Profielschets Holendrecht-West

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Profielschets Holendrecht-West"

Transcriptie

1 RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving CONCEPT Profielschets Holendrecht-West Ontwikkelingen en perspectieven in het licht van de bevolkingsdynamiek

2 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO Research en Advies. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van RIGO Research en Advies. RIGO Research en Advies aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

3 RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving CONCEPT Profielschets Holendrecht-West Ontwikkelingen en perspectieven in het licht van de bevolkingsdynamiek Opdrachtgever Stadsdeel Amsterdam Zuidoost, Stadgenoot, Eigen Haard Auteurs André Buys Uitgave mei 2011 Rapportnummer P19670 RIGO Research en Advies BV De Ruyterkade AC Amsterdam Telefoon Fax E -mail

4

5 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Aanleiding 1 Hoofdstuk 2 Analyse van de problematiek Algemene demografische trends Concentratiegebied van (kans)armoede Problemen met de leefbaarheid Gering draagvlak Slechte marktpositie 14 Hoofdstuk 3 Conclusies en perspectieven Samenvattende conclusies Perspectieven Aangrijpingspunten voor bijsturing 18 Bijlagen Geen inhoudsopgavegegevens gevonden. Inhoudsopgave

6

7 1 Hoofdstuk 1 Aanleiding Aanleiding van deze profielschets zijn signalen dat Holendrecht-West kampt met problemen die in verband (kunnen) worden gebracht met de bevolkingssamenstelling en die mogelijk mede worden veroorzaakt of versterkt door de bevolkingsdynamiek. In het verlengde daarvan is bij het Stadsdeel de vraag opgekomen of het zinvol is om in die dynamiek, in het bijzonder de instroom, te sturen, althans voor zover dat mogelijk is. Uiteraard kan dit niet zonder de in het gebied werkzame corporaties, Eigen Haard en Stadgenoot. Beide corporaties hebben reeds een vigerende strategie ten aanzien van hun bezit in Holendrecht-West. Zonder nu meteen met (nieuwe) plannen te willen komen hebben de betrokken partijen behoefte aan een gedeelde visie op wat nu precies de problematiek is. Daartoe dient deze profielschets. De analyse richt zich op de volgende vragen: Welke aan de bevolking gerelateerde problemen kunnen worden geconstateerd in H o- lendrecht? Wat is voor de problemen precies de relatie met de bevolkingssamenstelling en met de -dynamiek? Op welke manier zou sturen in de bevolkingsdynamiek de problemen kunnen verminderen? Wat is daarbij een realistisch toekomstperspectief? Voor alle duidelijkheid: onder Holendrecht-West wordt hier verstaan het gebied dat in de statistieken bekend staat als Holendrecht-West (buurt T96a, met vooral bezit van Stadgenoot) en Reigersbos-Noord (buurt T96b, met vooral bezit van Eigen Haard). In totaal staan er in het aldus afgebakende gebied ruim woningen. Slechts 2% van de woningvoorraad zijn koopwoningen (op 1 januari 2010). Dit aandeel neemt langzaam toe omdat Eigen Haard een deel van de vrijkomende huurwoningen te koop aanbiedt. Holendrecht-West is gebouwd in de jaren zeventig en bestaat vrijwel geheel uit portieketagewoningen in meanderende bouwbokken, met tu s- sen de blokken afwisselend parkeervoorzieningen en groen. Er zijn voor Amsterdamse begrippen vrij veel grote woningen bij, net als in de rest van Zuidoost. Aanleiding

8 2 Stadgenoot beheert in het noordelijke deel van het gebied woningen en daarnaast nog wooncentrum voor ouderen De Drecht (319 woningen). Dit laatste complex wordt in de analyses buiten beschouwing gelaten. Eigen Haard beheert in het zuidelijk deel volgens de meest recente opgave (voorjaar 2011) woningen. Dit laatste aantal is aan verandering onderhevig, omdat een deel van de vrijkomende woningen wordt verkocht. Om begripsverwarring te voorkomen wordt in het vervolg met Holendrecht-West het totaal van T96a en T96b bedoeld en zullen de beide afzonderlijke buurten worden aangeduid als het deel van Stadgenoot respectievelijk het deel van Eigen Haard. Holendrecht-Oost (buurt T96c), dat vooral in de jaren tachtig tot stand kwam is geen onderwerp van studie, maar dient als nuttige referentie. Overigens zijn niet alle relevante cijfermatige gegevens die iets zeggen ov er het wel en wee van Holendrecht-West beschikbaar op het schaalniveau van de buurten dan wel de deelgebieden. In sommige gevallen hebben cijfers betrekking op de gehele buurtcombinatie Ho lendrecht / Reigerbos (T96). tabel 1 Enkele kengeta llen o ve r d e woning voorraad in (O +S ) aandeel eigenaar aantal woningen / bewoner aandeel > 80 m2 Holendrecht-West % 45% Holendrecht-Oost % 55% Zuidoost % 46% Amsterdam % 30% Profielschets Holendrecht-West

9 3 Hoofdstuk 2 Analyse van de problematiek Er spelen verschillende problemen in Holendrecht-West die op de een of andere manier in verband kunnen worden gebracht met de bevolkingssamenstelling en dynamiek. In deze analyse komen achtereenvolgens aan de orde: de concentratie van (kans-) armoede, de leefbaarheid, het draagvlak en de marktpositie van de buurt. Of iets als een probleem kan worden beschouwd hangt daarbij af van de invalshoek en het b e- lang waarmee naar de buurt en de buurtbewoners wordt gekeken. De winkeliers zullen daar allicht anders tegen aankijken dan de individuele bewoner of de woningcorporaties. Bij elk van die type problemen vragen we ons af wie nu eigenlijk het probleem ervaren (de pr o- bleemeigenaren), hoe structureel het probleem is (waarbij vooral naar de trends wordt gekeken), op welk schaalniveau het speelt en uiteraard wat de samenhang is met de bevolkingsd y- namiek. Alvorens dit te doen worden eerst enkele algemene demografische trends weergeg e- ven. 2.1 Algemene demografische trends Holendrecht-West wordt gekenmerkt door een relatief jonge bevolking. Er wonen veel jonge kinderen met jonge ouders en maar weinig mensen van middelbare leeftijd en ouderen. Dit valt des te meer op als een vergelijking wordt gemaakt met het naastgelegen Holendrecht-Oost, waar juist veel mensen van middelbare leeftijd wonen en kinderen in de tienerleeftijd (vergelijk figuur 1 en figuur 2). Typerend voor Holendrecht-West is ook het grote aandeel eenoudergezinnen, meer dan een kwart van alle huishoudens. Dit aandeel was al lang hoger dan gemiddeld in Zuidoost en is de laatste tijd nog toegenomen (figuur 4). De bevolking van Holendrecht-West heeft zich de afgelopen vijf jaar verjongd. Ook qua ontwi k- keling valt het contrast met Holendrecht-Oost op. Daar is juist sprake van enige vergrijzing onder de bewoners van middelbare leeftijd en van het oudere worden van de jeugd, terwijl er nauwelijks jonge kinderen zijn bijgekomen. Het opschuiven van de leeftij dsklassen wijst op een stabiele bevolking. Veel middelbare gezinnen in Holendrecht -Oost zullen er al vanaf het begin wonen. Een aanvullende indicator voor het verschil in stabiliteit is de gemiddelde woo n- duur. Waar in Holendrecht-Oost de gemiddelde woonduur de afgelopen tien jaar gestaag is toegenomen, is dat in Holendrecht-West niet het geval (figuur 3). Daar zijn kennelijk veel oudgedienden vertrokken. Hier is een eerste link te leggen met de instroom. In beide delen van Holendrecht -West muteren jaarlijks enkele tientallen woningen. In de jaren ging het in het bezit van Eigen Haard om gemiddeld jaarlijks 90 mutaties op een totaal van in die periode zo n woningen (= 5,2%). In het deel van Stadgenoot om gemiddeld jaarlijks 84 op een totaal van woni n- gen (= 7,9%, exclusief De Drecht). In de instroom domineren de huishoudens met kinderen, naast een substantieel aandeel alleenstaanden. Stellen zonder kinderen stromen nauwelijks in. Analyse van de problematiek

10 In het bezit van Eigen Haard stromen veel kinderen in, de laatste jaren gemiddeld 1,6 per mut a- tie, alleenstaanden en stellen meegerekend. In het gedeelte van Stadgenoot gaat het om g e- middeld 1,4 kinderen per mutatie. Kijken we alleen naar de huishoudens met kinderen, dan nemen instromende huishoudens in het bezit van Eigen Haard gemiddeld 2,5 kinderen mee, in dat van Stadgenoot 2,0. Ruim één op de drie instromende huishoudens betreft een eenoude r- gezin. figuur 1 Leeftijdsopbouw Holend re cht -West (T9 6a +b) (O ens) figuur 2 Leeftijdsopbouw Holend re cht -Oost (T96a ) Profielschets Holendrecht-West

11 5 figuur 3 Ontw ikk eling van de gemiddelde woonduu r (in ja re n ; O+S) 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 Holendrecht-Oost Holendrecht-West 4,0 2,0 figuur 4 Aandee l eenoudergez innen in het totaa l aanta l hu ishoudens (O +S ) 35% 30% 25% 20% 15% 10% Holendrecht-West Zuidoost Holendrecht-Oost Amsterdam 5% 0% Analyse van de problematiek

12 6 figuur 5 Samenste lling instroo m in het bez it van E igen Haard (Won ingnet ) ,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 - eenoudergezin stel met kind(eren) stel alleenstaand figuur 6 Samenste lling instroo m in het bez it van S tadgenoot (Won ingnet ) ,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 eenoudergezin stel met kind(eren) stel alleenstaand gem. aantal kinderen De instroom ziet er wat huishoudenssamenstelling betreft duidelijk anders uit dan een jaar of tien geleden. Dit is zichtbaar in de cijfers van Eigen Haard, die teruggaan tot het begin van deze eeuw (figuur 5). Destijds bestond de instroom nog vooral uit kleine huishoudens en waren de instromende gezinnen minder kinderrijk. Sinds ongeveer 2005 is dit structureel veranderd. Ook is er in de periode in het bezit van Eigen Haard een piek te zien in het aantal verhu i- zingen. In die periode is sprake geweest van grote instroom uit de oude Bijlmer -hoogbouw en vertrek van zittende bewoners uit Holendrecht-West. Inmiddels is de dynamiek weer op het niveau van voor In het deel van Stadsgenoot is geen piek geweest in het aantal verhu i- zingen. Profielschets Holendrecht-West

13 7 2.2 Concentratiegebied van (kans)armoede Eerste type probleem is de concentratie van kansarmoede. Voor Holendrecht -West is gemakkelijk aan te tonen dat de buurt een overwegend kansarme bevolking heeft. Een goede indicator daarvoor is de werkloosheid, ofwel het aandeel niet-werkende werkzoekenden onder de beroepsbevolking. Vooral de ontwikkeling over de tijd is veelzeggend en laat zien dat we hier niet met incidenten te maken hebben, maar met structurele achteruitgang. De werkloosheid in H o- lendrecht / Reigersbos was tien jaar geleden gunstiger dan gemiddeld in Amsterdam. In de loop van tien jaar is de positie van de buurt gaandeweg verslechterd. Mom enteel scoort Holendrecht / Reigersbos nog maar net iets gunstiger dan Zuidoost en minder gunstig dan A m- sterdam gemiddeld (figuur 7). Deze ontwikkeling betreft het gehele gebied T96. De cijfers voor alleen Holendrecht-West zijn hoogstwaarschijnlijk slechter. Andere indicatoren die wijzen op een slechte sociaal-economische positie van Holendrecht / Reigersbos zijn een hoger aandeel minima en een laag aandeel inwoners met een opleiding op WO / HBO niveau. Het feit dat de bevolking het financieel niet breed heeft blijkt ook uit het aantal gevallen van huurachterstand. In het bezit van Stadgenoot waren er in 2010 gemiddeld 173 huurders met huurachterstand, ofwel 16% van alle huurders (exclusief De Drecht), met een gemiddelde huu r- schuld van 733. De laatste jaren is dit aandeel constant. In december 2010 bedroeg de schuld in 15% van de gevallen niet meer dan honderd euro, maar in 22% van de gevallen (38 adressen) meer dan duizend euro. De gevallen van huurachterstand bevinden zich verspreid door de hele buurt. figuur 7 Aandee l n iet - we rkende w erkzoekenden in de b eroepsbevolk ing (O ens) 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 Holendrecht / Reigersbos Zuidoost Amsterdam Holendrecht-West (2010) 0, Inkomens van instromers Van instromende huishoudens is het inkomen bekend. In bijgaande figuren (figuur 8 en figuur 9) is te zien dat daar nog wel enige spreiding is zit, maar dat de top laag ligt. Weergegeven is de middelste 50%, een kwart heeft een lager inkomen, een kwart een hoger. In 2010 had het bovenste kwart inkomens hoger dan ongeveer Ter vergelijking: het modale inkomen in 2010 in Nederland bedroeg Analyse van de problematiek

14 8 figuur 8 Inkomenssp re iding van in stromende huishoudens in het bez it van E igen Haard; middelste 50% (W oningnet, prijspeil ) figuur 9 Inkomenssp re iding van in stromende huishoudens in het bez it van S tadgenoot; middelste 5 0% (Woningnet, p r ijspeil ) Kijken we naar de ontwikkeling van de instroom in de afgelopen jaren, dan zien we dat aan het begin van de eeuw de inkomensspreiding in het bezit van Eigen Ha ard betrekkelijk groot was en in zijn geheel op een relatief hoog niveau lag. Inkomens boven modaal waren destijds geen uitzondering. Vanaf 2003 veranderde de instroom echter radicaal. Vanaf 2008 neemt de spre i- ding aan de bovenkant weer enigszins toe. In het bezit van Stadgenoot is het beeld in 2010 vergelijkbaar met dat van Eigen Haard en is er qua inkomens de laatste jaren weinig veranderd. Profielschets Holendrecht-West

15 9 Wat is nu het probleem? Kansarmoede is in essentie een individueel probleem, dat vooral problematisch is voor de betrokkenen zelf. Door wetenschappers wordt nogal eens een punt gemaakt van het feit dat de buurt daarbij nauwelijks een rol speelt. 1 Simpel gezegd: mensen zijn niet werkloos omdat hun buren dat ook zijn, maar bijvoorbeeld omdat ze zijn opgegroeid in een kansarm gezin. Volgens deze gedachtengang heeft het weinig zin om (bijvoorbeeld via herstructurering of verkoop van de woningvoorraad) andere bewoners aan te trekken. Mensen worden immers niet minder werkloos als ze rijke buren krijgen. Strikt genomen is dit academische standpunt correct. Als het alleen maar te doen is om de bewoners vooruit te helpen, dan is bijvoorbeeld goed onde r- wijs effectiever. Huurachterstand en andere schuldproblemen kunnen eveneens met een indiv i- dueel traject worden opgelost, ongeacht waar mensen wonen en wie er naast woont. Dat het binnenhalen van meer welvarende buurtbewoners de huidige werklozen niet aan een baan helpt is evident. Toch zou het kortzichtig zijn om het probleem kansarmoede uitsluitend te bezien vanuit het gezichtspunt van het individu, los van de buurt. Er wordt dan namelijk voorbijgegaan aan het feit dat de concentratie van kansarme bewoners in een omvangrijke buurt (ruim drieduizend huishoudens) goed onderwijs in de weg kan staan of kan bemoeilijken. Ook zijn er aanwijzingen dat de concentratie van kansarmen op een dergelijke schaal andersoortige problemen kan veroorzaken of op zijn minst indicatief is voor andersoortige probl e- men. Er is dus alle aanleiding om kansarmoede in Holendrecht -West niet te snel te bestempelen als een probleem dat niet van de buurt is. 2.3 Problemen met de leefbaarheid Een andersoortig problemen is de leefbaarheid. Dit is een complex begrip, dat wel kan worden omschreven als de mate waarin mensen (on)tevreden zijn met hun woonomgeving. Dat i s dus subjectief en kan door vele zaken worden beïnvloed, waaronder de bekende reeks schoon, heel en veilig. Dat er in Holendrecht problemen zijn met de leefbaarheid blijkt onder meer uit het rapportci j- fer dat bewoners geven aan hun buurt (figuur 10). Dat cijfer is lager dan in Zuidoost als geheel, terwijl Zuidoost als geheel al weer lager scoort dan Amsterdam als geheel. Het rapportcijfer is over de drie beschikbare metingen (2005, 2007 en 2009) ook achtergebleven bij dat van Zuidoost. Ook de verwachtingen van de bevolking van Holendrecht -West zijn minder positief dan die in Zuidoost als geheel. Ook uit bewonersonderzoek van Eigen Haard blijkt dat bewoners van Reigersbos-Noord minder tevreden zijn met de buurt dan gemiddeld. Overlast en criminaliteit Problemen met de leefbaarheid nemen onder meer de vorm aan van overlast. Er wordt door beheerders melding gemaakt van overlastgevende hangjeugd. Het grote aantal kinderen e n de vele eenoudergezinnen gaan gepaard met veel sleutelkinderen, ofwel kinderen die de hele dag op straat, in portieken, rond het winkelcentrum en in binnenterreinen hangen zonder toezicht. Er is ook sprake van vandalisme en criminaliteit. In bergingen wordt veel ingebroken en gehangen en bewoners durven hun bergingen steeds minder te gebruikten. 1 Musterd, S., N. Smakman en H. Blok (2000) Problemen in de buurt, maar niet van de buurt; ontwikkelingen en beleid in de Westelijke Tuinsteden van Amsterdam. Amsterdam: AME / Universiteit van Amsterdam. Analyse van de problematiek

16 10 figuur 10 Oordee l b ewoners ove r de buurt (W ia) 7,5 7,0 6,5 6,0 5,5 5,0 4,5 Holendrecht-West Zuidoost Amsterdam 4, tevredenheid over de buurt (rapportcijfer) verwachte ontwikkeling van de buurt (rapportcijfer) figuur 11 Subject ie ve ve iligheidsind ex (O +S; Veiligheidsind e x Ams te rdam; hoge s cores wij zen op een grotere onveiligheidsperceptie ) Holendrecht / Reigersbos Zuidoost Amsterdam Een indicatie hiervoor zijn de beheerkosten van de corporaties. Eigen Haard meldt twee maal zo veel kosten voor het herstellen van inbraak- en glasschade als gemiddeld in Amsterdam. Ook ten opzichte van Zuidoost zijn deze kosten in Holendrecht -West hoog. De corporatie is een project gestart waarbij inbraakwerende voorzieningen worden aangebracht. Ook zal in de zomermaanden, wanneer veel op straat en rond de complexen wordt geleefd, extra toezicht worden gehouden. Profielschets Holendrecht-West

17 11 figuur 12 Postcodes (6ppc) met één of me er me ld ingen van overlast door huu rders in de periode (geme ld aan Stadgenoot) figuur (S tadgenoot) Postcodes (6ppc) met één of me er me ld ingen van w oonfraude in de periode Analyse van de problematiek

18 12 De indruk bij de beheerders bestaat dat bewoners van intimidaties, bedreigingen en berovi n- gen vaak geen aangifte durven te doen uit angst voor represailles. Deze vormen van criminaliteit komen dan ook in de politiestatistieken slecht beperkt terug. Indicatief is wel het subje c- tieve gevoel van onveiligheid. In de buurtcombinatie Holendrecht -Reigersbos is de subjectieve veiligheidsindex de laatste jaren sterk gestegen, hetgeen wijst op een toegenomen gevoel van onveiligheid (figuur 11). Een deel van de overlast wordt door huurders gemeld aan de corporaties. In dit verband i s het relevant te constateren dat meldingen van overlast aan de corporaties verspreid voorkomen over de gehele buurt (figuur 12). Het is dus niet zo dat er specifieke blokken zijn waar veel overlast wordt gemeld, terwijl uit andere delen van de buurt geen meldingen komen. Woonfraude In relatie met de leefbaarheid is het relevant om te signaleren dat onrechtmatige bewoning, ofwel woonfraude, geregeld voorkomt in de buurt. Woonfraude neemt hier meestal de vorm aan van onderhuur. Nu komt onderhuur ook voor in gewilde buurten in het centrum, dus op zich wijst dit verschijnsel niet altijd op een slechte leefbaarheid. In minder gewilde buitenwi j- ken gaat het echter niet zelden gepaard met uitbuiting, woekerprijzen, overbewoning en / of illegale activiteiten. Volgens ervaringen van woningcorporaties zijn onderhuurders in H o- lendrecht-west niet zelden illegaal in Nederland. Deze bewoners houden zich afzijdig, invest e- ren niet in hun woning en in burencontacten en zijn moeilijk aanspreekbaar. Dit komt de lee f- baarheid in de buurt niet ten goede. Afgaande op de meldingen van Stadgenoot bevinden de gevallen van woonfraude zich verspreid door de buurt. Wat is nu het probleem? Waar kansarmoede kan worden beschouwd als een individueel probleem van de betrokkenen (en van de eventuele schuldeisers) en niet van de buurt, geldt voor leefbaarheid dat het wel bij uitstek buurtgebonden is. Indien een werkloze verhuist, is die persoon op het nieuw e adres nog steeds werkloos. Maar voor iemand die overlast ervaart kan een verhuizing wel degelijk het probleem oplossen. Overlast speelt veelal op laag schaalniveau: trappenhuizen, portieken, binnenplaatsen, tunnels, hangplekken. Het kan worden veroorzaakt door bewoners zelf, maar ook door passanten, wi n- kelend publiek of bezoekers. Wie de pech heeft daar tussen te wonen kan veel last ondervi n- den, terwijl iemand een paar blokken verderop er weinig van merkt. Ook kan overlast zich g e- makkelijk verplaatsen. En tot slot blijkt dat vervuiling een normverlagend effect heeft. Zo is aangetoond dat mensen in een omgeving die reeds (enigszins) vervuild is eerder geneigd zijn om zelf ook vervuilend gedrag te vertonen dan in een schone omgeving. 2 Dit maakt leefbaarheid bij uitstek tot een probleem van de buurt. Leefbaarheid en (kans)armoede Een relevante vraag die zich nu opdringt is in hoeverre de matige leefbaarheid in Holendrecht samenhangt met de geconstateerde concentratie van kansarmoede. Uit de wetenschappelijke 2 Keizer, K et al. (2008) The spreading of disorder. Science, Vol. 322, Pp Profielschets Holendrecht-West

19 13 literatuur is niet geheel duidelijk of een concentratie van kansarmoede nu wel of niet in causaal verband staat met leefbaarheidsproblemen. Iemand met weinig geld is niet per definitie een overlastgever, laat staan een crimineel. Aan de andere kant zijn er wel indicaties dat het opgroeien in een kansarme omgeving kinderen kwetsbaar maakt voor het aanleren van onaangepast gedrag. Er is bijvoorbeeld aangetoond dat kinderen die opgroeien in een kansarme buurt gemakkelijker neigen tot crimineel en asociaal gedrag dan opgroeiende jeugd in een meer gemengde omgeving. In Holendrecht -West blijkt dat er steeds meer kinderen opgroeien in huishoudens met een minimum inkomen, dus als dit echt zo werkt is dit wel een punt van zorg. In 2002 scoorde de buurt in dit opzic ht nog beter dan de rest van Zuidoost en zelfs beter dan Amsterdam als geheel, maar inmiddels is de situatie in Holendrecht-West slechter dan gemiddeld (figuur 14). Indicatief in dit opzicht is ook het aandeel jongeren dat in aanraking is gekomen met Bureau Jeugdzorg (11,1% in Holendrecht / Reigersbos in 2009, tegen 10% voor geheel Zuidoost), het hoger dan gemiddelde schoolverzuim (9,9% in Holendrecht / Reigersbos teg en 9,0% in Zuidoost in 2009) en de lage gemiddelde Cito-score in 2010 (533 Holendrecht / Reigersbos tegen 535 in Zuidoost als geheel). figuur 14 Aandee l 0-17 ja rig en in minimahuishoudens (O ens) 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 Holendrecht / Reigersbos Zuidoost Amsterdam 10,0 5,0 0, Onderzoekers van het Verwey-Jonker instituut pleiten voor een meer gemengde bevolking (meer welvarende bewoners, minder werkloosheid, minder uitkeringsafhankelijkheid ), niet om de werkloosheid op korte termijn te bestrijden maar om de opgroeiende jeugd de nodige no r- men en waarden bij te brengen. 3 Bezien vanuit het perspectief van de leefbaarheid is het streven naar een meer gemengde bevolking dus wel aan te bevelen, ondanks dat de kansarmoede zelf er niet door zal verminderen. 3 Junger-Tas, J, M. Steketee en M. Moll (2008) Achtergronden van jeugddelinquentie en middelengebruik. Utrecht: Verweij-Jonker Instituut. Analyse van de problematiek

20 Gering draagvlak Een probleem van een andere orde dat speelt in Holendrecht is ruimtelijk-economisch van aard. Het feit dat de bevolking armlastig is, betekent tevens weinig koopkracht. Dat is niet a l- leen vervelend voor de betrokken zelf, maar ook voor de buurtwinkeliers die daar in H o- lendrecht van afhankelijk zijn. Indirect lijden de bewoners daar dan ook weer onder, want als winkels het niet kunnen bolwerken gaat het voorzieningenniveau achteruit en wordt H o- lendrecht (nog) minder aantrekkelijk als woonbuurt. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan. Bew o- ners geven zelf ook aan ontevreden te zijn met de winkelvoorzieningen. De symptomen die wijzen op een gering draagvlak zijn grotendeels dezelfde als die achter de concentratie van kansarmoede, namelijk een weinig draagkrachtige bevolking. Kansarmoede is echter in essentie een individueel probleem, terwijl het draagvlak de hele buurt raakt, inclusief degenen die niet kansarm zijn en uiteraard de winkeliers. Is het vanuit het individueel perspectief van de kansarme bewoner niet effectief om koopkrac h- tige buren te krijgen, vanuit het collectief belang van draagvlak is er wel iets voor te zeggen, mits die bewoners ook (een deel van) hun bestedingen doen in de buurtwinkel. 2.5 Slechte marktpositie Een laatste type probleem dat kan worden onderscheiden heeft te maken met het feit dat Holendrecht door alle hierboven geconstateerde negatieve zaken een slechte naam dreigt te kri j- gen. De slechte marktpositie van Holendrecht-West blijkt onder meer uit de achterblijvende ontwi k- keling van de WOZ-waarde bij de rest van Zuidoost, bij Amsterdam en bij het naastgelegen Holendrecht-Oost. Waar vrijwel overal in Amsterdam tussen 2005 en 2010 sprake is geweest van gestegen waarde was dat in Holendrecht-West niet het geval. Van structurele leegstand of een extreem hoge mutatiegraad is geen sprake. Wel blijken veel bewoners verhuisgeneigd te zijn, maar kennelijk slagen ze er niet in weg te komen. Profielschets Holendrecht-West

21 15 tabel 2 Gemiddeld e W OZ -waa rde in en in ( O+S/DBgA) index Holendrecht-West ,99 Holendrecht-Oost ,08 Zuidoost ,12 Amsterdam ,32 Een indruk van de marktpostitie van Holendrecht-West kan worden verkregen uit de herkomst van de instroom. Een groot deel van de instroom blijkt afkomstig te zijn uit omliggende delen van Zuidoost. In de jaren heeft vooral Reigersbos-Noord een groot aantal inwoners van de Bijlmer opgevangen in het kader van de herhuisvesting, maar ook los daarvan weten bewoners van Zuidoost hun weg naar Holendrecht-West te vinden, ook uit onder meer Venserpolder. Ongeveer een derde van de instroom is de laatste jaren (sinds 2006) afkomstig van bu i- ten Zuidoost. Andere delen van Amsterdam waar instromers vandaan komen liggen verspreid door de stad. figuur 15 Instroo m in Holendre cht - West in de periode naa r geog raf ische herko mst (Won ingnet; 6-p osit ie postcodes; uitsnede Amste rdam) Analyse van de problematiek

22 16 figuur 16 Instroo m in Holendre cht - West in de periode naa r geog raf ische herko mst (Won ingnet; 6-p osit ie postcodes; uitsnede Zuidoost) figuur 17 Instroo m in Holendre cht - West in de periode naa r herko mst (W o- ningnet ) doorstromers starters vanuit vanuit overig Holendrecht / Zuidoost Reigersbos van buiten Zuidoost vanuit vanuit overig Holendrecht / Zuidoost Reigersbos van buiten Zuidoost naar Reigersbos-Noord (T96b) naar Holendrecht-West (T96a) Profielschets Holendrecht-West

23 17 Hoofdstuk 3 Conclusies en perspectieven Uit de analyses komt een kwetsbaar profiel van Holendrecht-West naar voren. Hieronder wordt dit nog eens samengevat. Vervolgens wordt gekeken in hoeverre sturing in de bevolkingssamenstelling kan leiden tot verbetering. 3.1 Samenvattende conclusies Nog tot het begin van deze eeuw was Holendrecht-West een middenklassebuurt, met een werkloosheid onder het Amsterdamse gemiddelde en een instroom, bestaande uit een ruime range van inkomensgroepen. Vrij snel na de eeuwwisseling is het bergafwaarts gegaan. Meest in het oog springend is de concentratie van kansarmoede. De werkloosheid ontwikkelde zich minder gunstig dan in de rest van de stad en bevindt zich nu boven het Amsterdamse niveau. Midden- en hogere inkomens stromen al lange tijd niet meer in. Veel bewoners kampen met huurachterstand. Tijdens de herstructurering van de Bijlmer kreeg Holendrecht-West te maken met een golf instromers uit de hoogbouw. Dit ging gepaard met een tijdelijke verhoogde uitstroom en dus instabiliteit. Inmiddels is het aantal verhuizingen weer gestabiliseerd, maar de instroom bestaat nog altijd eenzijdig uit lage inkomens. Waar in het nabijgelegen Holendrecht-Oost de zittende bevolking langzaam maar zeker ouder werd en de gemiddelde woonduur toenam, zijn uit Holendrecht-West veel bewoners vertrokken en is de bevolking verjongd. Mede door de vrij ruime woningen is de buurt een toevluchtsoord geworden van huishoudens met kinderen, onder wie ook veel eenoudergezinnen. De concentratie van kansarmoede op een schaal van ruim drieduizend huishoudens heeft zijn weerslag op de leefbaarheid. De tevredenheid over de buurt is gering en blijft ook achter bij de rest van Zuidoost. Veel kinderen hangen de hele dag op straat zonder toezicht. Bewoners vo e- len zich onveilig en durven hun berging niet meer te gebruiken. Kosten voor schoonmaak en herstel van glasschade bedragen het dubbele van wat in Amsterdam gebruikelijk is. Er zijn signalen van woonfraude, door de hele buurt verspreid. Een groeiend aandeel van de talrijke kinderen groeit op in een huishouden dat van een minimum inkomen moet rondkomen en in een omgeving waarin ook buren, vriendjes en vriendi n- netjes in vergelijkbare omstandigheden verkeren. In een dergelijke omgeving is het niet alleen moeilijk voor opgroeiende kinderen om mee te komen op school, het vergroot ook de kans op deviant gedrag, variërend van spijbelen tot vandalisme en criminaliteit. Het schoolverzuim is groot en de cito-scores laag. De geringe koopkracht heeft ook zijn weerslag op het voorzieningenniveau in de buurt. Buurtwinkels hebben te lijden onder het gebrek aan bestedingen. Bewoners zelf zijn ook ontevreden over het voorzieningenniveau, maar zijn niet in staat om daar iets aan te veranderen. Tot slot heeft ook de marktpositie van de buurt te lijden onder de bovengenoemde problemen. Dit is het duidelijkst te zien aan de WOZ-waarde van de woningen in Holendrecht-West, die is Conclusies en perspectieven

de Makassarbuurt De Staat van

de Makassarbuurt De Staat van De Staat van de Makassarbuurt De Makassarbuurt ligt in de Indische Buurt tussen de de Zeeburgerdijk, Molukkenstraat, Insulindeweg en het Flevopark. De buurt beslaat 115 hectare, waarvan meer dan de helft

Nadere informatie

Contracten voor bepaalde tijd

Contracten voor bepaalde tijd RIGO Research en Advies BV Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl EINDRAPPORT Contracten voor bepaalde tijd Effecten op de dynamiek in de sociale huursector De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam

Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam Pagina 1 / 6 Bijdrage van woningcorporaties aan leefbare buurten in Amsterdam Veel gehoord en gelezen is dat inzet op leefbaarheid geen verantwoordelijkheid en kerntaak meer is van woningcorporaties. Handen

Nadere informatie

WijkWijzer Deel 1: de problemen

WijkWijzer Deel 1: de problemen WijkWijzer Deel 1: de problemen Ondiep, Utrecht overlast dronken mensen overlast door drugsgebruik overlast jongeren vernieling openbare werken rommel op straat overlast van omwonenden auto-inbraak fietsendiefstal

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Leefbaarometer. In grote delen van Tilburg gaat het prima met de leefbaarheid. Vooral in Tilburg-Noord zijn er leefbaarheidsproblemen.

Leefbaarometer. In grote delen van Tilburg gaat het prima met de leefbaarheid. Vooral in Tilburg-Noord zijn er leefbaarheidsproblemen. Leefbaarheid De Leefbaarometer brengt de leefbaarheid op het laagst mogelijke schaalniveau in beeld. In combinatie met andere gegevens en kaartbeelden wordt de achtergrond van de leefbaarheid duidelijk.

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Stand van zaken zomer 2014 Inleiding Op dit moment volstrekt zich een grote verandering binnen de sociale huursector. Dit is het gevolg van het huidige

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

-Een buurt kan hoog scoren op de dimensie demografie maar laag op de dimensie huisvesting, er zijn buurten die hoog scoren op werkloosheid en

-Een buurt kan hoog scoren op de dimensie demografie maar laag op de dimensie huisvesting, er zijn buurten die hoog scoren op werkloosheid en 1 2 3 4 -Een buurt kan hoog scoren op de dimensie demografie maar laag op de dimensie huisvesting, er zijn buurten die hoog scoren op werkloosheid en huisvesting, maar niet op demografie. Elke kansarme

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013 Belangrijkste uitkomsten Beter leven met minder mensen Dat is het uitgangspunt van het Woon- en Leefbaarheidplan Eemsdelta. Om te kijken hoe de regio zich ontwikkeld

Nadere informatie

Verhuisplannen en woonvoorkeuren

Verhuisplannen en woonvoorkeuren Verhuisplannen en woonvoorkeuren Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Bevolkingsdaling ontstaat niet alleen door demografische ontwikkelingen, zoals ontgroening en vergrijzing of

Nadere informatie

RESULTATEN WOONONDERZOEK PURMEREND UPDATE MAART 2015

RESULTATEN WOONONDERZOEK PURMEREND UPDATE MAART 2015 Inhoud 1. Woningvoorraad 2 2. Huishoudens 4 3. Huishoudens in woningen 5 4. Verhuizingen 8 5. Verhuiswensen doorstromers 10 6. Verhuiswensen starters 14 7. Woonruimteverdeling 15 Inleiding Er is heel veel

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Doelgroepen TREND A variant

Doelgroepen TREND A variant Doelgroepen TREND A variant Kleidum Socrates 2013 Doelgroepen 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 1.1 Doelgroepen en Socrates... 5 1.2 Werkgebieden... 6 2 Doelgroepen en bereikbare voorraad... 7 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

De leefbaarometer.nl ontwikkeling van de leefsituatie 1998-2010 in Amersfoort

De leefbaarometer.nl ontwikkeling van de leefsituatie 1998-2010 in Amersfoort De leefbaarometer.nl ontwikkeling van de leefsituatie 1998-2010 in Amersfoort Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal augustus 2011 De Leefbaarometer.nl is een instrument dat is ontworpen om voor heel Nederland

Nadere informatie

Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2013 Samenvatting

Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2013 Samenvatting Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2013 Samenvatting Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal, Dorien de Bruijn 23 mei 2014 Vanaf 1997 is de Amersfoortse Stadspeiling elke twee jaar voor een belangrijk deel

Nadere informatie

De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal

De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal Betreft: Advies voorgenomen verkoop woningen Krayenhofflaan (complex 1062) en de Gildekamp (complex 1176) Nijmegen, 27

Nadere informatie

Prinses Irenebuurt. De staat van de buurten in Zuid

Prinses Irenebuurt. De staat van de buurten in Zuid De staat van de buurten in Zuid Prinses Irenebuurt De Prinses Irenebuurt bestaat uit het gebied tussen het Zuider Amstelkanaal en de Prinses Irenestraat. Aan de oostkant ligt het Beatrixpark en aan de

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Gegevensanalyse Schiedam-Oost. plaats hier uw foto: de guidelines helpen om de juiste afmeting te maken gebruik schaal en crop mogelijkheden

Gegevensanalyse Schiedam-Oost. plaats hier uw foto: de guidelines helpen om de juiste afmeting te maken gebruik schaal en crop mogelijkheden Gegevensanalyse Schiedam-Oost plaats hier uw foto: de guidelines helpen om de juiste afmeting te maken gebruik schaal en crop mogelijkheden Inwoners en woningen per 1-1-2014 Oost Schiedam inwoners 11.286

Nadere informatie

Resultaten bewonersonderzoek, meting 2013

Resultaten bewonersonderzoek, meting 2013 Resultaten bewonersonderzoek, meting 2013 In de periode half mei/ begin juli 2013 heeft USP Marketing Consultancy in opdracht van Volkshuisvesting opnieuw een bewonersonderzoek gedaan naar de tevredenheid

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-020 22 maart 2010 9.30 uur Woononderzoek Nederland 2009 Totale woonlasten stijgen in dezelfde mate als netto inkomen Aandeel en omvang aflossingsvrije

Nadere informatie

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond Notitie -04 > Verhuringen - > via Woonnet Rijnmond Datum 4 juli 2013 Voor Maaskoepel Door Explica Explica > Beukelsdijk 106a > 3022 DK Rotterdam www.explica.nl > e. info@explica.nl > t. 010 2236820 01

Nadere informatie

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Mensen verhuizen om allerlei redenen. Om samen te wonen, voor werk of studie of vanwege de woning zelf. Deze verhuizingen spelen een

Nadere informatie

van Almere 2008 trends en ontwikkelingen De belangrijkste Wonen, werken en vrije tijd

van Almere 2008 trends en ontwikkelingen De belangrijkste Wonen, werken en vrije tijd trends en ontwikkelingen De belangrijkste Wonen, werken en vrije tijd 08 Hoe jong is Almere? Sociale Atlas Wat zijn de sterke economische sectoren van Almere? van Almere 08 Welke wijken scoren positief

Nadere informatie

Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek

Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? De leefbaarheid waar het

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Verhuisonderzoek Drechtsteden

Verhuisonderzoek Drechtsteden Verhuisonderzoek Kenmerken van de verhuizingen en de verhuisredenen? Inhoud: 1. Conclusies 2. Verhuissaldo 3. Huishoudengroepen 4. Inkomensgroepen 5. Kenmerk en prijs woning 6. Woningvoorraad 7. Vertrekredenen

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid

Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid RAPPORT 03-06-2014 RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Buurt voor Buurt 2012

Buurt voor Buurt 2012 uitgebreid Advies en Faciliteiten Informatie Stadskantoor Lübeckplein 2 Postbus 10007 8000 GA Zwolle Telefoon (038) 498 51 52 de.krikken@zwolle.nl www.zwolle.nl Buurt voor Buurt 2012 Aalanden Opdrachtgever

Nadere informatie

Wonen in Amsterdam 2013 Stadsdeelprofielen

Wonen in Amsterdam 2013 Stadsdeelprofielen Stadsdeelprofielen Gemeente Amsterdam Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties Colofon Uitgave Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Amsterdam Datum Juni 2014 Auteurs Kees Dignum en Hester Booi Grafische

Nadere informatie

ER IS GENOEG VOOR IEDEREEN. SP-voorstel voor een eerlijke verdeling van de lasten in Rotterdam

ER IS GENOEG VOOR IEDEREEN. SP-voorstel voor een eerlijke verdeling van de lasten in Rotterdam ER IS GENOEG VOOR IEDEREEN SP-voorstel voor een eerlijke verdeling van de lasten in Rotterdam Initiatiefvoorstel SP Rotterdam maart 2015 Er is genoeg voor iedereen SP-voorstel voor een eerlijke verdeling

Nadere informatie

Kanskaart voor Lunetten. de wijkproblematiek in kaart gebracht

Kanskaart voor Lunetten. de wijkproblematiek in kaart gebracht Kanskaart voor Lunetten de wijkproblematiek in kaart gebracht Atlas voor gemeenten Postbus 9627 3506 GP UTRECHT T 030 2656438 F 030 2656439 E info@atlasvoorgemeenten.nl I www.atlasvoorgemeenten.nl Atlas

Nadere informatie

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 -

Gemeente Houten. Factsheets. Bijlage. 28 maart 2012 - 1 - Factsheets Gemeente Houten Bijlage 28 maart 2012-1 - Leeswijzer De factsheets zijn opgedeeld in 6 blokken. Van linksboven naar rechtsonder zijn deze als volgt: 1. Overzichtskaart van de locatie. In het

Nadere informatie

Sociaal-economische schets van Leiden Zuidwest 2011

Sociaal-economische schets van Leiden Zuidwest 2011 Sociaal-economische schets van Zuidwest 2011 Zuidwest is onderdeel van het en bestaat uit de buurten Haagwegnoord en -zuid, Boshuizen, Fortuinwijk-noord en -zuid en de Gasthuiswijk. Zuidwest heeft een

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: Limburg (Stads)regio Venlo gemeenten: Profiel gemeente: Venlo Regio: 36 Aanbod van leegstaand Leegstand en potentieel: Huidige leegstand: Er is geen volledig inventariserend onderzoek gedaan.

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

1. Inwoners en ondernemers zijn tevreden over de (publieks)dienstverlening van de gemeente Roosendaal.

1. Inwoners en ondernemers zijn tevreden over de (publieks)dienstverlening van de gemeente Roosendaal. MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN Maatschappelijke effecten kunnen worden gedefinieerd als de beoogde gevolgen van het gemeentelijk beleid voor de samenleving en geven daarmee antwoord op de vraag: Wat willen

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Bijlage 1, bij 3i Wijkeconomie

Bijlage 1, bij 3i Wijkeconomie Bijlage 1, bij 3i Wijkeconomie INHOUD 1 Samenvatting... 3 2 De Statistische gegevens... 5 2.1. De Bevolkingsontwikkeling en -opbouw... 5 2.1.1. De bevolkingsontwikkeling... 5 2.1.2. De migratie... 5 2.1.3.

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Wijkcentrum De Weijenbelt. Schelto Bus (VVD)

Wijkcentrum De Weijenbelt. Schelto Bus (VVD) Verslag U bent aan de buurt Berkum 29 mei 2013 Aanvang Locatie Aanwezige functionarissen Aanwezig vanuit de politiek 20.00 uur Wijkcentrum De Weijenbelt Hans Kempenaar (voorzitter) Erik Dannenberg (wijkwethouder)

Nadere informatie

Factsheet Schiedam 2015

Factsheet Schiedam 2015 Factsheet Schiedam 2015 Bevolking Wonen Economie Veiligheid Sociale Index juli 2015 Kenniscentrum MVS F a c t s h e e t S c h i e d a m P a g i n a 1 Bevolking Ontwikkeling inwonertal 77500 77000 76500

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Buurtenquête hostel Leidsche Maan

Buurtenquête hostel Leidsche Maan Buurtenquête hostel Leidsche Maan tussenmeting 2013 Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht (GG&GD) DIMENSUS beleidsonderzoek April 2013 Projectnummer 527 Inhoud Samenvatting 3 Inleiding

Nadere informatie

Slachtoffers van woninginbraak

Slachtoffers van woninginbraak 1 Slachtoffers van woninginbraak Fact sheet juli 2015 Woninginbraak behoort tot High Impact Crime, wat wil zeggen dat het een grote impact heeft en slachtoffers persoonlijk raakt. In de regio Amsterdam-Amstelland

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

11 juni 2014 PN 328071

11 juni 2014 PN 328071 Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 11 juni 2014 PN 328071 Betreft Woningbehoefte De Nieuwe Tuinderij 1 Aanleiding In artikel 3.1.6, lid 2 van het Besluit ruimtelijke ordening is beschreven dat een

Nadere informatie

Welzijnsbezoek. Voorbeelden van aanpassingen aan het huis die nodig zijn:

Welzijnsbezoek. Voorbeelden van aanpassingen aan het huis die nodig zijn: Welzijnsbezoek 2014 Inhoud 1. Conclusies 2. Figuren en tabellen MEE Drechtsteden voerde in 2014 welzijnsbezoeken uit onder ouderen van 75, 80 en. Aan de hand van een vragenlijst komen zes onderwerpen aan

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015

Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015 Resultaten USP-Bewonersscan, meting 2015 In de periode half mei/ half juli 2015 heeft USP Marketing Consultancy in opdracht van Volkshuisvesting opnieuw een bewonersonderzoek gedaan naar de tevredenheid

Nadere informatie

Empel in Cijfers Januari 2007

Empel in Cijfers Januari 2007 Empel in Cijfers Januari 2007 bron gem. Den Bosch Minder/kleiner/lager Bekladding Vernieling Tevreden winkels Tevreden openbaar vervoer Rapportcijfer voorzieningen buurt Meldingen parkeerproblemen Tevreden

Nadere informatie

RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl. Woningbehoefte voor de wijk Marickenzijde in De Ronde Venen

RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl. Woningbehoefte voor de wijk Marickenzijde in De Ronde Venen RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl Woningbehoefte voor de wijk Marickenzijde in De Ronde Venen De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Omgevingscondities: Evaluatieoordelen: Uiteindelijke score:

Omgevingscondities: Evaluatieoordelen: Uiteindelijke score: Analyse van de wijk Grote Waal Noord De Leefbaarometer is in opdracht van het Rijk ontwikkeld en is tot stand gebracht door bureau RIGO en Stichting Atlas voor Gemeenten ontwikkelt. (Voor gegevens zie

Nadere informatie

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op.

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op. Utrecht HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreslaties. Met dit model

Nadere informatie

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Ronald van Bekkum (UWV), Harry Bierings en Robert de Vries In arbeidsmarktbeleid en in statistieken van het CBS wordt een duidelijk onderscheid gemaakt

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Leefbaarheid in de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Leefbaarheid in de gemeente Pijnacker-Nootdorp RIGO Research en Advies BV Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl EINDRAPPORTAGE Leefbaarheid in de gemeente Pijnacker-Nootdorp Lemon vervolgmeting 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Bijlage 2: integrale monitor malberg

Bijlage 2: integrale monitor malberg 1 Bijlage 2: integrale monitor malberg INTEGRALE MONITOR MALBERG Doelstelling Indicator MALBERG Prettige wijk voor verschillende woonen leefculturen gemiddeld aantal reacties van woningzoekenden op vrijkomende

Nadere informatie

Wijkvisie. De Volgerlanden December 2011. De Volgerlanden, dynamisch en aantrekkelijk!

Wijkvisie. De Volgerlanden December 2011. De Volgerlanden, dynamisch en aantrekkelijk! Wijkvisie De Volgerlanden December 2011 De Volgerlanden, dynamisch en aantrekkelijk! Trivire wil als woningcorporatie van betekenis zijn voor mensen. Dat is onze missie. Wij zorgen voor goed onderhouden

Nadere informatie

Informatie Woonvisie Sliedrecht

Informatie Woonvisie Sliedrecht Informatie Woonvisie Sliedrecht In 2008 heeft de gemeente Sliedrecht de Woonvisie uitgebracht: Wonen in Sliedrecht 2007-2015, doorkijk tot 2025. Deze factsheet geeft een overzicht van de geactualiseerde

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/05.23786. Aantal bijlagen

Ons kenmerk L110/05.23786. Aantal bijlagen Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Datum 6-9-05 Datum

Nadere informatie

Fact sheet Volwassenencriminaliteit en risicofactoren

Fact sheet Volwassenencriminaliteit en risicofactoren Fact sheet Volwassenencriminaliteit en risicofactoren nummer 1 juni 2012 Categorieën/doelgroepen First offender: een persoon van 18 jaar of ouder die voor het eerst in aanraking is gekomen met Justitie.

Nadere informatie

Verhuisketens in Amsterdam

Verhuisketens in Amsterdam Verhuisketens in Amsterdam reconstructie en effectverkenningen In opdracht van Huurdersvereniging Amsterdam André Buys april 2005 Rapportnummer: 88280 RIGO Research en Advies BV De Ruyterkade 139 1011

Nadere informatie

- Buitengebied-Noord bestaat uit vier buurten met elk een laag inwonersaantal; Langenholte, Haerst, Bedrijventerrein Hessenpoort en Tolhuislanden.

- Buitengebied-Noord bestaat uit vier buurten met elk een laag inwonersaantal; Langenholte, Haerst, Bedrijventerrein Hessenpoort en Tolhuislanden. Stedelijke rapportage Algemeen stad De stedelijke rapportage begint met een vijftal vragen uit het buurt voor buurt onderzoek, die betrekking hebben op het oordeel over de stad Zwolle als geheel. De stad

Nadere informatie

Advies. Overlast. november 2011 John van Veen Senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum

Advies. Overlast. november 2011 John van Veen Senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum Advies Overlast november 2011 John van Veen Senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum Inleiding In september 2011 is Nijestee haar elfde BewonersAdviesGroep (BAG) gestart. In deze BAG wil Nijestee

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Visie op participatie

Visie op participatie 1. Inleiding De VVD vindt dat ieder individu een zelfstandig en zelfredzaam bestaan moet kunnen hebben. Volledige zelfontplooiing is een basisrecht dat daarbij hoort. De overheid dient daar waar nodig

Nadere informatie

Advies. Doorstroming ouderen op woningmarkt Katwijk aan Zee

Advies. Doorstroming ouderen op woningmarkt Katwijk aan Zee Advies Doorstroming ouderen op woningmarkt Katwijk aan Zee INHOUDSOPGAVE pagina 1. Aanleiding.2 2. Oorzaken geringe doorstroming.2 3. Mogelijke oplossing...3 4. Wat in Leiden kan, kan in Katwijk ook..4

Nadere informatie

Verleden en toekomst in Oud-West

Verleden en toekomst in Oud-West Verleden en toekomst in In mei 009 is aan de panelleden van stadsdeel gevraagd naar hun mening over de ontwikkelingen die in het stadsdeel zichtbaar zijn. Deze ontwikkelingen betreffen onder andere inkomsten,

Nadere informatie

Rotterdamwet in de Westwijk. De buurt op slot voor minima

Rotterdamwet in de Westwijk. De buurt op slot voor minima Rotterdamwet in de Westwijk De buurt op slot voor minima Buurt enquête SP-Vlaardingen, versie 1.0 15 december 2015 Vlaardingen, 15 december 2015 Inleiding Op 3 november 2015 stelde het college van burgemeester

Nadere informatie

Wat zijn Skaeve Huse. Over de omgeving

Wat zijn Skaeve Huse. Over de omgeving Wat zijn Skaeve Huse - Waarom Skaeve Huse? - Hoe zien Skaeve Huse eruit? - Waarom deze rare naam? - Wat is woonoverlast en waar komt het voor? - Wat lost Skaeve Huse op? - Wat doet de gemeente nog meer

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen)

Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen) Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen) HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreslaties.

Nadere informatie

Tevreden Boesingheliede?! Leefbaarheidsonderzoek 2011

Tevreden Boesingheliede?! Leefbaarheidsonderzoek 2011 Tevreden Boesingheliede?! Leefbaarheidsonderzoek 2011 Opdrachtgever Gemeente Haarlemmermeer, Dorpsraad Lijnden Analyse en rapportage Rigter Research, M.J.C. Rigter Gegevensverwerking G. Brander-Arkema

Nadere informatie

Vierkamerwoning op de eerste verdieping. Netto huurprijs 775 Per maand. Rustige en groene buurt

Vierkamerwoning op de eerste verdieping. Netto huurprijs 775 Per maand. Rustige en groene buurt Vierkamerwoning op de eerste verdieping Netto huurprijs 775 Per maand Rustige en groene buurt Objectinformatie Plattegrond Buurt 3-5 6 7 Plaats: Amsterdam Stadsdeel: Zuidoost Buurt: Gaasperdam Adres: Veenendaalplein

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Samenvatting Hfst 10. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2012:

Atlas voor gemeenten 2012: BestuursBestuurs- en Concerndienst Atlas voor gemeenten 2012: de positie van Utrecht notitie van Bestuursinformatie www.onderzoek.utrecht.nl Mei 2012 Colofon uitgave Afdeling Bestuursinformatie Bestuurs-

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Notitie Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland 2008-2011

Notitie Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland 2008-2011 Notitie Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland 28-211 Deze notitie brengt op basis van de Amsterdamse Veiligheidsmonitor de leefbaarheid en veiligheid in de regio Amsterdam-Amstelland tussen 28 en 211

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN

BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN Peiling Huurderspanel Woonwaard Maart 2015 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Rapportnummer

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

De analyse van stadsdeel Noord is opgebouwd uit een drietal componenten:

De analyse van stadsdeel Noord is opgebouwd uit een drietal componenten: Analyse stadsdeel Noord, 2002 1. Opzet van de analyse De analyse van stadsdeel Noord is opgebouwd uit een drietal componenten: een tabel ( Onderliggende indicatoren van de bewonersscore, stadsdeel Noord,

Nadere informatie

Voel je thuis op straat!

Voel je thuis op straat! Voel je thuis op straat! 0-meting onder kinderen, jongeren en volwassenen in Bergen op Zoom Centrum Ron van Wonderen Nanne Boonstra Utrecht, september 2007 Verwey- Jonker Instituut 1 Samenvatting en conclusies

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie