Strategisch Plan April 2014 <

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strategisch Plan April 2014 <"

Transcriptie

1 Strategisch Plan April 214

2 Inhoud Onze ambitie Onze ambitie Enexis is sinds 29 een zelfstandig bedrijf. Enexis beheert het energienetwerk in Noord-, Oost- en Zuid-Nederland. In de eerste strategische periode is veel werk verzet om zelfstandigheid vorm te geven en de gestelde doelen te realiseren. Met trots kijkt Enexis terug op het werk dat het bedrijf en haar medewerkers de afgelopen jaren verzet hebben. Onze ambitie 3 Trendanalyse 4 Strategie 6 Doelstellingen 9 De omgeving is continu in beweging en vraagt om perio dieke bijstelling van de doelen. Dankzij een uitgebreid en zorgvuldig proces met vele stakeholders zijn trends en verwachtingen in kaart gebracht. Bij een solide bedrijf past een solide financiële basis. Enexis stuurt daarom op financiële ratio s gekoppeld aan het profiel van een A-flat rating. Dit garandeert voldoende en goedkope toegang tot de kapitaalmarkt. Betrouwbaar 1 Blijvend betrouwbare en veilige netten 11 Veilig werken 14 Vakmanschap en leiderschap 15 Betaalbaar 16 Zo laag mogelijke tarieven 17 Sectorordening 18 Klantvriendelijke medewerkers en aandacht voor duurzaam omgaan met energie zorgen voor tevreden klanten. Gekoppeld aan een blijvend veilige, betrouwbare en betaalbare energievoorziening vormt dit het uitgangspunt voor de strategie van Enexis. Enexis is een monopolist die niet als monopolist herkend wil worden. Met de ambitie Als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis en vier strategische pijlers betrouwbaar, betaalbaar, klantgericht en duurzaam geeft het bedrijf hier rechtstreeks invulling aan. In dit document wordt het Strategisch Plan gedetailleerd beschreven en toegelicht. Deze nieuwe strategie behoudt een excellente uitvoering van de kerntaak en versterkt de aandacht voor duurzaamheid. Dit sluit aan bij de kracht van Enexis en de veranderende energievoorziening. De uit dagende doelen geven een ambitieus antwoord op de verwachtingen van stakeholders. Enexis heeft het vertrouwen hiermee een passende en uitdagende richting in te zetten. < Klantgericht 2 Klanttevredenheid 21 Inzicht in data 23 Duurzaam 24 Duurzaam transport 25 Enexis Duurzaam 26 Enexis en omgeving 27 Financieel verantwoord 28 Toekomstige wensen De veranderingen in de energievoorziening zorgen ervoor dat de toekomstige groene energiestromen anders zullen zijn dan de huidige stromen. Beschikbaarheid van voldoende en goedkope energie is niet meer vanzelfsprekend. Consumenten veranderen van passieve gebruikers naar actieve producenten. Het netwerk wordt slimmer en ICT zal een belangrijke rol spelen. Enexis houdt bij de aanleg of vervanging van infrastructuur daarom nadrukkelijk rekening met toekomstige wensen en omstandigheden. Enexis besteedt veel aandacht aan veilig werken en heeft de gewenste bedrijfscultuur gedefinieerd als Enexis Manier van Werken ; een open, resultaatgerichte cultuur, gebaseerd op vakmanschap van medewerkers en leidinggevenden. Met de ambitie Als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis en vier strategische pijlers betrouwbaar, betaalbaar, klantgericht en duurzaam geeft het bedrijf invulling aan de strategie. 3

3 Trendanalyse Trendanalyse Met een nieuwe strategie formuleert Enexis een antwoord op de vraag hoe ze haar rol vervult in een omgeving die verandert. De strategie is daarom gebaseerd op een grondig extern onderzoek van trends en ontwikkelingen. Op basis van gesprekken met 65 stakeholders uit verschillende geledingen van de maatschappij en het Energieakkoord voor duurzame groei heeft Enexis de belangrijkste ontwikkelingen bij elkaar gebracht. De relatie tussen grote bedrijven en hun klanten verandert. Klanten willen in toenemende mate de regie nemen over de diensten die ze afnemen. Hun wensen gaan daarbij verder uiteenlopen. Een groot deel van de klanten wil volledig ontzorgd worden. Een kleinere, maar actieve groep, is bewust bezig met energie en vraagt volledig inzicht. Klanten worden kritischer, accepteren minder tegenslagen en delen hun mening via social media. Bedrijven reageren hierop met toenemende openheid over hun handelen. De economische ontwikkeling is een onzekere factor. De meerderheid van de stakeholders verwacht dat de economie stabiliseert op het huidige niveau. Investeringen en groei blijven uit. Het politieke landschap is minder stabiel, ondanks de roep om visie en continuïteit van beleid. Lokale over heden zoeken creatieve manieren om geld vrij te maken bij de aanhoudende bezuinigingen. Eén op de zes huiseigenaren denkt de komende twee jaar te investeren in energiebesparende maatregelen voor zijn woning. Het internationale emissiehandelssysteem en de verdere integratie van netwerken zorgen ervoor dat energiebeleid steeds meer op Europese schaal moet worden afgestemd. Dit leidt tot grotere complexiteit. De aandacht voor duurzaamheid beperkt zich voor veel mensen tot economisch rendabele vormen. Voor hen zijn prijsprikkels nodig om duurzaamheid te bevorderen. Rol consument In de overgang naar een duurzame energievoorziening speelt de consument een grote rol. Steeds meer energie wordt lokaal opgewekt met zonnepanelen. Ook windenergie groeit sterk. In het Energieakkoord is afgesproken de energieproductie uit wind op land en op zee met ruim 1. MW te laten groeien tot 223. Ook alternatieve duurzame bronnen als biogas, geothermie en restwarmte zijn in opkomst. Een kenmerk van veel duur zame bronnen is de lagere voorspelbaarheid van het aanbod. De betrouw baarheid van de energievoorziening mag hierdoor echter niet in gevaar komen. Circa 7% van de Nederlanders is actief op social media. Steeds meer klanten gaan zelf duurzame energie opwekken. In één jaar is het aantal Enexis-klanten met zonnepanelen verdrievoudigd. Veranderende vraag naar energie Ook de energievraag verandert. In het Energieakkoord is veel aandacht voor energiebesparing in de gebouwde omgeving en de industrie. Steeds vaker zal energieneutraal gebouwd worden. Deze nieuwe woningen en gebouwen hebben minder behoefte aan gas. Dit heeft invloed op het gasnetwerk, dat niet meer overal zal worden aangelegd. De vraag naar elektriciteit zal juist stijgen door een toename van elektrisch vervoer en het gebruik van warmtepompen. In buurtgerichte initiatieven en energiecoöperaties bundelen klanten hun krachten. Er ontstaat meer aandacht voor energiebesparing. Technologie staat niet stil. ICT krijgt op alle fronten een sleutelrol. De energiesector is hierop geen uitzondering. Slimme energienetten passen de energiestromen automatisch aan de vraag- of aanbodpatronen aan. De toename van ICT kent ook risico s, zoals cybercrime en privacy. Door deze snelle ontwikkelingen zal de levensduur van verschillende componenten van de netten afnemen, omdat deze sneller verouderd zijn. Oude, maar vooral nieuwe vormen van energieopslag gaan een hoofdrol spelen in deze nieuwe netwerken. Elektrische auto s lijken het meeste perspectief te bieden voor grootschalige energieopslag, maar ook andere vormen van opslag ontwikkelen zich. Stakeholders verwachten van Enexis een actieve rol, waarbij de betrouwbaarheid en veiligheid van de netten en de betaalbaarheid en kwaliteit van de dienstverlening gewaarborgd blijven. < 4 5

4 Strategie 214 leunen, maar een uitdaging om zelf scherp te blijven. Enexis benadrukt dit met de ambitie Als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis. Kerntaak De kerntaak van een netbeheerder is het transport van elektriciteit en gas. Een veilig en goed werkend netwerk is hiervoor cruciaal. Dit netwerk is ook het platform voor de met elkaar concurrerende energieleveranciers. De net beheerder draagt zorg voor een gelijk speelveld en een goede facilitering van de vrije energiemarkt. Enexis kiest ervoor om het onderhoud aan de netten en de storingsoplossing zelf uit te voeren. Dit geeft inzicht in de staat van het netwerk en zorgt voor cruciale infor matie om tijdig te kunnen investeren. En dat is belangrijk. Te vroeg investeren kost geld, te laat investeren geeft storingen en ontevreden klanten. Door de wensen van klanten goed te kennen is optimale dienstverlening mogelijk. Gerichte innovatieve projecten en goede relaties met onderzoeksinstituten zorgen dat Enexis op de hoogte is van de toekomstige mogelijkheden. Zo onderzoekt ze de nieuwe mogelijkheden van ICT, smart grids en van energieopslag. En onderzoekt het bedrijf of klanten bereid zijn hun gedrag aan te passen. Enexis benut deze kennis om bij de aanleg of vervanging van infrastructuur rekening te houden met toekomstige wensen. Gekoppeld aan efficiënte werkwijzen zorgt dit ervoor dat ook in een veranderende energievoorziening het gevraagde transport mogelijk en betaalbaar blijft. Energiebesparing is de eerste pijler van het Energieakkoord. Een energiebedrijf heeft ook een taak hierbij te helpen. Enexis zal energiebesparing bevorderen, gekoppeld aan de plaatsing van de slimme meter. En doordat netverzwaringen kunnen uitblijven, draagt energiebesparing zowel bij aan het betaalbaar houden van de energievoorziening als geheel, als aan het betaalbaar houden van de energienetten. Fudura In de zakelijke markt opereert Enexis onder de merknaam Fudura. Fudura biedt de zakelijke markt een portfolio van infrastructuur gerelateerde diensten, zoals meten van energiestromen, ontwerp en realisatie van infrastructuur, verhuur en onderhoud van bedrijfsmiddelen en advies diensten. Het voeren van een afwijkende merknaam benadrukt dat de klant hier een keuze heeft. Strategie > Energie vormt de basis van de moderne maatschappij. Zonder energie staat alles stil. Dit maat schappelijk belang is het uitgangspunt geweest voor de strategie van Enexis. Klantgerichte processen en klantvriendelijke medewerkers zijn randvoorwaardelijk voor een goede dienstverlening. Veiligheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid van het netwerk zijn vanzelfsprekend. Maar energie is ook een schaars goed. Bewust omgaan met energie is daarom noodzakelijk. Zowel om de beschikbare groene energie optimaal te benutten als om de energievoorziening betaalbaar te houden. Missie. Iedereen wil altijd en overal energie kunnen gebruiken.. Efficiënt gebruik van energie uit steeds meer duurzame opwekking is hiervoor noodzakelijk. Visie. Wij transporteren energie, veilig, betrouwbaar, betaalbaar en klantgericht.. Samen werken we aan duurzame en verantwoorde energie, voor vandaag en morgen. De Elektriciteits- en Gaswet kennen de netbeheerders een monopolie toe. Zij zijn de enigen die in hun gebied gas en elektriciteit mogen transporteren. Maar wel binnen strikte kaders. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet zowel toe op de kosten als op de kwaliteit van de dienstverlening. De ACM stelt maximum tarieven vast en vergelijkt en publiceert de prestaties van de verschillende netbeheerders. Deze benchmarking stimuleert netbeheerders om, ondanks hun monopolie, hun prestaties te verbeteren. Enexis wil echter verder gaan. Klanten hebben geen keuze, maar Enexis wil een monopolist zijn die niet als monopolist herkend wordt. Enexis wil een scherpe prijs bieden en meer service leveren dan je verwacht. Een monopolie is geen reden om achterover te Klanten hebben geen keus, maar Enexis wil een monopolist zijn die niet als monopolist herkend wordt. Toekomst De milieubelasting en de afnemende voorraden van fossiele brandstoffen maken het noodzakelijk op een andere manier naar de energievoorziening te kijken. Beschikbaarheid van voldoende en goedkope energie is niet meer vanzelfsprekend. Daarom moeten we er bewust mee om gaan. Enexis heeft hier een voorbeeldfunctie en versterkt deze. Zo zal het bedrijf door haar energie lokaal in te kopen een impuls geven aan de productie van duurzame energie in Nederland. Strategie. We kennen onze klanten en sluiten aan bij hun wensen ten aanzien van energie.. We werken efficiënt en zodanig dat onze netten klaar zijn voor het gevraagde transport.. We zijn energiebewust en we helpen anderen energie te besparen. 6 7

5 Strategie 214 Doelstellingen Onze betrouwbaarheid en veiligheid blijven op het huidige hoge niveau. Wij hebben inzicht in de veranderende energievoorziening en passen onze netten daar tijdig op aan. Enexis kiest ervoor om commerciële activiteiten binnen een netwerkgroep alleen uit te voeren als deze synergie met de netbeheertaken opleveren. Enexis ziet deze keuze als vanzelfsprekend en zal haar portfolio van activiteiten beperken tot de kerntaak van de netbeheerder en kern versterkende activiteiten. Gelet op de beperkte wederzijdse toegevoegde waarde blijft het de inzet om deze niet-kernversterkende activiteiten op termijn af te stoten. goede prestaties leveren aan beroeps- en bedrijfstrots. Tevreden klanten, trotse medewerkers, een solide bijdrage aan de energietransitie en een gezond financieel resultaat, daarmee zorgen we voor een bedrijf dat niet alleen vandaag, maar ook morgen succesvol is. Met als uitgangspunt het overtreffen van de verwachting, verwoord in de ambitie: Als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis. < Wij brengen partners, overheden en onze kennis samen bij het realiseren van het Energieakkoord. Wij stimuleren klanten actief meer energie te besparen dan de slimme meter kost. Wij werken emissieneutraal. Wij zorgen dat 14% van de net- en lekverliezen additioneel duurzaam zijn opgewekt in Nederland. Wij zijn de netbeheerder met zo laag mogelijke tarieven. Onze aandeelhouders krijgen het redelijk rendement uit de gereguleerde activiteiten. Enexis Manier van Werken Enexis besteedt veel aandacht aan de manier van werken: Wat gaat goed? Hoe kunnen we het beter doen? Op welke manier kunnen we het werk veilig uitvoeren? Enexis heeft onder de noemer Enexis Manier van Werken de gewenste bedrijfscultuur gedefinieerd. Een open, resultaatgerichte cultuur, gebaseerd op vakmanschap van medewerkers en van leidinggevenden. Eigen verantwoordelijkheid nemen en krijgen binnen vooraf vastgestelde kaders staan hierbij centraal. Deze manier van werken koppelt Als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis, want Klanten die contact met ons hebben gehad, waarderen ons met een 7,5. Wij zijn transparant en stellen onze gegevens maximaal beschikbaar. PROVINCIES EN GEMEENTEN ze helpt onze duurzaamheidsdoelen realiseren. ze geeft het goede voorbeeld op duurzaamheid. zo is de infrastructuur klaar voor de toekomst. ze behaalt een voorspelbaar dividend. Doelstellingen Een gezonde ambitie vertaalt zich in uitdagende doelen. Enexis heeft aan de hand van de vier kernwoorden Betrouwbaar, Betaalbaar, Klantgericht en Duurzaam negen kerndoelstellingen geformuleerd voor dit Strategisch Plan. CONSUMENT EN ZAKELIJKE MARKT ze rekent lage tarieven. ze heeft weinig storingen. ze helpt mij met energiebesparing. er werken vakbekwame medewerkers. Deze doelstellingen geven een reflectie van het belang van de verschillende stakeholders en de maatschappelijke taak van een netbeheerder. Ambitie Met deze ambitieuze kerndoelstellingen geeft Enexis invulling aan haar belofte aan de maatschappij. De doelstellingen reflecteren de continue aandacht voor de kwaliteit van de kerntaak van Enexis. Maar ook de wil om - vanuit de rol van netbeheerder - bij te dragen aan de doelstellingen van het Energie akkoord. En om daarmee een stap te zetten in de energietransitie. Om de externe doelstellingen te realiseren moet het bedrijf ook intern de zaken goed op orde hebben. Thema s als veilig werken, tevredenheid van medewerkers, efficiëntie en een gezonde financiële positie blijven veel aandacht krijgen. Deze thema s zijn randvoorwaardelijk voor het behalen van de externe doelstellingen. < 8 9

6 Betrouwbaar Blijvend betrouwbare en veilige netten Betrouwbaar Doelstellingen: 1. Onze betrouwbaarheid en veiligheid blijven op het huidige hoge niveau. 2. Wij hebben inzicht in de veranderende energievoorziening en passen onze netten daar tijdig op aan. Hoe de maatschappij zich ook ontwikkelt, een hoog betrouwbaarheids- en veiligheidsniveau van de energievoorziening is belangrijk. De infrastructuur moet aan toenemende eisen voldoen. Netten die ontworpen zijn voor transport naar de gebruiker toe, faciliteren nu ook het terugleveren van energie. Niet alleen elektriciteitsnetten krijgen te maken met teruglevering, ook de invoeding van groen gas neemt toe. Tegelijkertijd worden patronen van opwekking en afname minder voorspelbaar. En de tolerantie voor overlast door werkzaamheden daalt. Het is aan de netbeheerder om een balans te vinden tussen kwaliteit, veiligheid en kosten. Enexis kiest ervoor om het huidige hoge niveau van betrouwbaarheid en veiligheid te handhaven. De stakeholderanalyse toonde overtuigend aan dat alle partijen het belangrijk vinden dat er weinig storingen zijn en het huidige niveau zien als een verworven recht. Verdere verhoging is echter niet zinvol. De kosten voor kwaliteitsverbetering zijn te hoog ten opzichte van de kwaliteitswinst. Het handhaven van het huidige niveau betekent echter geen stilstand. Een uitgekiend vervangings programma houdt de bedrijfsmiddelen up-to-date. Met gerichte inzet van moderne middelen zoals distributie automatisering, kan Enexis storingen sneller opsporen en verhelpen. De veranderingen in de energievoorziening zorgen ervoor dat de toekomstige energiestromen anders zullen zijn dan de huidige stromen. Een optimaal investerings- en onderhoudsbeleid houdt niet alleen rekening met vandaag, maar ook met morgen. Door de hoeveelheid werkzaamheden te beperken wordt zo goed mogelijk gebruik gemaakt van de lange levensduur van de componenten in de elektriciteits- en gasnetten. Hierdoor wordt geld bespaard en hoeft de straat maar één keer open. Klaar voor de toekomst De veranderingen in de energievoorziening zorgen ervoor dat de toekomstige energiestromen anders zullen zijn dan de huidige stromen. Duurzame bronnen zorgen voor lokale, groene, opwekking, waardoor de transportbehoefte vermindert. Maar duurzame bronnen zijn beperkt stuurbaar. De energie wordt opgewekt op het moment dat het waait of dat de zon schijnt, niet automatisch op het moment van de energievraag. Dit leidt tot een groeiende behoefte aan flexibiliteit van de energievraag bij klanten en aan opslag capaciteit. De netten moeten daar ook geschikt voor zijn. Deze ontwikkelingen brengen veranderingen met zich mee, zowel in de rol van energienetten in de energievoorziening als in de rol en taken van netbeheerders. Consumenten veranderen van passieve gebruikers naar actieve producenten, die hun vraag aanpassen aan het energieaanbod. En het netwerk wordt slimmer. ICT zal een belangrijkere rol gaan spelen. Niet alleen om het netwerk te besturen en te bewaken, maar ook om producenten en afnemers van de benodigde informatie te voorzien. Hierdoor zijn in een moderne smart grid-omgeving niet alleen energie stromen belangrijk; informatiestromen worden minstens even belangrijk. Alleen door beide adequaat te faciliteren kan het complexe systeem blijven functioneren. De netbeheerder zal zich daarbij ontwikkelen en naast transporteur ook leverancier van datadiensten worden. > 11

7 Betrouwbaar Onderzoek Enexis initieert en participeert in meerdere smart grid-pilotprojecten en doet ervaring op met de toekomstige technologie. Zo krijgt ze inzicht in de wensen en eisen van consumenten. Zijn mensen bereid om hun energieverbruik aan te passen aan het energieaanbod? Hoe sterk is de wens om zelf in je eigen energie te voorzien? Hoe beïnvloedt elektrisch rijden de vraag naar stroom? En hoe zorgen we ervoor dat er ondanks deze uitdagingen een veilig en betrouwbaar netwerk blijft? Enexis is hier actief mee bezig en weet zodoende wat in de toekomst mogelijk en wenselijk is. En daar kan het bedrijf nu al rekening mee houden. Om de doelstellingen te bereiken hanteert Enexis een strikte interne rolscheiding. De bewaking van de maatschappelijke doelstellingen, het opstellen van het optimale investerings- en onderhoudsportfolio en het zorgen voor een kwalitatief goede en efficiënte uitvoering is bij verschillende organisatieonderdelen ondergebracht. Deze rolscheiding zorgt ervoor dat ieder aspect voldoende aandacht krijgt en voorkomt een vermenging van belangen en verwatering van aandacht. Inschatting toekomstige situaties In de vertaling naar concrete investeringsplannen maakt Enexis gebruik van scenariostudies om het effect van verschillende mogelijke toekomstige situaties in te kunnen schatten. Tweejaarlijks stelt het bedrijf in een strategische studie het Strategisch Asset Management Plan op. Hierbij analyseert Enexis vier toekomstbeelden, die zich onderscheiden qua snelheid van economische ontwikkeling en qua snelheid van verduurzaming. Bij haar keuzes houdt Enexis rekening met deze toekomstbeelden en houdt daarbij voldoende ruimte om op veranderingen in te kunnen spelen. Kwaliteit en veiligheid Zo ook bij het samenstellen van het optimale investerings- en onderhoudsbeleid. Enexis baseert zich op een risico gebaseerde afweging, conform de kwaliteitsnorm NTA 812. Met de criteria in deze risk based asset management-methodiek bepaalt Enexis welke investeringen de grootste bijdrage leveren tegen de laagste kosten. Betrouwbaarheid, veiligheid, wettelijkheid, maar ook klanttevredenheid en duurzaamheid spelen hierbij een rol en worden tegen elkaar afgewogen. Dankzij inzicht in de kwaliteit van componenten kan Enexis een portfolio van investeringen samenstellen, dat garant staat voor kwaliteit en veiligheid. Bij de uiteindelijke beslissing spelen ook lokale factoren een rol. Infrastructuur is immers per definitie lokaal. De juiste keuze maken vergt daarom een goed beeld van de lokale ontwikkelingen. Naast gedegen kennis van wensen van de klanten is het afstemmen met de gemeenten en met andere infrastructuurbeheerders hiervoor cruciaal. Deze afstemming zorgt voor lage kosten en minimale overlast. De doelstellingen om de betrouwbaarheid en veiligheid te Enexis initieert en participeert in meerdere smart grid-pilotprojecten en doet ervaring op met de toekomstige technologie. handhaven op het huidige hoge niveau en om de netten tijdig aan te passen aan de veranderende energievoorziening, geven de hoofdrichting van het beleid. Periodiek wordt gekeken of het bedrijf op koers ligt om deze doelstellingen te realiseren. De belangrijkste indicatoren zijn daarbij de jaarlijkse uitvalduur van het elektriciteitsnet en de veiligheidsindicator gas. De eerste is een maat voor het aantal en de duur van storingen. De tweede is een maat voor het aantal en de ernst van onveilige situaties die zich hebben voorgedaan. Hierdoor kan Enexis bijsturen als zich afwijkingen voordoen. > Jaarlijkse uitvalduur per e-aansluiting (in minuten) Veiligheidsindicator gas (VIG) score Enexis realisatie Nederland realisatie Enexis prognose Enexis realisatie Nederland realisatie Enexis prognose 12 13

8 Betrouwbaar Veilig werken Vakmanschap en leiderschap Enexis wil het huidige hoge niveau van betrouwbaarheid en veiligheid handhaven. Niet alleen veilige netten, maar ook het veilig werken aan de netten is een belangrijke component. Bij de uitvoering van werkzaamheden staat de veiligheid van klanten en medewerkers voorop. De veiligheid en gezondheid van de medewerkers en de omgeving, maar ook de zorgvuldigheid voor het milieu zijn in de bedrijfscultuur van Enexis verankerd. Het motto we werken veilig of we werken niet gebruikt Enexis om continu aandacht te vragen voor dit onderwerp. Binnen de Enexis Manier van Werken is veilig werken vanzelfsprekend en staat dit niet ter discussie. Veiligheid is verankerd in strikte regels en is onderdeel van het vakmanschap van de medewerker. Het is tenslotte een gedeelde verantwoordelijkheid van Enexis en haar medewerkers samen. DART-rate Enexis en DART-rate aannemers 2, 1,5 1,,5 Enexis stuurt op een voortdurende vermindering van het aantal ongevallen en onveilige situaties. Aandacht Veiligheid vereist de juiste aandacht en het juiste leiderschap. De organisatie blijft investeren in veiligheid met opleidingen, trainingen en instructies voor leidinggevenden en medewerkers. En vooral ook door de continue aandacht voor veiligheid. Enexis stuurt op een voortdurende vermindering van het aantal ongevallen en onveilige situaties. De internationaal gestandaardiseerde DART-rate is hiervoor een belangrijke indicator. Enexis trekt voortdurend lering uit onveilige situaties en wil die op deze manier in de toekomst voorkomen. Elkaar aanspreken is de norm, zodat incidenten zeldzaam worden en ernstige ongevallen niet meer optreden. Uiteraard strekt de zorg van Enexis zich niet alleen uit tot haar medewerkers, maar ook tot haar aannemers en andere partijen die voor haar werken. Jaarlijks kent Enexis een prijs toe aan het beste initiatief of de beste verbetering op het gebied van veiligheid, gezondheid, welzijn of milieu binnen en buiten Enexis. Niet alleen aanspreken, maar ook belonen DART-rate Enexis DART-rate derden DART-rate Enexis prognose DART-rate derden prognose > Enexis is een solide en maatschappelijk betrokken bedrijf. Een organisatie die staat voor integriteit en degelijkheid. Dit weerspiegelt zich in de bedrijfscultuur en het handelen van alle medewerkers. De Enexis Manier van Werken staat voor een open en resultaatgerichte cultuur, gebaseerd op het vakmanschap van medewerkers en leidinggevenden. Samen zorgen zij ervoor dat iedereen elke dag met plezier, trots en passie aan de slag gaat. Investeren in vakmensen Voldoende vakmensen hebben is niet vanzelfsprekend. In de nabije toekomst zal een groot aantal vakmensen met pensioen gaan en ligt een krapte op de arbeidsmarkt aan nieuwe technische en ICT-collega s in de lijn der verwachtingen. Om deze krapte het hoofd te kunnen bieden, heeft Enexis eigen opleidingen ontwikkeld. Deze opleidingen borgen cruciale kennis bij huidige en nieuwe vakmensen. Een medewerker kan op elk niveau instromen, afgestemd op zijn of haar huidige kennis en ervaring. De Enexis Vakschool is opgericht voor schoolverlaters tussen de 18 en 25 jaar met een vmbo-diploma of een opleiding op mbo-2-niveau. Dankzij deze opleiding met intensieve begeleiding en training-on-the-job, krijgt ook deze doelgroep de kans om leren en werken te combineren met zicht op een vaste baan na afloop. Tevreden medewerkers Niet alleen nieuwe medewerkers krijgen aandacht. Duurzame inzetbaarheid van de huidige medewerkers is een van de belangrijkste randvoorwaarden voor de continuïteit van de dienstverle- Naast visie en richting tonen, is de Enexis leiderschapsstijl gericht op samenwerking, het creëren van het wij-gevoel, voorbeeldgedrag, het ontwikkelen van vakmanschap en de ruimte geven voor eigen initiatief en beslissingen. ning. Langer doorwerken, een grote uitstroom, en veranderende functie-eisen brengen uitdagingen met zich mee. Hoe blijft iedereen gemotiveerd en gezond aan het werk? Enexis stimuleert voortdurend de persoonlijke en professionele ontwikkeling bij haar medewerkers, zodat zij gezond en met plezier blijven presteren. Medewerkers zijn hierdoor in staat te groeien binnen hun huidige functie, of naar een nieuwe functie. Leidinggevenden helpen hen bij hun ontwikkeling met coaching en door het gericht bespreken van mogelijkheden voor hun groei. Leiderschap Medewerkers vormen de basis voor een betrouwbare en veilige bedrijfsvoering. Zij worden ondersteund door leidinggevenden en stafafdelingen. Goed leiderschap staat aan de basis voor de Enexis Manier van werken. De leidinggevende is de verbindende en sturende schakel in het realiseren van de strategie, doelstellingen en cultuur van Enexis. Hij of zij vertaalt de strategie naar concrete doelstellingen en duidelijkheid in gedrag en taken. Medewerkers weten daardoor wat van hen verwacht wordt. Vanuit hun eigen vakmanschap en verantwoordelijkheid dragen zij met plezier en passie bij aan het succes van de organisatie. Naast visie en richting tonen, is de Enexis leiderschapsstijl gericht op samenwerking, het creëren van het wij-gevoel, voorbeeldgedrag, het ontwikkelen van vakmanschap en de ruimte geven voor eigen initiatief en beslissingen. Vertrouwen en integriteit spelen hierbij een belangrijke rol. >! 14 15

9 Rendement op eigen vermogen Betaalbaar FFO / netto rent 8% 4% 6% 3% 4% 2% Betaalbaar Doelstellingen: 1. Wij zijn de netbeheerder met zo laag mogelijke tarieven. 2. Onze aandeelhouders krijgen het redelijk rendement uit de gereguleerde activiteiten. 2% % Zo laag mogelijke tarieven Consumenten zien de laatste jaren een toenemend gedeelte van hun inkomen opgaan aan de energie rekening. De prijs van stroom en gas en de energie belasting veroorzaken oplopende energiekosten. De tarieven voor het transport van energie zijn maar een klein gedeelte van de totale energierekening. Dat neemt niet weg dat klanten met stijgende rekeningen geconfronteerd worden en ook voor het netwerk geen hoge prijzen willen betalen. De netbeheerder is een monopolist. Klanten hebben geen keuze. Ze kunnen geen prijzen vergelijken en het voor hen beste aanbod uitkiezen. Daarom beschermt de toezichthouder Autoriteit Consument & Markt hen tegen misbruik van het monopolie. Hierbij gebruikt de toezichthouder een systeem van onderlinge vergelijking van netbeheerders. Dit systeem is zo ontworpen dat klanten kunnen rekenen op lage tarieven en dat het netbeheerders prikkelt om hun prestaties te verbeteren. Netbeheerders hebben de keuze om hun daadwerkelijke tarieven lager vast te stellen dan het door de toezicht houder toegestane maximum. Zo bracht Enexis in 212, 213 en in lijn met haar Enexis bracht in 212, 213 en 214 niet de maximum tarieven in rekening. Tarieven netbeheerder 15% 125% 1% 75% CPI ontwikkeling Consumenten tarief strategie - niet de maximum tarieven in rekening. In plaats daarvan heeft ze gekozen voor een tariefontwikkeling in lijn met de consumentenprijsindex. Hierdoor werden grote tariefschommelingen voorkomen en konden klanten rekenen op stabiele, lage tarieven. Het niet in rekening brengen van de toegestane maximum tarieven was mogelijk door continue aandacht voor interne efficiencyverbetering. Niet-gemaakte kosten worden ook niet gefactureerd. Daarmee ziet Enexis het als een continue plicht om op de kosten te letten en geen maatschappelijk geld te verspillen. 1% % Omzet Doelratio Deze lijn wil Enexis voortzetten. Ze heeft daarom de doelstelling om een netbeheerder te zijn met zo laag mogelijke tarieven voor klanten. Enexis heeft het belang van de klant hoog in het vaandel > 17

10 Betaalbaar Sectorordening staan. Een belang dat zich zowel uit in hoge kwaliteit en goede dienstverlening als in lage tarieven. De klant moet waar voor zijn geld krijgen. Hiermee geeft Enexis invulling aan de ambitie als ik kon kiezen, koos ik voor Enexis. Behalen doelen Aandeelhouders hebben geïnvesteerd in het bedrijf en verwachten rendement van hun investering. Bij de vaststelling van de maximum tarieven zorgt de ACM ervoor dat een efficiënt bedrijf een redelijk rendement kan behalen. Dit redelijk rendement is daarmee maatgevend voor de winstgevendheid van een netbeheerder. Enexis belooft haar aandeelhouders dit rendement te zullen behalen. Dit zal tot stand komen in een combinatie van dividend en in waardestijging van het bedrijf. Scherpe tarieven houden rechtstreeks verband met het rendement voor aandeelhouders. Lage tarieven verlagen de winstgevendheid van het bedrijf. Enexis ziet in dit spanningsveld een extra stimulans om haar efficiëntie te verbeteren. Alleen als het bedrijf efficiënter werkt dan de andere netbeheerders kunnen beide doelen gecombineerd worden zonder de andere strategische doelen uit het oog te verliezen. < Gebiedsindeling speelt een belangrijke rol bij de doelstelling om zo efficiënt mogelijk te werken. De huidige gebiedsindeling van de regionale netbeheerders is een gevolg van een reeks van fusies en overnames van geïntegreerde energiebedrijven. Hierbij heeft het verwerven van een sterke positie op de vrije energiemarkt een dominante rol gespeeld. Zo verschilt het gebied waar Enexis netbeheerder voor elektriciteit is, sterk van het gebied waar Enexis netbeheerder voor gas is. Zonder deze verschillen is de efficiëntie groter. Eerdere stappen van Enexis, zoals de integratie van Intergas, hebben laten zien dat deze voordelen ook daadwerkelijk te realiseren zijn. Enexis is daarom voorstander van een herverkaveling van de gebieden van de regionale netbeheerders langs provinciale grenzen. Enexis is voorstander van een herverkaveling van de gebieden van de regionale netbeheerders. Criteria Dergelijke transacties dienen echter zorgvuldig vorm te krijgen. Het betreft immers transacties tussen overheden onderling. Daarnaast kan alleen door zorgvuldige vormgeving geborgd worden dat er ook daadwerkelijk voordelen voor alle partijen ontstaan. Enexis heeft zes criteria geformuleerd, waaraan transacties volgens haar moeten voldoen: Beoogde gebiedsverdeling Nederland: Voordelig voor klanten. Een heldere gebiedsindeling.. Klanten profiteren mee van de synergievoordelen. Voordelig voor het bedrijf. Maximale benutting van de synergie tussen elektriciteit en gas.. Binnen de financiële mogelijkheden van het bedrijf. Voordelig voor aandeelhouders. In iedere provincie slechts één netbeheerder passend bij de aandeelhoudersstructuur.. Dividendgroei in het eerste jaar na de transactie. Enexis Alliander Stedin Delta Netwerk De combinatie van deze voorwaarden is een waarborg voor het bereiken van een win-winsituatie. Enexis heeft de overtuiging dat het eindplaatje zoals weergegeven in de landkaart, bereikt kan worden met kleine stappen, die elk voor zich voldoen aan de geschetste criteria en zal zich hier actief voor inzetten. < 18 19

11 Klantgericht Klanttevredenheid Klantgericht Doelstellingen: 1. Klanten die contact met ons hebben gehad, waarderen ons met een 7,5. 2. Wij zijn transparant en stellen onze gegevens maximaal beschikbaar. Veel van wat een netbeheerder doet, gebeurt buiten het zicht van klanten. Kabels en leidingen liggen onder de grond en onderhoud wordt zo veel mogelijk uitgevoerd zonder dat de klant er last van heeft. Een goede, betrouwbare en betaalbare infrastructuur zorgt voor tevreden klanten. Ook de serviceprocessen zijn belangrijk. Een klant die iets wil, moet dat gemakkelijk kunnen regelen. Dus zonder ingewikkelde procedures, maar juist met klantgerichte processen én medewerkers. Enexis heeft ongeveer drie miljoen klanten in haar verzorgingsgebied. Zij hebben uiteenlopende wensen. Het klantenbestand van Enexis loopt uiteen van consumenten tot grote industrieën. Van mensen en bedrijven die geen aandacht aan energie geven tot mensen en bedrijven die actief met energie bezig zijn. De een wil volledig ontzorgd worden en zo min mogelijk contact hebben met het bedrijf, de ander wil juist geholpen worden zo veel mogelijk energie te besparen. Hoe uiteenlopend de wensen ook zijn, alle klanten kunnen rekenen op een goede dienstverlening. Enexis onderscheidt daarom meerdere klantsegmenten, met als hoofdsegmenten de consumentenmarkt, de zakelijke markt, actieve voorlopers en de grootmarkt. Met goed meedenken kan Enexis alle segmenten op maat bedienen, passend bij hun specifieke wensen. Luisterend naar de klant past Enexis haar processen aan op de veranderende wensen. Zo blijft de dienstverlening up-to-date en kan iedereen op passende service rekenen. Klantcontact via internet Doen wat je belooft blijft de basis van goede dienstverlening. Maar klanten willen meer. Consumenten willen contact met het bedrijf als het hen uitkomt, onafhankelijk van plaats en tijd. Daarbij maken ze meer en meer gebruik van mobiele communicatie. Consumenten willen contact met het bedrijf als het hen uitkomt, onafhankelijk van plaats en tijd. De laatste jaren krijgt internet daardoor een belangrijkere plaats in de dienstverlening. Dit kanaal past goed bij de wens van de klant en is relatief goedkoop. Klanten worden kritischer en willen zelf regie hebben, zelf bepalen wat wanneer gebeurt. Zij willen dat werkzaamheden uitgevoerd worden wanneer het hen uitkomt, niet wanneer het past in de planning van het bedrijf. Enexis anticipeert op deze toenemende wensen met haar programma Klant aan de knoppen. Hierbij is de eigen regie van de klant het uitgangspunt en kijkt Enexis diepgaand hoe zij haar processen daarop kan aanpassen. Klantgerichte, uniforme en efficiënte processen zijn nodig om aan deze klantwens te voldoen en tevens aandacht te houden voor de betaalbaarheid. < Hoe uiteenlopend de wensen ook zijn, alle klanten kunnen rekenen op een goede dienstverlening. 21

12 Klantgericht Inzicht in data Tevreden klanten Vaak maken kleine dingen een groot verschil. Medewerkers die met de klant meedenken zijn daarom onontbeerlijk. Via de Enexis Manier van Werken zorgt Enexis voor vakbekwame, gemotiveerde medewerkers, die zorgen voor klantvriendelijke afhandeling van het contact. Dit geldt uiteraard voor de medewerkers die direct contact met de klant hebben. Maar het geldt ook voor de andere medewerkers. Samen maken ze het verschil. Klanten die contact hebben gehad met het bedrijf, waarderen Enexis gemiddeld met een 7,5. Deze doelstelling geeft een directe koppeling tussen klanttevredenheid en de servicekwaliteit. Door te sturen op een waarde boven de 7 toont Enexis dat zij een blijvend positieve klantervaring nastreeft. Ze zorgt ervoor dat zij op selectieve momenten de klantverwachting overtreft, passend bij de ambitie Als ik kon kiezen, dan koos ik voor Enexis. < inzicht bedrijf apps windenergie slimme meter consument zonne-energie De groep klanten die efficiënt omgaat met energie en zelf energie opwekt, wordt steeds groter. Er ontstaan nieuwe organisatievormen, waarbij klanten samen - in lokale coöperaties - werken aan verduurzaming van hun eigen energievoorziening. Gemeenten en woningbouwcorporaties ondersteunen deze nieuwe vormen van lokale samenwerking met gericht beleid en participatie. Beschikbaarheid van goede informatie over energiestromen is essentieel voor deze initiatieven. Enexis helpt hierbij met toenemende transparantie. Naast transporteur van energie, ontwikkelt het bedrijf zich tot leverancier van datadiensten. Klanten kunnen erop rekenen dat Enexis vanuit haar centrale rol in de energievoorziening zorgt voor inzicht in data. Zowel op het niveau van de individuele klant, als op het niveau van straten en wijken. Bij consumenten plaatst Enexis slimme meters, die voor hen het energieverbruik inzichtelijk maken. Samen met deze klanten zet het bedrijf zich in om de slimme meter rendabel te maken. Zakelijke klanten hebben al langer energiemeters en datadiensten die inzicht bieden, zodat zij gericht kunnen investeren in energiebesparing. Ook gemeenten en woningcorporaties hebben baat bij inzicht in de data. Daarom krijgen zij inzicht in het energieverbruik van buurten. Hiermee kunnen ze doelgericht stimuleren of maatregelen nemen. < 22 23

13 Duurzaam Duurzaam Doelstellingen: 1. Wij brengen partners, overheden en onze kennis samen bij het realiseren van het Energieakkoord. 2. Wij stimuleren klanten actief meer energie te besparen dan de slimme meter kost. 3. Wij werken emissieneutraal. Wij zorgen dat 14% van de net- en lekverliezen additioneel duurzaam zijn opgewekt in Nederland. Duurzaam transport Eén van de pijlers van de strategie van Enexis is het ondersteunen van duurzaamheid. Enexis heeft een centrale rol in de energievoorziening en neemt haar maatschappelijke verantwoordelijkheid bij de realisatie van het Energieakkoord. Enexis geeft daarmee een impuls aan duurzaamheid. Enexis werkt aan verduurzaming in drie focusgebieden: Duurzaam transport, Enexis Duurzaam, Enexis en omgeving. De kernactiviteit van Enexis is het transporteren van elektriciteit en gas. De toenemende rol van groene energie in de energievoorziening is hierin een belangrijke factor. Dit zorgt voor een verandering van het gevraagde transport, zowel in hoeveelheid als in richting. Een energiesysteem met veel decentrale opwekking van duurzame energie, elektrische auto s en energieneutrale woningen en gebouwen stelt andere eisen aan het netwerk. Het is voor een netbeheerder daarom van cruciaal belang om voldoende aan te sluiten bij deze ontwikkelingen. Het hoofdstuk Betrouwbaarheid gaat in op de inspanningen van Enexis om de energietransitie te faciliteren door de ontwikkeling van onder meer smart grids. Duurzaam inkopen van het elektrische netverlies maakt echt een verschil: Enexis maakt daarmee een volume gelijk aan het energie verbruik van circa 3. huishoudens groen. Net- en lekverliezen Energie transporteren kost ook energie. In elektriciteitskabels gaat een deel van de energie verloren door elektrische weerstand. In gasleidingen lekt een deel van het gas weg op de koppelingen, maar ook door schades die ontstaan bij graafwerkzaamheden. Dit is slechts een klein percentage van de getransporteerde energie, maar in een netwerk met ongeveer drie miljoen grote en kleinere klanten gaat het toch om een aanzienlijk volume. Duurzaam inkopen van het elektrische netverlies maakt echt een verschil: Enexis maakt daarmee een volume gelijk aan het energieverbruik van circa 3. huishoudens groen. Uit het gasnet lekt jaarlijks ongeveer het verbruik van 5. huishoudens. Enexis werkt aan reductie van net- en lekverliezen. Enexis moet de verloren energie zelf inkopen in de energiemarkt en kiest daarbij bewust voor duurzame energie. Een toenemend deel zal worden gekocht uit additionele Nederlandse duurzame opwekking. Dit deel zal parallel aan de Nederlandse doelstellingen uit het Energieakkoord oplopen naar 14% voor 22, voor zowel elektriciteit als gas. Dit volume is niet per direct beschikbaar, dus zo geeft Enexis een impuls aan de bouw van windmolens, zonnecentrales en waterkrachtcentrales in Nederland. De rest van de duur zame energie wordt ingekocht in het buitenland. Zo wordt de energievoorziening steeds groener. < 25

14 Duurzaam Enexis Duurzaam Enexis en omgeving Het tweede focusgebied is de eigen bedrijfsvoering. Ook die wordt steeds duurzamer. De eigen bedrijfsvoering blijft emissieneutraal. Enexis blijft werken aan de reductie van haar eigen footprint aan de hand van de Trias Energetica en geeft daarmee het goede voorbeeld. Er zijn al de nodige stappen gezet op dit gebied. Naast reductie en verduurzaming van het netverlies is er volop aandacht voor energiebesparing in de gebouwen, het vervoer van medewerkers en het energieverbruik in de keten. Kernelement is bewustzijn bij medewerkers, die door hun gedrag het verschil maken. Naast reductie en verduurzaming van het netverlies is er volop aandacht voor energiebesparing in de gebouwen, het vervoer van medewerkers en het energieverbruik in de keten. In haar rol als netbeheerder wil Enexis bijdragen aan een duurzame maatschappij. Samenwerking met de verschillende groepen uit de samenleving is daarbij essentieel. Enexis is binnen haar verzorgingsgebied betrokken bij tal van initiatieven op het gebied van energie. Om de doelen uit het Energieakkoord dichterbij te brengen, helpt Enexis daarom door partners, overheden en haar eigen kennis samen te brengen. Dit zal leiden tot snellere verspreiding van kennis en ervaringen met nieuwe oplossingen. Duurzaam transport. Gereguleerde activiteiten en benodigde innovatie voor een duurzaam net in de toekomst. Enexis Duurzaam. Verduurzamen van onze eigen activiteiten en ons dagelijks gedrag. In 213 heeft Enexis drie energieneutrale kantoren geopend, die allemaal in de top tien van meest duurzame gebouwen in Nederland kwamen volgens de BREEAM-NL-methodiek. Daarnaast heeft ze in haar bestaande kantoren met allerlei maatregelen energiebesparing gerealiseerd. In de komende jaren zet Enexis dat beleid voort. In de bestaande gebouwen volgt ze het energieverbruik en werkt ze verder aan reductie. Uiteraard wordt groene stroom gebruikt. Voor nieuwe kantoren gelden eisen op het gebied van duurzaamheid en de principes van Het Nieuwe Werken. Vervoer is voor Enexis niet te vermijden. Medewerkers in de buitendienst moeten op elk moment in de gelegenheid zijn naar een storing toe te gaan. Daarom is er doorlopend aandacht voor bewust gebruik van vervoermiddelen. Voor medewerkers die niet gebonden zijn aan een bedrijfsauto zijn alternatieven voorhanden als videoconference, openbaar vervoer en thuiswerken. En de emissie die dan nog resteert? Die compenseert Enexis met betrouwbare Gold Standard CO 2 -certificaten. Deze certificaten, die mede onder verantwoordelijkheid van het Wereld Natuurfonds worden uitgegeven, maken CO 2 -reductieprojecten in ontwikkelingslanden mogelijk. Zo werkt Enexis emissieneutraal. Keteninitiatieven Enexis beperkt het werken aan een verantwoorde energie voorziening niet tot de eigen organisatie. Via keteninitiatie ven werkt ze met leveranciers, aannemers en de afvalverwerker aan verdere verbetering in de keten. Enexis verwacht van partijen waar ze mee samenwerkt een vergelijkbare houding ten aanzien van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. < Ook toenemend inzicht in de energiestromen helpt klanten bij het realiseren van energiebesparing. Met het programma Buurkracht ondersteunt Enexis lokale initiatieven, gericht op energie besparing en duurzame opwek. Na een voorzichtige start in 213 is voor de jaren daarna een verdere groei voorzien. Scholen die zonne-energie opwekken, kunnen gebruik maken van slimme energiedisplays en een uitgebreid lespakket. Slimme Meter Enexis gaat slimme meters plaatsen bij consumenten. Ze draagt bij aan energiebewustzijn door klanten te stimuleren gebruik te maken van de mogelijkheden hiervan. Als onderdeel van het energie systeem van de klant geeft de meter inzicht in het eigen energieverbruik en de eigen opwekking van duurzame energie. Samen met de klant zet Enexis zich in om de slimme meter rendabel te maken. Er wordt dan zoveel energie bespaard dat de meer kosten van plaatsing van slimme meters worden terugverdiend. Enexis en omgeving. Activiteiten gericht op energie besparing en verduurzaming opwek in ons voorzienings gebied. Zakelijke klanten kunnen rekenen op de expertise van het Enexis onderdeel Fudura bij hun streven om bewuster met energie om te gaan. Het inzicht dat het product Data-direct hen brengt, laat direct zien waar potentieel is voor energiebesparing. Gemeenten en woningbouwcorporaties kunnen blijven rekenen op Enexis. Enexis helpt hen inzicht te krijgen in het verbruik van hun bewoners. Ook draagt Enexis bij aan de lokale energiedoelstellingen. < Samen met de klant zet Enexis zich in om de slimme meter rendabel te maken

15 Financieel verantwoord Financieel verantwoord Bij een solide bedrijf past een solide financiële basis. Deze financiële basis is deels verankerd in de Elektriciteits- en Gaswet. Hierin zijn minimumwaarden opgenomen voor de financiële positie van een netbeheerder. Enexis ziet deze waarden als echte minimumwaarden en kiest voor een financieel beleid dat gericht is op voldoende en goed kope toegang tot de kapitaalmarkt. Hierbij hoeft het bedrijf niet over overdreven reserves te beschikken; goed is goed genoeg. Bij de vaststelling van de maximum tarieven zorgt de Autoriteit Consument & Markt ervoor dat een efficiënt bedrijf een redelijk rendement kan behalen. Enexis belooft haar aandeelhouders dit rendement te zullen behalen uit de gereguleerde activiteiten. Enexis koppelt haar financieel beleid en de daarbij behorende ratio s daarom aan het profiel van een A-flat rating. Dit profiel garandeert voldoende toegang tot de kapitaalmarkt, ook in tijden van spanning op de markt. Ook vanuit regulatorisch perspectief is een A-rating te prefereren. De ACM gaat bij het vaststellen van de vermogenskostenvergoeding uit van een A-rated netbeheerder. Door te kiezen voor een financieringsstructuur die dicht bij die referentie ligt, minimaliseert Enexis haar regulatorische risico s. De financiële crisis van de afgelopen jaren heeft geleid tot een transformatie van de financiële markten. Rating agencies hebben hun methodologie aangepast. Deze aangepaste metho dologie is de basis geweest voor de doelratio s van Enexis:. FFO / netto rentedragende schuld 16%. FFO rentedekking 3,5x. Netto rentedragende schuld/ (eigen vermogen + netto rentedragende schuld) 6% De definitie van vermelde ratio s komen overeen met de definities zoals gebruikt door de rating agencies. Hierbij staat FFO voor Funds from Operations en is de netto rentedragende schuld gedefinieerd als de rentedragende schulden gecorrigeerd voor liquide middelen en vrij ter beschikking staande beleggingen. De lange termijn investeringsprognose van Enexis laat voor de komende jaren een stijging van de investeringen zien. De veranderende energievoorziening, de plaatsing van slimme meters en de komst van slimme netten zorgen voor deze stijging. Deze investeringen hebben tot gevolg dat het balanstotaal van Enexis sterk groeit. Om te kunnen blijven voldoen aan het gewenste financieel profiel is het wenselijk dat de groei van het eigen vermogen maat houdt met de groei van het balanstotaal. Enexis kiest daarom voor een restrictief dividendbeleid, gebaseerd op de netto winst uit normale bedrijfsvoering: Dividendbeleid. Dividend bedraagt over de planperiode maximaal 5% van de netto winst, waarbij een minimum niveau van jaarlijks 1 mln. wordt nagestreefd. Dit percentage zal verlaagd worden als deze uitkering ertoe leidt dat het bedrijf binnen vijf jaar haar A-rating profiel kan verliezen. De lange termijn investerings prognose van Enexis laat voor de komende jaren een stijging van de investeringen zien. De veranderende energievoorziening, de plaatsing van slimme meters en de komst van slimme netten zorgen voor deze stijging. Dit dividendbeleid zorgt ervoor dat de aandeelhouders een voorspelbaar en stabiel dividend kunnen verwachten. Tegelijkertijd borgt het beleid voldoende eigen-vermogensgroei en toont het actieve steun van de aandeelhouders aan een gezonde financiële positie. Financiële uitwerking Enexis heeft de financiële uitwerking van het Strategisch Plan, inclusief het dividend- en financieringsbeleid, gemodelleerd met behulp van haar lange termijn financieel model. Het model gaat uit van algemene verwachtingen op basis van cijfers van het Centraal Planbureau en wordt jaarlijks aangepast aan de realisatiecijfers. Daarnaast vormen de investeringen en onderhoudskosten vanuit het Strategisch Asset Management Plan een belangrijke basis. De grafieken laten de reeds geschetste groei van de balans zien. De ratio s uit het financieel beleid ontwikkelen zich hierdoor in de eerste jaren negatief, maar stabiliseren op een niveau dat voldoende ruimte laat ten opzichte van de doelratio s. Het dividend vertoont een kleine daling in de eerste jaren, om daarna een gestage groei te laten zien. Dit geeft de overtuiging dat dit zal resulteren in het behoud van een A-rating. < 28 29

16 Financieel verantwoord Netto rentedragende schuld/ (eigen vermogen + netto rentedragende schuld) 8% Netto rentedragende schulden / Totaal vermogen 6% 6% Omzet 4% 4. Omzet 4. Vermogensontwikkeling 4% Dividend Dividend 2 2 2% % % % Doelratio Eigen + vreemd Eigen vermogen + vreemd vermogen Vreemd vermogen Vreemd vermogen Dividend 2 Rendement op eigen vermogen 8% FFO / netto rentedragende schuld 4% FFO rentedekking 8x Netto rentedragende schuld/ (eigen vermogen + netto rentedragende schuld) 8% Netto rentedragende schulden / Totaal vermogen 6% 15 6% 3% 6x 6% 4% 1 4% 2% 4x 4% 5 2% 1% 2x 2% 2% % % x % % Doelratio Doelratio Doelratio uld FFO rentedekking FFO rentedekking 8x 8x Netto rentedragende Netto rentedragende schuld/ schuld/ (eigen vermogen (eigen vermogen + netto rentedragende + netto rentedragende schuld) schuld) Netto rentedragende Netto rentedragende schulden schulden / / Totaal vermogen Totaal vermogen 8% 8% 6% 6% 6x 4x 2x 6x Tarieven netbeheerder 4x 15% 2x 6% 4% 2% 6% Omzet 4% 4. 2% 4% 2% 4% Vermogensontwikkeling 12. 2% Dividend x x 125% Doelratio Doelratio 1% % 3. % Doelratio Doelratio 1. % 9. % %

17 ENEXIS HOLDING N.V. Postbus AW s-hertogenbosch Disclaimer Dit document bevat cijfers uit de jaarrekening van Enexis, het document zelf werd echter niet beoordeeld door de accountants van Enexis. Enexis heeft de in dit document weergegeven informatie zorgvuldig samengesteld, maar geeft geen garantie voor de juistheid en de nauwkeurigheid van deze informatie. Er wordt geen garantie of verklaring gegeven, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend, over de redelijkheid, juistheid en volledigheid van de informatie in dit document. Iedere aansprakelijkheid voor eventuele schade ten gevolge van toegang tot of het gebruik van deze informatie wordt uitdrukkelijk uitgesloten door Enexis. Dit document bevat uitspraken met een toekomstgericht karakter. Omdat ze betrekking hebben op gebeurtenissen en afhankelijk zijn van omstandigheden die zich voordoen in de toekomst, al dan niet buiten de controle van Enexis, bevatten toekomstgerichte uitspraken logischerwijs bekende en onbekende risico s, onzekerheden en veronderstellingen. Afhankelijk van een veelheid van factoren kunnen werkelijke resultaten en ontwikkelingen wezenlijk verschillen van die uitgedrukt of gesuggereerd in dergelijke uitspraken en van historische trends.

Strategisch Plan April 2014

Strategisch Plan April 2014 Strategisch Plan April 2014 Inhoud Onze ambitie 3 Trendanalyse 4 Strategie 6 Doelstellingen 9 Betrouwbaar 10 Blijvend betrouwbare en veilige netten 11 Veilig werken 14 Vakmanschap en leiderschap 15 Betaalbaar

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening Wat er ook gebeurt, uw bedrijf heeft continuïteit nodig. Daarom wilt u zeker weten dat uw energievoorziening goed geregeld is. Betrouwbaar

Nadere informatie

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014 Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander ] allander Leeuwarden, 5 maart 2014 Ir. Peter Molengraaf Voorzitter Raad van Bestuur Raad van Bestuur Alliander 1 Toename decentrale opwek de

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Bewust met energie omgaan. De slimme meter maakt het makkelijk

Bewust met energie omgaan. De slimme meter maakt het makkelijk Bewust met energie omgaan De slimme meter maakt het makkelijk Waarom krijg ik een slimme meter? Makkelijk en klaar voor de toekomst. Enexis brengt gas en elektriciteit van uw energieleverancier veilig

Nadere informatie

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is):

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is): Uw slimme meter Iedereen krijgt gratis de komende jaren in plaats van een gewone energiemeter een zogenaamde slimme meter. Dat is een digitale energiemeter voor het gasverbruik en het elektriciteitsverbruik,

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren.

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren. Omgevingsanalyse Doelgroep: starters en zzp ers Zoals aangegeven in de briefing van Enexis zijn starters een groep waar nog (bijna) geen tools zich specifiek op richten. Dit gat wil ik opvullen met mijn

Nadere informatie

Toekomstbestendig 2019

Toekomstbestendig 2019 Toekomstbestendig 2019 20 19 Missie TBV Wonen is een excellente woningcorporatie in Noord-Brabant, die zich richt op het huisvesten van mensen die daarbij een helpende hand kunnen gebruiken. Wij investeren

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Woerden, 29 mei 2015 Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Visie VEMW VEMW behartigt de belangen van de zakelijke energie- en watergebruikers in Nederland. Nederland kent al decennia een

Nadere informatie

Transport, doe het slim

Transport, doe het slim Transport, doe het slim an deur tot deur Wat is het? Het gaat hier om de uitgaande goederenstroom, van deur tot deur. Daarbij horen documenten en labels, mogelijkheden tot tracking en tracing, het volume

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Energie en ruimtelijke ordening

Energie en ruimtelijke ordening Energie en ruimtelijke ordening Hoe eerder hoe beter Ruimteconferentie 19 april 2011 Netbeheerder in de energieketen Energieproductie Netwerken Energielevering Transport & distributie Werkgebied Liander

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang DELTA Zakelijk Meeting with DACT 27 oktober 2011 Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang Agenda Bedrijfspresentatie DELTA NV DELTA: Uw strategische gesprekspartner

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter

Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter Inventarisatie activiteiten energiebesparing met betrekking tot de slimme meter Activiteit Toelichting Categorie Doelgroep In samenwerking met Initiatief geplaatst onder Financiering activiteit Zelf Energie

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie

Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie Challenge 1 : Nationale Storings Applicatie : Enexis De situatie is als volgt: De klant krijg via zijn mobiel een pushbericht met storingsinfo Hij opent zijn Nationale Storingsapp De klant ziet direct

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 20 november 2013 Inhoud Algemeen het SER Energieakkoord Proces, doelen, borging, hoofdlijnen & pijlers, concrete afspraken

Nadere informatie

SIKA S NORMEN EN WAARDEN

SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA S NORMEN EN WAARDEN SIKA EEN WERElDlEIDER MEt NORMEN EN tradities Sinds de oprichting ruim 100 jaar geleden in zwitserland door de vooruitstrevende uitvinder Kaspar Winkler heeft Sika zich ontwikkeld

Nadere informatie

MVO principes Enexis. Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

MVO principes Enexis. Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen MVO principes Enexis Onze kijk op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Een betrouwbare, veilige energievoorziening is een van de hoekstenen van een moderne samenleving en vertegenwoordigt dan ook een

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 De slimme meter Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 Extern gebruik Mary van der Torre (senior adviseur Slimme meters) Hein van Roij (technisch projectmanager

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Programme Power De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Agenda Introductie Stedin Historie van Project- en Portfoliomanagement Van Portfoliomanagement naar Programmaregie Waar staan we nu Oog

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

FISCALE TIPS & BLUNDERS. 2016 1e druk Copyright Finovion

FISCALE TIPS & BLUNDERS. 2016 1e druk Copyright Finovion FISCALE TIPS & BLUNDERS 2016 1e druk Copyright Finovion Wij heten u van harte welkom. WELKOM Dit handzame boekje met financiële blunders en fiscale tips ontvangt u van Finovion. Wij zijn een ondernemend

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie