Geschiedenisoverzicht Digitale historische publicaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geschiedenisoverzicht Digitale historische publicaties"

Transcriptie

1 Geschiedenisoverzicht Digitale historische publicaties Anderen in Amerika: Simone de Beauvoir over de Verenigde Staten en het Amerikaanse dilemma Auteur(s): Dagmar Blokker Vol. 1, No. 5, (apr. 2012), pp Uitgegeven door: Geschiedenisoverzicht, Amsterdam Url: Datum: 7/04/2012 Geschiedenisoverzicht is een zelfstandige onderneming die digitale historische publicaties verzorgt. Ook onderhouden wij een groot digitaal archief op onze website. Hier vindt u links naar een groot aantal historische publicaties van onze eigen en van andere organisaties. Voor meer informatie over deze uitgave, bezoek:

2 Anderen in Amerika: Simone de Beauvoir over de Verenigde Staten en het Amerikaanse dilemma Dagmar Blokker Abstract Op 25 januari 1947 vertrok Simone de Beauvoir naar de Verenigde Staten, waar ze drie maanden rondtrok. Over deze reis schreef ze het boek L'Amérique au jour le jour dat in 1948 voor het eerst in Frankrijk verscheen. In dit reisverhaal vertelt De Beauvoir over wat ze heeft gezien tijdens haar verblijf in de Verenigde Staten (VS) en beschrijft ze tevens met scherpe tong de samenleving aldaar. Als Ander bestudeerde zij de grootste groep Anderen binnen de VS: de zwarte bevolking. Daarbij werd ze geholpen door Richard Wright, die in New York als haar gids in de zwarte wereld fungeerde en wiens werk tevens de basis vormde voor haar analyses. De Beauvoirs verblijf in de Verenigde Staten is belangrijk geweest voor de vorming van haar emancipatorische denkbeelden, die over meer gingen dan alleen de vrouw. Het is dan ook van belang om te benadrukken dat De Beauvoir meer was dan alleen een feministe. Personalia Dagmar Blokker studeert geschiedenis en volgde een minor in Franse letterkunde. Dit is een werkstuk dat ze schreef in 2010, tijdens het tweede jaar van haar bacheloropleiding Geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Copyright Dagmar Blokker, Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de copyrighthouder. 2

3 Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Context 6 Simone de Beauvoir 6 2. Een transatlantische liefde 8 3. L Amérique au jour le jour 10 La question noire 12 Conclusie 17 Bibliografie 18 3

4 Inleiding Op 25 januari 1947 vertrok Simone de Beauvoir naar de Verenigde Staten, waar ze drie maanden rondtrok. Gedurende haar reis maakte zij kennis met de verschillende aspecten van de haar tot dan toe onbekende samenleving aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Zaterdag zes juni 1947, nog geen maand na haar terugkeer naar Frankrijk, besluit ze in een brief aan haar toenmalige geliefde, een progressieve schrijver uit Chicago, Nelson Algren: '( )nu wil ik over mijn reis schrijven, ik wil niet dat die verloren gaat, ik moet er iets van bewaren, al is het maar in woorden. Ik zal het over Amerika hebben, maar ook over mijzelf; ik wil de volledige ervaring van mijzelf-in-amerika beschrijven; wat betekent aankomen en vertrekken en door een land reizen? 1 Dit schrijven over haar reis resulteerde in het boek L'Amérique au jour le jour 2, dat in 1948 voor het eerst in Frankrijk verscheen. In dit reisverhaal vertelt De Beauvoir over wat ze heeft gezien tijdens haar verblijf in de Verenigde Staten (VS) en beschrijft ze tevens met scherpe tong de samenleving aldaar. 3 Maar voordat De Beauvoir aan het schrijven van L'Amérique begon, was zij al bezig met het schrijven van een ander boek, een boek dat haar naam later in vele landen gevestigd heeft. Als feministe, welteverstaan. Het is niet onterecht dat Le deuxième sexe, en de befaamde zin 'On ne naît pas femme, on le devient 4, zo veel aandacht heeft gekregen; het werk is zeker interessant in vele opzichten die ik hier niet nader zal noemen. Noch is het onterecht dat deze aandacht zich veelal focust op het feminisme dat naar voren komt in de verschillende werken van De Beauvoir. Desalniettemin is het wel degelijk zonde dat hierdoor de aandacht voor haar minder bekende werken overschaduwd wordt. Zeker gezien het feit dat L'Amérique en Le deuxième sexe nagenoeg gelijktijdig werden geschreven, lijkt het mij voor de hand liggend dat de periode die De Beauvoir in de VS doorbracht haar denken zoals verwoord in Le 1 S. de Beauvoir, Een transatlantische liefde. Brieven aan Nelson Algren, (Breda 2000), p Beauvoir verwijst gebruikelijk naar de VS als ze Amerika schrijft. 3 S. de Beauvoir, L Amérique au jour le jour (Parijs 1954) préface. 4 S. de Beauvoir, Le deuxième sexe (Parijs 1949), p

5 deuxième sexe beïnvloed heeft. 5 Ook de VS heeft namelijk een deuxième sexe; niet op basis van geslacht, maar op basis van huidkleur. En deze kwestie omtrent de zwarte Amerikaanse bevolking is zeker niet aan De Beauvoir voorbij gegaan. 6 Dit verslag zal zich daarom richten op L Amérique au jour le jour. Wat waren de ideeën van De Beauvoir over de Amerikaanse samenleving van 1947? Hoe dacht De Beauvoir over de raciale kwestie? Wat bracht haar tot dergelijke opvattingen? En is hierbij een lijn te trekken naar haar latere denken? Dergelijke vragen laten zich niet zomaar beantwoorden. Alvorens te beginnen over haar verslag, volgt er daarom eerst een schets van het leven van De Beauvoir. Hierbij zal ik gebruik maken van Een transatlantische liefde. Brieven aan Nelson Algren, , het boek waarin de brieven die De Beauvoir in die jaren aan Nelson Algren schreef, gebundeld zijn. Daarna wordt in het kort uiteengezet waar L Amérique au jour le jour over handelt. Ten slotte volgt een bespreking van De Beauvoirs ideeën over de raciale problemen in de VS. 5 Zo wijdt Beauvoir bijvoorbeeld de bladzijdes 318 tot en met 323 (tot 2 mei) uit L Amérique au jour le jour aan de positie van vrouwen in Amerika. 6 Zie M.A. Simons in Beauvoir and The Second Sex (Oxford 1999) en Feminist interpretations of Simone de Beauvoir (Pennsylvania 1995). 5

6 1. Context Simone de Beauvoir C est une femme qui est dans une intensité totale, qui éprouve un appel incroyable vers la vie sensible, les couleurs, les nourritures, les corps. Mais en même temps et c est ce qui fait la puissance vitale de son engagement elle vit en permanence l angoisse et l horreur de l anéantissement. C est ce qui lui donne cette énergie hors du commun. Elle se jette en permanence dans le monde sans jamais chercher à apaiser les choses. 7 Simone de Beauvoir werd op 9 januari 1908 geboren in Parijs. Haar vader Georges kwam uit een adellijk geslacht. Hij was agnosticus en had een passie voor theater en literatuur. Zijn levenswijze stond haaks op die van zijn echtgenote, De Beauvoirs moeder Françoise. Deze vrouw, uit een rijke bankiersfamilie uit Verdun, was katholiek en conservatief. 8 Ondanks het beeld dat sommige mensen hebben van de jonge jaren van De Beauvoir, had zij tot haar dertiende een fijne jeugd, zo schrijft ze in één van haar brieven aan Algren. Pas in de jaren daarna braken de donkere tijden aan. Zo keerde ze haar ouders de rug toe, stapte van het geloof af en werd verliefd op haar neef. 9 De Franse bourgeoise samenleving waarbinnen De Beauvoir opgroeide, was radicaal verdeeld in mannelijke en vrouwelijke sferen. Dit maakte het voor een vrouw moeilijk een carrière te beginnen. 10 De Beauvoir trok echter haar eigen plan en ging studeren. In Sainte-Marie de Neuilly volgde ze een opleiding klassieke letterkunde en ze studeerde filosofie aan de Sorbonne. 11 Haar afstudeerobject was Het concept bij Leibniz. Voordat De Beauvoir van schrijven haar werk maakte, gaf ze een aantal jaren les aan verschillende Franse scholen en universiteiten. De Beauvoir is in haar filosofische gedachtegoed duidelijk beïnvloed door Hegel en zijn dialectiek, Karl Marx en Immanuel Kant. De naam van Hegel wordt zelfs in L Amérique een aantal keer genoemd en lijkt bij haar ideeën over de Amerikaanse jeugd eveneens een rol te spelen. Het zijn niet alleen grote namen uit het verleden die De Beauvoirs denken hebben gevormd. De ideeën van tijdsgenoten en vrienden zijn ook van belang geweest. Zo treft men in L'Amérique au de ideeën van haar vriend 7 P. Simon-Nahun, Entretien avec Danièle Sallenave. «Simone de Beauvoir a choisi son destin», Le Magazine littéraire 471 (2008) p , aldaar p P. Simon-Nahun, Repères chronologiques, Le Magazine littéraire 471 (2008) p , aldaar p Beauvoir, Een transatlantische liefde, p M. A. Simons, Beauvoir and the Second Sex. Feminism, Race, and the Origins of Existentialism (Lanham 1999), p Simon-Nahun, Repères chronologiques, p

7 Richard Wright en neigt De Beauvoir soms naar het existentialisme van haar levensgezel, de filosoof en schrijver Jean-Paul Sartre. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was De Beauvoir actief voor het verzet. In 1941 richtte zij samen met onder anderen Maurice Merleau-Ponty de (weinig succesvolle) verzetsstroming Socialisme et Liberté op. Samen met Sartre onderhoudt ze Nathalie Sorokine, haar leerlinge Olgo Kosakievicz, Wanda en haar familie. De joodse vriend van Nathalie werd in 1944 om het leven gebracht; het lukte De Beauvoir niet om hem te redden. Deze ervaringen zijn belangrijk geweest voor De Beauvoirs aandacht voor de Ander. 12 Een jaar later begon ze samen met Merleau-Ponty, Albert Camus, Raymond Aron, Albert Ollivier en Sartre het linksgeoriënteerde tijdschrift Les Temps Modernes. Alhoewel Sartre en De Beauvoir in feite nooit meer van elkaars zijde zijn geweken sinds zij een partnerschap met elkaar aangingen, heeft De Beauvoir in die tijd naast Sartre ook nog andere liefdes gehad. De best gedocumenteerde daarvan is haar affaire met Nelson Algren. 12 De Ander is een wijsgerig begrip dat duidt op een groepering die door de gevestigde samenleving gefixeerd wordt tot buitenstaander; de vreemde. Het concept verwijst naar de gemarginaliseerde groep binnen een bepaalde samenleving. Beauvoir paste het later toe op de verhouding tussen man en vrouw (waarbij de vrouw de Ander is), Michel Foucault gebruikte het bijvoorbeeld om de buitensluiting van homoseksuele mensen te omschrijven en Edward Said paste het toe bij het behandelen van kolonisatie. 7

8 2. Een transatlantische liefde De affaire tussen Simone de Beauvoir en Nelson Algren ontwikkelde zich na De Beauvoirs bezoek aan Chicago, waar Algren woonde in de Poolse wijk. Opdat zij tijdens haar vluchtige bezoek aan de stad 13 niet alleen hoefde te zijn, hadden haar vrienden uit New York haar twee telefoonnummers gegeven van kennissen uit Chicago het ene van een oude vrouw, het andere van een schrijver, Algren. 'Si je ne veux pas que ma soirée soit perdue, il faut que l'un d'eux vienne à mon secours.' 14, schrijft De Beauvoir na aankomst in een hotel, en dus besluit ze Algren te bellen. Dit blijkt nog een hele klus. Uiteindelijk weet ze hem te strikken voor een afspraak, en leidt Algren haar rond door Chicago. Al op de avond na De Beauvoirs vertrek begint hun briefwisseling. 15 Het boek Een transatlantische liefde: brieven aan Nelson Algren, vormt een bundel van de 304 brieven die De Beauvoir aan Algren schreef, voorzien van aantekeningen door haar adoptiedochter Sylvie Le Bon de Beauvoir. Door tegenwerking van de kant van de vertegenwoordigers van Algren zijn de brieven die hij schreef niet in het boek opgenomen. Hier en daar zijn door Le Bon de Beauvoir omschrijvingen van zijn antwoorden toegevoegd, ter verheldering van De Beauvoirs brieven. De brieven die De Beauvoir aan Algren schreef, bieden een inzicht in de totstandkoming van L Amérique au jour le jour en plaatsen het boek tevens in een context. Zo vraagt De Beauvoir Algren om haar kranten te sturen uit de tijd dat zij in de VS verbleef, zodat zij deze kan gebruiken voor haar boek over Amerika. Ook schrijft ze hem hoe enthousiast ze is over An American Dilemma van Gunnar Myrdal: De auteur is intelligent, hij kent zijn zaken en begrijpt heel veel, hij heeft het niet alleen over het probleem van de zwarten maar ook over allerlei andere problemen in Amerika, ik lees het gepassioneerd. 16 De brieven getuigen tevens van haar betrokkenheid bij de Franse politiek. Zij en andere existentialisten zetten zich in om verzet te bieden tegen de gaullisten en de communisten. 17 Verder schetsen de brieven hoe ze deelneemt aan het Franse intellectuele leven. In tegenstelling tot L'Amérique heeft ze in haar brieven geen zelfcensuur toegepast. De Beauvoir schrijft zonder rem over 13 Ze verbleef er nog geen twee dagen. 14 Beauvoir, L Amérique au jour le jour, p Simone de Beauvoirs eerste brief aan Algren dateert van zondagavond 23 februari 1947 (Een transatlantische liefde, p. 11); op p. 105 van L Amérique schrijft ze dat ze op de avond van 22 februari vertrekt uit Chicago. 16 Beauvoir, Een transatlantische liefde p Ibid., p. 74 8

9 wat haar bezighoudt. Hierdoor is Een transatlantische liefde een interessante aanvulling op L Amérique. Al voordat De Beauvoir begon aan haar rondreis door Amerika, was ze bezig met het schrijven van Le Deuxième Sexe. Echter, zo schrijft ze aan Algren, na haar bezoek aan de VS kan ze er niet aan doorwerken alsof er niets is gebeurd. 18 Klaarblijkelijk heeft haar bezoek aan Amerika De Beauvoir ook wat betreft haar ideeën over vrouwen aan het denken gezet. 18 Beauvoir, Een transatlantische liefde, p

10 3. L Amérique au jour le jour I. [ ] c est le histoire de ce qui m est arrivée, ni plus ni moins. II. Préface L Amérique au jour le jour is een fictief reisdagboek, geschreven op basis van aantekeningen, brieven en herinneringen die Beauvoir zowel tijdens haar reis door de VS als in de maanden daarna verzameld heeft. 19 Per vliegtuig maakt ze de overtocht van Parijs naar New York. Daar begint haar ontmoeting met de Verenigde Staten. In drie maanden tijd reist ze vanuit New York naar onder meer Chicago, San Francisco, Santa Fé, New Orleans en Jacksonville. Ze geeft lezingen aan universiteiten, maakt wandelingen in verscheidene grote steden, bezoekt feestjes en ontdekt alle eigenaardigheden die Amerika vanuit haar Franse perspectief rijk is. Hoewel het boek de structuur heeft van een dagboek mis het, opzettelijk, die intimiteit: Wat jammer dat ik niet vrijuit over de mensen kan praten, dat zou interessanter zijn: ik kan bijvoorbeeld niet alles vertellen wat ik weet over Richard Wright, hij zou er niet blij mee zijn, hoe graag ik hem ook mag. 20 Kennissen en vrienden worden niet, zoals in Een transatlantische liefde, met naam en toenaam genoemd; ze verwijst naar hen middels hun initialen. Alleen haar goede vriend Richard Wright, politici en andere bekende personen worden voluit genoemd; zelfs Nelson Algren blijft N.A. en over hun relatie schrijft ze slechts in vriendschappelijke termen. 21 Het verhaal heeft over het algemeen een lichte toon. De Beauvoir beschrijft haar bezigheden op een droogkomische wijze. Wandelingen door steden en gehuchten, de drugstores en curio-shops, feestjes die ze 's nachts afgaat met vrienden, musea die ze bezoekt; het zijn stuk voor stuk onderwerpen die met regelmaat de revue passeren. Tussendoor brengt ze de ernst in het verhaal door te reflecteren over de Amerikaanse geschiedenis, de Amerikaanse actualiteit (zoals de wijze waarop enigszins linksgeoriënteerde mensen zorgvuldig worden weggewerkt uit de ambtenarij en de manier waarop de 19 Beauvoir, L Amérique au jour le jour préface. 20 Beauvoir, Een transatlantische liefde p Ik ga natuurlijk niet over jou en mij schrijven, maar alles wat ik van Chicago weet, heb ik van jou. Ja, ik moet een manier vinden om de waarheid te spreken zonder haar echt te uiten. Wat is literatuur per slot van rekening anders? Handige leugens die heimelijk de waarheid spreken. (Ibid, p. 38). 10

11 strijd tegen het communisme aan de man gebracht wordt) en de levenswijze van Amerikanen. Er is een aantal kwesties dat De Beauvoir zorgwekkend vindt. Ten eerste is er de gesteldheid van Amerikaanse studenten. Iedere keer dat De Beauvoir een universiteit bezoekt, trekt ze op met college girls en vraagt ze hen over hun toekomstperspectieven, over hun leven op de campus en over wat hen bezig houdt. Wat haar verbaast, is dat de meisjes zich veelal nauwelijks interesseren voor politiek en dat zij voor een korte periode wel een baan willen, maar dat het hen er uiteindelijk om gaat een man en kinderen te krijgen. 22 De particuliere, kwalitatief goede universiteiten in de Verenigde Staten worden bezocht door studenten uit families van hoge afkomst. Deze studenten worden niet gedreven door een streven naar kennis, omdat het slecht staat om bestempeld te worden als intellectueel. In plaats daarvan heerst er een Amerikaanse variant van de zesjescultuur de gentleman s C. 23 Volgens De Beauvoir heeft dit te maken met het probleem dat de jeugd niets durft te willen. Jongeren stellen hun geweten gerust door zich voor te houden dat de politiek een aangelegenheid voor specialisten is. 24 De Beauvoir heeft zelf heel andere ideeën over de levensinvulling van de jeugd: La vraie jeunesse est celle qui s emploie à se dépasser vers un avenir d homme, et non celle qui s enferme avec une résignation complaisante dans le domaine qui lui est assigné. 25 Een tweede belangrijke kwestie is de positie van de Amerikaanse linksgeoriënteerde schrijvers en denkers, of het gebrek daaraan. Mensen die ook maar enigszins linksgeoriënteerd lijken, worden zorgvuldig weggewerkt uit het ambtenarenapparaat. 26 In de kranten wordt enthousiast geschreven over de Amerikaanse strijd tegen het communisme. De Amerikaanse burger neigt dit enthousiasme klakkeloos over te nemen. Plaats voor kritiek is er nauwelijks. Een auteur in Amerika lijkt zich te moeten conformeren aan de wensen van de markt en de managers om te kunnen leven, wat in feite een intellectuele zelfmoord is. Doordat de conformistische auteurs leidend zijn, is er voor andere schrijvers 22 Beauvoir, L Amérique, p Ibid. p Ibid. p Ibid. p Avec la psychose de guerre on développe «la terreur rouge»; tout homme de gauche est accusé d'être communiste et tout communiste est un traître. Beauvoir, L Amérique au jour le jour, p

12 weinig ruimte om de publieke opinie te beïnvloeden. 27 Andere artiesten zijn slachtoffer van soortgelijke ontwikkelingen. Wat De Beauvoir opvalt aan de Amerikaanse samenleving, is dat er naar buiten toe een beeld wordt gecreëerd van optimisme, van onbegrensde mogelijkheden, vrijheid en gelijkheid, maar dat de werkelijkheid niet zo mooi is als zij wordt geschetst. Vriendschappen zijn oppervlakkig en de gemiddelde Amerikaan bedient zich van een gemakzuchtige onwetendheid. Zo ook ten opzichte van het laatste punt dat zij uitgebreid behandelt; la question noire. La question noire Het zwarten-vraagstuk wordt in L Amérique voor het eerst door de Franse emigrant professor R. aan de kaak gesteld: R. professeur dans une université, est de cette espèce. Dès qu il m a serré la main, il me demande de lui «promettre» de ne rien écrire sur l Amérique : c est un pays si dur, si complexe qu en vingt ans on n'arrive pas à le comprendre ; il est déplorable de le critiquer superficiellement comme font certains Français ; l Amérique est trop vaste que rien de ce qu on peut dire sur elle soit vrai. En tout cas, je dois lui promettre de ne rien écrire sur les noirs ; c est un problème douloureux et difficile sur lequel on ne saurait avoir d opinion sans une richesse d informations qui exigerait plus d une vie humaine. (L Amérique, p. 25) De Beauvoir ziet het advies van professor R. als een uitdaging en gaat in de VS juist op zoek naar de confrontatie met het 'zwartenprobleem'. Op de momenten dat deze kwestie aan bod komt, slaat de gewoonlijk vlotte stijl om naar een serieuzere toon en lijkt de snelheid uit het verhaal te gaan. Aan het begin van haar reis benadert De Beauvoir het probleem als een definitie van raciaal verschil, een concept dat bedoeld is om te voldoen aan de behoeften van de blanken. Racisme wordt door de racist als angst, als een verlies van emotionele controle ten opzichte van een externe bedreiging ervaren. 28 Wanneer ze voor het eerst door Harlem loopt, zegt ze dat ze de angst van de blanke Amerikanen ervaart. Het is een angst die niet vanuit haar zelf komt. Als ze er rondwandelt, realiseert ze zich dat deze angst eigenlijk volkomen misplaatst is. Niemand merkt haar op in Harlem. Wat tevens tekenend is voor het blanke zwartenprobleem, is dat wanneer De Beauvoir later in het verhaal opnieuw door Harlem loopt, ditmaal vergezeld door Richard Wright, de nieuwsgierige blikken 27 Beauvoir, L Amérique au jour le jour, p D. Rita Alfonso, Transatlantic Perspectives on Race. Simone de Beauvoir s Phenomenology of Race in America Day by Day Philosophy Today 49-5 (2005) p , aldaar p

13 pas naar argwaan omslaan op het moment dat zij de frontier doorsteken. 29 Een blanke vrouw in het gezelschap van een negroïde man is, op zijn zachtst uitgedrukt, ongepast in de ogen van een blanke New Yorker. Richard Wright speelt zowel actief als passief een belangrijke rol in L'Amérique. Ten eerste neemt hij tijdens De Beauvoirs reis een gidsende rol aan. Hij neemt haar bijvoorbeeld mee naar zwarte wijken en zwarte kerken, introduceert haar aan mensen uit zijn kringen en leert haar over hoe het is om een neger te zijn in New York. Tijdens een bezoek aan een zwarte kerk legt Wright De Beauvoir uit hoe het zwart zijn op een zwarte Amerikaan drukt en hoe het hem direct een onvermijdelijk politiek bestaan geeft: Le côté politique, laïque, de la réunion m a frappée : c est qu il faut comprendre, m explique-t-il, qu il n y a pas une minute dans la vie d'un noir qui ne soit pénétrée de conscience sociale : de sa naissance à sa mort [...] il ne peut jamais oublier qu'il est noir, et cela lui rend présent à chaque minute tout le monde des blancs duquel le mot noir reçoit son sens. Quoi qu'il fasse, un noir est «engagé». Il n'y a pas un écrivain noir à qui le problème de l'engagement ne se pose. Il est d'avance résolu. 30 Dit concept, de samenhang tussen het politieke en het persoonlijke, dat tevens terugkeert in het oeuvre van Wright, heeft De Beauvoir gebruikt voor haar feministisch denken. 31 Een ander leermoment vindt plaats wanneer De Beauvoir op bezoek is bij Wright, een paar dagen voor haar vertrek uit de VS. Onder een etentje vertelt hij haar over de fascinatie die sommige blanken uit het Noorden blijken te hebben voor zwarten. Zoals Europa vroeger Amerika en haar autochtone bevolking gebruikte om haar dromen en wensen op te projecteren, zo gebruikt de nigger-lover de Afro- Amerikaan als personificatie van hetgeen hij hoopt te zijn. Hij plakt kenmerken en waarden op de zwarte persoon zonder dat deze ook daadwerkelijk bij die persoon aanwezig zijn. De mensen die het meest gefascineerd zijn, zijn de mensen die zelf een minderwaardigheidscomplex hebben, aldus Wright. 32 Margaret Simons stelt in Beauvoir and the Second Sex dat mede door de begeleiding van Wright De Beauvoirs beeld van ras zoals zij die omschreef aan het begin van haar reis aan het einde 29 La 125 ième Rue est une frontière : il y a encore quelques blancs qui y circulent. Mais sur Lenox Avenue, pas un visage qui ne fût brun ou noir. Beauvoir, L Amérique, p Beauvoir, L Amérique, p Simons, Beauvoir and the Second Sex, p Beauvoir, L Amérique,p

14 veranderd is naar een vorm van zelfdefinitie door zwarten als grond voor politiek engagement en zelfontplooiing. 33 Wright treedt als passieve leermeester op in haar analyse van de zwartenkwestie. Zowel in L Amérique als in Een transatlantische liefde refereert ze vaak aan de boeken die hij schreef. Het idee dat zwarten twee gezichten hebben een vrolijk gezicht, wat functioneert als masker voor de blanken, en hun werkelijke gedaante putte ze uit Black Boy van Wright. 34 De subjectivistische benadering die Wright gebruikt, waarbij hij zijn ervaring als zwarte in het middelpunt van zijn theorievorming plaats, neemt De Beauvoir over, al zij het uiteraard in aangepaste vorm. Ze gebruikt zowel haar eigen ervaring als de observaties en het onderzoek van de econoom Gunnar Myrdal om la question noire te doorgronden. 35 Deze analyse volgt naar aanleiding van haar bezoek aan de stad Savannah. Savannah is een stad in Georgia. Deze staat is zowel qua ligging als qua houding van de blanke bevolking zuidelijk tolerantie ten opzichte van de zwarte populatie, in welke vorm dan ook, is ver te zoeken. De Beauvoir loopt er samen met haar vriendin, en tijdelijk reisgenoot, N. door de ceinture noire. De bus die hen naar de stad bracht, reed door de black belt, welke de nieuwsgierigheid wekte van De Beauvoir: l autobus a longé les avenues bordées de cabanes misérables où des visages noirs se tournaient vers nous sans amitié : nous avons senti la morsure de ces regards. Mais la ceinture noire nous fascine, nous voulons essayer de nous promener dans ces rues hostiles. 36 Terwijl ze er lopen, bouwt de spanning zich op. Spelende kinderen kijken hen verrast aan, mannen staan stokstijf op hun veranda s, vrouwen gluren met doorborende blikken door de gordijnen. De Beauvoir schrijft dat het bijna een verlossing is als de bom barst : Le silence est si étouffant [ ] que c est presque un soulagement quand quelque chose explose enfin : une vieille femme nous fixe avec dégoût et crache deux fois, une fois pour N., une fois pour moi, majestueusement ; au 33 Simons, Beauvoir and the Second Sex, p Beauvoir, L Amérique, p Simons suggereert in Beauvoir and the Second Sex dat het zou kunnen zijn dat Wright degene was die haar bekend maakte met het werk van Myrdal (p. 175). 36 Beauvoir, L Amérique p

15 même moment, une toute petite fille s enfuit en criant : «Les ennemies! Les ennemies!» Le retour vers les squares aux corbeilles fleuries nous a paru très long. 37 Deze uitbarsting zet De Beauvoir ertoe het raciale vraagstuk uiteen te zetten. Dit doet zij aan de hand van An American Dilemma, het onderzoek naar de zwartenkwestie in de VS door Gunnar Myrdal. Gunnar Myrdal verrichtte van 1938 tot 1942 een onderzoek naar de verschillende aspecten van het zwarten-vraagstuk met een team van Amerikaanse economen en sociologen, op het verzoek van The Carnegie Corporation of New York. 38 Zijn bevindingen bracht hij in 1944 uit in het meer dan duizend pagina s tellende An American Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy. Hierin wordt het negerprobleem gezien als een probleem dat zich hoofdzakelijk in de hoofden van de blanke Amerikaanse bevolking afspeelt. Er is sprake van een paradoxale situatie in de VS. Enerzijds hechten de Amerikanen veel waarde aan the American Creed 39 ; een uitgesproken stelsel van algemene idealen dat op scholen en kerken bijgebracht wordt en dat het belang van vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid benadrukt. Ook de zwarte bevolking van Amerika deelt deze overtuiging. Myrdal identificeert het credo met het Amerikaanse nationalisme. 40 Dit credo staat haaks op de realiteit voor de Afro-Amerikanen. Zij zijn slachtoffer van de overtuiging van het blanke deel van de Amerikaanse bevolking. Doordat de blanke Amerikaan de zwarte man als een probleem ervaart (de mate waarin is, zo stelt Myrdal, afhankelijk van zijn geografische en sociale plaats) wordt de laatstgenoemde krampachtig buiten de blanke samenleving gehouden. De blanke meerderheid bepaalt de plaats van de neger, al sinds de koloniale periode met haar slavernij. Tussen het credo, dat discriminatie en segregatie verbiedt, en de werkelijkheid zit dus een groot gapend gat. 41 Hieruit bestaat het Amerikaanse dilemma: de Amerikaan wil geen slecht geweten hebben. In haar uiteenzetting over la question noire gebruikt De Beauvoir het idee van Myrdal dat het probleem een probleem van de blanken is. Zoals zij eerder het bestaan van slavernij in handen hadden, zo 37 Beauvoir, L Amérique p D. Rita Alfonso stelt in Transatlantic Perspectives on Race. Simone de Beauvoir s Phenomenology of Race in America Day by Day dat Myrdal met zijn werk de Europese schuldgevoelens over haar [c.q. Europa s] eigen falen op Amerika projecteert, omdat hij het zwartenprobleem in Amerika als exceptioneel beschouwd. In hoeverre dit terecht is, weet ik niet. Myrdal werkte immers met Amerikaanse onderzoekers. 39 Het is mij niet duidelijk of Myrdal hiermee doelt op The American s Creed van Walter Tyler Page, of dat het bij hem gaat om een algemener begrip en dat hij deswege gebruik maakt van de term American Creed. 40 G. Myrdal, An American Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy (New York 1964), p Ibid., p

16 hebben zij nu de controle over het zwarten-vraagstuk. 42 De blanken pretenderen de zwarte Amerikaan te kennen, maar er zijn maar weinig blanke Amerikanen die zich daadwerkelijk in de levensomstandigheden van de zwarte Amerikaan hebben verdiept. Myrdal noemt dit the convience of ignorance. 43 De Beauvoir onderschrijft dit punt. 44 Wat zij daarnaast aanstipt uit Myrdals onderzoek, is het feit het concept ras, zoals de Amerikanen het definiëren (op basis van bloed), niet toepasbaar is op de Amerikaanse samenleving. Myrdal schrijft dat de term ras onjuist gebruikt wordt (volgens hem zijn er hoogstens drie rassen, te weten het Kaukasische, het Mongoloïde en het Negroïde ras, waartussen geen scherpe grenzen kunnen worden getrokken 45 ); de Amerikanen hanteren het op basis van een sociale definitie. Myrdal, en Beauvoir, gebruiken daarom liever de term kasten. Wat De Beauvoir niet overneemt van Myrdal, is zijn oorlogentheorie. Volgens Myrdal biedt een oorlog meer ruimte voor de neger. Hij verwacht dan ook dat met de Tweede Wereldoorlog, de positie van de neger in de Amerikaanse samenleving zal verbeteren, net zoals hij dat zag gebeuren bij de Eerste Wereldoorlog en de Amerikaanse Burgeroorlog. 46 De Beauvoir rept geen woord over deze connectie tussen oorlog en de positie van de neger, hoewel het op zich best interessant zou zijn: de lijn naar de vrouw is immers zo getrokken. Daarentegen voorziet De Beauvoir, die na de Tweede Wereldoorlog schrijft, geen verbeteringen in de verhouding tussen negers en blanken. Er is in haar vertoog van de raciale kwestie wel een punt dat gekoppeld kan worden aan De Beauvoirs feminisme. Ze plaatst vraagtekens bij het gebruik van het begrip zijn door racistische Amerikanen. Deze Amerikanen onderbouwen hun ideeën vaak door simpelweg te stellen dat het een feit is dat de zwarten inferieur aan de blanken zijn. Volgens Beauvoir is zijn hier niet een woord dat een onveranderlijke natuur aanduidt, maar omschrijft het een situatie die geworden is zoals iedere menselijke situatie. 47 En vanaf hier is het nog maar een kleine stap naar 'On ne naît pas femme, on le devient Beauvoir, L Amérique p Myrdal, An American Dilemma p Beauvoir, L Amérique p Myrdal, An American Dilemma p Ibid., p Beauvoir, L Amérique, p Beauvoir, Le deuxième sexe p

17 Conclusie Terwijl ik The American Dilemma lees en mijn eigen boek over Amerika zijn einde nadert, begin ik weer na te denken over het essay over de positie van vrouwen. Ik zou graag net zo n belangrijk boek schrijven als dit grote werk over negers; Myrdal wijst op een groot aantal interessante overeenkomsten tussen de positie van negers en vrouwen, die ik ook al vermoedde.' (Een transatlantische liefde, p. 126.) Drie maanden duurde het eerste verblijf van De Beauvoir in de Verenigde Staten. Over die drie maanden heeft zij, op basis van haar herinneringen, notities, brieven en werken van anderen L Amérique au jour le jour geschreven. En wat professor R. niet voor mogelijk achtte volgens hem was het land te groot om er iets waars over te kunnen zeggen, is De Beauvoir mijns inziens wonderwel gelukt, al blijft waarheid altijd een relatief begrip. Zelf een Ander in een vreemd land, verdiepte zij zich in de samenleving van de Amerikaanse droom, van de toekomst. Ze zag er gedeeltelijk haar vooroordelen bevestigd; zo miste ze de authenticiteit. Op andere vlakken slaagden de Amerikanen erin haar te verrassen, vooral met hun optimisme en idealisme, hoe onoprecht deze misschien ook mochten zijn. Als Ander bestudeerde zij de grootste groep Anderen binnen de VS: de zwarte bevolking. Daarbij werd ze geholpen door Richard Wright, die in New York als haar gids in de zwarte wereld fungeerde en wiens werk tevens de basis vormde voor haar analyses. Zijn subjectivistische benadering van de raciale kwestie is daarnaast van belang geweest voor De Beauvoirs latere werken. In L Amérique combineert De Beauvoir deze subjectivistische wijze met de objectievere analyses van Gunnar Myrdal. Samen met haar eigen ervaring en haar eigen ideeën; haar worden in plaats van zijn, is het verhaal een belangrijk boek uit De Beauvoirs oeuvre. Uit al het bovenstaande mag blijken dat De Beauvoirs verblijf in de Verenigde Staten belangrijk is geweest voor de vorming van haar emancipatorische denkbeelden. Ook concludeer ik dat haar denken om meer gaat dan de vrouw alleen. Juist daarom is het belangrijk om dit aspect van haar te benadrukken. Simone de Beauvoir, meer dan een feministe. 17

18 Bibliografie Primaire bronnen: Beauvoir, S. de, Een transatlantische liefde. Brieven aan Nelson Algren, (Breda 2000). Beauvoir, S. de, L Amérique au jour le jour (Parijs 1954). Beauvoir, S. de, Le deuxième sexe (Parijs 1949). Secundaire literatuur: Alfonso, D. Rita, Transatlantic Perspectives on Race, Philosophy Today 49-5 (2005) p Myrdal, G., An American Dilemma : The Negro Problem and Modern Democracy (New York 1964). Simon-Nahun, P., Entretien avec Danièle Sallenave. «Simone de Beauvoir a choisi son destin», Le Magazine littéraire 471 (2008) p Simon-Nahun, P., Repères chronologiques, Le Magazine littéraire 471 (2008) p Simons, M.A., Beauvoir and the Second Sex. Feminism, Race, and the Origins of Existentialism (Lanham 1999). 18

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

Art. 69bis. Carine Libert Hendrik Vanhees

Art. 69bis. Carine Libert Hendrik Vanhees Art. 69bis Art.69bis Onverminderd specifieke afwijkende bepalingen verjaren de vorderingen tot betaling van de rechten geïnd door de beheersvennootschappen na tien jaar te rekenen van de dag van hun inning.

Nadere informatie

Vullingen / Remplissages. Gezandstraalde. Professionals adviseren ramen en deuren van Profel!

Vullingen / Remplissages. Gezandstraalde. Professionals adviseren ramen en deuren van Profel! Vullingen / Remplissages Gezandstraalde Figuren Figures Sablées Professionals adviseren ramen en deuren van Profel! Les professionnels conseillent les portes et fenêtres de Profel! Blz.: 3 Index - Index

Nadere informatie

basiszinnen spreekvaardigheid

basiszinnen spreekvaardigheid basiszinnen spreekvaardigheid Formele en informele spreektaal In dit hoofdstuk krijg je allerlei uitdrukkingen die je in veel voorkomende gesprekssituaties kunt gebruiken. Er zijn, net zoals in het Nederlands,

Nadere informatie

GEZONDHEID (La santé)

GEZONDHEID (La santé) FICHE LEXICALE NEERLANDAIS 1/5 GEZONDHEID (La santé) a. Wat zijn hun klachten? (De quoi se plaignent-ils?) A C B G I H 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. E D Klachten hoest moet overgeven ben verkouden heb

Nadere informatie

Chairs for the quality office FLIGHT

Chairs for the quality office FLIGHT Chairs for the quality office FLIGHT Flight 20 Het nieuwe werken Une nouvelle façon de travailler Het nieuwe werken houdt in dat één bureaustoel meerdere gebruikers heeft. Flight 20 is hiervoor geschikt

Nadere informatie

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir.

l'argent Donne. L'argent! pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! sûr - T'es sûr? Je connais quelqu'un qui peut. Merci Merci. Au revoir. bon anniversaire Bon anniversaire, mon petit. l'argent Donne. L'argent! le quartier Tu habites dans le quartier? le ticket T'as le ticket? pris J'ai pris mon suppositoire. Dépêche-toi! donne Donne. L'argent!

Nadere informatie

Voudriez-vous me faire savoir si vous pouvez nous recevoir dans votre hôtel le 16 août dans l après-midi?

Voudriez-vous me faire savoir si vous pouvez nous recevoir dans votre hôtel le 16 août dans l après-midi? Hilversum, le 15 janvier 2012 Monsieur, J ai l intention de passer mes vacances à Nice pendant la seconde moitié du mois d août. Je ferai le voyage en auto avec ma femme et mes deux fils de 12 et de 15

Nadere informatie

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven

Nadere informatie

EVALUATIE VAN 1 JAAR SALDUZ- WET

EVALUATIE VAN 1 JAAR SALDUZ- WET EVALUATIE VAN 1 JAAR SALDUZ- WET Kwalitatief luik: de verdachten Studiedag «t Salduz beter gaan?! Hoe de toekomstige EU-richtlijnen implementeren in onze regelgeving?» 27 maart 2013 DSB Kris DECRAMER Inleiding

Nadere informatie

TECHNISCHE GIDS GUIDE TECHNIQUE HOUT - BOIS

TECHNISCHE GIDS GUIDE TECHNIQUE HOUT - BOIS TECHNISCHE GIDS GUIDE TECHNIQUE HOUT - BOIS 2 TECHNISCHE GIDS HOUT- GUIDE TECHNIQUE BOIS Index Blz. 2 Page 2 Blz. 3 Page 3 Blz. 4 Page 4 Blz. 5 Page 5 Blz. 6 Page 6 Blz. 7 Page 7 Blz. 8 Page 8 Blz. 9 Page

Nadere informatie

GOED PATIËNTSCHAP. visie van een ziekenfonds

GOED PATIËNTSCHAP. visie van een ziekenfonds GOED PATIËNTSCHAP visie van een ziekenfonds Inleiding Fundamentele rol ziekenfondsen belangenbehartiger van haar leden of nog natuurlijke beschermers van de patiënt Ziekenfondswet ziekenfondsen zijn verenigingen

Nadere informatie

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.) De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Installatie van versie 2.2 van Atoum

Installatie van versie 2.2 van Atoum Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor

Nadere informatie

LA VIE DE JUSTE LIPSE Juste Lipse, né à Overijse en 1547, compte avec Érasme parmi les plus grandes figures de l humanisme à la Renaissance.

LA VIE DE JUSTE LIPSE Juste Lipse, né à Overijse en 1547, compte avec Érasme parmi les plus grandes figures de l humanisme à la Renaissance. LA VIE DE JUSTE LIPSE Juste Lipse, né à Overijse en 1547, compte avec Érasme parmi les plus grandes figures de l humanisme à la Renaissance. Michel de Montaigne disait de lui qu il était certainement un

Nadere informatie

Schiedel BEMAL Hulpstukken Accessoires

Schiedel BEMAL Hulpstukken Accessoires Hulpstukken Accessoires 1 Aansluitmond type PR Indien de PR zich in de kokerwand bevindt en rechtstreeks verbonden is met het betonnen kanaal, vormt de aansluiting en het afvoerkanaal één betonnen geheel,

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de

Nadere informatie

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)

Nadere informatie

k ga naar school e vais à l ecole

k ga naar school e vais à l ecole Nederlandstalig onderwijs k ga naar school e vais à l ecole Nederlands Français k ga naar school e vais à l école Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat

Nadere informatie

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50.

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50. CONTEXTE 1.3 Une erreur dans la facture 1. Lisez les nombres productief kaartjes - klassikaal Zie Fiches à découper. Aantal setjes = 1. Elke leerling krijgt een kaartje. Ze lopen rond in de klas en houden

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?

Nadere informatie

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. . Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l

Nadere informatie

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF 1 Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF Pression fiscale, médias sociaux ou encore législation anti-blanchiment : les comptables-fiscalistes nous disent tout! Fiscale druk, sociale media en witwaswetgeving

Nadere informatie

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model VIEILLISSEMENT DE LA POPULATION ET DEVELOPPEMENT DURABLE VEROUDERING VAN DE BEVOLKING EN DUURZAME ONTWIKKELING Prof. J. DE MOL Dr en Psychologie LE VIEILLISSEMENT: Un anti-modèle VEROUDERING: Een anti-model

Nadere informatie

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord

3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord 3 L adjectif Het bijvoeglijk naamwoord Plaats 1. De meeste bijvoeglijke naamwoorden staan achter het zelfstandig naamwoord, zeker als het bijvoeglijk naamwoord meer dan een lettergreep heeft. un livre

Nadere informatie

VERKLARING VAN WOONPLAATS

VERKLARING VAN WOONPLAATS 5000-NL Bestemd voor de buitenlandse belastingdienst VERKLARING VAN WOONPLAATS Verzoek om toepassing van het belastingverdrag tussen Frankrijk en 12816*01 De belastingplichtige geeft in dit vak de naam

Nadere informatie

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations

Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations Vandaag in organisaties Aujourd'hui dans les organisations STRESS BURN OUTS PESTERIJEN HARCÈLEMENT CONFLICTEN CONFLITS stress DOOR / PAR sociaal - economische veranderingen changements socio-economiques

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Spreek Nederlands tijdens de koffiepauze. Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens een vergadering.

Spreek Nederlands tijdens de koffiepauze. Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens een vergadering. Spreek Nederlands tijdens de koffiepauze. Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens een vergadering. Parlez français à la pause-café. Utilisez 3 phrases en français pendant une réunion. Spreek Nederlands

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken 1 (1953) No. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1953 No. 14 Overgelegd aan de Staten-Generaal door de Minister van Buitenlandse Zaken A. TITEL Aanvullend Protocol bij de op 21

Nadere informatie

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek it geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2015 parquet Offres attractives en bois FSC hout 2015 Beuk ild, natuur geolied 41,50 Eik ild rood, natuur geolied

Nadere informatie

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen :

Caractéristiques de la voiture / Eigenschappen van de wagen : BGDC 2016 7 courses / 7 wedstrijden 6 courses au choix / 6 wedstrijden naar keuze INSCRIPTION / INSCHRIJFDOCUMENT Cochez vos choix / Maak uw keuze : Francorchamps 2J/D 02 &03/04 103Db 1*125 ou/of 100+45

Nadere informatie

Remplacement de la pile sur FLAIR 22D ( version 2010) Vervangen van de batterij op FLAIR 22D (versie 2010) Distribution MT A votre service

Remplacement de la pile sur FLAIR 22D ( version 2010) Vervangen van de batterij op FLAIR 22D (versie 2010) Distribution MT A votre service Distribution MT A votre service MS-verdeling Tot uw dienst Remplacement de la pile sur FLAIR 22D ( version 2010) Vervangen van de batterij op FLAIR 22D (versie 2010) S1A5881401BE INDEX A3.DOC INSTRUCTIONS...

Nadere informatie

Om nooit te vergeten...

Om nooit te vergeten... Om nooit te vergeten... - 10 jaar wijkwerking Ronse - Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen Beste buurtbewoner Beste partner Deze brochure én film met prachtige foto s, getuigenissen en citaten zijn het resultaat

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

Chairs for the quality office. Breeze

Chairs for the quality office. Breeze Chairs for the quality office 30Y De BREEZE 30 met hoogteverstelbare rug met netbespanning is uitermate geschikt voor wisselwerkplekken dankzij het eenvoudig te bedienen synchroonmechanisme met neigbegrenzer.

Nadere informatie

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE 13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID N. 2004 842 [C 2004/21028] 13 FEBRUARI 2004. Ministerieel besluit tot vastlegging

Nadere informatie

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Bruxelles Environnement Vivre le passif, retour d expériences Projet Espoir Cleo Swinnen Maison de Quartier Bonnevie Cleo Swinnen

Nadere informatie

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht [Gepubliceerd in Erik Heijerman & Paul Wouters (red.) Praktische Filosofie. Utrecht: TELEAC/NOT, 1997, pp. 117-119.] Van mij Een gezicht is geen muur Jan Bransen, Universiteit Utrecht Wij hechten veel

Nadere informatie

6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 6 maart 2015 TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Wereldvrouwenmars Centraal Station Dames en heren, (En ik zeg

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

Weet je al wat je vanmiddag na schooltijd gaat doen? Later begint nu. Wat je nu leert neem je mee voor later.

Weet je al wat je vanmiddag na schooltijd gaat doen? Later begint nu. Wat je nu leert neem je mee voor later. Hallo Weet je al wat je vanmiddag na schooltijd gaat doen? En morgen? En later als je groot bent? Later begint nu. Wat je nu leert neem je mee voor later. In dit werkboek ga je tekenen en schrijven over

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

PIÈCES DE RECHANGE POUR BATTERIES DE TRACTION

PIÈCES DE RECHANGE POUR BATTERIES DE TRACTION BS/16277 Standaard vuldoppen Manuele vuldop diameter 35, kleur zwart Bouchons de remplissage manuel standard Bouchon de remplissage manuel diamètre 35, couleur noir BS/22096 Drukvuldoppen Drukvuldop TPO

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

Het meisje De volgende dag is de soldaat er niet. De negers zijn weer naar het front vertrokken, hoort ze de opgeluchte zuchten in het dorp. De sfeer verandert als blanke soldaten hen aflossen. De mensen

Nadere informatie

Présentation de l étude

Présentation de l étude Studiedag Journée d études Overdracht en overname van KMO s Transmission et reprise de PME Overnames in de Belgische KMO context Reprises dans le contexte belge des PME De heer Karel VAN EETVELT, Gedelegeerd

Nadere informatie

cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions.

cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions. cashback Du/Van 1/01/13 au/tot 28/02/13 Niet cumuleerbaar met andere acties / Offre non cumulable avec d autres actions. ACTIEFORMULIER / FORMULAIRE D ACTION Aanbod enkel geldig op aankopen in België van

Nadere informatie

i Bij die wereld wil ik horen!

i Bij die wereld wil ik horen! Henk Procee, Herman Meijer, Peter Timmerman ir Renzo Tuinsma (redactie) i Bij die wereld wil ik horen! Zesendertig columns éf drie essays over de vorming tot academicus Boom Amsterdam 2004 Henk Procee,

Nadere informatie

Consultatie. BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie

Consultatie. BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Consultatie BROBA II 2003 Ontwerpbesluit van het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie Aspect Basic SLA - Provisionning Timer Escalation Interpretation Om te voldoen aan de eis inzake

Nadere informatie

OFFRE D EMPLOI CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE. Service du personnel. Nom de l organisation Fonction Date d embauche

OFFRE D EMPLOI CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE. Service du personnel. Nom de l organisation Fonction Date d embauche INTITULE DU POSTE OFFRE D EMPLOI TRADUCTEUR-INTERPRÈTE / VERTALER-TOLK ORIGINE DE L OFFRE CSC BÂTIMENT INDUSTRIE & ÉNERGIE / ACV BOUW INDUSTRIE & ENERGIE DESCRIPTION Jobadvertentie in het Nederlands (zie

Nadere informatie

Rumble in the Dungeon

Rumble in the Dungeon Rumble in the Dungeon Un jeu de Olivier Saffre. Flatlined Games 2012, tous droits réservés Il y a trop de monstres et d'aventuriers dans ce donjon. Le trésor du roi mort est bien gardé mais les aventuriers

Nadere informatie

Pannenkoekmachines Crepmatic

Pannenkoekmachines Crepmatic Pannenkoekmachines Crepmatic Het beste is maar goed genoeg 2/6 Een system dat toelaat om 60 pannenkoeken per uur te produceren! Het systeem is eenvoudig in gebruik en snel te reinigen. Het systeem wordt

Nadere informatie

Het Rouwende Kind. een handvat voor de volwassene

Het Rouwende Kind. een handvat voor de volwassene Het Rouwende Kind een handvat voor de volwassene Het Rouwende Kind een handvat voor de volwassene Nina José Verhoeven Elk kind dat oud genoeg is om van iemand te houden, is oud genoeg om te rouwen. Alan

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Défi Trajets Courts. Korte Ritten Contract

Défi Trajets Courts. Korte Ritten Contract Défi Trajets Courts Evénement de clôture : 2 décembre @ De Markten --- Korte Ritten Contract Afsluitevenement 2 december @ De Markten Programma woord van de Ministers P. Smet en E. Huytebroeck korte Ritten

Nadere informatie

Tarwebloem Farine de froment

Tarwebloem Farine de froment Tarwebloem Farine de froment Uno plus 10/680 (315) Een biscuiterie bloem. Farine de biscuiterie. Uno (30) Een bloem op basis van Belgische/duitse/franse tarwerassen, licht gecorrigeerd. Une farine à base

Nadere informatie

Wie zijn wij? Qui sommes-nous?

Wie zijn wij? Qui sommes-nous? Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop

Nadere informatie

NOTEBORN. creating new dimensions

NOTEBORN. creating new dimensions NOTEBORN creating new dimensions 38 3 8 3 Welk verhaal vertelt uw boekenkast? De boeken die u om zich heen verzamelt weerspiegelen uw karakter. Nu kunt u uw boekenkast net zo persoonlijk maken als de inhoud.

Nadere informatie

Libellé: ABO GROUP ISIN: BE0974278104 Code Euronext: BE0974278104 Mnémonique: ABO

Libellé: ABO GROUP ISIN: BE0974278104 Code Euronext: BE0974278104 Mnémonique: ABO Augmentation du nombre d'actions en circulation PLACE: AVIS N : DATE: 22/12/2014 MARCHE: Augmentation du nombre d'actions en circulation Euronext fait connaître que 1 actions nouvelles émises par, immédiatement

Nadere informatie

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk?

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Korte inhoud En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Les résultats de resultaten Odette Wlodarski An Rommel 1. Méthodologie 2. Les répondants 3. L expérience des jeunes stage 4.

Nadere informatie

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015)

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) Rapport de la session d information Cahier spécial des charges

Nadere informatie

Frankenstein. Mary Shelley

Frankenstein. Mary Shelley Frankenstein Frankenstein maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208

Nadere informatie

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15 Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.

Nadere informatie

Talenquest Frans 2thv: Grammatica

Talenquest Frans 2thv: Grammatica Talenquest Frans 2thv: Grammatica Épisode 1: Onregelmatige werkwoorden Er zijn in het Frans naast regelmatige werkwoorden ook onregelmatige werkwoorden. Het is lastig om van onregelmatige werkwoorden de

Nadere informatie

Over de rechtvaardige oorlog in onze tijd. Michael Walzer. met essays van Marcel Becker, bw TM lezing 2007 0403.indd 3 04-03-2008 11:58:38

Over de rechtvaardige oorlog in onze tijd. Michael Walzer. met essays van Marcel Becker, bw TM lezing 2007 0403.indd 3 04-03-2008 11:58:38 Oorlog en dood Over de rechtvaardige oorlog in onze tijd met essays van, Désirée Verweij en Thomas Mertens bw TM lezing 2007 0403.indd 3 04-03-2008 11:58:38 Inhoud : geëngageerd en genuanceerd 7 Oorlog

Nadere informatie

VRAGEN - ANTWOORDEN. Overheidsopdracht voor diensten. Telefonisch en fysiek onthaal en bewaking van de vestigingen van de Nationale Loterij

VRAGEN - ANTWOORDEN. Overheidsopdracht voor diensten. Telefonisch en fysiek onthaal en bewaking van de vestigingen van de Nationale Loterij VRAGEN - ANTWOORDEN Overheidsopdracht voor diensten Telefonisch en fysiek onthaal en bewaking van de vestigingen van de Nationale Loterij Algemeen De door de inschrijver ingediende offerte moet realistisch

Nadere informatie

Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht

Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht DE HISTORISCHE SENSATIE, TOEN EN NU Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht Het eindcijfer voor geschiedenis is opgebouwd uit vier cijfers: 1. het schoolexamen

Nadere informatie

Paritair Comité voor de audiovisuele sector - Collectieve arbeidsovereenkomst van 15 december 2006 met betrekking tôt de eindejaarspremie.

Paritair Comité voor de audiovisuele sector - Collectieve arbeidsovereenkomst van 15 december 2006 met betrekking tôt de eindejaarspremie. Paritair Comité voor de audiovisuele sector - Collectieve arbeidsovereenkomst van 15 december 2006 met betrekking tôt de eindejaarspremie. Artikel 1. Toepassingsgebied Deze collectieve arbeidsovereenkomst

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

Cela vous dit-il d emboîter le pas avec la Loterie Nationale?

Cela vous dit-il d emboîter le pas avec la Loterie Nationale? Let s Move Loterie Nationale Service des Ressources Humaines Service Interne pour la Prévention et la Protection au travail Nationale Loterij Dienst Human Ressources Interne Dienst voor Preventie en Bescherming

Nadere informatie

BATIBOUW 2017 Brussels Expo 16/2 26/2

BATIBOUW 2017 Brussels Expo 16/2 26/2 BATIBOUW 2017 Brussels Expo 16/2 26/2 een vrouw / une femme 39% een man / un homme 61% Brussel 9% Wallonie 28% Abroad 2% Vlaandere n 61% Ouder dan 50 jaar / Plus de 50 ans 48,1% Tussen 40 en 49 jaar

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens je volgende vergadering. Utilisez 3 phrases en français pendant votre prochaine réunion d équipe.

Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens je volgende vergadering. Utilisez 3 phrases en français pendant votre prochaine réunion d équipe. Gebruik 3 zinnen in het Nederlands tijdens je volgende vergadering. Utilisez 3 phrases en français pendant votre prochaine réunion d équipe. Spreek Nederlands tijdens je volgende telefoongesprek. Parlez

Nadere informatie

CSG & CRDS. Parijs, 9 maart 2013. Mr. Frank van Eig

CSG & CRDS. Parijs, 9 maart 2013. Mr. Frank van Eig CSG & CRDS Parijs, 9 maart 2013 1 Prélèvements sociaux (eerder cotisations sociales ) Vijf heffingen: Contribution Sociale Généralisée (CSG) Contribution au Remboursement de la Dette Sociale (CRDS) Prélèvement

Nadere informatie

Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2

Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2 Voorbeelden van examenopgaven moderne vreemde talen op niveau A2 Niveau: A2 Beheersingsniveau: Kan korte, eenvoudige teksten lezen. Kan specifieke voorspelbare informatie vinden in eenvoudige, alledaagse

Nadere informatie

Reuze JUMBO potten in PE Pots géants JUMBO en PE

Reuze JUMBO potten in PE Pots géants JUMBO en PE Reuze JUMBO potten in Pots géants JUMBO en 51 JUMBO reuze bloempotten Pots géant JUMBO 52 JUMBO DECO in 1 kleur en 1 couleur ENKELE WAND / SIMPLE AU DECO - Marie diam. A (boven. diam. B (onde diam. A (supér.)

Nadere informatie

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Edition 01 Réservation d un cours au Siemens SITRAIN Institute 1.1 Commencer sur le site web A partir de la page de démarrage https://www.sitrain-learning.siemens.com/bel-pl/en/index.do

Nadere informatie

Verhalend ontwerp. Anne Frank. Linda de Vries (2010/2011)

Verhalend ontwerp. Anne Frank. Linda de Vries (2010/2011) Verhalend ontwerp Anne Frank (2010/2011) Het draaiboek Episodes Sleutelvragen Leeractiviteiten Klassenorganisatie Middelen en materialen Aandachtspunten voor kwaliteit Episode 1 Oma op bezoek met een koffer

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE 48001 N. 2010 2506 VLAAMSE OVERHEID [C 2010/35508] 11 JUNI 2010. Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2007 betreffende de modulaire structuur

Nadere informatie

Evelien Bos-de Greef en Ruben Vlot

Evelien Bos-de Greef en Ruben Vlot Evelien Bos-de Greef en Ruben Vlot Uitgeverij Jes! Zoetermeer Bij de productie van dit boek is gebruikgemaakt van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council (FSC ) draagt. Bij dit papier is het

Nadere informatie

Vragen en Wensen gericht aan de Golem in St.Truiden door kinderen en jeugd uit de Belgische sikh gemeenschap Tijdens de Actie voor het dragen van

Vragen en Wensen gericht aan de Golem in St.Truiden door kinderen en jeugd uit de Belgische sikh gemeenschap Tijdens de Actie voor het dragen van Vragen en Wensen gericht aan de Golem in St.Truiden door kinderen en jeugd uit de Belgische sikh gemeenschap Tijdens de Actie voor het dragen van tulband en hoofddoek in de klas (d.d. 4 Sept.2010) Lieve

Nadere informatie

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld door Geoffrey Hoppe www.crimsoncircle.com Inspiring Consciousness De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Multiple issuers. Euronext vous informe que le carnet d'ordres sera purgé à l issue de la journée précédant l Ex-date.

Multiple issuers. Euronext vous informe que le carnet d'ordres sera purgé à l issue de la journée précédant l Ex-date. CORPORATE EVENT NOTICE: Multiple issuers PLACE: Brussels AVIS N : BRX_20160512_00536_EUR DATE: 12/05/2016 MARCHE: EURONEXT BRUSSELS Sans avis complémentaire, les ajustements seront effectifs à la date

Nadere informatie

Keukenhulp / Aide culinaire

Keukenhulp / Aide culinaire CASHBACK Keukenhulp / Aide culinaire Acties geldig / Actions valables : 01/11 tot / au 31/12/2015 Ref : MMB65G0M Ref : MMB42G0B Ref : MMB42G1B Ref : MMB21P0R Ref : MMB21P1W Ref : MUM56S40 Ref : MUMXL20C

Nadere informatie

Oefeningen over de woordvolgorde

Oefeningen over de woordvolgorde Oefeningen over de woordvolgorde A. Place les compléments dans l'ordre 1.Tijdens de vakantie - ik- las - op het strand - een paar boeken 2. Mijn broer - bij de rivier - blijven - is - vissen - de hele

Nadere informatie