteert DSM: In toekomst eerste Nederlandse meer Nederlands micro-inverter in pv-producten Special vakbeurs Solar Event 2013 vanaf pagina 19 Special vakbeurs ZEN Duurzaam In 2014 toe naar InterSOLUTION haalt fabriek terug Zonnekeur voor vanaf pagina 23 naar Nederland 50 tot 75 bedrijven Special vakbeurs Solar Solutions vanaf pagina 25 Holland Solar wil Nooit intentie voor hele keten geweest laagste representatief zijn prijs te zoeken CAMPUSSEN KRIJGEN E-POOL START VEHICLE FOR INNOVATION BRABANT ELECTRIC (VIB-E) HELIOX LANCEERT CONDUCTIEF LADEN CONSORTIUM ONTWIKKELT NIEUW SYSTEEM VOOR ELEKTRISCHE BUSSEN ELEKTRISCH VAREN SNEL DE GOEDKOOPSTE OPLOSSING VERENIGING ELEKTRISCH VAREN NEDERLAND POSITIEF OVER MARKTGROEI Machinebouwer Levitech ontwikkelt een nieuwe led-productiemachine FHI LED Cluster: Wij stimuleren de BV Nederland Bits over power gaat een grote vlucht nemen Solar magazine nr 13.indd :21 Solar magazine nr 14.indd :15 Solar magazine nr 15.indd :25 Solar Magazine Maart 2014 Nummer 16.indd :37 e-mobility dec 2013.indd :19 E-Mobility indd :43 E-Mobility indd :36

3 Voorwoord VAKBEURS VOOR INNOVATIEVE VERLICHTING sales - leads - kennis & training - netwerken LED Expo Benelux biedt een professioneel podium voor leveranciers, importeurs, groothandels en fabrikanten van innovatieve verlichting. Het expositieprogramma bestaat uit LED lampen, armaturen, componenten, complete LED verlichtingsoplossingen, ontwerp en consultancy. De focus van de beurs ligt op eindproducten. LED Expo Benelux richt zich uitsluitend op professionele bezoekers uit het bedrijfsleven, overheid, semi-overheid, architecten, corporaties, vve s, verenigingen en instellingen. De eerste editie was uiterst succesvol en trok 3036 professionele bezoekers. Powered by Good! Februari 2015 Interesse in deelname? Neem contact op via of via Hoop, groei, kwaliteit en vooruitgang! Hoop. Er gloort hoop voor de Nederlandse installateur. Ondanks het crisis -woord nog vaak gebezigd wordt, is de toekomst van het installatiebedrijf weer rooskleurig. Met zonneenergie en led-verlichting liggen er voor de installateur van de toekomst volop kansen. Groei. De binnenlandse markt voor led-verlichting groeit momenteel hand over hand. Aandachtspunt voor de installateur is weliswaar het communiceren met en overtuigen van de klant om over te stappen naar led-verlichting. Of zoals Frank van der Vloed (voorzitter Nederlandse Licht Associatie, NLA) het in deze editie duidt: de installateur dient zich te differentiëren door niet op prijs maar op kwaliteit te sturen via bijvoorbeeld lichtplannen. Kwaliteit. Het is een onderwerp dat in elke snelgroeiende sector leidt tot strubbelingen. Ondanks dat het aantal cowboys volgens gerenommeerde marktpartijen afneemt, blijft het kwaliteitsvraagstuk permanent om aandacht vragen. Het gaat immers ook om kwaliteit van installeren. Vooruitgang. Het streven naar kwaliteit bij de installatie van led-verlichting wordt met de groeiende markt alleen maar belangrijker. Het doet mij dan ook deugd om u te berichten dat wij samen met Good! onder meer organisator van LE D Expo de eerste editie van het Nationaal LED Trendrapport gaan vervaardigen. Het rapport is een marktonderzoek waar enkele honderden led professionals aan meewerken. Het bevat gegevens, interpretaties en aanbevelingen op de onderwerpsvelden technologie, markt en kwaliteit. Het is ons streven met het rapport bij te dragen aan de vooruitgang van de sector, waarbij kwaliteit een van de voornaamste pijlers zal zijn. Tenslotte daag ik u langs deze weg uit om ons in de komende periode over innovatieve ontwikkelingen binnen uw eigen bedrijf te informeren! ons via Edwin van Gastel Hoofdredacteur en uitgever van LED Magazine Inhoud Frank van der Vloed, voorzitter NLA Mogelijkheden led beter communiceren Gesture controlled lighting is ons breekijzer Admesy borgt wereldwijd productiekwaliteit led s Uitgelicht Led-projecten in beeld Led jargon uitgelegd Honderd procent CO2-neutrale lichtmast, armatuur en dynamische lichtbron is de ambitie Colum R. Heijnen Het led-kwaliteitsdilemma Bart Spaapen: Europese productie led-verlichting is volstrekt logisch Kees van de Lagemaat: Bits over power gaat een grote vlucht nemen Lightronics voorziet transformatie van fabrikant naar lichtservicebedrijf Walmart kondigt transitie aan naar led-verlichting Terugblik Light+Building 2014: Nederlandse deelnemers blij met herhaalde groei Column P. Visser Oled: jaar van de waarheid? Led s connect LED MAGAZINE JUNI 5

4 Meest geklikt in onze nieuwsbrief 1 Sharp lanceert 46 led-producten voor de Benelux Sharp Europe betreedt per direct de markt voor led-verlichting in de Benelux. Sharp lanceert 46 led-producten in vijf productreeksen voor winkelpanden en industriële ruimtes. De YUJI en HAYU voor winkels, de TADA en KATO voor industriële ruimtes en de YUNA, die geschikt is voor beide sectoren. De armaturen beschikken over de Zenigata (COB) multichip-led van Sharp, waardoor verlichtingsontwerpers, architecten en elektriciens volgens het bedrijf optimaal gebruik kunnen maken van de voordelen van led. 2 USP Marketing Consultancy: Opdrachtgevers moeten nog vaak overtuigd worden van led Bij opdrachtgevers is over het algemeen nog weinig kennis aanwezig over led. Dit staat de toepassing ervan in veel projecten in de weg. Dit blijkt uit onderzoek onder E-installateurs dat USP Marketing Consultancy heeft uitgevoerd. In tweederde van de verlichtingsprojecten wordt door de E-installateur nog geen led toegepast (vijfenzestig procent). De hoge aanschafkosten (tweeënzeventig procent) en de opdrachtgever die er nog niet om vraagt (vijfendertig procent) worden door de E-installateur het vaakst genoemd als reden hiervoor. 3 Antwerpen gaat Grote Markt van led-verlichting voorzien Led-verlichting op de Grote Markt moet ervoor gaan zorgen dat de stad Antwerpen aantrekkelijk blijft en dat iedereen zich, ook s nachts, veilig voelt. Het Lichtplan Antwerpen wil de nachtelijke kwaliteit van de stad verbeteren. Bovendien voorziet het in energiebewuste en duurzame verlichting om een unieke beleving van het Antwerpse straatbeeld tot stand te brengen, aldus een woordvoerder van de stad. 4 Vierhonderdste Philips led-licentie uitgegeven Philips heeft zijn vierhonderdste licentie uitgegeven voor gebruik van led-technologie. LED Magazine berichtte in haar maart 2014-editie middels een interview met de directie van Philips IP al over het in zicht zijn van de mijlpaal. Het bedrijf laat nu weten dat de vierhonderdste licentie is uitgegeven aan het Duitse bedrijf Dotlux. Philips verdient aan het uitgeven van licenties aan andere bedrijven, die de kennis mogen gebruiken om eigen led-verlichting te maken. Door patenten te delen stimuleert Philips naar eigen zeggen ook de groei van de wereldwijde markt voor led-verlichting. 5 Rotterdam Centraal eerste station met led- ontmoetingswolk Een knipperende wolk van led-verlichting. Rotterdam Centraal is het eerste station dat er een heeft in haar centrale hal. Het verlichtingselement zal op de grotere NS-stations een nieuw meetingpoint gaan vormen. Het station, dat half maart officieel geopend werd, heeft het eerste vernieuwde meetingpoint dat straks ook op Amsterdam Centraal, Arnhem, Breda, Den Haag en Utrecht Centraal geplaatst wordt. Een gemakkelijk en herkenbaar afspreekpunt, dat is wat ProRail wil creëren. Via de knop Aanmelden nieuwsbrief in de linkerkolom op kunt u zich inschrijven als ontvanger van onze wekelijkse digitale nieuwsbrief. Huur & Energie Consult lanceert samen met veertien corporaties flat op led Huur & Energie Consult heeft het nieuwe initiatief Flat op led gelanceerd. Het beoogt de aanpak met woningcorporaties van het vraagstuk rond zuinigere verlichting in flats. Veertien woningcorporaties gaan nu samen de mogelijkheden onderzoeken, om tot een versnelde uitrol te komen. De kosten voor gangverlichting in de corporatiesector worden geschat op twintig miljoen euro per jaar. Veertien corporaties, verhuurders van totaal appartementen, willen op grotere schaal gebruik gaan maken van zuinigere verlichting. Projectleider Maarten Corpeleijn van Huur & Energie Consult is in de corporatiewereld bekend van het project Zonnig Huren. Daarmee kreeg hij een groot aantal woningcorporaties voor het eerst aan zonnepanelen. LUXeXceL bouwt 3D-printfabriek voor Zeeuwse productie led-lenzen LUXeXceL Group investeert in een nieuwe 3D-printfabriek voor de productie van grotere volumes functionele lenzen en optieken voor de led-industrie. De nieuwe 3D-printfabriek met een oppervlakte van duizend vierkante meter komt in Zeeland te staan langs de A58 en slechts een paar kilometer van het hoofdkantoor van LUXeXceL. De eerste digitale productielijn zal naar verwachting in de tweede helft van 2014 bedrijfsklaar zijn. Philips gaat led s leveren voor Allianz Arena van Bayern München De Allianz Arena, de thuisbasis van de Duitse voetbalkampioen FC Bayern München, wordt het eerste stadion in Duitsland en het grootste in Europa dat is uitgerust met dynamische, bewegende lichtshows die mogelijk zijn gemaakt door energiezuinige connected led-buitenverlichting van Philips. De installatie maakt deel uit van een strategisch partnerschap van de club en Philips. Onderdeel van de overeenkomst is dat Philips ook sponsor en de officiële verlichtingspartner wordt van FC Bayern München. De gevel van de Allianz Arena wordt omsloten door de grootste membraanomhulling ter wereld, met een hoogte van vijfendertig meter en een oppervlak van ongeveer vierkante meter. In de toekomst zullen led s in achtduizend Philips ColorGraze armaturen het stadion in staat stellen meer dan alleen statische beelden te presenteren. CityTec: Stadskanaal eerste gemeente met gelijkspanningsnet De gemeente Stadskanaal en CityTec hebben een contract ondertekend voor het vervangen van de bestaande openbare verlichting in het centrum van Musselkanaal (gemeente Stadskanaal) door duurzame led-verlichting die wordt gevoed door een bijna twee kilometer lang gelijkspanningsnet. Stadskanaal is hiermee de eerste gemeente in Nederland met een gelijkspanningsnet. Hardenberg heeft zes nieuwe led-lichtmasten op zonne-energie Met het plaatsen van zes zonnestraatlichtmasten doet de gemeente Hardenberg ervaring op met innovatieve toepassingen van zonne- energie. Hiermee geeft de gemeente uitvoering aan het programma Duurzaam Hardenberg en het beleidsplan openbare verlichting. Venlo krijgt euro Europese subsidie voor led-verlichting Het European Energy Efficiency Fund (EEEF) stelt een subsidie van vierhonderdvijfentwintigduizend euro beschikbaar aan de gemeente Venlo. Dit vanwege de CO2-reductie die de gemeente behaalt door het plaatsen van led-verlichting. De gemeente Venlo is de eerste Nederlandse ontvanger van de technische ondersteuning uit dit Europees subsidiefonds. Eindhoven start aanbesteding slimme openbare verlichting De gemeente Eindhoven is op zoek naar een partner die de komende jaren de stad als proeftuin wil inzetten voor de ontwikkeling van slimme lichttoepassingen in de openbare ruimte. Daarvoor start de gemeente een Europese aanbesteding in de vorm van een concurrentiegerichte dialoog. Het streven is om de winnende marktpartij in 2015 te laten starten met de proeftuinaanpak. Wethouder van der Geest van Nunspeet heeft het startschot gegeven voor het vervangen van honderdtwintig conventionele armaturen. Ziut BV plaatst energiezuinige en onderhoudsvriendelijke led-armaturen. In de komende maanden laat Hellendoorn bij zevenhonderd lantaarnpalen in het buitengebied led-verlichting aanbrengen. Via een Europese aanbesteding is aan Ziut (plaatsen en aansluiten masten en armaturen), Sapa Pole Products (leveren van aluminium lichtmasten) en Lightwell (leveren van de armaturen en led-lampen) de opdracht gegund. Lopik brengt op een aantal kruispunten in haar gemeente ledverlichting aan. Een groot gedeelte van de N210 in Lopik is toe aan nieuwe verlichting, waardoor de gemeente besloten heeft op diverse kruispunten led-verlichting te plaatsen. Epe is een aanbesteding gestart voor de openbare verlichting. Het gaat om het vervangen van lichtmasten en verlichtingsarmaturen. De verlichting moet tussen 17 juni 2014 en 30 november 2017 volledig vervangen worden. De verwachting is dat er gekozen wordt voor led-verlichting. Teylingen is gestart met het aanbrengen van led-verlichting in haar gemeente. Tot 2016 wordt de helft van alle straatlantaarns voorzien van een led-variant. Heijmans is het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de uitvoering. Over twintig jaar moet er in alle deelgemeenten van Teylingen nog enkel led-verlichting zijn. Texel is voornemens om alle openbare verlichting te gaan vervangen. Daarbij moet op een duurzame en energiebesparende wijze en het licht-op-maatprincipe gehanteerd worden. Alle conventionele lampen in Maassluis worden vervangen door led-verlichting. Uit kostenoverweging worden de bestaande armaturen pas vervangen door led-verlichting zodra deze zijn afgeschreven. Dit komt gemiddeld neer op een vervanging van circa tweehonderd armaturen per jaar. Gouda is gestart met het vervangen van de openbare straatverlichting. Het is de bedoeling dat de komende jaren zoveel mogelijk lantaarnpalen in de stad worden voorzien van led-lampen. De kostenbesparende led-verlichting kan volgens Gouda niet overal in de stad worden toegepast. Vlagtwedde is van start gegaan met de voorbereidingen voor het verduurzamen van de openbare verlichting. De tweede fase van het project wordt uitgevoerd in de zomer van In totaal worden 527 verouderde tl-armaturen met daarin tl-lampen vervangen door 527 energiezuinige led-armaturen. Wethouder Bak van Haarlemmermeer heeft het startsein gegeven voor de vervanging van oude verlichtingsarmaturen. Alle nieuwe armaturen zijn voorzien van led-verlichting en worden tot eind juni geïnstalleerd door Heijmans Techniek. Haarlem start dit jaar met het vervangen van de oude verlichtingsarmaturen door led-verlichting. Zo n armaturen zijn afgeschreven. Deze verouderde armaturen brengen veel storingen met zich mee. Het streven is om in 2014 tussen de zes- en achthonderd armaturen te vervangen in de gebieden waar de meeste storingen plaatsvinden en de armaturen het oudst zijn. 6 LED MAGAZINE JUNI

5 LED MAGAZINE NR. 0 - SEPTEMBER 2013 Eindhoven Airport opmaat Lumosa voor markt van openbare verlichting Led-markt wordt groter dan die van zonnepanelen Led en de eer die het toekomt Oled-samenwerking Japan Display, Sony en Panasonic Japan Display gaat samenwerken met Sony en Panasonic op het gebied van oled s. Japan Display is werelds grootste speler voor lcd-schermen van smart phones en tablets en heeft plannen om oled-schermen te gaan produceren in samenwerking met de twee bedrijven. Wereldwijde led-markt gebouwen groeit naar 10,3 miljard dollar Aan het einde van het kalenderjaar heeft de wereldwijde markt voor led-verlichting in gebouwen een omvang van 10,3 miljard dollar. In 2018 zal dit 23 miljard dollar zijn. Dit voorspelt Memoori Research. Het concern schat dat de omvang eind ,1 miljard dollar was. India gaat driehonderdduizend lantaarns van led voorzien Kolkata Municipal Corporation (KMC) staat op het punt een negenjarig contract te tekenen met Energy Efficiency Services Ltd (EESL) om driehonderdduizend straatlantaarns van ledlichtbronnen te gaan voorzien. Het contract zal direct na de verkiezingen ondertekend worden. Vierhonderd genodigden bij opening bedrijfsgebouw ETAP Na twee jaar zijn de renovatie en uitbreiding van de ETAP-bedrijfsgebouwen afgerond. Afgelopen maand werden de gebouwen feestelijk geopend in aanwezigheid van Vlaams ministerpresident Kris Peeters. Hij benadrukte het belang van innovatieve bedrijven voor de Vlaamse industrie. De voorbije drie jaar investeerde ETAP jaarlijks ruim 4,5 miljoen euro (negen procent van de omzet) in productontwikkeling, met een sterke focus op led. Het ambitieuze bouwproject startte in De showroom en labo s werden volledig vernieuwd. Een nieuwe middenvleugel van duizend vierkante meter biedt onderdak aan demoruimtes, opleidingslokalen, vergaderzalen en een ruime personeelsrefter. De investering bedroeg ruim 4,3 miljoen euro. Led-lichttherapie helpt alertheid van piloten te verbeteren Slaperigheid, concentratieproblemen en een verminderde alertheid bij vliegend personeel zijn belangrijke risico factoren voor de veiligheid binnen de luchtvaart. Veel ongelukken en bijnaongelukken worden veroorzaakt door vermoeidheid van piloten die vaak lange dagen maken en gebukt gaan onder een chronisch slaapgebrek. Lichttherapie met blauwachtig licht blijkt de alertheid significant te kunnen verbeteren. Onderzoekers van de Universiteit van Western Michigan (USA) en onderzoeksbureau FluxPlus uit Tilburg hebben dit vastgesteld in een gezamenlijk onderzoek bij vliegend personeel van NOVAIR uit Zweden. Attiva levert Disano terreinverlichting voor Chemelot Geleen Openbare verlichting mag niet het kindje van de rekening worden Led-campagne IKEA brengt 7,7 miljoen euro op voor vluchtelingen Partner of ambassadeur worden? Als Partner betaalt u euro ex. btw en ontvangt u: 4 x hele pagina advertentie (waarde euro) 2 x full size banner in nieuwsbrief (waarde 480 euro) 4 x per jaar vermelding in LED Industry Register in LED Magazine (waarde 500 euro) 1 x online LED Industry Register (waarde 249 euro) plaatsing logo in colofon LED Magazine Als Ambassadeur betaalt u euro ex. btw en ontvangt u: 4 x halve pagina advertentie (waarde euro) 2 x half size banner in nieuwsbrief (waarde 220 euro) 4 x per jaar vermelding in LED Industry Register in LED Magazine (waarde 500 euro) plaatsing logo in colofon LED Magazine Stockholm Concert Hall gerenoveerd met led-verlichting Global Design Solutions (GDS) heeft de fameuze Stockholm Concert Hall (Konserthuset) voorzien van haar GDS ArcSystem met led-verlichting, gebaseerd op solid-state lighting (SSL). Het gaat niet alleen om de centrale concertzaal, maar ook om diverse andere faciliteiten. De concerthal stamt uit 1926 en is de thuishaven van onder meer het Royal Philharmonic Orchestra en de Nobelprijs-ceremonie. De Main Hall beschikt nu over tweeëndertig ArcSystem armaturen boven de zitplaatsen van het publiek. Toshiba zoekt productiepartners van armaturen voor EU Het Japanse technologieconcern Toshiba is op zoek naar productiepartners van verlichtingsarmaturen voor de Europese markt. Het Japanse bedrijf wil op dat terrein de concurrentie aangaan met marktleider Philips en het Duitse Osram. Dat zegt Francois Seguineau, hoofd van de Europese verlichtingspoot van Toshiba. Detroit en Philadelphia gaan straten van led-verlichting voorzien De twee Amerikaanse steden Detroit en Philadelphia gaan de straatverlichting upgraden naar led-verlichting. In Detroit zou slechts de helft van de ongeveer straatlantaarns volgens een bericht van persbureau AP functioneel zijn. Er zal daarom ook een groot aantal lichtpunten verdwijnen. Het volledige opwaarderingsproject zal tegen 2015 afgerond zijn. De jaarlijkse Beter licht, beter leven campagne van IKEA heeft wereldwijd 7,7 miljoen euro opgebracht voor betere levensomstandigheden in vluchtelingenkampen. Gedurende acht weken hebben alle IKEA winkels wereldwijd voor elke verkochte LEDARE led-lamp één euro gedoneerd aan de VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR. Bedrijventerrein De Liede krijgt gelijkspanningsnet en led-licht Afvalzorg en CityTec hebben een contract ondertekend voor het vervangen van de bestaande openbare verlichting op bedrijventerrein De Liede door led-verlichting die gevoed wordt door gelijkspanning. De provincie ondersteunt het innovatieve project middels subsidie. Het is het eerste moderne gelijkspanningsnet in Nederland dat op een bedrijventerrein geïnstalleerd zal worden. Bert van Dijk, rentmeester die namens Afvalzorg bedrijventerrein De Liede beheert: De led-lampen zullen 71 procent minder energie verbruiken waardoor de CO2-uitstoot met kilogram per jaar omlaag zal gaan. De ingebruikname van het duurzame verlichtingsnet vindt in oktober 2014 plaats. Attiva Lichtprojecten heeft op de Chemelot Campus haar terreinverlichting Disano aangebracht. Chemelot is de naam van een groot industriecomplex voor de chemische industrie rondom het kruispunt van de rijkswegen A2 en A76 tussen Stein en Geleen. Grote gebruikers van Chemelot Industrial Park zijn DSM en SABIC Europe. Langs het spoor staan zes vakwerkmasten van elk vijfendertig meter hoog met ieder tien tot twaalf armaturen. Attiva heeft gekozen voor het leveren van haar merk Disano. Philips doet led-overname in Saudi-Arabië Philips neemt voor 235 miljoen dollar (169 miljoen euro) een meerderheidsbelang in het Saudische verlichtingsbedrijf General Lighting Company (GLC). Dat maakte het technologiebedrijf deze week bekend. GLC heeft volgens Philips een leidende marktpositie in Saudi-Arabië, de grootste economie van het Midden-Oosten. Philips krijgt een belang van 51 procent in GLC, dat wordt samengevoegd met de al bestaande verlichtingsactiviteiten in Saudi-Arabië. Het gecombineerde bedrijf zal circa dertienhonderd werknemers tellen. LED MAGAZINE JUNI 7

6 Ecobility Benelux heeft de autonome lichtmast Greenlight Solution, oftewel de Touché van Priess, als eyecatcher voor het nieuwe pand aan de Industrieweg in Waalwijk geplaatst. Bovendien heeft het bedrijf als distributeur de mast aangeboden in diverse duurzame projecten in zowel Nederland als de Cariben. De Openbare BasisSchool (OBS) Wemeldinge is overgestapt op led-verlichting. LUXimprove heeft aan de school haar Optiled-verlichting geleverd. Dit in samenwerking met installatiebedrijf Wisse. De verlichting van de Utrechtse Domtoren heeft de Lighting Design Award gewonnen. De lichtkunstenaars Mark Major en Keith Bradshaw van bureau Speirs + Major uit Londen wonnen met In Lumine Tuo in de categorie International Project Exteriors. In Schiedam, Vlaardingen en Maassluis zijn vijfentwintig basisscholen geselecteerd om deel te nemen aan project LED s use the SUN. Op elk van deze scholen wordt in twee verschillende bovenbouwklassen een gastles gegeven over led-verlichting en een gastles over zonne-energie (pv). Het Havenbedrijf Antwerpen heeft van het Vlaams Instituut voor de Logistiek een Lean and Green -award ontvangen. Volgens het instituut ontvangt het havenbedrijf dit mede vanwege de CO2-besparing die gerealiseerd is door het plaatsen van dertienhonderd led-armaturen. Philips en Barcelona hebben een samenwerkingsovereenkomst ondertekend op het gebied van smart cities. Onderdeel van de samenwerking is het uitrusten van driehonderd straten met led-verlichting. Barcelona wil door de samenwerking haar positie als European Capital of Innovation op het gebied van gezondheid, licht en energie-efficiency versterken. Dok Vast heeft in Tilburg een nieuw distributiecentrum gerealiseerd waar led-verlichting en zonnepanelen zijn geplaatst. Het nieuwe gebouw heeft het hoogste duurzaamheidscertificaat gekregen dat tot op heden uitgedeeld is in Nederland. Het complex kreeg een BREEAM-score van 91,17 procent, wat een Outstanding certificaat oplevert. Nederland gooit hoe dan ook hoge ogen bij het WK Voetbal Philips heeft in negen van de twaalf voetbalstadions led-verlichting aangebracht. Het gaat bij vijf van de stadions niet alleen om de algemene verlichting, maar ook om de veldverlichting. Importeur Dutch LED Projects introduceert led-tl-verlichting met een vervangbare driver. Volgens het bedrijf gaat de verlichting daardoor veel langer mee. Volgens het bedrijf gaan drivers vooral in warme omgevingen gebukt onder de temperaturen. Op het moment dat de driver daardoor stukgaat zullen led-lampen volgens het bedrijf sneller verouderen. Jacs. Koopman introduceert de Camita lichttechniek in een micro-uitvoering: de Mini-Banana armaturen. Deze kunnen niet alleen als downlight, maar ook als spot toegepast worden. LICHT FLITSEN! Leds4you heeft het nieuwe riviercruiseschip de MS Amareina uitgerust met ledverlichting. Leds4you is sinds 2009 actief binnen de maritieme sector om (passagiers)schepen te voorzien van energiezuinige en duurzame led-verlichting. Philips en Aruba hebben een innovatiememorandum ondertekend, een strategische samenwerkingsovereenkomst die Aruba zal helpen bij het realiseren van de doelstelling om in 2020 voor honderd procent gebruik te maken van duurzame energie en led-verlichting. Het Vlaamse Solvay stort zich volledig op oled-technologie met de overname van Plextronics, een spin-off van de Carnegie Mellon University in het Amerikaanse Pittsburgh. De Belgische chemiereus heeft daar 32,6 miljoen dollar voor over. GHM Eclatec B.V. en DE NOOD Group hebben een partnerovereenkomst ondertekend. De bedrijven slaan de handen ineen om nieuwe alsook bestaande klanten te voorzien van een compleet productengamma, knowhow en op maat -toepassingen. Als partner van GHM Eclatec B.V. zal DE NOOD Group het volledige openbare verlichtingspakket van Eclatec SAS aan haar portfolio toevoegen. De Norton Ledization-lijn is verder uitgebreid met drie typen opbouwarmaturen: CRB LED, SQC LED en SQV LED. De plafond- en wandarmaturen kennen vele toepassingsmogelijkheden zoals in zorginstellingen, trappenhuizen, galerijen, gangen en entrees. Minder dan de helft van de warenhuizen neemt oude lampen aan voor recycling bij aankoop van een nieuwe lamp. Dit terwijl winkels hiertoe wettelijk verplicht zijn. Zo blijkt uit onderzoek door de Consumentenbond in opdracht van Stichting LightRec. Havé-Digitap gaat de led-(nood) verlichtingsproducten van het Belgische CE+T Technics distribueren. CE+T Technics is een spin-off van de Universiteit van Luik en ontwerpt en implementeert elektronische oplossingen voor led-(nood)verlichting en deurtelefoniesystemen. De nieuwe Ikea-vestiging in Zwolle wil de meest duurzame, grootschalige winkel van Nederland worden. Led-verlichting, zonnepanelen, warmteterugwinning, warmte- en koudeopslag en windmolens moeten hieraan bijdragen. De komst van IKEA gaat gepaard met een investering van vijftig miljoen euro. De Notre Dame heeft vierhonderd ledspots van Philips laten aanbrengen. Tijdens het ontwerpen van de verlichting ontdekten we talloze ornamenten en beeldjes die niemand ooit heeft kunnen zien omdat er geen spotje op gericht stond, aldus de bedenker van het lichtplan, Armand Zadikian. NORLED heeft de Nova geïntroduceerd. Dit design pendelarmatuur is geschikt als verlichting boven een balie. Dankzij de strakke vormgeving past de Nova volgens het bedrijf in een eigentijdse omgeving. De Nova is toepasbaar als individueel pendelarmatuur maar is ook koppelbaar om toe te passen als lichtlijn in winkels en kantoren. Het led netwerk leeft! Er gaat geen maand voorbij of beslissers uit het bedrijfsleven, onderwijs, bestuur, politiek en intermediaire organisaties ontmoeten elkaar tijdens congressen, borrels, lezingen, workshops of andere bijeenkomsten. In de rubriek LED s borrel doet LED Magazine verslag in woord en beeld... Euroshop breekt alle records De Euroshop in Düsseldorf heeft alle records verbroken. De beurs voor de retailmarkt waar (led-)verlichting een prominente rol heeft bezoekers uit honderdtien verschillende landen getrokken exposanten uit zevenenvijftig landen gaven acte de présence. De Euroshop is traditiegetrouw georganiseerd via vier segmenten, waar licht er één van is. Een van de Nederlandse aanwezigen was Philips. Het bedrijf won de AIT Innovation Award 2014 in de wacht gesleept met haar FlexFusion product. Het is een van de vele verlichtingsinnovaties die Philips introduceerde op de vakbeurs EuroShop te Dusseldorf. Een andere innovatie die Philips toonde was een nieuwe indoor GPS-oplossing die klanten via hun smartphone wijst op de meest efficiënte route naar producten op hun boodschappenlijst. De rol van led-verlichting? Philips gebruikt deze voor de navigatie. Een armatuur in het plafond wordt gekoppeld aan speciale software die de led-lamp een unieke lichtpuls laat uitzenden. De camera van een smartphone herkent de signalen en kan de klant als het ware van lamp naar lamp door de winkel begeleiden. Eventueel kan de klant ook nog worden gewezen op interessante aanbiedingen. Het routesysteem bevindt zich nog in de testfase. Op zijn vroegst zal het systeem volgend jaar worden uitgerold. De volgende editie van Euroshop vindt plaats van 24 tot en met 26 februari s borrel Tweede editie Week van de Openbare Ruimte succesvol In de maand april vond de tweede editie van de Week van de Openbare Ruimte plaats, waarbij in samenwerking met het InterGemeentelijk-overleg Openbare Verlichting één dag in het teken van openbare verlichting stond. Met name het opdoen van nieuwe ideeën en het leggen van contacten op hoog niveau werden genoemd als redenen om volgend jaar weer deel te nemen. Nieuw waren de debatsessies. De discussies waren georkestreerd rondom gerealiseerde participatieprojecten en vergaande burgerinitiatieven. In 2015 zal opnieuw in april een Week van de Openbare Ruimte georganiseerd worden. Vakbeurzen VSK en Elektrotechniek blijven zelfstandig Waar er sprake was van een mogelijk samengaan van de twee grootste installatievakbeurzen van Nederland - de VSK voor W-installateurs en Elektrotechniek voor de E- installateur - is dit vooralsnog niet het geval. De teruglopende bezoekersaantallen zijn volgens de organisatie geen aanleiding om de beurzen bij elkaar te zetten. De volgende editie van Elektrotechniek vindt plaats in oktober De volgende editie van de VSK vindt in februari 2016 plaats en de huidige indeling in productgroepen gaat op de schop. Voortaan kunnen exposanten kiezen uit de drie thema s woningbouw, utiliteit en industrie. Exposanten zijn wel nog altijd vrij om hun plek in één van de hallen te kiezen. 10 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 11

7 Frank van der Vloed, voorzitter Nederlandse Licht Associatie: Mogelijkheden van led-verlichting beter voor het voetlicht brengen Logischerwijs is ook voor de NLA ledverlichting een belangrijk onderwerp. Rond 2007 is led-verlichting op de radar van de NLA gekomen, memoreert Van der Vloed. De eerste leden kwamen toen met vragen op de proppen. De introductie van een nieuwe technologie en het gegeven dat de oude technologie in zijn geheel vervangen gaat worden brengt nogal wat met zich mee. Alle bedrijven zijn inmiddels wel geïnformeerd over de haken en ogen aan deze transformatie. De grote vraag is hoe de klant het ziet. Op het gebied van een gloeilampen, halogeenlampen, spaarlampen en gasontladingslampen is er een standaard, bij led-technologie is dat niet zo. Lumen De NLA is in dit kader volgens Van der Vloed van zeer grote toegevoegde waarde omdat zij er mede voor zorgt dat alle leden eenzelfde standaard ten aanzien van led-verlichting in de markt zetten. Dat is de enige manier waardoor de klant begrijpt waar wij het over hebben en hoe de klant een beslissing kan nemen om al dan niet over te gaan op led-verlichting. Een praktisch voorbeeld is volgens Van der Vloed het praten in wattages. Door de gloeilamp denkt men bij verlichting altijd in wattages, bijvoorbeeld in veertig, vijfenzeventig of honderd watt. Een gloeilamp van veertig watt komt nu overeen met een led-lamp van zeven watt. Maar morgen is dat misschien wel zes watt en overmorgen vijf of vier watt. Is wattage dan nog wel de referentie? Moet je daaraan vasthouden of richting de klant gaan praten over lumen? Daarnaast had elke gloeilamp en halogeenlamp dezelfde kleur. Dat was inherent aan de technologie. Met led kun je kleuren maken. Dat zijn allemaal onderwerpen waarover je de klant kunt De Nederlandse Licht Associatie (NLA) is een van de belangrijkste stakeholders in het Nederlandse verlichtingslandschap. In een derde artikel in een reeks van vier eerder schreef de redactie al over het InterGemeentelijk-overleg Openbare Verlichting (IGOV) en het FHI LED Cluster spreekt LED Magazine met Frank van der Vloed, voorzitter van de NLA en general manager voor de Benelux bij Philips Lighting. confronteren of over informeren. Want als je verwarring veroorzaakt bestaat het risico dat de technologie niet doorbreekt. Er is wat dat betreft voor de NLA en haar leden nog een hele weg te gaan om de consument op te voeden en voor het schap in de supermarkt of bouwmarkt doelbewust te laten kiezen. Ledengroei Van der Vloed is inmiddels al weer zeven jaar voorzitter van de NLA. In die periode is het ledenaantal volgens de voorman gestabiliseerd. De NLA heeft geen expliciete doelstelling wat het aantal leden betreft. Wij willen wel een goede representatieve vertegenwoordiging van de sector zijn. Met de opkomst van een aantal nieuwe led-bedrijven kan dat inderdaad een ledengroei betekenen. De doelstelling is echter meer kwaliteit. Je wilt een spreekbuis zijn namens de hele industrie. Wij staan niet alleen voor standaardisatie, maar ook voor communicatie naar externen; naar bijvoorbeeld de overheid en consumentenorganisaties. In deze transformatie is het belangrijk om de bijbehorende uitdagingen gezamenlijk op te pakken. Ook als groot bedrijf kun je dit niet alleen. Je merkt dat zelfs de overheid zoekende is. Niet alleen voor verlichting in haar eigen kantoren, maar ook bij een zaak als voorlichting richting het midden- en kleinbedrijf. En communicatie is volgens Van der Vloed essentieel. Als sector en NLA moet je blijven uitstralen dat je met dit nieuw type verlichting enorm veel energie kunt besparen. In Nederland wordt hard gewerkt aan alternatieve energieopwekking via zonnepanelen en windmolens, maar misschien kun je die energietransitie wel goedkoper realiseren door minder energie te verbruiken. Want wat verdient zich nu sneller terug dan energiezuinige verlichting? Vanuit je portemonnee is het veel interessanter om te kiezen voor energiezuinige verlichting. Onduidelijkheid Volgens Van der Vloed heeft ledverlichting in de professionele markt inmiddels ruim veertig procent marktaandeel. Dat percentage van de verlichtingsarmaturen is momenteel uitgerust met led s. Kijk je naar lichtbronnen die zowel een (semi-) professionele als consumentenoriëntatie hebben, dan zie je dat led twintig procent van de omzet van de lichtmarkt voor haar rekening neemt. Die percentages gaan in rap tempo omhoog. Onder meer door de opkomst van led-tl zal het de komende jaren heel snel gaan. Industriële bedrijfscomplexen en kantoren zullen daarbij in het professionele segment de dans leiden. Dat de consumentenmarkt qua marktaandeel achterblijft, heeft volgens Van der Vloed twee redenen. Onduidelijkheid over wat de nieuwe technologie is en de hogere aanschafprijs zijn daar debet aan. Je ziet nog steeds consumenten die denken dat je een led-lamp niet kunt dimmen of de kleur van het licht koud vinden. De consument wil gewoon die Kelvin, waarbij professionele toepassingen Kelvin volledig geaccepteerd zijn. Een dimbare led-lamp van Kelvin wordt voor consumenten de standaard, met de gloeilamp en halogeenlamp als referentie. Kleurechtheid Kleuren zien zoals ze zijn kleurechtheid is echter net zo belangrijk als de lichtkleur zelf, vervolgt Van der Vloed. Rood moet echt rood, groen echt groen en blauw echt blauw zijn. >>> 12 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 13

8 De toekomst van de lichtbranche COLUMN De NLA in het kort De Nederlandse Licht Associatie (NLA) is de branchevereniging voor producenten en leveranciers van verlichtingsarmaturen, lichtbronnen en voorschakelapparatuur. De NLA telt zo n dertig leden en behartigt de economische, technische en juridische belangen van haar leden. Verder deelt zij kennis over de markt, de branche en trends in de technologie met de leden en andere geïnteresseerden. Het is daarmee het aanspreekpunt voor alle vraagstukken aangaande (technische) ontwikkelingen, trends, regelgeving, normalisatie, keurmerk en certificering. >>> Pas dan heb je het over kwalitatief goede verlichting. Het kan niet zo zijn dat je in de winkel denkt een bruine broek te hebben gekocht die later groen blijkt te zijn. Wij staan er als sector voor dat mensen kunnen vertrouwen op kleuren. Dat vertrouwen in oude verlichting moeten wij continueren naar het vertrouwen in nieuwe verlichting. Aanvullend praten wij door de opkomst van led ook over elektronica. Led is een digitale lichtbron waardoor veel meer dingen mogelijk worden. Ik denk daarbij aan het op afstand besturen van verlichting en het van kleur laten veranderen van licht. Zaken die bij 14 LED MAGAZINE JUNI een gloeilamp niet mogelijk waren. Afhankelijk van de sfeer die je in een bepaalde omgeving wilt creëren kun je de led-verlichting sturen. In het voorjaar wil een winkel een heel andere kleurtemperatuur uitstralen dan in het najaar. Een kleding- of andere collectie vraagt daar om. De NLA wil volgens Van der Vloed uitdragen dat de mogelijkheden van led-verlichting veel verder gaan dan duurzaamheid en besparing. Hogere winkelverkopen, betere leerprestaties, een verbeterde gezondheid en meer veiligheid. Het kan allemaal met led. Wij willen samen met onze partners in de keten die mogelijkheden beter voor het voetlicht brengen. Zodat de leveranciers, installateurs en klanten beter met licht omgaan. In mijn visie zou elke installateur voor een eindgebruiker een lichtplan moeten maken om verlichting daadwerkelijk tot zijn recht te laten komen. De installateur is te vaak bezig met binnen het budget te blijven om zo een opdracht binnen te halen. Hij kan zichzelf echter beter Standaard Lichtplan Schoollokaal met LED armaturen PowerBalance RC461B PowerBalance RC461B 2400 Standaard lichtplan schoollokaal 7,20x7,20x3,00m conform de eisen van de NEN-EN :2011 differentiëren als hij laat zien wat je allemaal met licht kunt. Als je kennis van verlichting hebt dan weet je dat je moet praten over de houdbaarheid, reflectiefactoren, kleurtemperatuur en meer van dat soort elementen. Dan weet je wat een klant vraagt en dat het effect van verlichting relevant is voor de uitstraling van de winkel en dat je met verlichting ook in kunt spelen op leerprestaties in een school Voorstel 1: Systeemplafond 1200x600 mm PowerBalance RC461B Uitgangspunten lichtberekeningen: Reflectiefactoren (plafond/wanden/vloer) 70% / 50% / 20% Werkvlakhoogte 0,75 m Taakgebied Gehele ruimte m.u.v. randzone 0,50 m UGR 19 Behoudfactor 0,80* Praktijkverlichtingssterkte (Em) 300 lux (Basisonderwijs) Gelijkmatigheid Taakgebied (Emin/Egem) 0,60 * Behoudfactor gebaseerd op een levensduur met 83% lumenbehoud Voorstel 2: Systeemplafond 600x600 mm PowerBalance RC461B En wanneer kijkt Van der Vloed over een paar jaar tevreden terug op de prestaties van de NLA? De voorzitter is tevreden als de leden tevreden zijn en absoluut niets anders. Wat betekent dat? Ik denk dat de leden tevreden zijn als wij over vijf jaar de gehele transformatie waar de lichtindustrie zich in bevindt goed zijn doorgekomen. Dat wij in staat zijn geweest om Nederland zonder al te veel oponthoud over te laten schakelen op de nieuwe duurzame en hoge kwaliteit lichttechnologie en daarmee het leven van mensen hebben kunnen verbeteren Mijn verwachting is gelukkig grotendeels uitgekomen. Toen ik in 2007 het initiatief nam als Minister van Milieu om de gloeilamp uit te faseren, had ik daarover een duidelijk idee. De gloeilamp had zijn beste tijd gehad, was erg energie-ineffi ciënt en produceerde voornamelijk warmte in plaats van licht. Er waren veel energiezuinigere lampen op de markt, maar de verkoop daarvan stagneerde. Het was een kip-en-eiprobleem. De gloeilamp was in aanschaf zo goedkoop en geliefd bij burgers en professionele afnemers, dat deze de markt bleef domineren. Investeringen in technologische verbetering van energieeffi ciënte lampen bleven beperkt. Om uit deze patstelling te komen, was de enige oplossing het forceren van een technologische doorbraak. Ik zag led als de lamp voor de toekomst en de spaarlamp van belang in de overgangsfase. Wanneer duidelijk zou zijn voor de lichtproducenten dat deze strategie breed in Europa zou worden ingevoerd, verwachtte ik een enorme doorbraak in de ontwikkeling van de led-technologie. De lichtbranche deelde deze visie en was bereid gezamenlijk met mij op te trekken. Zij zorgde in Europa voor overeenstemming onder marktpartijen en ik overtuigde mijn collega-milieuministers in de Milieuraad van de Europese Unie van de noodzaak om de gloeilamp uit te faseren. In Nederland stelde ik een Taskforce in met vertegenwoordigers uit de detailhandel, lichtbranche, consumenten en overheid om de invoering van het voorgestelde beleid te begeleiden. Het afschaffen van het geliefde peertje riep natuurlijk ook weerstand op. Dat besefte ik me als Milieuminister heel goed. Mijn hoop was dat rond 2015 het alternatief voor de gloeilamp kwalitatief zo goed, energie-efficiënt en dus goedkoper zou zijn in gebruik, dat de kritiek sterk zou zijn afgenomen. Deze verwachting lijkt te worden bewaarheid. Het tempo waarin de led-technologie zich ontwikkelt, is spectaculair. Naarmate de afzetmarkt groeit, vermeerdert de opbrengst en daalt de prijs. De led zal het dan geleidelijk van de spaarlampen gaan overnemen. Zolang dit nog niet het geval is, blijft de spaarlamp een goed alternatief. Alleen bevat ze wel kwik en moet daarom apart worden ingezameld en gerecycled. In principe gaat led heel lang mee. Vervanging van lampen is nauwelijks meer nodig. Waaraan verdienen lichtfabrikanten dan, wordt mij vaak gevraagd. Dat is het interessante van deze tijd, is mijn antwoord. Fabrikanten zoeken naar nieuwe business modellen om hun toekomst veilig te stellen. In plaats van led-lampen te verkopen, verschuift de markt geleidelijk naar het leasen ervan. Je koopt geen lamp meer maar een hoeveelheid uren licht. Ook zie je lichtfabrikanten hun strategie verbreden naar het ontwikkelen van integrale oplossingen. Daarmee worden ze bijvoorbeeld medeaanbieder van de inrichting van een geheel kantoor of huis. Wat dit betreft is led niet alleen technologisch en ecologisch, maar ook economisch gezien revolutionair. Het luidt een nieuw tijdperk in waarin niet zozeer de verkoop van producten, maar het aanbieden van diensten centraal komt te staan. Als deze ontwikkeling gepaard gaat met een zorgvuldig omgaan met grondstoffen en energie, dan kan dit substantieel bijdragen aan duurzaamheid. Deze column verscheen eerder op de blog duurzaam verlicht Over Jacqueline Cramer Jacqueline Cramer is professor bij het Utrecht Sustainability Institute. Als minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer maakte ze namens de Partij van de Arbeid drie jaar deel uit van het kabinet-balkenende IV. LED MAGAZINE JUNI 15

9 Gesture controlled lighting breekijzer om bij de grote lichtbedrijven der aarde binnen te komen Wij moeten terug naar het jaar Vanaf een zolderkamer werkten Pepijn Herman en Frank Boon met hun elektrotechnisch ingenieursbureau Metatronics aan een meetsysteem om waterkwaliteit te meten in semiprofessionele installaties. Toen na een lange periode van productontwikkeling de twee ondernemers beseften de markt van afnemers niet goed genoeg in beeld te hebben, ging het roer radicaal om. Marketing bleek niet ons ding, memoreert Herman. Wij besloten ons daarom toe gaan leggen op het ontwikkelen van elektronica in opdracht van derden. En anno 2014 zijn wij klaar om een vooraanstaande positie in de wereld van led-verlichting te verwerven, onder meer via gebaargestuurde verlichting. Zo n vijf jaar geleden deed Metatronics haar intrede in de lichtmarkt. Veel Eindhovense designers kwamen met hun ideeën over trendy verlichting bij Metatronics terecht. Wij hebben onder meer lampen van internationale faam gerealiseerd voor Sander Mulder en Jos Kranen. Zij waren hun tijd ver vooruit, licht Herman toe. Gebaarinteractie De afzet van Metatronics blijft echter niet beperkt tot de lichtmarkt. Zo wordt ook aan gaming devices, interactief speelgoed en power managementsystemen voor bijvoorbeeld elektrische fietsen gewerkt. De basis? Herman: Het maken van slimme elektronische producten via user centered design. De gebruiker staat centraal. In die niche zijn wij de grootste. En met led is een voor Metatronics snelgroeiende markt genoemd. Led behoort tot de zes kerntechnologieën die Metatronics in huis heeft. Naast led zijn dit energy, smart solutions, sensoren, user interface, connectiviteit en lumotion (gebaarinteractie). Herman: Geïnspireerd door het Amerikaanse bedrijf IDO hanteren wij de designfilosofie dat je bij productontwerp multidisciplinair werkt, vanuit elk aspect naar het doel van het product kijkt en naar wat de eindgebruiker doet. Op die manier stellen wij de technologie maximaal ten diensten van de eindgebruiker. GaMechanger De producten waar Metatronics aan werkt doen volgens Herman dan ook meer dan je in eerste instantie zou verwachten. Het is niet langer genoeg als een (led-)lamp enkel licht geeft. Een lamp is door de opkomst van led eveneens een interactief apparaat dat zich aan de gebruiker dient aan te passen in plaats van andersom. Een van de technologieën die wij hebben ontwikkeld en gepatenteerd is het bedienen van een lamp met gebaren. De sector worstelt nog met de toegevoegde waarde van slimheid van verlichting, bediening met gebaren is natuurlijk een tastbaar voorbeeld. Volgens Herman is het verder wachten op het eerste bedrijf dat een wifi connected retrofit led-lamp introduceert. Als de grote jongens daadwerkelijk met een connected device komen is de toegevoegde waarde gevonden. Want de toegevoegde waarde zit niet in de lamp zelf, maar aan de achterkant. Led is geaccepteerd in de markt als de lichtbron van de komende jaren. Nu moet echter de gamechanger die led toegevoegde waarde laat bieden komen. Wij gaan toe naar een wereld van connected lampen die via een platform kunnen communiceren met andere systemen. Denk aan alarm- of detectiesystemen om licht te dimmen en te koppelen. Philips is daar best ver mee, maar er is nog geen open standaard. Connected device Bovendien is er volgens Herman voor de gevestigde orde in de lichtindustrie het risico dat een halfgeleiderbedrijf als Samsung in de markt van connected lampen stapt. Dan hebben de traditionele spelers een probleem, want een bedrijf als Samsung kan ontzettend veel waarde toevoegen op het gebied van connectivity en services. Anderzijds hebben de grote lichtbedrijven de distributiekanalen voor verlichting in handen. Voor een bedrijf als Philips is het daarom zaak de standaard te zetten en deze door de markt te laten accepteren. Om het gevaar van nieuwe toetreders als Samsung uit te bannen ziet Herman ook een rol voor Metatronics weggelegd. Een bedrijf als Osram is sterk in het maken van lampen maar mist de competentie om connected devices te maken. Wij kunnen voor hen touch, interface en wireless technologie op één hoop vegen en koppelen. Een complex systeem als smart lighting vergt een system integrator zoals Metatronics. Bovendien zijn wij als geen ander in staat om in een snel tempo voor hoge productievolumes te ontwikkelen. Want waar binnen de Nederlandse maakindustrie het credo de laatste jaren high mix, low volume is, ziet Herman dit juist anders. Voor machinebouwers is een dergelijk motto inderdaad van toepassing, maar voor de consumentenmarkt niet. Daar staat usability en daarmee de kunst van het weglaten voorop. Veel grote bedrijven duwen een technologie in de markt en stoppen er veel te veel zaken in waardoor een te complex product ontstaat. Licht als service De lichtbedrijven moeten zich in de visie van Herman dan ook omtoveren van lichtnaar serviceorganisatie. Licht als service is een wereldwijde trend. Een klant betaalt straks niet meer voor een duur led-lampje maar voor een gezond leven, betere nachtrust, efficiënt werken, enzovoorts. Aan een consument is dat misschien in eerste aanzet lastig te verkopen, maar als je een bedrijf kunt laten zien dat zijn werknemers vijf procent efficiënter werken door een bepaalde lichtbron heb je een business case. Herman verwacht binnen twee tot drie jaar de eerste grote platforms die dit aanbieden. Het zal geen vijf jaar meer duren. Degene die er vijf jaar over doet gaat het niet redden. Vergelijk het maar met de markt van de mobiele telefonie. Nokia miste een afslag op de snelweg en haar marktaandeel werd verpulverd. Concurrentievoordeel De Metatronics-oprichter is overtuigd dat zijn bedrijf een rol kan spelen in dit wereldwijde geweld. Wij zijn met een aantal bedrijven in gesprek om onze technologie beschikbaar te stellen waardoor zij concurrentievoordeel kunnen behalen. In plaats van zelf het wiel opnieuw uit te willen vinden, kunnen wij hun product versneld maken. Een van de breekijzers die wij qua technologie in huis hebben is het gepatenteerde gesture controlled lighting, de gebaargestuurde verlichting. Wij willen deze kennis en kunde voor de grote lichtbedrijven gaan inzetten. Het helpt ons bedrijf op de kaart te zetten. Tegelijkertijd besef ik als geen ander dat het intellectueel eigendom altijd maar beperkt houdbaar is. Wij hebben twee tot drie jaar de tijd om bij de grote lichtbedrijven der aarde binnen te komen. Vervolgens zijn wij in staat voor deze bedrijven de gehele systeemintegratie van het led-product en zelfs de productie te verzorgen. Deze ambitieuze plannen van Herman moeten tot een forse groei van het bedrijf leiden. Het aantal werknemers zal in de komende jaren met dertig tot veertig procent toenemen. De omzet moet zelfs verviervoudigen. Van een urenfabriek worden wij daarbij steeds meer een productenfabriek. Waar onze omzet nu nog voor tachtig procent uit dienstverlening en twintig procent uit productie komt, is het ons doel dat in de komende jaren om te draaien. 16 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 17

10 Meetapparatuur van Admesy borgt wereldwijd productiekwaliteit led s Er is geen enkel ander bedrijf ter wereld dat met één instrument één tot twintig seconden durende meting kan doen van spectrale data en flikkering van licht. Om alle eigenschappen te definiëren en zeker te weten dat verlichting met een dimmer niet flikkert, moest je vroeger drie tot vier verschillende metingen doen. Door de Cronus kan het met één apparaat. Aan het woord is Steven Goetstouwers van Admesy. Alweer bijna twee jaar geleden trad Goetstouwers toe als partner en chief executive officer bij Admesy. Goetstouwers kwam van de Limburgse ontwikkelingsmaatschappij LIOF. Daar was hij investment manager en kende Admesy ook in die hoedanigheid. LIOF heeft via haar investeringsmaatschappij al geruime tijd een aandelenbelang in het Ittervoortse bedrijf. Goetstouwers: De oprichters van Admesy Marcel Janssen en Ruud Bouten zijn echte techneuten. Vanuit hun zolderkamer zijn zij technologiegedreven de markt opgegaan. Toen ik mijn entree maakte stond er een bedrijf dat beschikte over fantastische producten, die bovendien afgenomen werden door grote spelers. Focus Onder die grote spelers is onder meer Samsung. Admesy ontwikkelt en vervaardigt hoogtechnologische meetapparatuur op het gebied van kleur- en lichtmeting voor gebruik in productieprocessen. De voornaamste afzetmarkten zijn de display- en ledindustrie. Onze oprichters kennen een geschiedenis in de display-industrie, duidt Goetstouwers. Zoals gezegd ben ik twee jaar geleden aan boord gekomen. De onderneming hikte toen tegen een groeispurt aan. In de afgelopen twee jaar is er vol gas gegeven. Alle bedrijfsprocessen zijn vergaand geprofessionaliseerd om op te kunnen schalen. Van kwaliteitsmanagement tot productie, planning, inkoop en R&D. Bovendien is focus aangebracht. Waar vroeger vooral vanuit de technologie ontwikkeld werd, zijn nu zakelijke keuzemomenten ingebouwd. De hoofdmoot van Admesy s klanten bevindt zich in Azië. Dit komt voort uit het feit dat wij ons in den beginne vooral toelegden op de display-industrie die zich nagenoeg volledig in Azië bevindt. Sinds anderhalf jaar zetten wij echter meer en meer producten af die op de markt van led s en solid state lighting (ssl) gericht zijn. Het is de verwachting dat deze veel vaker in Europa aftrek zullen vinden. Met spectometrie voor original equipment manufacturers is een derde markt genoemd waar Goetstouwers toekomst in ziet. Je kunt daarbij onder meer denken aan led-sorteerapparaten. Iemand anders bouwt dan die machine en wij kunnen de meetcomponenten leveren. Productieomgeving Het succes van het recept van Admesy schuilt volgens Goetstouwers in de productie-oriëntatie van de producten. Wij ontwikkelen onze meters om in een productieomgeving optimaal te functioneren. Veel concullega s doen dit voor laboratoria waar volledig andere eisen gesteld worden. In een productieomgeving moet je colori- of spectrometer klein, robuust en extreem snel zijn. Bovendien moet hij nauwelijks onderhoud vergen. Er mogen wat dat betreft niet of nauwelijks opties aan zitten zodat het correct functioneren gegarandeerd is. Alle knopjes van onze meters zitten daarom in de software en niet op het apparaat. >>> De colorimeter versus de spectrometer Een colorimeter is een apparaat dat wordt gebruikt om de absorptie van licht van een bepaalde oplossing te meten. De lichtabsorptie is dan te meten bij verschillende golflengtes oftewel kleuren van licht. Een spectrometer is een optisch instrument dat wordt gebruikt om eigenschappen van licht te meten in een specifiek gebied van het elektromagnetisch spectrum. De veranderlijke grootheid die meestal gemeten wordt is de lichtintensiteit, maar het kan bijvoorbeeld ook de polarisatie zijn. LED MAGAZINE JUNI 19

11 Tier-one, tier-two and tier-three suppliers in the open high-tech supply chain in the Netherlands have joined forces to create Brainport Industries. Brainport Industries designs, develops and manufactures leading, advanced, precise and intelligent high-tech equipment. YOUR HIGH TECH OPEN SUPPLY CHAIN >>> Admesy maakt voor display- en ledmarkt ook verschillende varianten, want ze vragen volgens Goetstouwers om wezenlijk andere producten. Bij displays gaat het vooral om colorimetrievraagstukken zoals het afregelen van het witpunt en is een colorimeter toereikend. In de ledmarkt wil men bijvoorbeeld ook de hoeveelheid lumen weten. Daar is ook een spectrometer vereist. Bovendien geldt voor de submarkt van ssl dat je ook flikkergedrag wilt meten. Het onregelmatig flikkeren van verlichting wil je immers voorkomen. Honderd procent inspectie van het productieresultaat is daarom noodzaak. Specifiek voor de led- en ssl-markt hebben wij daarom de Cronus ontwikkeld; een gecombineerde colori- en spectrometer. Hiermee kunnen bedrijven overigens alle standaard lichtanalyses uitvoeren. Dus niet alleen het flikkergedrag bepalen, maar bijvoorbeeld ook de golflengte vaststellen waarbij de led zijn hoogste lichtsterkte geeft, de zogenaamde peak wave length. Marktpositie Goetstouwers hoopt in de led-markt in de komende jaren eenzelfde marktpositie op te bouwen als in de displayindustrie. Daar heeft het bedrijf een topdriepositie. Wereldwijd zijn er zo n tien spelers actief. Konica Minolta is van oudsher de nummer één, maar wij trappen hen nu al vrij hard tegen de schenen. Dat komt hoofdzakelijk door prijs-kwaliteitverhouding. Wij zoeken doelbewust het terrein op van de gemiddeld geprijsde apparaten. Deze zijn nog net betaalbaar om in productielijnen te steken. Vervolgens proberen we een apparaat te bouwen dat nét onder de technische specificaties komt van de meest hoogwaardige apparaten die weer zeer kostbaar zijn. Het is vooral de Cronus waarmee Admesy in de visie van Goetstouwers het spreekwoordelijke goud in handen heeft. Er is geen enkel ander bedrijf ter wereld dat met één instrument een tot twintig seconden durende meting kan doen van spectrale data en flikkering van licht. Om alle eigenschappen te definiëren en zeker te weten dat verlichting met een dimmer niet flikkert, moest je vroeger drie tot vier verschillende metingen doen. Door de Cronus kan het met één apparaat. Wereldwijde dekking Overigens is ook de Cronus geschikt voor toepassing in een productielijn. Ik voorzie in de led-industrie een ontwikkeling die in de displaymarkt al enkele jaren geleden heeft plaatsgevonden. Daar testte men vroeger aan het einde van de productielijn steekproefsgewijs het resultaat. Vandaag de dag test men het op tien verschillende punten in het productieproces. Dat gebeurt voor ieder product en zodoende voor honderd procent. Het is zeer goed denkbaar dat er bij de productie van led s meerdere tests komen. Bijvoorbeeld na de productie van de led, na het aanbrengen van het fosfor, na het insteken van de driver en tenslotte een totale producttest. Daar ligt de toekomst. In diezelfde toekomst, bij zijn vijfjarig Admesy-jubileum, hoopt Goetstouwers een bedrijf te hebben waarbinnen de led- en ssl-markt voor eenzelfde omzet zorgt als de display-industrie. Wereldwijd hebben wij dan niet één, maar vier verkoop- en servicekantoren en is het team in Ittervoort uitgebreid van tien naar vijfentwintig medewerkers. De kantoren staan dan in Europa, Amerika en Azië en zorgen voor een wereldwijde dekking. Wij willen te zijner tijd in het rijtje van de grote namen genoemd worden. De grootste uitdaging? Blijven vernieuwen. Ook de led-markt zal bijvoorbeeld inline testen als standaard krijgen, maar daarna wil men die tests weer sneller, preciezer en accurater YOUR HIGH TECH OPEN SUPPLY CHAIN LED MAGAZINE JUNI 21

12 UIT GELICHT In de rubriek UITGELICHT toont LED Magazine ieder kwartaal in woord en beeld bijzondere projecten waarin led-verlichting is toegepast. De projecten zijn stuk voor stuk uniek. Soms vanwege de omvang, een andere keer door nieuwe technologie. Led-schermen en -displays Spuimarkt (Den Haag) Aan de Grote Marktstraat in Den Haag investeerden de gemeente en vastgoedeigenaren Syntrus Achmea/Rabobank Pensioenfonds in de afgelopen periode tweehonderd miljoen euro om het gebied rond het winkelcentrum Spuimarkt nieuw elan te geven. GLAIFA Lichtreclame werd geselecteerd om een groot aantal led-displays en -schermen te leveren. Deze order vloeit voort uit de overname van het Vlaamse ViaVision die wij afgelopen jaar hebben afgerond, vertelt Pieter Meijers, directeur van GLAIFA Lichtreclame. Wij zijn sinds 1945 actief in de wereld van neon lichtreclame. Nu led de boventoon voert in lichtreclame is het een combinatie van oud vakmanschap en nieuwe technologie. Dat led-schermen en -displays een verschil kunnen maken, wordt volgens Meijers in Den Haag duidelijk. Wij krijgen nu al terugkoppelingen van de lokale ondernemers dat de extra attentiewaarde leidt tot meer bezoekers. Het biedt ondernemers de kans om bezoekers digitale informatie aan te bieden, bijvoorbeeld over specifieke aanbiedingen en lokaal nieuws. Overigens zijn er niet alleen zeven grote led-schermen geplaatst van het type P5 en P6 en beschermd met een coating tegen corrosie van de zilte zeelucht maar worden de roltrappen ook met led aangestraald via wallwashers. En de toekomst? Meijers: Er is spin-off in zicht. Het vastgoedbedrijf bekijkt nu ook de mogelijkheden voor twee andere winkelcentra. Led en het wereldrecord radio maken van Giel Beelen (Hilversum) Het was een bijzondere prestatie die radio-dj Giel Beelen leverde. Hij verbrak het wereldrecord radio maken en zette dit op 198 uur. Een prestatie die met begeleiding van consultancybedrijf voor verlichting FluxPlus en een lichtinstallatie van Light Technology Nederland tot stand kwam. Via dynamische ledverlichting kon het slaap-waakritme van Beelen aangepast worden. Om de dj wakker te houden werd via de led-verlichting het daglicht nagebootst. Als een rustmoment of slaapperiode naderde, werd de led-verlichting steeds verder gedimd en van kleur veranderd. Door het licht te dimmen vlak voor het rustmoment gaat de productie van melatonine in het lichaam omhoog, waardoor de radiomaker slaperiger werd. In alle andere momenten onderdrukte het felle en blauwe licht de aanmaak van melatonine. Via deze lichttherapie kon optimaal gebruik gemaakt worden van de rustmomenten en kon Beelen fi t blijven gedurende zijn uitzending. 22 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 23

13 LED Mensen die in de verlichting werken praten geen abracadabra! Dit is wat ze bedoelen... De nieuwste producten en systemen Inspirerende workshops en lezingen JARGON LICHT VERVUILING De verhoogde helderheid van de nachtelijke omgeving door overmatig gebruik van kunstlicht. Lichthinder is de overlast die mensen en dieren hiervan ondervinden. LUX METER Instrument om rechtstreeks verlichtingssterkte te meten, bestaande uit een meetkop en een uitleestoestel. Deskundig advies op maat MEER INFO? #solarevent S/P-RATIO De verhouding tussen de scotopische luminantie S en de fotopische luminantie P voor het betreffende kleurenspectrum. Lichtberekeningen worden gedaan op basis van de dag-ooggevoeligheidscurve, oftewel bij een scotopische (S) lichtomstandigheid. Bij duister is er fotopische (P) lichtomstandigheid. Hoe hoger de S/P-ratio, hoe beter een lamp inzetbaar is voor verlichting op lage omgevingsverlichtingsniveaus. Dynamische verlichting Het ritme van dag en nacht, de seizoenen en het weer scheppen voortdurend veranderende lichtscenario s in de loop van de dag. Dynamische verlichting is een geavanceerde oplossing die de gunstige effecten van daglicht naar binnen brengt. Het levert een stimulerend natuurlijk licht dat het gevoel van welzijn verhoogt. VERLICHTINGSSTERKTE De verlichtingssterkte van een bepaalde oppervlakte komt overeen met de lichtstroom (het aantal lumen) dat erop invalt per vierkante meter en dit alles op één meter afstand van de lichtbron. Horizontale verlichtingssterkte duidt het licht op een tafel of vloer, verticale verlichtingssterkte duidt het licht tegen een deur of een muur. SCOTOPISCH ZICHT Het kijken bij weinig licht. De oogpupil is wijd en de maximale lichtgevoeligheid van het netvlies ligt bij een golflengte van 505 nanometer. Kleuren worden nauwelijks waargenomen. RGB Het RGB-kleursysteem is een kleurcodering, een manier om een kleur uit te drukken met behulp van een combinatie van de drie primaire kleuren Rood-Groen-Blauw. Bij led s wordt de term gebruikt om kleurenmixen met licht aan te duiden. Led s hebben de mogelijkheid om met RGB miljoenen verschillende kleuren te creëren. LED MAGAZINE JUNI 25

14 Arne Mans, beheerder openbare verlichting gemeente Tilburg: Honderd procent CO2-neutrale lichtmast, armatuur en lichtbron is de ambitie Als gemeente Tilburg hebben wij de plicht richting onze burgers om te zorgen dat de verlichting in de stad duurzaamheid, veiligheid en een bepaald comfort biedt. Wij zoeken daarom voortdurend naar de beste technologische oplossing om de straten en stad te verlichten en de juiste sfeer te krijgen tegen de beste kostprijs. Momenteel is led-verlichting de standaard. Twintig procent van de armaturen bestaat nu uit led. Aan het woord is Arne Mans, beheerder openbare verlichting bij de gemeente Tilburg. Arne Mans was voor zijn aanstelling bij de gemeente Tilburg in 2009 werkzaam bij een grote aannemer uit Nederland. Hier werkte mee aan de aanleg en verbreding van diverse grote Rijkswegen waaronder de A2, A7 en A15. In die hoedanigheid kwam ik al veelvuldig in aanraking met openbare verlichting, memoreert Mans. Led deed toen net zijn intrede, vooral vanwege de lange levensduur, maar de techniek had zich nog niet bewezen. De opdrachtgever was destijds nog niet klaar voor deze ontwikkeling en koos vrijwel altijd voor SON-T-verlichting of voor de CPO-verlichting. Toen er enkele jaren geleden een positie als beheerder voor openbare verlichting en verkeersregelinstallaties (VRI s) vrijkwam bij de gemeente Tilburg, reageerde Mans daarop. Mede in de wetenschap dat Tilburg op het gebied van openbare verlichting en verkeersregelinstallaties een vooruitstrevende stad is. Groots Zo gezegd zo gedaan. Inmiddels is Mans alweer vijf jaar werkzaam in de voormalige textielstad. Bij mijn entree werden er links en rechts pilots met led uitgevoerd en moest de technologie zich nog bewijzen. Vanaf dag één is daarbij opgetrokken met twee lichtfabrikanten, te weten Philips en Schréder. Wij hebben gezegd er vol voor te gaan en het groots aan te pakken. Het gevolg? Led is anno 2014 in Tilburg de standaard en de verlichting wordt dynamisch. Een van de grootste orders tot nu toe, is nog altijd die van het eerste uur. In 2009 werden led-armaturen aangeschaft bij Philips. Mans: Het bezorgde ons een topvijfpositie in de lijst met meest actieve gemeenten in led-verlichting. Op dit moment is twintig procent van onze lichtpunten met één of meerdere armaturen voorzien van een led-lichtbron. Het gaat om circa led-armaturen. Wijkregisseurs Volgens Mans voert Tilburg samen met Schréder en Philips voortdurend een zoektocht uit naar het meest efficiënte lichtbeeld dat op straat gerealiseerd kan worden. Het is niet zo eenvoudig dat je een lichtbron weg kunt nemen en een nieuwe kunt terugzetten. Je moet naar een systeem kijken wat de verlichting dynamisch en stuurbaar maakt. Mede daarom plaatsen wij bij de nieuwe armaturen outdoor controllers. Dit om meer grip te krijgen op onderhoud, energieverbruik, comfort en sociale veiligheid. Zo kunnen wij real time de verlichting aanpassen aan de situatie ter plaatse. In de toekomst willen wij ook proeven starten om onder andere de VRI s te koppelen aan de openbare verlichting. Op deze manier kun je zoveel mogelijk informatie koppelen, want waarom zou je een doorgaande weg verlichten als er geen verkeer rijdt? In samenspel met de Tilburgse wijkregisseurs wordt volgens Mans bekeken waar het mogelijk is de verlichting te dimmen. Je hebt in een stad altijd gebieden waar het veiliger en onveiliger is, evenals urgentiegebieden. Op die plekken wil je de verlichting vanaf twaalf uur misschien wel niet verder dan vijfenzestig procent dimmen of niet dimmen terwijl dat in andere wijken wel kan. Dat moet je proefondervindelijk vaststellen en in samenspraak met de bewoners dat zijn nog steeds je klanten regelen. Versnelling Wanneer precies alle conventionele verlichting door led vervangen zal zijn, vindt Mans moeilijk te voorspellen. Er staat geen hard jaartal op. Afhankelijk van het type lichtbron vervangen wij circa vijftienhonderd tot tweeduizend lichtmasten per jaar. Soms kunnen wij daarbij een versnelling toepassen. Zo hebben we alle SOX-lampen met een versnelling uitgefaseerd. Daarvoor is een speciaal model ontwikkeld dat ter goedkeuring voorgelegd is aan de gemeenteraad. Daarbij is aangetoond dat het laten hangen van de SOX-verlichting op termijn meer geld kost dan het preventief vervangen. Afgelopen jaar zijn daardoor extra led-armaturen geplaatst. Al met al verwacht ik dat het nog wel tien tot vijftien jaar zal duren alvorens er enkel led-verlichting in Tilburg staat. En misschien staat er ooit wel een concurrent op van led, vervolgt Mans. Dat is heel moeilijk om te voorspellen, omdat je niet alle technologieën op de voet kunt volgen. Ten tijde van de gloeilamp en de tl wisten wij ook niet wat voor ontwikkeling ons stond te wachten. Misschien staan er bij technisch hoogstaande firma s nu ook wel nieuwe technologieën op stapel. Als gemeente Tilburg hebben wij de plicht richting onze burgers om te zorgen dat de verlichting in de stad duurzaamheid, veiligheid en een bepaald comfort biedt. Wij kijken daartoe voortdurend wat de beste technologische oplossing is om de straten en stad te verlichten en de juiste sfeer te krijgen tegen de beste kostprijs. Onder duurzaam verstaan wij een combinatie welke een positieve invloed heeft op de volgende pijlers: people en planet, maar ook op profit. Als een van die pijlers negatief uitvalt dan wordt het een moeilijk verhaal om overeind te houden. Pilots Een van de proefprojecten die Tilburg binnen haar gemeentegrenzen heeft uitgevoerd vond in Berkel-Enschot plaats. Wij hebben daar licht op aanvraag gehad, destijds een Europese primeur. Samen met Philips hebben wij eind begin 2011 deze pilot georganiseerd en straatverlichting die reageert op beweging getest. LumiMotion de verlichting van Philips brandt automatisch feller zodra mensen voorbij fietsen of lopen en dimt als niemand zich in de buurt bevindt. Dat is het principe in een notendop. Uit de bewonersenquête bleek dat de burgers met licht op aanvraag net zo tevreden waren als burgers met conventionele verlichting. Dit terwijl het voor ons een enorme energie- en milieubesparing oplevert. Verder is Tilburg ook betrokken bij het InterGemeentelijk-overleg Openbare Verlichting (IGOV). Het delen van informatie is van grote waarde, onder meer over de relatie met netbeheerders en nieuwe ontwikkelingen in de markt. Dit zijn veelal heel grote en machtige bedrijven of organen. Het is prettig om als gemeente te overleggen en standpunten in te nemen om gezamenlijk de juiste weg te bewandelen. Ik vind het belangrijk dat er verlichting geplaatst wordt waarbij het budget voor het overgrote deel op straat gezet wordt en juist niet onder de grond verdwijnt. Uiteraard wel zonder dat daarbij aan de veiligheid van de complete installatie in de buitenruimte wordt getornd. Overigens heeft de komst van led-verlichting in dat kader veel vooruitgang gebracht. Als het verlichtingsniveau in het verleden te laag was, moest je de verlichting opwaarderen of verplaatsen en de netbeheerder de infrastructuur aan laten passen. Met led-verlichting is dat meestal niet nodig en kun je het verlichtingsniveau met de nieuwe led-armaturen aanpassen. Niet alleen samenwerking met andere gemeenten is volgens Mans van toegevoegde waarde, maar ook het optrekken met bedrijven biedt meerwaarde. Zo is samen met het in de regio gevestigde Sapa een cradle-to-cradle cyclus gerealiseerd. De lichtmasten worden CO2-neutraal geproduceerd en gerecycled. De oude lichtmasten zijn geen afval maar dienen als grondstof voor de nieuwe. In de toekomst hopen wij ook een volledig CO2-neutraal lichtpunt te kunnen plaatsen. De mast is het al, het armatuur grotendeels ook en nu is de ambitie het totale product CO2-neutraal te maken. 26 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 27

15 POWER EN PASSIE VOOR DE BRABANTSE ECONOMIE Het led-kwaliteitsdilemma COLUMN Vol overgave en keihard werken voor de Brabantse economie van vandaag en morgen is al meer dan 30 jaar onze uitdaging. We zijn de spin in het web die partijen bij elkaar brengt, coalities smeedt, initiatieven van de grond tilt en projecten regisseert. Dat doen we als toegewijde promotor en acquisiteur die buitenlandse bedrijven weet binnen te halen. Als inventieve financial engineer die investeert in bedrijven of hen de weg wijst in het netwerk van kapitaalverstrekkers. Als creatieve business developer die innovaties met nieuwe marktkansen stimuleert en doet slagen. En als erkende ontwikkelaar van werklocaties die daarmee zorgt voor een kwalitatief hoogwaardig vestigingsklimaat. We geven alles wat we in huis hebben om top prestaties te leveren die de Brabantse topclusters versterken. Zodat Brabant internationaal kan concurreren en met haar kennisintensieve economie duurzame oplossingen biedt voor maatschappelijke vraagstukken. Afgelopen februari organiseerden wij de eerste led vakbeurs van de Benelux in de Jaarbeurs Utrecht, LED Expo. De reacties van zowel bezoekers als exposanten waren bijzonder positief en de verwachtingen voor de komende jaren zijn hoog. Ruim dertig van de exposanten schreef zich direct in voor de komende editie in februari De led-markt groeit en dat merken we. Toch zitten we met een grote uitdaging voor de komende edities. Een uitdaging waar ook onze bezoekers mee worstelen, hoe selecteer je kwaliteitsproducten en -bedrijven waar niet aan getwijfeld hoeft te worden? Democratisering De verlichtingsmarkt is een oude en grote markt die de afgelopen honderd jaar door enkele giganten gedomineerd werd. De led-markt biedt ineens honderden, zo niet duizenden nieuwe merken aan. Naamsbekendheid of een gebrek daaraan zegt niets over de kwaliteit van de producten of diensten. We worden sinds enkele jaren overspoeld door een led-markt democratiseringsgolf. Iedereen met een ontwerp of een plan kan ledproducent of importeur worden. Het is voor niemand mogelijk eenvoudig aan te wijzen welke merken en producten van onberispelijke kwaliteit zijn en welke slecht of twijfelachtig zijn. Als het voor ons als duurzaam kenniscentrum dat onder andere LED Expo organiseert al moeilijk is, hoe moet een architect, ambtenaar, facility manager, installateur of inkoper bij ziekenhuizen en scholen dan een weloverwogen keuze maken uit het enorme aanbod? Keurmerken Het is voor de persoon die een besluit moet nemen over het al dan niet aanschaffen van led-verlichting niet makkelijk. De grote diversiteit aan aanbieders en de snelle vernieuwing en verandering van het productassortiment geeft weinig houvast. Het aanbod van lampen en armaturen wisselt, vaak zelfs per bedrijf, sneller dan dat een keurmerk of certifi - cering afgegeven kan worden. Nederland kent diverse instanties die lampen testen, toch ontbreekt een eenduidig keurmerk. Keurmerken als dat van Dekra en OliNo hebben inmiddels een status en belangrijke rol in de sector, maar zijn vaak te complex, prijzig, de looptijd voor het afgeven van een keurmerk duurt te lang of er ontbreekt een enorme slag in de communicatie richting de eindklant. Ook voor financieringsconstructies is het belangrijk dat er een keurmerk komt waar we als sector op kunnen vertrouwen. Een norm voor producten en wellicht zelfs voor bedrijven. Sector professionaliseer Als deze laatste stap gezet wordt door de sector als geheel, staat niets de uitrol van led-verlichting meer in de weg. Dan is een scenario waarbij tachtig procent van alle verlichting in 2020 led-verlichting is, zoals voorspeld door McKinsey, haalbaar. Wij willen daar als LED Expo niet alleen een rol in spelen als clubhuis van de led-verlichtingsbranche, maar geven daar ook een aanzet toe door naar de kwaliteitsborging van onze deelnemers te vragen op ons inschrijfformulier. Over Rolf Heynen Rolf Heynen is politicoloog, ingenieur, columnist en spreker. Heynen is partner bij duurzaam communicatiebureau Good!. Vakbeurzen LED Expo, Solar Solutions, het Solar Trendrapport 2014 en het aankomende Nationale LED Trendrapport 2015 zijn enkele projecten van Good!. UITDAGEN EN VERSNELLEN LED MAGAZINE JUNI 29

16 Bart Spaapen: Europese productie led-verlichting is volstrekt logisch Spaapen Handelsmaatschappij behoort in de Nederlandse verlichtingsklas tot de groepsoudsten. Het bedrijf is sinds de jaren zestig actief en kent onder meer een roemrijke geschiedenis in de wereld van tl. In de afgelopen vijf jaar heeft het bedrijf massaal ingezet op de ontwikkeling van led-verlichting en met succes volgens directeur Bart Spaapen. Led maakt tl op lange termijn overbodig. De opkomst van deze technologie is onomkeerbaar. Onze led-omzet groeit momenteel met tientallen procenten per jaar. Bart Spaapen behoort tot de tweede generatie aan het roer van het familiebedrijf Spaapen. Zijn ouders startten de handelsmaatschappij in 1964 en vandaag de dag heeft de ondernemer samen met zijn zus de touwtjes in handen. Aansluiting zoeken bij toonaangevende leveranciers is daarbij nog altijd het motto. Waar wij vroeger verlichting vanaf pallets verkochten, zijn wij door de jaren heen gespecialiseerd geraakt in maatwerk, duidt Spaapen. Wij zijn in staat geweest van het bulkproduct een product te maken dat aansluit bij de behoefte van de individuele klant. Onze Norton tl-armaturen waren daarbij in de afgelopen tientallen jaren het paradepaard. Anno 2014 verkopen wij zowel conventionele en hoogfrequente fluorescentie-armaturen als led-armaturen. Wij proberen daarbij opnieuw voor de troepen uit te lopen door met onze eigen Norton Ledization led-verlichting een forse stap te zetten richting geïntegreerde gebouwautomatisering. Vertrouwd jasje De eerste stappen in de wereld van ledverlichting werden volgens Spaapen in 2009 gezet. Op basis van een klantvraag werd het bedrijf geënthousiasmeerd. Er werd ons gevraagd om voor de twee merken die wij destijds voerden Norton en Economy armaturen led-producten te introduceren. Wij werden in staat geacht led-verlichting te maken met dezelfde kwaliteit die wij bij tl-verlichting hanteerden. Er was in die periode namelijk een stortvloed aan nieuwe merken, maar de bij ons afnemende groothandels waren op zoek naar led-producten van een gerenommeerd merk als Spaapen. Wij zijn vervolgens aan de slag gegaan met als basisgedachte value for money. Led moet verkoopbaar zijn. Het moet aan de eindgebruiker uit te leggen zijn dat hij een goede investering doet. De eerste producten die Spaapen onder haar nieuwe merk NORLED introduceerde waren led-spots van één en drie watt. Al snel volgde ook een led-alternatief als het spreekwoordelijke warme broodje van de bakker, het SPA-portiekarmatuur. Dit T5-armatuur dat wij al sinds 1984 in ons productportfolio hebben. Dat was ook de opmaat voor de introductie van de Norton Ledization-lijn, nu bijna twee jaar geleden. Dat is een productenlijn met led-armaturen in een vertrouwd jasje. Het zijn Norton armaturen die beschikken over volledig geïntegreerde led-verlichting. Bovendien is tet een gepatenteerd product. Prijsgeven Als handelmaatschappij voert Spaapen drie merken: Norton (waaronder de productlijn Norton Ledization), NORLED en Economy armaturen. Spaapen levert haar producten daarbij uitsluitend via de groothandel. Ik geloof nog steeds in dit model omdat het elke partij beter in staat stelt de verschillende kernactiviteiten uit te oefenen. Nagenoeg alle elektrotechnische en verlichting-groothandels bieden onze producten aan. Meer en meer worden wij ook benaderd door gespecialiseerde led-grossiers die vanwege de kwaliteitseisen bij ons komen. Deze nieuwe toetreders vormen voor ons bedrijf een extra markt, want ook de traditionele groothandel anticipeert snel op de vraag naar led-verlichting. Wij bieden hen ook de handvatten om in plaats van een T8, T5 of PL armatuur een led-armatuur in de markt te zetten door een lagere total cost of ownership en betere lichtkwaliteit. Wij zijn duidelijk een partij die de markt wil bepalen, vervolgt Spaapen. Sinds jaar en dag proberen wij ons te onderscheiden door de juiste prijs-kwaliteitverhouding. Met de technologieën die wij in huis hebben, kunnen wij ons inziens altijd een concurrerend aanbod doen. Wij denken daarbij niet in percentages marktaandeel. Dat is geen race voor ons. Ons doel is continuïteit. Wij willen onze topdriepositie in ieder geval niet prijsgeven. Of Philips een uitdager is? Wij willen onze positie ten opzichte van Philips niet veranderen. Overtuiging Spaapen heeft voor Nederlands design en Europese productie gekozen. De meeste armaturen komen van oudsher uit Duitsland maar de Ledization-lijn is met een Franse partner opgezet. Volgens de directeur is het bedrijf ook nooit in de verleiding geweest om deze armaturen in het Verre Oosten te gaan produceren. Ik ben niet tegen productie in Azië, want het is absoluut niet zo dat alles afkomstig uit die regio rommel is. Maar wil je de kwaliteit die de markt vraagt in China of Taiwan laten produceren, dan is dat ontzettend lastig. Dat geeft mij de stellige overtuiging dat je net zo goed in Europa kunt produceren. Want het Verre Oosten heeft nu eenmaal het nadeel dat er kostprijs gedreven gewerkt wordt en dat gaat regelmatig ten koste van de kwaliteit. Sinds jaar en dag doen wij zaken met de grote fabrikanten van Europa. Taalbarrières zijn niet aanwezig, de lijnen zijn kort en door verregaande automatisering liggen de productiekosten op een acceptabel niveau. Europese productie is dan volstrekt logisch. Het nadeel van de led-markt is dat er ontzettend veel tijdelijke oplossingen geboden worden. Daarbij is er een duidelijke relatie tussen de prijs en de kwaliteit. Wij hebben heel duidelijk voor de kwaliteits-as gekozen. Gelukkig vindt er onder de cowboys al een shake-out plaats, alhoewel ik ze nog regelmatig tegenkom. Active trimming Een van de sterke troeven die zijn bedrijf naast Europese productie volgens Spaapen in handen heeft, is de zelfstandige productontwikkeling. Het printed circuit board (pcb) is bijvoorbeeld ons eigen ontwerp. Met led s die geleverd worden door twee wereldwijd leidende producenten brengen wij op het pcb kleine weerstandjes aan waarna active trimming plaatsvindt. Dit betekent dat op alle plaatsen de lichtintensiteit en het stroomniveau gemeten worden. Wij passen het stroomniveau vervolgens aan naar de laagste waarde die gemeten wordt. Dit active trimming bezorgt elke led precies dezelfde levensduur en minimaliseert het verval in kleur en licht. Het is de succesfactor van ons product en niet voor niets gepatenteerd. Een ander belangrijk facet is onze keuze voor montage van led op staal met behulp van een aluminium podium en warmtegeleidende tape. Hierdoor wordt de kritische warmtegrens van de led s nooit overschreden. Een andere vernuftige vinding is onze diffuser de lichtverdeler van het acryl PMMA. Hierdoor komt het rendement op drieënnegentig procent uit. En de toekomst? Spaapen besluit: Led gaat een oplossing bieden waardoor tl op lange termijn overbodig wordt. Anderzijds zijn wij niet het bedrijf dat led koste wat kost in de markt duwt om tl naar de achtergrond te drukken. Als onze klanten tl willen omdat het een economisch rendabel product is in verband met de branduren en het beschikbare budget, dan leveren wij nog in lengte van jaren tl-verlichting. De opkomst van led is echter onomkeerbaar. Vorig jaar steeg onze led-omzet met veertig procent en in de eerste vier maanden van 2014 is er al een groei van vijfendertig procent geweest. 30 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 31

17 Kees van de Lagemaat over dali en led-verlichting: Bits over power gaat een grote vlucht nemen Proefbouw met led Brug 59 Brouwersgracht verouderd. Ik ben ervan overtuigd dat er netwerksystemen gaan verschijnen die vele malen sneller zullen zijn en die data op een goede manier kunnen verhuizen. Bits over power - data over de voedingskabel - gaat een grote vlucht nemen. Van de Lagemaat is zoals het in de volksmond genoemd wordt een oude rot in het vak. Bijna veertig jaar geleden maakte hij zijn entree bij het Haarlemse toneel. De eerste twintig jaar van zijn carrière in het lichtvak werkte Van de Lagemaat voor vrijwel alle grote Nederlandse toneelgezelschappen waaronder Toneelgroep Amsterdam, de Blauwe Maandag Compagnie en het Nationale Toneel. Maar ik heb ook veel opera s gedaan, memoreert Van de Lagemaat. Sinds 1987 ben ik actief als zelfstandig lichtontwerper. Zo n vijftien jaar geleden heb ik mij toegelegd op de wereld van architectuur en sindsdien heb ik veel Amsterdamse projecten en musea gedaan. Grachtengordel Een van de grote werken van de Haarlemse lichtontwerper is de ontwikkeling en het opstellen van een visie om de historische grachtengordel met bijbehorende bruggen van Nederlands hoofdstad van nieuw licht te gaan voorzien. Met de uitrol is Amsterdam nu drukdoende, duidt Van de Lagemaat. De Visie dateert uit Tegelijkertijd is het een traject van de lange adem. Door wisselingen van de wacht binnen de politiek en het overtuigen van welstandscommissies is dit een project dat decennia in beslag neemt. En led-verlichting in de carrière van Van de Lagemaat? Dat kwam zo n tien jaar geleden voor de lichtontwerper voor het eerst voorbij. In die tijd noemden wij het het zielloze licht. Ik was er destijds vanwege de matige prestaties een zeer grote tegenstander van. Het was laag van frequentie en kende een slechte kleurweergave. De ommekeer voor Van de Lagemaat kwam toen hij de opdracht kreeg om bij de renovatie van het Scheepvaartmuseum de verlichting dusdanig te ontwerpen dat alle kunstwerken getoond konden worden. De klimatologische omstandigheden die beïnvloed worden door licht moesten daartoe verbeterd worden. Samen met Nico van der Klugt heb ik daarvoor Bits over power - data over de voedingskabel - gaat in de komende jaren een grote vlucht nemen. De huidige standaard dali is zo traag dat ik het daar waar mogelijk ontwijk. Zo is in het Scheepvaartmuseum voor honderd procent gebruikgemaakt van dmx. Daar waren communicatiekanalen. Een aantal dat dali niet aankan. En eerlijkheidshalve is dmx ook al weer verouderd. Ik ben ervan overtuigd dat er netwerksystemen gaan verschijnen die vele malen sneller zullen zijn en data op een goede manier kunnen verhuizen. Aan het woord is lichtontwerper Kees van de Lagemaat. De met led aangelichte Blauwbrug een systeemontwerp gemaakt. Daarbij werd duidelijk dat led-verlichting voor negentig procent van de locaties in het museum de oplossing was. Wij wisten vanaf het moment van intekenen, dat de kleurweergave nog niet boven de tachtig zat en de kleurtemperatuur nog in het stadium van koelwit. De prognoses waren echter dusdanig dat we erop vertrouwden dat vanaf het moment van ontwerp in 2007 tot implementatie in 2011 de prestaties ver genoeg verbeterd zouden worden. Wij hebben de gok genomen en het is goed uitgepakt. Mede doordat wij in samenwerking met Zumtobel het ledarmatuur hebben ontwikkeld. Dmx versus dali Vandaag de dag kan led-verlichting volgens Van de Lagemaat niet meer weggedacht worden uit het speelveld. Het heeft dat mogelijk gemaakt wat wij in het theater altijd al wensten: de mogelijkheid tot honderd procent manipulatie van licht. Omdat led puur elektronica is, is het zeer goed te controleren. Het heeft heel lang geduurd voordat de kwaliteit boven de efficiënte uitstak, maar nu zijn er bijvoorbeeld systemen van Xicato die geweldig goed van kwaliteit zijn. Met de opkomst van intelligente led-modules zal dat alleen maar beter worden. Want op het gebied van controle en efficiency hebben we de laatste twee jaar al enorme sprongen voorwaarts gezien en er is nog veel meer mogelijk. Nu de kwaliteit onder controle is, is er immers meer aandacht voor andere zaken. Waar wij ons nu op een niveau van honderd lumen per watt bevinden, ben ik ervan overtuigd dat dit binnen twee jaar tweehonderd lumen per watt zal zijn. Dat zijn waardes waar ik nu mee reken voor een opdracht bij Naturalis. Ik schrijf verlichting voor die in 2016 gebruikt gaat worden omdat het gerenoveerde Naturalis in 2017 opengaat. Volgens Van de Lagemaat is het niet meer dan logisch dat hij en zijn vakgenoten dergelijke inschattingen maken. Wij zitten dichtbij op het vuur en zijn een van de weinigen die de voortgang der technologie goed in de gaten kunnen houden. De noodzaak van het gebruik van een lichtontwerper wordt hiermee steeds duidelijker aangetoond. Wij moeten niet alleen een verhaal vertellen met licht, maar ook over kennis van lichttechnologie beschikken. Ik maak nu met de opkomst van led de derde overgang qua lichttechnologie mee, dat is mijn vak. Een van de technologische progressies die de lichtontwerper in de komende jaren nog hoopt te verwelkomen is een verbetering van dali. Dali is niet het meest geschikt voor toepassing in de architectuur. Sterker nog, het is zo traag dat als ik het kan ontwijken, ik dat doe. Zo is in het Scheepvaartmuseum voor honderd procent gebruikgemaakt van dmx. Daar waren communicatiekanalen. Een aantal dat dali niet aankan. En eerlijkheidshalve is dmx ook alweer 272 bruggen Terug naar Amsterdam. Bij het uitlichten van de Amsterdamse bruggen wordt volgens Van de Lagemaat enkel led toegepast. Dat is een inhoudelijke keuze. Het gaat niet om de technologie, maar om het beter tot zijn recht laten komen van de driedimensionaliteit van de bruggen. Om het oneerbiedig te zeggen is het op veel plaatsen momenteel een façade van kerstboomverlichting. Dat is ontstaan vanuit een feestelijk evenement waarvoor men wat gloeilampen ertegenaan heeft gezet die tot in lengte van jaren zijn blijven staan. In de visie die wij op papier hebben gezet tonen wij dat het om heel andere dingen gaat. Want wat is eigen aan een brug? Er stroomt water onderdoor en het is een onderdoorgang voor de scheepvaart. Het is een verbinding van oever naar oever voor het landverkeer. De locatie waar een brug zich bevindt is een belangrijk beeldend en bindend onderdeel voor de architectuur van een stad. Het aantal historische Amsterdamse bruggen in totaal - toont dat ook aan. Bij het verlichten van bruggen zijn er volgens Van de Lagemaat dan ook drie dimensies. Allereerst is er licht onder de brug, vervolgens het aanstrijken van de façade van de brug zonder dat je de lichtbron ziet. En tenslotte is er keylight. Dat is een term uit het theater waarmee bedoeld wordt het toevoegen van dramatologie aan de brug, wat het een eigen identiteit geeft in de architecturale ruimte, want dat is licht ontwerpen. De verlichting van al deze bruggen binnen bijvoorbeeld tien jaar vervangen is te kostbaar. Ook Amsterdam heeft het niet in een verborgen laatje liggen. Van de Lagemaat besluit: Een belangrijke boodschap om uit te dragen is het behoud van diversiteit. Ik ben geen voorstander van het weggooien van andere lichttechnologieën door de toenemende dominantie van led. Alle lichtbronnen moeten naast elkaar kunnen bestaan omdat ze zo specifiek zijn in hun karakter. Je wilt ze eigenlijk als ontwerper ook allemaal gebruiken om je creativiteit niet te beperken. 32 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 33

18 Lightronics voorziet transformatie van fabrikant naar lichtservicebedrijf Jos Spapens viert in november zijn twintigjarig jubileum bij Lightronics. Sinds 2008 is Spapens daarbij samen met collega-directeur Frans Haafkens voor twintig procent aandeelhouder. De overige tachtig procent van de aandelen is in handen van het investeringsvehikel De Hoge Dennen. Destijds hebben wij de productie afgestoten en voeren wij enkel de eindassemblage van onze producten uit. De onderdelen worden geproduceerd door toeleveranciers op basis van onze vereisten en met matrijzen waar wij eigenaar van zijn. Het grote voordeel is dat al onze medewerkers altijd aan het werk zijn, ook als er een dip in de productie zit. Mede daardoor hebben wij de afgelopen jaren minder van een crisis gemerkt. Water Toch heeft de crisis volgens Spapens wel degelijk veranderingen met zich meegebracht. De crisis dwingt je na te denken over innovatie. In ons geval heeft dit ertoe geleid dat wij in nieuwe markten actief zijn geworden om een stevigere voet aan de grond te krijgen in Noordwest-Europa. Allereerst hebben wij een nevenvestiging in Duitsland geopend, Lightronics GmbH. Bovendien hebben wij partners gevonden die onze producten voor het voetlicht brengen in Noorwegen, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk, Luxemburg en België. Het zijn klanten die wij exclusief gemaakt hebben en die nu onze producten distribueren. En wat betreft Spapens ligt er nog meer uitbreiding in het verschiet. Ik heb de wens om in meer Scandinavische landen actief te worden, het Duitstalige deel van Noord-Italië te bedienen en tenslotte het water over te steken naar het Verenigd Koninkrijk. De potentie is er. In het buitenland is het volgens Over vijf jaar zijn wij geen lichtfabrikant meer, maar een lichtservicebedrijf. Wij zullen niet langer enkel een armatuur, maar een service aanbieden. Deze zal naast het leveren van een armatuur bestaan uit het zorgen dat het licht blijft branden. Te zijner tijd hebben wij bovendien in alle landen van Noordwest- Europa een stevige voet aan de grond gekregen. Aan het woord is Jos Spapens, managing director van Lightronics uit Waalwijk. GEO in Kerkrade, wand en plafondverlichting Spapens vooral de straatverlichting die in trek is. En ook de nichemarkt van extreem slagvaste verlichting loopt in bijna alle landen goed. Levensduur Overigens voert led-verlichting volgens Spapens in de meeste marktsegmenten waarin het bedrijf actief is (red. zie kader) de boventoon. Onze eerste stappen in de wereld van led vonden plaats in In dat jaar hebben wij in nauwe samenwerking met Philips een onderzoek uitgevoerd naar een led-alternatief voor de PLL-lamp. Het resultaat was de Fortimo LLM, een ledproduct met een beetje van Philips en een beetje van Lightronics. De eerste gemeenten die dit product adopteerden waren de echte koplopers. Met ons bedrijf hadden wij het grote voordeel dat deze led-lampen zeer snel geplaatst konden worden in onze installed base. Jaren geleden voorzagen wij onze armaturen al van het Unicliqsysteem waardoor de wissel naar led gemakkelijk gerealiseerd kan worden. Overigens naderen wij het punt dat de ledverlichting in de openbare ruimte een langere levensduur heeft dan de gewenste levensduur van het armatuur. In de openbare ruimte brandt de verlichting zo n uur per jaar. Wij stellen dat onze led s honderdduizend branduren kunnen draaien. De levensduur is daarmee vijfentwintig jaar. In de markt van straat- en terreinverlichting bestaat zestig procent van Lightronics omzet inmiddels uit led. Spapens: Toch komen wij nog gemeenten tegen die willen wachten met investeren in led omdat zij verwachten dat de technologie zich zal verbeteren. Je respecteert dat standpunt van de klant, maar probeert ze wel voor te rekenen dat led-verlichting rendeert. Vergelijk het bovendien maar eens met een computer: die is de dag nadat je hem koopt verouderd, maar daarom stel je de aanschaf toch niet uit? Topdriepositie Ondanks dat een klein aantal gemeenten twijfelt om over te schakelen op ledverlichting, is de opkomst in de visie van Spapens een onomkeerbaar proces. In de wereld van straatverlichting zal alles led worden. De rijkswegen buiten beschouwing latend, is deze markt op te delen in twee segmenten: paaltop- en kofferarmaturen. In de paaltoparmaturen tot een hoogte van vier meter bevinden wij ons in de top drie. Wij volgen de marktleider Philips Indal op korte afstand. >>> Lightronics in het kort De geschiedenis van Lightronics begint in Onder de naam Hogro werden tal van producten vervaardigd. In de jaren zeventig startte het Waalwijkse bedrijf met de productie van straatverlichting, maar werden bijvoorbeeld ook de rode PTT-brievenbussen gemaakt. In de jaren tachtig werd het lichtportfolio vergaand uitgebreid. Na het opkopen van diverse concullega s werd in 2001 besloten één merknaam te introduceren: Lightronics. Vandaag de dag is het bedrijf actief in de volgende marktsegmenten: straat- en terreinverlichting, wand- en plafondverlichting, extreem slagvaste verlichting en decoratieve led-lijnverlichting. 34 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 35

19 Van fietspad en parkeerplaats tot woonwijk; licht naar behoefte met de BRISA en BRISA Plus (straatverlichting) LEDline verlichting op viaducten van N201 (decoratieve led-lijnverlichting) Extreem slagvaste VENTEGO lijnverlichting in een fietstunnel bij Vianen >>> In het koffersegment zijn wij een nieuwkomer, maar wel één die ontzettend hard groeit. Dit is de markt van masten met een lengte tussen de zes en vijftien meter. Waar wij hier aanvankelijk enkel de Mistral aanboden, hebben wij het productgamma recent uitgebreid met de Brisa, de Brisa Plus en Siroc. Dat zet ons beter op de kaart omdat wij nu een totaalpakket kunnen leveren. Ook in het segment van wand- en plafondverlichting neemt led-verlichting voor Lightronics het merendeel van de omzet voor haar rekening. Dat ligt tussen de vijftig en zestig procent, schat Spapens. Qua omzetgrootte wisselt dit marktsegment stuivertje met straatverlichting. Momenteel is er echter weinig nieuwbouw in de woningmarkt en geen huizen is geen verlichting. Dat led hier sterk opkomt is hier te danken aan het Retrofit/Unicliqsysteem. Al onze standaardarmaturen kunnen wij één-opéén van led voorzien. Daarbij gebruiken wij medium power led s omdat dit gunstig is voor onze warmtehuishouding. Dit heeft uitgebreide research bewezen omdat het immers niet eenvoudig is om een goede led-oplossing in een polycarbonaatbehuizing te plaatsen. Op de totale markt van wand- en plafondverlichting hebben wij een marktaandeel van enkele tientallen procenten. Wij bevinden ons daarmee zeer waarschijnlijk in de top drie. Tegelijkertijd zien wij hier een trend van ongekend veel nieuwkomers op de markt. Sturen Een markt waar led nog niet de boventoon voert is die van extreem slagvaste verlichting. Dergelijke verlichting wordt gebruikt in lage korte tunnels voor langzaamverkeer zoals bijvoorbeeld fietsers, in gevangenissen maar ook op scholen. Het is extreem vandalismebestendig. Doordat tlverlichting zeer efficiënt is, krijgt led nog relatief moeilijk voet aan de grond. Anderzijds is dit een markt waar de intelligentie die led kan toevoegen aan verlichting voor bijvoorbeeld camera s van grote toegevoegde waarde kan zijn. Het ligt mijns inziens daardoor in de lijn der verwachting dat led hier gaat doorbreken. Want de belangrijkste ontwikkeling die Spapens in de nabije toekomst ziet, is het toevoegen van intelligentie. Nu led volledig geaccepteerd is zal een volgende stap het sturen van licht zijn. Dan krijg je licht daar waar nodig. Ook communicatie met camera s of meldinstallaties behoort tot de mogelijkheden. Veel van onze R&D-inspanningen vinden momenteel op dit domein plaats. Walmart kondigt transitie aan: led-verlichting in winkels In de rubriek Internationaal analyseert LED Magazine ieder kwartaal een nieuwtje uit het buitenland. Ditmaal laat de redactie haar licht schijnen over de aankondiging van de Amerikaanse supermarktketen Walmart om wereldwijd over te stappen op led-verlichting, te beginnen met tweehonderd winkels. Met winkels in vijftien landen onder vijfenvijftig verschillende merknamen is Walmart werelds grootste detailhandelsconcern. Walmart heeft het doel om wereldwijd de hoeveelheid elektriciteit die zij verbruikt per vierkante meter winkeloppervlak met twintig procent te verlagen. Een van de middelen die zij inzet is de implementatie van led-verlichting. GE Lighting is geselecteerd om een variëteit aan solid state lighting (SSL) producten te installeren. Bewegwijzering GE Lighting en Walmart hebben een lange geschiedenis in led-projecten. In 2003 startte Walmart met het gebruik van led s voor de bewegwijzering in haar winkels. Twee jaar later wist het bedrijf haar diepvrieskasten uit te rusten met led s waardoor daar zeventig procent energiebesparing behaald wordt. Sinds 2008 wordt ook buiten de winkels op parkeerplaatsen meer en meer ledstraatverlichting geïnstalleerd. De eerste kleinschalige supermarkt die door GE Lighting volledig van led voorzien werd stond in Wichita in de Amerikaanse staat Kansas. Afgelopen oktober werd Walmart s eerste supercenter volledig van led-verlichting voorzien in South Euclid in de Amerikaanse staat Ohio. Integraal onderdeel De ervaringen in deze pilot zorgden voor de beslissing om nu tweehonderd winkels aan te pakken. Alleen in 2014 al zullen 141 filialen van led voorzien worden. Het gaat om nieuwe winkels in het Verenigd Koninkrijk (tien stuks), de Verenigde Staten (dertig stuks), Mexico (zevendertig stuks) en Centraal-Amerika (tien stuks). In China gaat het om vierentwintig nieuwe winkels en zestien INTERNATIONAAL retro-fitprojecten. In Brazilië wordt tenslotte in dertig winkels de conventionele verlichting vervangen. De energiebesparing loopt op tot veertig procent. Walmart en GE Lighting hebben berekend dat in de komende tien jaar enkel al in de Verenigde Staten 620 miljoen kilowattuur aan elektriciteit bespaard zal worden. Led is een integraal onderdeel geworden van ons energie-efficiencymodel voor onze winkels, aldus Doug McMillon, president en chief executive officer van Walmart. Het speelt een centrale rol in onze duurzaamheidsdoelen. Met de Lumination IS-armatuurseries van GE Lighting die het bedrijf in januari introduceerde hebben wij een product gevonden dat aan onze eisen voldoet voor plafondverlichting. Het is een eerste stap naar een wereldwijde transitie. 36 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE DECEMBER 37

20 Terugblik Light+Building 2014: Nederlandse bedrijven blij met aanhoudende groei bezoekers Light+Building in beeld Frankfurt was eind maart en begin april het toneel van Light+Building De gehele internationale verlichtingsindustrie gaf acte de présence, waaronder maar liefst zesenvijftig Nederlandse bedrijven. Bovendien gaven nog zo n vijfentwintig Nederlandse bedrijven met hun Duitse vestiging acte de présence. Vanuit België toonden tweeënveertig bedrijven hun innovaties. Een verslag van de redactie. Na afloop van de vakbeurs voor gebouwen lichttechniek mocht de beursorganisatie tevreden terugkijken. Alle records zijn gebroken. Het aantal bezoekers is opnieuw gestegen en wel met zeven procent tot ruim bezoekers. Circa één op de twee bezoekers kwam uit het buitenland. Thuisland Duitsland leverde drieënvijftig procent van de bezoekers, waarna Italië, Nederland, Frankrijk, China en Oostenrijk volgden bedrijven exposeerden met hun producten en diensten. De organisatie onthulde na afloop ook de datum van de volgende editie van Light+Bulding in Frankfurt: 13 tot en met 18 maart Licht op afstand Logischerwijs was Philips een van de prominente Nederlandse bedrijven die in overvloed aanwezig waren. Philips presenteerde onder meer een nieuwe lijn connected stadsverlichtingssystemen. Door de combinatie van led-verlichting en intelligente regelsystemen kan volgens de Eindhovense lichtfabrikant tot wel tachtig procent bespaard worden. Philips CityTouch is een volledig webbased systeem waarmee licht op afstand kan worden geregeld. Steden kunnen het CityTouch-systeem snel invoeren door de slimme led-buitenarmaturen, die aangesloten kunnen worden op het centrale managementsysteem. Hierdoor zijn ze niet meer gedwongen lokale radiofrequentienetwerken in te zetten. Een andere belangrijke innovatie die de Eindhovense lichtfabrikant toonde is de OneSpace, een lichtgevend paneel dat een compleet plafond kan bedekken met een gelijkmatig wit licht. OneSpace vervult de dubbelrol van plafond én lichtbron, waardoor geen extra plafond nodig is. De combinatie van led-licht en textiel zorgt volgens het bedrijf voor een serene sfeer en is geluidsabsorberend, terwijl de bron van het licht volledig verborgen blijft. Het plafond straalt een wit licht uit dat het gevoel van natuurlijk daglicht oproept. Het kan gedimd worden é n gebruikt als veiligheidsverlichting. Openbare ruimte Een van Philips geduchte concurrenten in de Benelux Schréder was met haar Duitse en Belgische divisie aanwezig. De lichtgigant presenteerde twaalf gloednieuwe armaturen, geïllustreerd in een stand met led-verlichting, controlesystemen en straatmeubilair. Ook Lightronics presenteerde een aantal noviteiten, zoals het voor de openbare ruimte bedoelde kofferarmatuur Brisa Plus en het extreem slagvaste verlichtingsproduct Plutego. In een typisch Hollands decor met de geur van warme stroopwafels werden beide armaturen gepresenteerd. Een ander bijzonder punt dat op extra aandacht mocht rekenen was de Intelligent Lightcontrol Device (ILD), duidt Jos Spapens, managing director van het Waalwijkse bedrijf. De ILD stelt zowel in ons segment straat- en terreinverlichting als in wand- en plafondverlichtinggebruikers in staat via software licht naar behoefte te creëren. Première was het centrale thema op stand van het Nederlandse Nordeon. Première omdat het Nordeon s eerste internationale publieke optreden was. Om dit op te luisteren werden onder meer twee nieuwe producenten gelanceerd: het led-lichtlijnsysteem Baldur en de ledhighbay Thor. Daarnaast maakt Nordeon van de gelegenheid gebruik om het eveneens onderdeel van de groep zijnde Hess en Vulkan te presenteren. Ook deze bedrijven toonden een aantal innovaties. Prominentste Belgische deelnemer was ETAP. Het bedrijf liet naast nieuwe ledmodules, softlights en diffusoren een wereldprimeur zien op het gebied van noodverlichting met oled. De K4 maakt gebruik van een led-variant op basis van organische materialen. De materialen zijn gelijkmatig over de volledige oppervlakte van de signalisatieplaat verdeeld. Het pictogram wordt daarmee niet langer verlicht door een aparte lichtbron, maar is zélf de lichtbron. 38 LED MAGAZINE JUNI LED MAGAZINE JUNI 39

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Philips Lighting Eenvoudig het leven verbeteren met licht

Philips Lighting Eenvoudig het leven verbeteren met licht Philips Lighting Eenvoudig het leven verbeteren met licht 1 Agenda Philips EcoVision LED verlichting Strategieën voor energiebesparing 2 Philips Ecovision 5 Wereldwijd 500 miljoen mensen van zorg voorzien

Nadere informatie

Attiva Lichtprojecten. Buitenverlichtingsoplossingen

Attiva Lichtprojecten. Buitenverlichtingsoplossingen Attiva Lichtprojecten Buitenverlichtingsoplossingen Agenda Attiva: even voorstellen Wat kan Attiva voor u betekenen? Producten Projecten Services & ondersteuning Attiva: even voorstellen Sinds 1998 leverancier

Nadere informatie

Zuinig licht, heldere keuze

Zuinig licht, heldere keuze Zuinig licht, heldere keuze Het Wereld Natuur Fonds ondersteunt energiezuinige verlichting omdat dit bijdraagt aan een beter klimaat. Geef de aarde door. [Deze slogan kan alleen gedurende de campagneperiode

Nadere informatie

Introductie --------------------------------------------------------------- 4 1. Totstandkoming --------------------------------------------------- 9

Introductie --------------------------------------------------------------- 4 1. Totstandkoming --------------------------------------------------- 9 Introductie In de afgelopen jaren is de ledverlichting sterk aan het opkomen. Gedreven door de noodzaak het milieu minder te belasten en dus om energie te besparen, is er een snelle ontwikkeling ontstaan.

Nadere informatie

Beste LED, beste prijs!

Beste LED, beste prijs! Beste LED, beste prijs! Warm wit licht Warm wit licht Zuinig & duurzaam Zuinig & duurzaam Levendige kleuren Levendige kleuren ? Wist je dat...... de marktomzet in LED met % gegroeid is t.o.v. vorig jaar...

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Energiezuinige verlichting

Energiezuinige verlichting Energiezuinige verlichting Op het gebied van verlichting zijn vele besparingsmogelijkheden. Van het vervangen van lampen tot het aanpassen van de armaturen en het gebruik van een daglichtafhankelijke-

Nadere informatie

Attiva Lichtprojecten. Onderwijs en gezond licht

Attiva Lichtprojecten. Onderwijs en gezond licht Attiva Lichtprojecten Onderwijs en gezond licht Waar wilt u meer van weten? Trends en veranderingen Wetswijziging per 1 januari 2015: overheveling buitenonderhoud en aanpassingen voor Primair Onderwijs.

Nadere informatie

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning verlichting Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning Overzicht soorten lampen Uitleg over informatie verpakking Welke gloeilamp waardoor vervangen Lampen brengen sfeer Met lampen verandert de sfeer van

Nadere informatie

Badkamer verlichting

Badkamer verlichting Badkamerverlichting Productinformatie... 12.3 Lavanto badkamerverlichting... 12.4 Led'save badkamerverlichting... 12.4 } } Badkamerverlichting Productinformatie Ledverlichting De afkorting led staat voor

Nadere informatie

Optimize and save. Gratis* draadloze luidspreker. met Philips LED-verlichting. LED-verlichting

Optimize and save. Gratis* draadloze luidspreker. met Philips LED-verlichting. LED-verlichting LED-verlichting Optimize and save met Philips LED-verlichting Gratis* draadloze luidspreker * Bij aankoop van 500 aan geselecteerde Philips LED-verlichting vanaf 1 mei tot 30 juni 2015 Dealer: 4035_Fegime_Leaflet_A5_BENL_WT_01.indd

Nadere informatie

KANTOR ROH LED Voordele WINKELS n waaier

KANTOR ROH LED Voordele WINKELS n waaier 2012 LED Voordelen waaier LED Voordelen waaier Ga voor meer informatie over de campagne naar www.ledyourlightshine.nl Ga voor meer informatie over deze producten naar www.lighting.philips.nl en klik op

Nadere informatie

Led2b. Leds for business. Een compleet aanbod voor de zakelijke markt. www.led2b.nl. Productoverzicht. Vervang verlichting voor LED

Led2b. Leds for business. Een compleet aanbod voor de zakelijke markt. www.led2b.nl. Productoverzicht. Vervang verlichting voor LED Leds for business Een compleet aanbod voor de zakelijke markt www.led2b.nl Productoverzicht Vervang verlichting voor LED Bespaar geld Beter licht Duurzaam Nieuwe mogelijkheden Inleiding Ledverlichting

Nadere informatie

Product naam: MM02273

Product naam: MM02273 Product naam: MM02273 Specificaties MM02273: Levensduur: 30000u Lengte: 93 mm Wattage: 15W Diameter: 111 mm Kleur: 4000K (koelwit) Gewicht: 244 gr Cd: 1440 cd Spanning: 230 V RA: 93 Beschermingsklasse:

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting

Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting Checklist: 10 tips bij keuze led-verlichting 10 tips 1. Energie besparing 2. Lichtopbrengst 3. Levensduur 4. Garantie 5. Kleurtemperatuur 6. Electrotechnische eigenschappen 7. Installatie 8. Prijs 9. Terugverdientijd

Nadere informatie

Historie. Introductie van de innovatieve Internet Control Station

Historie. Introductie van de innovatieve Internet Control Station Historie Opgericht in Nederland, introductie van het KlikAanKlikUit systeem Ook te koop in andere Europese landen (o.a. Spanje, Italië, België) Uitgeroepen tot Beste koop door de Consumentenbond Introductie

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Badkamer verlichting

Badkamer verlichting Badkamerverlichting Productinformatie... 12.3 Lavanto badkamerverlichting... 12.4 Led'save badkamerverlichting... 12.4 } } Badkamerverlichting Productinformatie Ledverlichting De afkorting led staat voor

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Product naam: MM05239

Product naam: MM05239 Product naam: MM05239 Specificaties MM05239: Levensduur: 35000u Lengte: 45 mm Wattage: 6.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800-1800K (Dim to WARM) Gewicht: 54 gr Lumen: 500 lu Spanning: 18 V Cd: 1100 cd Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

Living Space Partnership Samen sterker in een uitdagende markt. www.busch-jaeger.nl. De toekomst begint nu.

Living Space Partnership Samen sterker in een uitdagende markt. www.busch-jaeger.nl. De toekomst begint nu. Living Space Partnership Samen sterker in een uitdagende markt www.busch-jaeger.nl De toekomst begint nu. Living Space Partnership Gezamenlijke uitdaging De markt verandert in een stevig tempo. Niet langer

Nadere informatie

Product naam: MM02274

Product naam: MM02274 Product naam: MM02274 Specificaties MM02274: Levensduur: 30000u Lengte: 93 mm Wattage: 15.00W Diameter: 111 mm Kleur: 2800K Gewicht: 290 gr Cd: 18000 cd Spanning: 230 V RA: 85 Beschermingsklasse: IP20

Nadere informatie

Product naam: MM04402

Product naam: MM04402 Product naam: MM04402 Specificaties MM04402: Levensduur: 25000u Wattage: 5.50W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lu RA: 80 Bundelbreedte: 360 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort:

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne-energie Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer

Nadere informatie

Product naam: MM03939

Product naam: MM03939 Product naam: MM03939 Specificaties MM03939: Levensduur L90: 25000u Wattage: 7.50W Kleur armatuur: Wit Power factor: 0.90 > Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Aantal lampen: 1 Lamp soort: LED Geintegreerd

Nadere informatie

Product naam: MM05240

Product naam: MM05240 Product naam: MM05240 Specificaties MM05240: Levensduur: 35000u Diameter: 111 mm Wattage: 12.00W Spanning: 36 V Kleur: 2800-1800K (Dim to WARM) Beschermingsklasse: IP20 Lumen: 850 lu Te vervangen lamp:

Nadere informatie

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Augustus 2013

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Augustus 2013 See what LED light can do Augustus 2013 MASTER LEDlampen MASTER LEDlampen zijn de beste dimbare LEDlampen van Philips geschikt voor directe, één op één vervanging van traditionele gloei- halogeen- en TL-lampen.

Nadere informatie

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN Innovatieve oplossingen Stichting Knooppunt Innovatie Elektrotechniek Nederland, kortweg KIEN, is in 2011 opgericht om innovatie in de elektrotechniek te

Nadere informatie

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl blauw is het nieuwe groen meer besparen met minderwatt dit is minderwatt minderwatt is een businessunit van het gerenommeerde Maas & Hagoort Lampen. Met een

Nadere informatie

Seminarie IBE-BIV. Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality.

Seminarie IBE-BIV. Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality. Seminarie IBE-BIV Functionele LED-toepassingen in office, retail en hospitality. Kurt T Joens 4 november 2010 De wereld heeft nood aan zinvolle oplossingen om de klimaatveranderingen van antwoord te bieden.

Nadere informatie

Norton Ledization: revolutie in licht

Norton Ledization: revolutie in licht Revolutie in licht Norton Ledization: revolutie in licht De nieuwste led-technologie integreren in algemene verlichtingsarmaturen: Spaapen Handelmaatschappij doet dat met de nieuwe Norton Ledization-lijn.

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

MASTER LEDlampen. Oktober 2014

MASTER LEDlampen. Oktober 2014 Oktober 2014 MASTER LEDlampen MASTER LEDlampen zijn de beste dimbare LEDlampen van Philips geschikt voor directe, één op één vervanging van traditionele gloei- halogeen- en TL-lampen. MASTER LEDlampen

Nadere informatie

Slim omgaan met licht Comfortabel en energie-efficiënte licht: keuzes en besturingen in de utiliteit. RD okober Capelle a/d IJssel 5209

Slim omgaan met licht Comfortabel en energie-efficiënte licht: keuzes en besturingen in de utiliteit. RD okober Capelle a/d IJssel 5209 Comfortabel en energie-efficiënte licht: keuzes en besturingen in de utiliteit RD okober Capelle a/d IJssel 5209 Licht verandert van analoog naar digitaal van analoog naar digitaal licht Light is design!

Nadere informatie

Sportveldverlichting. Besparen met LED-verlichting?

Sportveldverlichting. Besparen met LED-verlichting? Sportveldverlichting Besparen met LED-verlichting? 1 Introductie Boudewijn Lie Technisch directeur Aerolux Nederland BV Lid kernteam outdoor lighting van NSvV Lid NEN-normcommissie verlichting 351005 Lid

Nadere informatie

Spaar de natuur Gebruik het juiste licht!

Spaar de natuur Gebruik het juiste licht! Middelbare school Süderelbe, Duitsland Spaar de natuur Gebruik het juiste licht! Met een simpele overstap naar energiezuinige verlichting in uw school kunt u ook een verschil maken Ik help mijn school

Nadere informatie

Folder 68 18.6. Lichtbronnen. Productinformatie

Folder 68 18.6. Lichtbronnen. Productinformatie Folder 68 18.6 Lichtbronnen Productinformatie Lichtbronnen Het middelpunt van uw wereld is uw huis. In deze folder vindt u ideeën om uw huis een heel andere uitstraling te geven door het subtiele gebruik

Nadere informatie

Het schaatsseizoen gaat weer van start: Van Sochi naar Nijmegen!

Het schaatsseizoen gaat weer van start: Van Sochi naar Nijmegen! Het schaatsseizoen gaat weer van start: Van Sochi naar Nijmegen! Vorig jaar was het voor onze schaatsers de meest succesvolle olympische winterspelen ooit. Ondertussen is al weer bijna een jaar voorbij

Nadere informatie

PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP

PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP PRODUCTINFORMATIE VERVANG JE GLOEILAMP 373905_Lichtbronnen.indd 1 30-05-11 11:33 Einde van de gloeilamp is in zicht De gloeilamp zet 90 tot 95% van al zijn gebruikte elektriciteit om in warmte in plaats

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

test ledlampen Lang leve

test ledlampen Lang leve Test ledspots Lang leve led! 22 consumentengids mei 2015 Tekst Erik Honig De ledlamp is een volwaardig alternatief voor de gloeilamp en de spaarlamp. Maar is led voor elke ruimte in huis geschikt? En gaan

Nadere informatie

interview HENK VAN RAAN

interview HENK VAN RAAN interview HENK VAN RAAN 60 CIO MAGAZINE Door Kim Loohuis Ó Fotografie Mark van den Brink HENK VAN RAAN, CHIEF INNOVATION OFFICER AMSTERDAM ARENA VOORBEELD VOOR smart Cities De Amsterdam Arena was bij de

Nadere informatie

++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS

++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS ++Van Gloeilamp naar Ledlamp uitgave: 24-2- 2014 JS Het is raadzaam om over te schakelen van de gloeilamp naar de ledlamp, maar helaas is de voorlichting verre van optimaal. Aanbiedingen te over, maar

Nadere informatie

Product naam: MM02512

Product naam: MM02512 Product naam: MM02512 Specificaties MM02512: Groep LED Soort Reflector AR111 Levensduur L90 40.000u RA 93 Wattage 16W Straalhoek 24 graden Spanning 20V Beschermingsgraad IP20 Lichtkleur 4000K (koelwit)

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Product naam: MM01921

Product naam: MM01921 Product naam: MM01921 Specificaties MM01921: Levensduur: 25000u Lengte: 76 mm Wattage: 7W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Spanning: 230 V Cd: 600 cd Beschermingsklasse: IP20 RA: 85 Te vervangen lamp: Bundelbreedte:

Nadere informatie

Stageplaatsen Philips Consumer Luminaires

Stageplaatsen Philips Consumer Luminaires Stageplaatsen Philips Consumer Luminaires PHILIPS CONSUMER LUMINAIRES Kontich Philips Consumer Luminaires heeft zijn global HQ in Kontich, waar het verlichtingsoplossingen ontwikkelt voor de consumentenmarkt,

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Product naam: MM03943

Product naam: MM03943 Product naam: MM03943 Specificaties MM03943: Levensduur: 25000u Diameter: 172 mm Wattage: 20.50W Spanning: 230 V Kleur armatuur: Wit Inbouwmaat: 150 mm Bundelbreedte: 90 graden Beschermingsklasse: IP44

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Product naam: MM02673

Product naam: MM02673 Product naam: MM02673 Specificaties MM02673: Levensduur L90: 20000u Lengte: 74 mm Wattage: 7.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Gewicht: 82 gr Lumen: 750 lm Spanning: 230 V Cd: 320 cd Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht. Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart.

Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht. Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart. Spaar de natuur - Gebruik het juiste licht Philips MASTER TL-D Eco. Energiezuinige TL-D verlichting waarmee u geld bespaart en de natuur spaart. Vervang oude fluorescentielampen door energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController Controle over openbare verlichting Altijd en overal met de TeleController 2 Met de TeleController van Ziut bedient u snel, betaalbaar en veilig iedere lichtmast op afstand Controle over openbare verlichting

Nadere informatie

Product naam: MM05941

Product naam: MM05941 Product naam: MM05941 Specificaties MM05941: Levensduur: 25000u Wattage: 6.00W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lm RA: 80 Lamp soort: A60 Lampvoet: E27 Lengte: Diameter: Gewicht: Spanning: Beschermingsklasse:

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Product naam: MM04812

Product naam: MM04812 Product naam: MM04812 Specificaties MM04812: Levensduur: 25000u Diameter: 80 mm Wattage: 8.00W Spanning: 230 V Kleur armatuur: Wit Inbouwmaat: 68 mm Bundelbreedte: 36 graden Beschermingsklasse: IP23 Power

Nadere informatie

Product naam: MM04402

Product naam: MM04402 Product naam: MM04402 Specificaties MM04402: Levensduur L90: 25000u Wattage: 5.50W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lm RA: 80 Bundelbreedte: 360 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort:

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgestelde vragen over BREEAM-NL De Dutch Green Building Council krijgt regelmatig inhoudelijke

Nadere informatie

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015 Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld Frank Berets Country Manager NL April 2015 Solar Power verandert Stand alone Geintegreerd 2 2 Solar Power verandert Stand alone Geïsoleerde systemen

Nadere informatie

good life is about brightness LUXIMPROVE it s all about brightness specialisten in professionele LED oplossingen www.luximprove.

good life is about brightness LUXIMPROVE it s all about brightness specialisten in professionele LED oplossingen www.luximprove. good life is about brightness specialisten in professionele LED oplossingen LUXIMPROVE it s all about brightness www.luximprove.com 2 LuxImprove Bright world... ...de wereld om ons heen draait om licht.

Nadere informatie

Product naam: MM02564

Product naam: MM02564 Product naam: MM02564 Specificaties MM02564: Levensduur: 30000u Wattage: 5.00W Kleur: 2700K (warmwit) Lumen: 176 lu RA: 82 Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort: P45 Lampvoet: E14 Lengte:

Nadere informatie

Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag

Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag De digitale revolutie vindt nu ook zijn weg in huis Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag De laatste paar jaar volgen de technologische ontwikkelingen zich in een snel tempo op. Wat

Nadere informatie

Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision

Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision Maneblussers gaan met visie voor Lunavision 1. Inleiding en algemeen kader 2. Investeren in innovatieve infrastructuur 3. Investeren

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren Ontwikkelen Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Haren Programma 15/20 januari 2015: 19.30 uur: Welkomstwoord wethouder M. Sloot 19.35 uur: Presentatie Henk Ensing 20.05 uur: Pauze/invullen enquête

Nadere informatie

Adembenemende schittering

Adembenemende schittering LEDlamps DiamondSpark Adembenemende schittering MASTER LEDcandles en MASTER LEDlusters Inclusief de nieuwe DimTone reeks Wereldwijd leider in LED verlichting Met geavanceerde LED technologie en meer dan

Nadere informatie

Product naam: MM03034

Product naam: MM03034 Product naam: MM03034 Specificaties MM03034: Levensduur: 20000u Lengte: 55 mm Wattage: 4.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Gewicht: 40 gr Cd: 800 cd Spanning: 230 V Bundelbreedte: 24 graden Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid Dick Laheij 7 oktober Thema De bouwwereld is aan het veranderen, innovatieve technieken doen hun intrede, energie-eisen worden opgeschroefd. Wat betekent dat voor

Nadere informatie

Technologie geïntegreerd in verlichting. Rob Verbeelen. December, 2014

Technologie geïntegreerd in verlichting. Rob Verbeelen. December, 2014 Technologie geïntegreerd in verlichting Rob Verbeelen Luxendi - Xicato Benelux www.luxendi.com December, 2014 Welke technologie kan je integreren in licht? LED lichtbron(led array) Elektronische driver

Nadere informatie

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland Masterclass Energie op bedrijventerreinen Provincie Zuid Holland 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling is een subsidie van de topsector Energie.

Nadere informatie

Led Gilde Verrijkt Lichtkwaliteit. 29 januari 2014 Hoevelaken

Led Gilde Verrijkt Lichtkwaliteit. 29 januari 2014 Hoevelaken Led Gilde Verrijkt Lichtkwaliteit 29 januari 2014 Hoevelaken Led Gilde Verrijkt Lichtkwaliteit Commissie led Innovatie Een samenwerking tussen Stichting KIEN en NSVV Voorzitter Hoe bereiken wij transparantie

Nadere informatie

Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464

Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464 Gedeputeerde Staten Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464 Beantwoording schriftelijke Statenvragen Statenlid Van der Veer (Partij voor de Dieren) over energiezuinige

Nadere informatie

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden College Onderwerp Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden OORJV004 Collegevoorstel Inleiding In Oudheusden ontwikkelt Woonveste samen met de gemeente Heusden het plan Castellum. Er worden

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance Omvormers Aanbod Kwaliteit Performance Bart van den Bosch Sinds 1997 zonne energie Bij toon aangevende fabrikant van omvormers net gekoppelde zonne energie systemen autonome energie voorziening systemen

Nadere informatie

VERLICHTINGSWIZARD Bespaar energie met de juiste lamp!

VERLICHTINGSWIZARD Bespaar energie met de juiste lamp! VRLIHTINGSWIZR espaar energie met de juiste lamp! Per 1 september 2012 is de import van energie- en milieu onvriendelijke lampen stopgezet. Hierdoor is de gloeilamp langzaam maar zeker uit de schappen

Nadere informatie

Opbrengstscan zonnepanelen

Opbrengstscan zonnepanelen Opbrengstscan zonnepanelen Gratis en onafhankelijk advies voor uw woning Anoniem voorbeeldadvies Aan: Datum Uw naam Adres Postcode, Plaats..-..-. Opbrengst Mogelijkheden van uw dak Met geavanceerde software

Nadere informatie

Product naam: MM03675

Product naam: MM03675 Product naam: MM03675 Specificaties MM03675: Levensduur: 25000u Lengte: 118 mm Wattage: 9.00W Spanning: 230 V Kleur: 2800K (warmwit) Inbouwmaat: 118 mm Lumen: 600 lu Beschermingsklasse: IP20 RA: 80 Te

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Product naam: MM05244

Product naam: MM05244 Product naam: MM05244 Specificaties MM05244: Levensduur L90: 15000u Wattage: 4.80W Kleur: 2700K (Extra Warmwit LED Filament ) Lumen: 470 lm Bundelbreedte: 330 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden

Nadere informatie

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Juni 2013

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Juni 2013 See what LED light can do Juni 2013 MASTER LEDlampen MASTER LEDlampen zijn de beste dimbare LEDlampen van Philips geschikt voor directe, één op één vervanging van traditionele gloei- halogeen- en TL-lampen.

Nadere informatie

Belfius Smart City Award 2015

Belfius Smart City Award 2015 Belfius Smart City Award 2015 «Stadslab2050 Energie voor het Antwerpse hart» Stad Antwerpen Stadslab2050 (http://stadslab2050.be/) is een stedelijk laboratorium dat de omslag naar een duurzaam Antwerpen

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Mobility....sleutel tot actueel voorraadbeheer en meer efficiency. Whitepaper

Mobility....sleutel tot actueel voorraadbeheer en meer efficiency. Whitepaper Mobility...sleutel tot actueel voorraadbeheer en meer efficiency Whitepaper UNIT4 Software B.V., 2013 Mobiel ondernemen: altijd en overal toegang tot bedrijfsgegevens Door nieuwe toetreders en afzetmarkten

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

RENTALITE PREMIUM POWER LED PRODUCTOVERZICHT PRODUCT OVERZICHT INDOOR VERLICHTING

RENTALITE PREMIUM POWER LED PRODUCTOVERZICHT PRODUCT OVERZICHT INDOOR VERLICHTING PRODUCT OVERZICHT INDOOR VERLICHTING 2 DIRECTE BESPARING ZONDER INVESTERING MET DOORLOPENDE GARANTIE In dit overzicht vindt u de verschillende producten die Rentalite u te bieden heeft voor in de indoormarkt.

Nadere informatie

Licht wijzer. Ledverlichting De grootste kansen en misverstanden. Maak het verschil met licht

Licht wijzer. Ledverlichting De grootste kansen en misverstanden. Maak het verschil met licht Licht wijzer Ledverlichting De grootste kansen en misverstanden Maak het verschil met licht Echt besparen doe je als je het licht uitdoet... De lichtmarkt is in beweging. De trend van morgen is overmorgen

Nadere informatie

Product naam: MM04062

Product naam: MM04062 Product naam: MM04062 Specificaties MM04062: Levensduur: 15000u Lengte: 87 mm Wattage: 3.50W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K (warmwit) Spanning: 230 V Lumen: 250 lu Beschermingsklasse: IP20 Cd: 120 cd Te

Nadere informatie