Noord-Brabant - Schoon water voor Brabant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Noord-Brabant - Schoon water voor Brabant"

Transcriptie

1 Noord-Brabant - Schoon water voor Brabant Betrokken partijen vertellen waarom ze dit doen (Brabant Water, ZLTO, Brabantse waterschappen en provincie N-Brabant), gevolgd door een excursie duurzame gewasbescherming op werktuigencoöperatie de Kempen, afgerond door een interactieve sessie Lessen van Schoon Water voor Brabant voor het beleid voor Bodem en Ondergrond. Schoon water voor Brabant - waar ook Hans van der Vlist, voormalig DG van de VROM, die dag een bezoek aan zal brengen- is een uniek project dat in acht jaar tijd de risico s van uitspoeling van bestrijdingsmiddelen naar het grondwater, in zes kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden beheersbaar heeft gemaakt. Tijdens het veldbezoek kunt u zelf kennis maken met de nieuwe oplossingen van Schoon water voor Brabant. 09:30 12:30, Het Ven 37, Oost en West Middelbeers Leo Joosten (CLM), Enschede - Gebiedsgericht grondwaterbeheer We lopen via het cultuurlint naar de opnieuw ingerichte wijk Roombeek, waar we specifiek op de waterhuishouding en onze visie daarop ingaan. Ook voor cultuur- en architectuurliefhebbers een mooie belevenis! In de loop der jaren hebben de textielindustrie en nijverheid hun sporen nagelaten in de Enschedese ondergrond. Enschede zet nu in op gebiedsgericht grondwaterbeheer, om het stedelijk watersysteem op orde te krijgen en te houden. Pilotgebied voor het gebiedsgericht waterbeheer is de wijk Roombeek. In de wijk staat verduurzaming van het watersysteem en het realiseren van ruimtelijke kwaliteit centraal; de aanpak van de aanwezige (rest)verontreinigingen is ondergeschikt gemaakt aan een veilig en duurzamer watersysteem. De aanpak in en van deze wijk is een goed voorbeeld van bewust bodemgebruik. 10:00 12:30, Gemeente Enschede, Molenstraat 50, Enschede Jos Mol (Gemeente Enschede) Utrechtse Heuvelrug - Verkenning gebiedsgericht grondwaterbeheer Sessie met digitale kaarten met doorkijk naar kansen en knelpunten. De provincie Utrecht verkent het gebiedsgericht grondwaterbeheer op de Utrechtse Heuvelrug. Is gebiedsgericht grondwaterbeheer een methodiek om te voorkomen dat grondwaterverontreinigingen uiteindelijk de waterwinningen bereiken? Aan de hand van kaarten is gekeken welke kansen en knelpunten er zijn. 13:30-15:30, Provinciehuis Utrecht, Pythagoraslaan 101, Utrecht Aernoud Paspop (Provinciehuis Utrecht), Apeldoorn - Het natste plekje van Nederland, waar blijft al dat water? Op de dag van de praktijk willen we u graag al fietsend laten zien hoe dit zich manifesteert; soms heel zichtbaar, soms heel erg verstopt.

2 Als je aan Apeldoorn denkt zo aan de rand van de Veluwe is water niet de eerste gedachte die bij je opkomt. Een belangrijk deel van het Apeldoornse water zit onder de grond. Het stroomt van de Veluwe omlaag naar de stad en vervult een economische functie. Als inwoners van deze gemeente drinken wij hiervan. Er is op dit moment sprake van industriële vervuiling. Op sommige plekken zijn er zelfs problemen met de grondwaterstand. Op de ene plek is die te laag, wat leidt tot verdroging. Op de andere plek is daarentegen weer sprake van een stijging van de grondwaterstand wat leidt tot natte voeten. Om de stijging van het grondwater op te vangen willen gemeente en waterschap Veluwe de oude beken en sprengen in de stad weer herstellen. Daarnaast wil de gemeente het kwaliteit van ons grondwater behouden en waar deze verontreinigd is reinigen. 10:00-14:00, Melden bij CS Apeldoorn, voor AH to go Ron Nap (Gemeente Apeldoorn), Zwolle Duurzaam gebiedsgericht grondwaterbeheer Aan de hand van het praktijkvoorbeeld Interceptie spoorzone (bescherming drinkwaterwinning, duurzame energie, groene inrichting), kunt u kennis maken met het Zwolse duurzaam gebiedsgerichte grondwaterbeheer. In kleine groepen een wandeling door het gebied en een uitleg op de locatie van de geohydrologische beheersing In combinatie met verwarming/koeling van de tijdelijke bebouwing op de locatie. Zwolle geeft duurzaam gebiedsgericht grondwaterbeheer vorm! De ondergrond en het grondwater benut Zwolle voor de duurzame ontwikkeling van de stad. Vanuit benoemde functies voor de ondergrond wordt sanering en beheer van grondwaterverontreining vormgegeven en worden doelstellingen op gebied van energie, duurzaamheid en ruimtelijke ordening ondersteund. 09:30 12:00, Gemeente Zwolle, Lübeckplein 2, Zwolle Annemiek Wiegman (Gemeente Zwolle), Wijnandsrade (Limburg) Project Bodembreed Veldexcursie Bodembreed in Wijnandsrade Project BodemBreed ( ) zich op het verduurzamen van het landbouwkundig bodemgebruik, door het versterken van de kennis en inzichten van de bodem als samenhangend geheel. Het project is vooral gericht op de verdere implementatie door de landbouwer van deze maatregelen. Het project focust zich in eerste instantie op de specifieke karakteristieken van het lössgebied, maar er vindt ook een uitbreiding plaats naar het zandgebied. 13:30 16:00, Bongard 1, Wijnandsrade Gido Lemmens (Arvalis), Vredepeel (Limburg) Duurzaam bodembeheer op zandgrond Tijdens de middag worden in een rondgang langs diverse veldexperimenten een aantal belangrijke aspecten getoond. Daarbij zal voldoende ruimte voor discussie zijn.

3 Op PPO-proefbedrijf Vredepeel (L) wordt grootschalig onderzoek uitgevoerd naar duurzaam bodembeheer in de akkerbouw en groententeelt op zandgronden. Dit jaar start nieuw onderzoek naar duurzaam bodembeheer op zandgronden. Daarnaast loopt sinds 2006 een groot experiment naar bodemweerbaarheid. Deze onderzoeken zijn gericht op het testen van nieuwe maatregelen in biologische en geïntegreerde bedrijfssystemen op het leveren van ecosysteemdiensten. Hierbij worden de effecten op de gewasproductie, de bodemkwaliteit en bodemweerbaarheid inclusief bodemleven en de emissies van nutriënten, broeikasgassen en gewasbeschermingsmiddelen bepaald. Belangrijke maatregelen zijn organisch stofbeheer, minimale grondbewerking, groenbemesters, vruchtwisseling en meststoffenkeuze. Het vaststellen van de bodemkwaliteit gebeurt zowel op chemisch, fysisch als biologisch vlak. 13:30 16:00, PPO-proefbedrijf Vredepeel, Vredeweg 1c, Vredepeel Janjo de Haan (WUR), Lelystad- Niet kerende grondbewerking op jonge zeeklei In Lelystad vertrekt u met een boerenkar richting het land, waar u kennis kunt maken met niet kerende grondbewerking (NKG, een nieuwe manier van ploegen). NKG staat volop in de belangstelling vanwege de vermindering van uitstoot van broeikasgassen en een toename van biodiversiteit. Nederlandse akkerbouwbedrijven zijn begonnen met deze manier van grondbewerking, maar hebben er nog weinig ervaring mee. Op de locatie in Lelystad waar u die dag een kijkje gaat nemen, ligt daarom een proefveld waarin we ploegen vergelijken met NKG. Daar kijken we naar de verandering in de bodem (o.a. structuur, bodemleven, stikstof) en het effect op de gewassen (o.a. opbrengst, gewasontwikkeling,onkruid). 13:30 16:00, PPO Proefbedrijf Prof. Broekemahoeve, Elandweg 84, Lelystad Derk van Balen (WUR), Veldbezoek Norg, Roden (Drenthe) Verbetering van de bodemkwaliteit Doel van dit project is het verbeteren van de bodemkwaliteit voor natuurontwikkeling op voormalige landbouwgrond. De relatief hoge bodemvruchtbaarheid van voormalige landbouwgronden vormt vaak een knelpunt bij het realiseren van de gewenste natuur. Het blijkt dat de traditionele methoden om de bodemvruchtbaarheid te verlagen, niet of erg langzaam tot het gewenste resultaat leiden en soms kostbaar zijn. Daarom wordt gezocht naar alternatieven. Dit project brengt de mogelijkheden van fosfaatuitmijning, het gericht onttrekken van fosfaat door een gewas, in beeld. De locatie is een gedeelte van een beekdal met een areaal van 75 hectare, tussen Norg en Roden in Noord Drenthe. Staatsbosbeheer en een melkveehouder nabij het gebied hebben afspraken gemaakt over de uitvoering van de uitmijning. Bijzonder is de relatief lage fosfaattoestand, waardoor de uitgangssituatie voor natuurontwikkeling relatief gunstig is. Het effect van een aantal behandelingen op de bodemkwaliteit en vegetatie worden op een aantal plekken in het gebied in beeld gebracht. 09:00 12:00, Oosterweg 4, Langelo R. Postma (NMI),

4 Varsen (Overijssel) - Herstel van verzadigde landbouwbodems Om een indruk te krijgen van het gebied, de wijze waarop het gebied ingericht moet worden en welke rol het beheer door melkkoeien plaats moet vinden wordt toegelicht tijdens een excursie door het gebied. Deskundigen zullen informatie verstrekken over de geplande ontwikkelingen in het gebied en welke invloed dit zal hebben op de bodem, vegetatieontwikkeling en hydrologie. Het halfnatuurlijke landschap dat in de loop der eeuwen in Nederland ontstaan is, wil men behouden langs de Overijsselse Vecht. De wens van de provincie Overijssel, Staatsbosbeheer en DLG als eigenaar van de gronden en het Waterschap Groot Salland is het landschap, bodem, vegetatie, kwel, hydrologische eigenschappen en waterbergend vermogen terugbrengen in de staat voor circa Een oplossing wordt gezien in het beheer door melkkoeien in combinatie met fysieke ingrepen in het landschap. Het beheer moet leiden tot uitmijning van de nutriëntrijke bodems. Echter, er moet wel een kostendekkend en economisch rendabel bedrijfssysteem op deze gronden mogelijk zijn. Dit doel is alleen te bereiken door meerwaarde te creëren die de producten van het gebied leveren. Een groot aantal partijen, als schakels in de keten van grond tot mond, is betrokken bij dit project. 13:30 16:30, Boerderij Dunnewind, Larinkmars 5, Ommen Yolande A. Holthuijzen (My eyes Group N.V), Weerselo (Overijssel) - Beekherstel Tijdens een veldbezoek willen we de maatregelen en bodemprofielen bekijken van het herstel van de Rossumerbeek. De oude loop van de Rossumerbeek is recent hersteld. Hierbij is de oude ontwateringstoestand van de aangrenzende landbouw percelen aangepast als antiverdrogingsmaatregel. In de huidige situatie wordt er ondiep en nauw gedraineerd op de landbouw percelen. Door deze aanpassingen worden grondwaterstanden in een beekdal verhoogd. Daarnaast is er grond herverkaveld en verbeterd. Wij, landbouw, waterbeheerder en adviseur (Aequator Groen & Ruimte), vertellen u graag wat de succesfactoren zijn geweest om tot een betere afstemming van landbouw en natuur te komen. Hierbij moet u denken aan een goede communicatie, kennis van bodem, ontwatering, en effecten van maatregelen. 13:00 16:30, Stiftschool Weerselo, Het stift 13, Weerselo Evernard van Essen, Zegveld (Utrecht) Zakkende veengrond Bij een bezoekje aan Zegveld nemen we u mee langs onze meer maatregelen tegen de verzakking van het veen.

5 Het gebruik van veengronden voor de landbouw in het oosten van Nederland heeft haar weerslag op de veenbodem. Door de noodzakelijke drooglegging klinkt veen in en verteert het door intreding van zuurstof. Daardoor daalt de bodem met ruim 1 cm/jaar. Bij melkveeproefbedrijf Zegveld werken we aan innovaties en oplossingsrichtingen om deze bodemdaling te beperken in een landbouwkundige omgeving. Denk daarbij aan onderzoek voor de gevolgen van biodiversiteit en de mogelijkheden om kleibagger in te zetten. Bij een bezoekje aan Zegveld nemen we u mee langs deze en nog meer maatregelen tegen bodemdaling. 13:00 16:00, Melkveeproefbedrijf Zegveld, Oude Meije 18, Zegveld Frank Lenssinck (WUR), Amsterdam Where art meets earth Op de Dag van de Praktijk presenteren Witteveen+Bos met Bureau Broedplaatsen de onderzoeksresultaten voor de baten van kunstbroedplaatsen. Dit gebeurt in de kunstbroedplaats en tevens bodemsanering locatie Marci Panis. De mensen van Marci Panis vertellen ook wat er in de kunstbroedplaats gebeurt en wat de rol was van de kunstbroedplaats bij de herontwikkeling. Ook is er gelegenheid om rond te kijken bij Marci Panis en de wijkactiviteiten die daar plaatsvinden (restaurant, circuswerkplaats, kinderopvang, etc.). Kunstbroedplaatsen (woon- en werkpanden voor creatieve ondernemers) worden in Amsterdam ingezet als maatregel voor het herontwikkelen van gebieden. Het idee hierachter is dat broedplaatsen maatschappelijke baten genereren en daarmee de herontwikkeling op gang brengen. Dit geldt ook voor moeilijk te ontwikkelen gebieden, zoals gebieden met een slechte ondergrond. In opdracht van SKB heeft Witteveen+Bos met Bureau Broedplaatsen van gemeente Amsterdam en CROW onderzocht wat de baten van kunstbroedplaatsen zijn voor creatieve ondernemers, de wijk en de overheid. 14:00 16:30, Marci Panis, Marcusstraat 46-52, Amsterdam Martha Bleeker (Witteveen+Bos), Bodegraven, Reeuwijk Omgaan met de slappe bodem De gemeente Bodegraven-Reeuwijk weet bijna alles van de slappe bodem. Zo initieert de gemeente onderzoek in Delft bij TNO en Deltares en investeert de gemeente in een duurzaam opgeknapte wijk in Driebruggen. Een wijk waarbij de zetting wordt geminimaliseerd middels lichtgewicht ophoogmaterialen. Op de Dag van de Praktijk kunt u tijdens een veldbezoek deze vorm van bewust bodemgebruik in Driebruggen met eigen ogen gaan aanschouwen. 09:30 11:30, Gemeente Reeuwijk, Raadhuisweg 3, Reeuwijk Eke Vos-Heikens (Gemeente Bodegraven-Reeuwijk), Deventer Visie op de Deventer ondergrond

6 Tijdens het veldbezoek krijgt u niet alleen een korte rondleiding langs de Deventer bodemthema s, maar ook een mooie wandeling door de historische binnenstad van Deventer. De gemeente Deventer is, net als vele andere gemeenten in Nederland, druk bezig om een gemeentelijke visie te ontwikkelen voor de ondergrond. In 2010 is een Visie op de ondergrond opgesteld. In 2011 wordt met de aanbevelingen in deze Visie concrete stappen gezet naar een invulling van de Deventer grondwaterproblematiek en het bodemenergie vraagstuk. Een eerste stap is gemaakt met een pilotproject om een eeuwigdurende grondwatersanering (de IBC locatie Handelskade) af te koppelen en binnen de bestaande kaders het beste ingevuld worden voor de Deventer situatie. Daarnaast ligt voor bodemenergie nog een vraag hoe de regierol voor Deventer voor de ordening van de ondergrond voor KWO toepassingen in te vullen. 09:30 13:00, Latijnse School, Grote Kerkhof 6, Deventer Judith Meekes, Rotterdam groene daken, stadslandbouw en drukke ondergrond Gemeentewerken Rotterdam organiseert een compleet dagprogramma. In de ochtend kunt u naar Groene daken, stadslandbouw en in-situ sanering (zie uitleg hieronder). In de middag kunt u aansluiten bij ondergrondse ordening, drukte in de ondergrond. Blijft u de hele dag dan wordt er een lunch aangeboden. Rotterdam is een stad in beweging. Altijd wordt er wel ergens gebouwd om uiting te geven aan de ambities van de stad. Het verhogen van de kwaliteit van de leefomgeving is een belangrijke ambitie. Evenals een sterke economie, uitstekende bereikbaarheid en allerlei doelstellingen op het gebied van klimaat en duurzaamheid. Bij het vormgeven van al deze ambities staan planmakers vaak voor grote uitdagingen. Wordt er door hen bewust rekening gehouden met de bodem en zo ja hoe? Als het weer het toe laat, lopen en fietsen we langs enkele projecten waar we een toelichting krijgen over het project en welke rol de bodem hierbij speelt. Vervolgens discussieren we hierover verder in het infocentrum van het centraal station. 10:00 12:30 en 13:30 16:00, Gemeentewerken Rotterdam, Galvanistraat 15, R dam Joost Martens (Gemeentewerken Rotterdam), Gouda Milieudienst Midden-Holland, wamte/koude-opslag Tijdens een veldbezoek komt u meer te weten over dit praktijkvoorbeeld van bewust beheren en duurzaam benutten van de Goudse bodem.

7 Bedrijventerrein Goudse Poort is een aansprekend herontwikkelingsgebied in de Randstad. Een bedrijventerrein waar de gemeente Gouda samen met vastgoedeigenaren en ondernemers investeert in een totale opknapbeurt. Duurzaamheid staat centraal bij de nieuwe invulling van de Goudse Poort. Het belangrijkste aandachtspunt is de collectieve energievoorziening. Bij collectieve energievoorziening gebruikt een aantal bedrijven gezamenlijk een energie-installatie. Dat levert schaalvoordeel op en er wordt bespaard op energiekosten. Ook is het mogelijk om warmte en koude in de bodem op te slaan. Samen met de Provincie Zuid-Holland heeft de gemeente Gouda een masterplan Warmte-Koude opslag voor de Goudse Poort opgesteld. De kaarten uit dit Masterplan worden te zijner tijd opgenomen in een nieuw bestemmingsplan voor de Goudse Poort. Daarmee wordt het voor ondernemers mogelijk om de ondergrond zo efficiënt mogelijk te benutten. 09:00 12:30, Gemeente Gouda, Antwerpseweg 5, Gouda Gert-Jan van Oostenbrugge, Gorinchem Alles over de bodem van Gorinchem Ontvangst op stadhuis, kennismaking en presentatie, daarna fietstocht (de gemeente zorgt voor fietsen) We starten aan de oever van de Boven-Merwede, met het Ruimte voor de Rivier project. Door de rivier meer ruimte te geven komt meer sediment vrij voor toepassing als bodemverbeteraar voor ons nieuwe bedrijventerrein in Gorinchem Noord. Dat bedrijventerrein moet bovendien een belangrijk element worden in de energietransitie van ons stadje. Hiervoor willen we onder andere een biomassa centrale naar Gorinchem Noord halen en s zomers heet water in de diepere ondergrond opslaan, voor distributie in een warmtenet. Dat warmtenet kan gekoppeld worden aan het warmtenet dat we in de Gildenwijk willen uitrollen en waarvoor we warm water met diepe geothermie beschikbaar willen stellen. Dat water komt uit Noord Brabant, waarvoor een gestuurde boring onder de Boven Merwede moet worden aangelegd. In de Gildenwijk zijn al enkele WKO-projecten in bedrijf en andere worden opgestart (onder ander het ziekenhuis) In de Gildenwijk zijn bovendien goed de gevolgen te zien van de slappe bodem van Gorinchem op de infrastructuur. Dat is weer een mooie gelegenheid om te discussiëren over de beste aanpak voor bouwen op een slappe bodem (niet, met ophogingen en heipalen of op staal). We sluiten af bij de locatie voor ons te ontwikkelen industrieterrein, waar het zand uit de rivier zou worden toegepast en waar dan nog de weinig verstoorde bodem van Gorinchem goed te zien is en de geringe draagkracht gedemonstreerd kan worden. 09:00 13:00 OF 13:30 17:30, Gemeente Gorinchem, Stadhuisplein 1, Gorinchem Dick Rumpff (Gemeente Gorinchem), Arnhem Alles over de Arnhemse ondergrond In de bijeenkomst op de Dag van de Praktijk komt de bijzondere Arnhemse ondergrond, met opmerkelijke geohydrologie, archeologie en verontreinigingen, uitgebreid aan bod.

8 De gemeente Arnhem gaat warmte en koude winnen uit rioolwater en waarschijnlijk in combinatie met WKO (warmte-koude-opslag) als accu. Het hele Arnhemse systeem ligt ondergrond. Hierdoor heeft de gemeente interessante bijkomstigheden: De gemeente heeft een masterplan KWO voor het centrum van Arnhem gemaakt. De beschikbare ruimte voor KWO systemen is in kaart gebracht en er zijn op kaart zonering aangebracht in waar koude en waar warmte opslag plaats mag vinden om zo de capaciteit optimaal te benutten. Dit heeft raakvlakken met de keuze voor energie winning uit het riool. 10:00 12:00, Gemeente Arnhem, Koningsstraat 38 Arnhem Ilja Jansen (Gemeente Arnhem), Utrecht Warmte/koude-opslag op de Uithof Deltares en de Universiteit Utrecht heten u welkom op de dag van de praktijk om te zien en horen hoe de WKO op de Uithof gebruikt wordt voor energiebesparing en onderzoek naar thermische effecten. Er zijn presentaties en een rondleiding door technische ruimtes en naar de proefopstelling. Het onderwerp WKO (warmte-koude-opslag) staat volop in de belangstelling van ontwikkelaars, beleidsmakers, onderzoekers en personen die geïnteresseerd zijn in energiebesparing. Maar hoe veel is er eigenlijk bij u bekend over de werking ervan, het beheer en de effecten op de ondergrond? De WKO op de Uithof bestaat uit vier doubletten (boorgaten) en voorziet meerdere gebouwen van warmte en koude. De nieuwe techniek van het meten van temperatuur via glasvezelkabels tot vijftig meter diepte wordt hier gebruikt om meer inzicht te verkrijgen in de temperatuurveranderingen in de bodem. 12:00-14:00, Deltares, Princetonlaan 6, Utrecht Niels van Oostrom (Deltares), Arnhem Warmte/koude-opslag onder Arnhem CS Een veldbezoek in de tunnels onder Arnhem CS, waarbij we de warmte/koudeopslag laten zien. In Arnhem zijn al meer dan 25 grote warmte-/koudeopslagsystemen aangelegd. Het Gelredome en Arnhem Centraal zijn hiervan twee aansprekende voorbeelden. De totale CO2-uitstoot is door de toepassing van alle bodemenergiesystemen in Arnhem afgenomen met meer dan vier miljoen kilogram per jaar. Tussen de warme en de koude bronnen zijn transportleidingen aangelegd. Hiermee wordt koud en warm water uit de bronnen gepompt naar de ruimte waar de warmte en koude wordt afgegeven aan het gebouw. De transportleidingen zijn aangelegd in tunnels langs de kelders van het gebouw. Deze tunnels zijn te betreden, waardoor een groot deel van het leidingtraject kan worden gevolgd. 10:00, Stationsplein-West, tegenover het politiebureau bij de tunnel van de parkeergarage Marion Hetterscheid (If-Technology),

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond Ordening ondergrond 28-11-2013 Het is druk in de ondergrond. 1 Men zit elkaar steeds vaker in de weg. En er komen ook nog steeds nieuwe objecten bij. 2 De gevolgen worden merkbaar: Bron:gemeente Amsterdam

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Highlights Meer met Bodemenergie

Highlights Meer met Bodemenergie Highlights Meer met Bodemenergie Diep onder Drenthe Bijeenkomst over Warmte Koude Opslag 12 juni 2012, Provinciehuis te Assen Maurice Henssen, Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom Meer met

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Eindsymposium Meer met Bodemenergie 24 april 2012 Wageningen Maurice Henssen Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom MMB? Het proces van MMB Highlights

Nadere informatie

Bodemenergie in de gemeente Arnhem

Bodemenergie in de gemeente Arnhem Bodemenergie in de gemeente Arnhem Congres ILB 14 februari 2012 Marc van der Burght Beleidsadviseur Energie en Bodem Open systeem Gesloten systeem 1 Arnhem wil bodemenergie als bron van duurzame energie

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente 2e ontwerpatelier locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug 5 locatiesin beeld Proces Principes waterwinning Bestaande

Nadere informatie

: Nieuwe Oogst editie Noord

: Nieuwe Oogst editie Noord Publicatie Datum : Veldpost : 26 okt 2013 Pagina : 10 Publicatie Datum : Nieuwe Oogst editie Noord : 28 sep 2013 Pagina : 13 Publicatie Datum : Nieuwe Oogst editie Noord : 28 sep 2013 Pagina : 13 Landbouw

Nadere informatie

BASIS en Bodemkwaliteit op zandgrond:

BASIS en Bodemkwaliteit op zandgrond: BASIS en Bodemkwaliteit op zandgrond: Zoektocht naar een duurzaam bodembeheer op klei en zand Programma Bodem 5 juni 2012, Janjo de Haan en Derk van Balen Systeemonderzoek Ontwikkeling van strategieën

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Gebieden en clusters: Slimmer omgaan met grondwater Inhoud - Gebiedsgerichte benadering - Toelichting locaties: multi sectorale opgave - Het proces Deventer 18 november

Nadere informatie

Welkom bij de eerste nieuwsbrief van Nazorg Bodem

Welkom bij de eerste nieuwsbrief van Nazorg Bodem Welkom bij de eerste nieuwsbrief van Nazorg Bodem September 2013 Met deze Nieuwsbrief willen we u op de hoogte houden van actuele ontwikkelingen op het vlak van nazorg en bodemsanering. We gaan in op de

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan.

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Deze folder gaat over het herstellen van natte natuurparels in Noord-Brabant.

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

Financiering gebiedsgericht grondwaterbeheer. Mark in t Veld

Financiering gebiedsgericht grondwaterbeheer. Mark in t Veld Financiering gebiedsgericht grondwaterbeheer Mark in t Veld Martijn Blom Tauw CE Delft 1 Onderzoek Presentatie gebaseerd op resultaten onderzoek: Praktijkwijzer verdienmodellen gebiedsgericht grondwaterbeheer

Nadere informatie

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007 14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw 06-12-2007 Notitie Concept Contactpersoon Maaike Bevaart Datum 6 december 2007 Geohydrologie Zuidbuurt Eemnes 1 Inleiding Ter voorbereiding op de ontwikkeling van

Nadere informatie

Beekherstel Dommel door Eindhoven tot het Wilhelminakanaal

Beekherstel Dommel door Eindhoven tot het Wilhelminakanaal Inhoud presentatie Beekherstel Dommel door Eindhoven tot het Wilhelminakanaal 1. Aanleiding 2. Het gebied 3. Doel van het project 4. Ontwerpproces en uitdagingen 5. Voorbeelden Frank Gerritsen, projectmanager

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

Rijnenburg gelaagd. aanzet tot een spoorboekje voor grondige gebiedsontwikkeling. Dauvellier planadvies / 2009

Rijnenburg gelaagd. aanzet tot een spoorboekje voor grondige gebiedsontwikkeling. Dauvellier planadvies / 2009 Rijnenburg gelaagd aanzet tot een spoorboekje voor grondige gebiedsontwikkeling Dauvellier planadvies / 2009 Rijnenburg in zeven lagen klimaat & milieu ruimtegebruik netwerken landschap / openbare ruimte

Nadere informatie

Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen.

Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen. Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen. Herstelmaatregel voor de toekomst? Afgegraven op zijn retour? Francisca Sival (Sival Advies & Onderzoek), Ineke Nusselder (provincie Gelderland)

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten

Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Achtergrondartikel grondwatermeetnetten Wat is grondwater Grondwater is water dat zich in de ondergrond bevindt in de ruimte tussen vaste deeltjes, zoals zandkorrels. Indien deze poriën geheel met water

Nadere informatie

Bodemsanering. 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd. De bodem en het (grond)water zijn schoon MILIEU MARKT. Staat van Utrecht 2014

Bodemsanering. 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd. De bodem en het (grond)water zijn schoon MILIEU MARKT. Staat van Utrecht 2014 MENS Staat van Utrecht 204 Bodemsanering Hoeveel humane spoedlocaties zijn nog niet volledig gesaneerd? 45 humane spoedlocaties zijn niet volledig gesaneerd Kaart (Humane spoedlocaties bodemverontreiniging

Nadere informatie

Bodemvisie Noord-Holland 2009-2013

Bodemvisie Noord-Holland 2009-2013 Bodemvisie Noord-Holland 2009-2013 BODEMV Bodemvisie Noord-Holland 2009-2013 Colofon Uitgave Provincie Noord-Holland Postbus 123 2000 MD Haarlem Tel.: 023 514 31 43 Fax: 023 514 40 40 www.noord-holland.nl

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan

Nadere informatie

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte

Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Verbeteren afstemming en samenwerking bodem, water en ruimte Project ondergrond - Team Implementatie Ondergrond Inleiding Het project ondergrond, onderdeel van het uitvoeringsprogramma (UP) van het convenant

Nadere informatie

Dag van de Praktijk. Meten aan een duurzaam gebruik van de ondergrond met DPL. Laura van der Noort, IVAM Jasper Lackin, W+B

Dag van de Praktijk. Meten aan een duurzaam gebruik van de ondergrond met DPL. Laura van der Noort, IVAM Jasper Lackin, W+B Dag van de Praktijk Meten aan een duurzaam gebruik van de ondergrond met DPL Laura van der Noort, IVAM Jasper Lackin, W+B Programma Presentatie Wat is DPL Ondergrond? Wat is het gewone DPL? Doel, toepassingen

Nadere informatie

DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL

DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL Bekijk op https://www.youtube.com/watch?v=pgyczqy-krm voor het herinirichtingplan Sarsven en De Banen. Begin vorige eeuw kwamen plantenliefhebbers uit het hele land al naar

Nadere informatie

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT 1 PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT Aan: Gedeputeerde Staten van Utrecht en Provinciale Staten van Utrecht Pythagoraslaan 101 3508 TH Utrecht Datum: 1 oktober 2009 Ons kenmerk: PCL 2009/05

Nadere informatie

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 Memo Aan Port of Rotterdam, T.a.v. de heer P. Zivojnovic, Postbus 6622, 3002 AP ROTTERDAM Datum Van Johan Valstar, Annemieke Marsman Aantal pagina's 5 Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 E-mail johan.valstar

Nadere informatie

Welkom bij de derde nieuwsbrief

Welkom bij de derde nieuwsbrief Welkom bij de derde nieuwsbrief van Nazorg Bodem Juli 2015 In de wereld van de bodemsanering gaat de komende tijd het nodige veranderen. Veel saneringen zijn inmiddels afgerond of onder controle. Dat heeft

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen SAMENVATTING Aanleiding In het westelijke deel van het Schilderskwartier zijn de woningen gefundeerd op houten palen met betonopzetters. Uit onderzoeken in de jaren 90 is gebleken dat de grondwaterstand

Nadere informatie

Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen

Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen Versie 1.1 23-10-2009 Opgesteld door: Mike Duijn (TNO), Gerald Jan Ellen (TNO), Linda Maring (Deltares) Aanleiding voor de cursus

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600.

De projectlocatie ligt globaal op de coördinaten: X = 140.650 en Y = 447.600. Bijlage I Technische beoordeling van de vergunningsaanvraag van Ontwikkelingsverband Houten C.V. voor het onttrekken van grondwater ten behoeve van de bouw van een parkeerkelder onder het nieuw realiseren

Nadere informatie

provincie:: Utrecht VERZO N D EN 0 1 APR 2003 Aan: Houtkamp, s Bouwbedrijf B. V. t.a.v. de heer ing. P. KeIler Boterdijk 29 1423 NA Uithoorn

provincie:: Utrecht VERZO N D EN 0 1 APR 2003 Aan: Houtkamp, s Bouwbedrijf B. V. t.a.v. de heer ing. P. KeIler Boterdijk 29 1423 NA Uithoorn provincie:: Utrecht Dienst Water en Milieu Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Aan: Houtkamp, s Bouwbedrijf B. V. t.a.v. de heer ing. P. KeIler Boterdijk 29 1423 NA Uithoorn Tel. 030-2589111

Nadere informatie

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging.

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging. gemeente Zaanstad Uitnodiging AAN Raad DATUM 11 maart 2016 ONDERWERP Uitnodiging Babel Geachte leden van de raad c.s, Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam,

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

1 Inleiding en projectinformatie

1 Inleiding en projectinformatie Project: Groenhorst College te Velp Onderwerp: hemelwater infiltratieonderzoek Datum: 9 november 2011 Referentie: 25.515/61341/LH 1 Inleiding en projectinformatie Het Groenhorst College, gelegen aan de

Nadere informatie

in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken?

in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken? Grondwater in Flevoland Heeft u er last van of wilt u het gebruiken? 1. Wat is grondwater? Grondwater is de naam zegt het al water onder het grondoppervlak. Normaal gesproken is dit water dus niet zichtbaar.

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Inhoud 1. Doelen energie- en klimaatbeleid 2. Drie knoppen om aan te draaien

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlage 1 Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlagel Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bodemopbouw en Geohydrologie Inleiding In deze bijlage wordt

Nadere informatie

Notitie. 1. Beleidskader Water

Notitie. 1. Beleidskader Water Notitie Ingenieursbureau Bezoekadres: Galvanistraat 15 Postadres: Postbus 6633 3002 AP Rotterdam Website: www.gw.rotterdam.nl Van: ir. A.H. Markus Kamer: 06.40 Europoint III Telefoon: (010) 4893361 Fax:

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Grondwater en ondergrond: een afweging waard!

Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Douwe Jonkers plv programmamanager Bodem en Ondergrond Symposium De waarde van grondwater, 23 september 2015 Maatschappelijk belang Meer maatschappelijke aandacht

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

25-3-2015. Sturen op Nutriënten. Sturen op Nutriënten. Doel. Sturen met Water. Sturen op Nutriënten. Waar kijken we naar. Bijeenkomst 19 februari 2015

25-3-2015. Sturen op Nutriënten. Sturen op Nutriënten. Doel. Sturen met Water. Sturen op Nutriënten. Waar kijken we naar. Bijeenkomst 19 februari 2015 Bijeenkomst 19 februari 2015 Jouke Velstra (Acacia Water) 4 Sturen met Water De basisgedachte is dat per perceel de grondwaterstand actief wordt geregeld. Onderwater drainage (OWD) geeft een directe relatie

Nadere informatie

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Resultaten WAHYD Hoe zit het in elkaar: afkijken bij Noord-Brabant In het onderzoeksproject WAHYD (Waterkwaliteit op basis van Afkomst en HYDrologische systeemanalyse)

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Meer informatie? Actief Bodembeheer de Kempen. is een gezamenlijk initiatief van. de provincies Noord-Brabant. en Limburg, de ministeries van

Meer informatie? Actief Bodembeheer de Kempen. is een gezamenlijk initiatief van. de provincies Noord-Brabant. en Limburg, de ministeries van Actief Bodembeheer de Kempen is een gezamenlijk initiatief van de provincies Noord-Brabant en Limburg, de ministeries van VROM en LNV, gemeenten en waterschappen in Zuidoost- Meer informatie? Heeft u nog

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

UITNODIGING G23 Netwerkdag 13 februari 2012

UITNODIGING G23 Netwerkdag 13 februari 2012 UITNODIGING G23 Netwerkdag 13 februari 2012 Op: donderdag 12 april 2012 in Utrecht Graag nodigen wij u uit voor de eerste Stadsingenieurs G23 Netwerkdag in Utrecht. Deze dag staat vooral in het teken om

Nadere informatie

Gebiedsgerichte aanpak & CityChlor SIKB, 22 september 2011

Gebiedsgerichte aanpak & CityChlor SIKB, 22 september 2011 Gebiedsgerichte aanpak & CityChlor SIKB, 22 september 2011 Albert de Vries StadsOntwikkeling, Gemeente Utrecht Presentatie 1. Gebiedsgerichte aanpak Utrecht 2. INTERREG & CityChlor 3. Pilots CityChlor

Nadere informatie

Grondstromenbeleid en bodemkwaliteitskaart

Grondstromenbeleid en bodemkwaliteitskaart Grondstromenbeleid en bodemkwaliteitskaart Vivian Buskens 8 september 2015 Onderwerpen 1. Doel + hoofdlijnen van het regionale grondstromenbeleid 2. Bodembeheergebied 3. Regionale bodemkwaliteitskaart

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort

Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort Paul Camps 18 september 2014 Inhoud Amersfoort Natuurlijke alliantie Voorbeelden Vragen 2/12 titel van de presentaties

Nadere informatie

Historisch onderzoek Fazantlaan 4 te Ermelo

Historisch onderzoek Fazantlaan 4 te Ermelo Notitie Contactpersoon Dennis van den Berge Datum 23 april 2014 Kenmerk N030-1222119DSB-bdv-V01-NL 1 Inleiding In opdracht van gemeente Ermelo heeft Tauw een historisch onderzoek uitgevoerd op de locatie

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Top Cursus Verontreinigde Bodems

Top Cursus Verontreinigde Bodems Verder kijken dan je werkveld breed is... cursusfolder Top Cursus Verontreinigde Bodems Actuele Beleidsontwikkelingen & Innovatieve Technologieën (MSc Level) Introductie Bodembeleid vormt een belangrijk

Nadere informatie

WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR:

WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR: WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR: Zo werkt het: Meerkeuze vragen 10 seconden de tijd om te antwoorden Eerst 15 vragen, dan 15 antwoorden Na de test van 15 vragen, berekent u zelf uw BQ (bodem(convenants)quotiënt)

Nadere informatie

Landgoed De Hattert. Watertoets conform de uitgangspunten van Waterschap Aa en Maas. Datum : 1 oktober 2010. : Ir. L.J.A.M.

Landgoed De Hattert. Watertoets conform de uitgangspunten van Waterschap Aa en Maas. Datum : 1 oktober 2010. : Ir. L.J.A.M. Landgoed De Hattert Watertoets conform de uitgangspunten van Waterschap Aa en Maas Datum : 1 oktober 2010 Auteur Opdrachtgever : Ir. L.J.A.M. van Nierop : P. van Kempen VOORWOORD In opdracht van de heer

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos

Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos ir. Peter Van den bossche t +32 (0) 3 286 75 06 gsm +32 (0) 476 84 02 22 peter.van.den.bossche@witteveenbos.com Witteveen+Bos

Nadere informatie

Waterbeheer en landbouw

Waterbeheer en landbouw Waterbeheer en landbouw Melkveehouderij in veenweidegebieden Bram de Vos (Alterra) Idse Hoving (Animal Sciences Group) Jan van Bakel (Alterra) Inhoud 1. Probleem 2. Waterpas model 3. Peilverhoging polder

Nadere informatie

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Ontdek de ondergrond 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Geologische Dienst Nederland Onderdeel van TNO Doel: geowetenschappelijke data beheren en beschikbaar stellen,

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Deltares. Enabling Delta Life

Deltares. Enabling Delta Life Profiel Deltares Deltares is een kennisinstituut met hoogwaardige kennis over water, bodem en ondergrond. Deltares draagt wereldwijd bij aan een veilig, schoon en duurzaam leven in delta s, kust- en riviergebieden.

Nadere informatie

Stromingsbeeld Rotterdam

Stromingsbeeld Rotterdam Rotterdam centraal en Provenierswijk Bert de Doelder 17-4-2014 Stromingsbeeld Rotterdam Z Maas Freatische grondwaterstand N diepe polders NAP 6,2 m holocene deklaag NAP -5 m 1e watervoerend pakket 1e

Nadere informatie

MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN

MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN MELDINGENFORMULIER NADER ONDERZOEK EN/OF SANERINGSPLAN Algemeen 1. Gegevens locatie Locatienaam 2. Melding betreft Nader onderzoek (art. 29 in samenhang met art. 37) Saneringsplan (art. 28/39) Deelsaneringsplan

Nadere informatie

Historisch geografische typering van het landschap op Texel

Historisch geografische typering van het landschap op Texel Historisch geografische typering van het landschap op Texel Orienterend onderzoek in het kader van het masterplan Texel. Uitgevoerd door mw. Drs. M.A.C. Zwetsloot, MIMA milieu advies bureau, Dirkshorn.

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Herontwikkeling industriële locaties Inhoud - Korte toelichting locaties - Ontwikkelopgave - Verbinden onder- en bovengrond - Discussie Deventer 18 november 2010 Gerben

Nadere informatie

www.salland.ltonoord.nl

www.salland.ltonoord.nl Workshop Gebiedscoalities door Ben Haarman voorzitter LTO Salland en Herman Menkveld voorzitter ANV Salland LTO Salland Beter samen Ondernemen Dan samen Ondergaan! ltosalland1@gmail.com www.salland.ltonoord.nl

Nadere informatie

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West.

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Wim Honkoop Begeleiding 35 individuele melkveehouders. Al ruim 3 jaar actief in het opstellen en optimaliseren van Kringloopwijzer resultaten.

Nadere informatie

Ontwikkelingsmogelijkheden op voormalige stortplaatsen

Ontwikkelingsmogelijkheden op voormalige stortplaatsen Ontwikkelingsmogelijkheden op voormalige stortplaatsen Lemele Hengelo Enschede Losser Voorwoord In de provincie Overijssel zijn ongeveer 250 voormalige stortplaatsen aanwezig. De provincie Overijssel constateert

Nadere informatie

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu?

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Kennisdag emissies, vergroening en verduurzaming in de landbouw Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Mark Heijmans 2 december 2014 Het speelveld: schaken op meerdere borden Opzet

Nadere informatie

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten Waterschap De Dommel Waterberging De visie tot 2050 op hoofdpunten Inhoud 2 De waterbergingsvisie van Waterschap De Dommel; doel, kader en status 4 Werknormen wat zijn dat? 5 Waterschap De Dommel kan niet

Nadere informatie

Grondwater onder de Oude en de Nieuwe Delf. Jelle Buma

Grondwater onder de Oude en de Nieuwe Delf. Jelle Buma Grondwater onder de Oude en de Nieuwe Delf Jelle Buma Inhoud - Voorstellen - Grondwatersysteem - Wetgeving - Maatregelen Waterschade Binnenhof (1998) Oorzaak: te diep gebaggerd Inhoud - Voorstellen - Grondwatersysteem

Nadere informatie

grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast?

grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast? grondwater doorgrond wat kunt u doen tegen grondwateroverlast? grondwater doorgrond Grondwater bestaat uit regenwater en oppervlaktewater dat in de bodem is weg gezakt en kwelwater dat onder druk uit lager

Nadere informatie

Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden. Juni 2011

Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden. Juni 2011 Achtergrond rapportage beleidsregel toepassen van drainage in attentiegebieden Juni 2011 Achtergrond van de lagen benadering De oorsprong van de lagenbenadering moet gezocht worden in de negentiende eeuw,

Nadere informatie

Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht.

Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht. Memo Dossier Zaaknummer 200433 Kenmerk D-16-1539473 Datum 17 maart 2016 Onderwerp Bodemverontreiniging en grondwaterbeheerssysteem Chemours, Baanhoekweg Dordrecht. Inleiding In deze memo wordt uitleg gegeven

Nadere informatie

Selectiebesluit archeologie Breda, Molengracht JEKA

Selectiebesluit archeologie Breda, Molengracht JEKA Gemeente Breda Bureau Cultureel Erfgoed ErfgoedBesluit 2009-30 Selectiebesluit archeologie Breda, Molengracht JEKA Controle BCE Johan Hendriks Bureau Cultureel Erfgoed, Naam Afdeling/bedrijf Datum Paraaf

Nadere informatie

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas Duurzame energie Leveranciersdag Rijk 27 november 2015 Piet Glas P.Glas@mindef.nl Categoriemanager Energie Frans van Beek frans.beek@minbzk.nl BZK - DG Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Opzet workshop 1.

Nadere informatie

BODEMVERONTREINIGING Tot én met de bodem uitgezocht...

BODEMVERONTREINIGING Tot én met de bodem uitgezocht... BODEMVERONTREINIGING Tot én met de bodem uitgezocht... Technische toelichting 9 september 2014 ...dat vraagt om een toelichting... Sanering Lekkerkerk (1980) INHOUD Algemeen (Nederland): > Historie bodembeleid

Nadere informatie