Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement?"

Transcriptie

1 Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement? Nieuwegein, 19 April 2016 twitter.com/janrotmans

2 We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

3 Het Roer Moet Om Arbeidsmarkt persoonlijk, geen onderscheid tussen vast & flex Pensioenstelsel geen zekerheid voor ouderen, vrijheid voor jongeren Zorg menselijker, eenvoudiger, goedkoper Onderwijs gepersonaliseerd onderwijs op maat Financieel stelsel eenvoudiger, rechtvaardiger, dienstbaar

4 Laatste Kantelperiode Industriële revolutie Modernisering samenleving Machtswisseling

5

6

7 19 de Eeuw vs 21 ste Eeuw industriële revolutie angst voor machines langdurige onrust sociale ongelijkheid Marx digitale revolutie angst voor robots steeds meer onrust sociale ongelijkheid Piketty

8 Verschillen snelheid, omvang, impact, complexiteit is een paar duizend keer groter dan in de 19 de eeuw

9 Kantelperiode 1. samenleving wordt decentraal en bottom-up 2. economie wordt decentraal en circulair 3. nieuwe macht ontstaat

10 Samenleving 3.0

11

12 Overgang naar Samenleving 3.0 Opbouw van Samenleving 3.0 Voorontwikkelingsfase Kantelperiode Doorontwikkelingsfase Verticaal Centraal Top-down Horizontaal Decentraal Bottom-up We zitten hier Tijd

13 we zijn op zoek naar een nieuw evenwicht

14 Kantelperiode traditionele grote bedrijven vallen om overheid op zoek naar nieuwe rol brancheorganisaties verdwijnen angst en wantrouwen bij burgers

15 Chaos

16 Afbraak

17

18

19

20

21 Verzet

22 Steenbergen Inspraakavond over asielzoekers

23

24 Oorzaken Migratie armoede oorlogen politieke instabiliteit economische motieven ecologische rampen klimaatverandering

25 Vluchtelingen miljoen mensen op de vlucht miljoen mensen op de vlucht geopolitieke conflicten & klimaatverandering als katalysator

26 Bezorgde huisartsen spijkeren manifest op het ministerie manifest van de Bezorgde Huisarts: het roer moet om! gesteund door van huisartsen in Nederland

27 Thuiszorg bezet Stadhuis Borculo Thuiszorgmedewerkers zijn boos op gemeente

28 Studenten bezetten het Maagdenhuis is Amsterdam weg met het rendementsdenken in het onderwijs!

29 Boze Groningers Protesteren Tegen Gaswinning Groningen als pinautomaat van de Randstad

30 Burgerinitiatief Ons Geld wil het taboe doorbreken op geldschepping

31

32 Actie

33 Burger Initiatieven

34 Broodfondsen

35 Lokale energiemaatschappijen

36 Lokale zorg coöperaties

37

38

39 Explosieve Groei van Coöperaties

40 Systeemwereld vs Leefwereld Systeemwaarden doelmatigheid efficiency controle, beheersing regelzucht kosten / baten Menswaarden aandacht / tijd vertrouwen ruimte keuzevrijheid kwaliteit

41 Paradigma Wisseling oude paradigma nieuwe paradigma exploitatie geld gedreven zorgen voor bezit ik co-operatie waarde gedreven zorgen dat gebruik wij

42 disruptieve burger komt onstuitbaar dichterbij en richt zijn leefomgeving zelf in

43 Van de Oude Dingen die Voorbijgaan branche-organisaties vakbonden cao s pensioenfondsen waterschappen televisieomroepen woningcorporaties

44 Nieuwe Instituties ZZP-netwerken coöperaties gemeenschappen hubs bewegingen wooncoöporaties

45 nieuw maatschappelijk middenveld

46 Economie 3.0

47 Oude Economie vs Nieuwe Economie banken energiebedrijven taxibedrijven hotelketens boekenwinkels platenmaatschappij financiële coöperaties google, tesla, van de bron Uber Airbnb Amazon Itunes

48 Disruptief Bedrijf Uber Uber geeft de klant keuzevrijheid transparantie betere prijs en verspilt minder middelen

49 Uber verandert vervoersketen Uber rush Uber eats [supersnelle koeriersdienst] [versproducten & maaltijden] Uber essentials [vervoer medicijnen] Uber cargo Uber mover [vervoer bedrijfsleven] [verhuizingen]

50 Uber Digitaal Platform Uber verbindt chauffeurs aan passagiers

51 Economische Kanteling - robotisering en automatisering - digitalisering van productieproces - ontbundeling & ontvlechting - circulaire & bio-economie

52

53

54

55

56 Nieuwe Maakindustrie nieuwe industriële revolutie digitale revolutie in de maakindustrie fundamentele verandering van: hoe wij dingen maken en vooral wie het maakt álles kan op een pc worden gemaakt! iedereen wordt producent

57 Economie 3.0 deeleconomie digitale economie circulaire economie maker-economie robot-economie bio- en groene economie

58 Consument 3.0 autonoom pro-actief prosument fabricent energieleverancier ontwikkelaar bouwer ontwerper hotelier filmer

59 de disruptieve technologie helpt de disruptieve mensen om zich nog slimmer en beter te organiseren

60 Wat betekent dat voor bedrijven?

61 elk verdienmodel in elke sector van elk bedrijf staat onder druk

62 Permanente Verander Strategie nieuwe klanten nieuw verdienmodel nieuwe oriëntatie

63 Duale Strategie ontwikkel schaduwlijn binnen bedrijf experimenteer met nieuw verdienmodel zoek samenwerken nieuwe partners

64 Transitie Fasen binnen een Bedrijf Organisatie 3.0 Versnelling DNA Stabilisatie uitvoering Voorontwikkeling bewustwording Kantelpunt strategie / missie tijd

65 Bouw Bedrijf 3.0 verdient niet zozeer geld met bouwen maar met het faciliteren van de klant decentrale energie telecommunicatie interieurinrichting

66 Energie Bedrijf 3.0 verdient niet zozeer geld met energie maar met het faciliteren van de klant energiebesparing smart grids wijk/buurt niveau

67 Zorg Bedrijf 3.0 verdient niet zozeer geld met zorg maar met het faciliteren van de klant van 100% naar 20% zorg helpen met netwerk ontwikkelen helpen met scholing & baan zoeken

68 óf U beweegt mee óf U verliest contact met samenleving

69 Wat betekent dat voor projectmanagement?

70 Transitie Opgave complexiteit diversiteit verduurzaming disruptieve burger disruptieve innovaties inconsistente overheid veranderend speelveld

71 Transitie in Project Management beheersen van kosten beheersen van tijd & capaciteit professionalisering standaardisering intermenselijk aspect

72 Status Project Management anno nu volwassen vak omgevingsdynamiek toegenomen complexiteit aandacht voor mens in en om projecten

73 Constante groot aantal projecten mislukt diversiteit aan oorzaken contextueel bepaald Standish Group (2014)

74 Belangrijke Les werkstijl van de projectleider is belangrijker dan gebruik van methoden & hulpmiddelen

75 Project Management 3.0 exploitatie & exploratie veerkracht/wendbaarheid organisaties alles draait om mensen ontdekkingsreis maatschappelijke waarde

76 Toegoevoegde Waarde projectklus is geklaard, maar wat draagt het bij aan een duurzame samenleving?

77 Transitie Project Management van taken afspraken risico s naar mensen creëren & innoveren kansen 1 methode meerdere methodes 70% mislukken 70% slagen

78 Transitiie Project Manager van uitvoerend plannen defensief affiniteit business naar ondernemend ontdekken offensief affiniteit mensen

79 Uw omgeving wordt steeds groter en verwacht steeds meer van U

80 Wat betekent dat voor U?

81 Persoonlijke Transitie

82 Transitie Fasen van een Individu Competent Individu Stabilisatie Versnelling onbewust bekwaam bewust bekwaam Voorontwikkeling Kantelpunt bewust onbekwaam onbewust onbekwaam tijd

83 Reflectie & Reflexiviteit reflectie spiegel eigen aanpak en niet op basis van mening anderen reflexiviteit waarom doe ik de dingen zoals ik ze altijd gedaan heb?

84 Kairos & Chronos chronos chronologische tijd jaagt ons op kairos kwaliteits tijd verrijkt ons

85 wie wezenlijk wil veranderen moet eerst tot stilstand komen

86 Leiderschap verandering van tijdperk vraagt om moedige bestuurders die voortdurend inspelen op de veranderingen om hen heen lef, moed, leiderschap

87 Iedereen zei dat het onmogelijk was, totdat er iemand langs kwam die dat niet wist

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars? Ede, 12 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg? Soesterberg, 10 december 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken? Groenekan, 09 Oktober 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht? Nieuwegein, 08 April2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee?

Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee? Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee? Amersfoort, 08 December 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Meervoudige Crisis 1. economische

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos?

Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos? Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos? Zwolle, 26 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B? Etten-Leur, 22 September 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers? Maarssen 25 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo,

Nadere informatie

Kanteling op komst. Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde

Kanteling op komst. Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde Kanteling op komst Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde JANROTMANS Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor pensioenfondsen? Groenekan, 29 Maart 2017 twitter.com/janrotmans twitter.com/janrotmans

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw?

Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw? JANROTMANS Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw? Nieuwegein, 22 September 2016 twitter.com/janrotmans twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs

Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs Amsterdam, 15 Juni 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie? Let s Reinvent Organizations, Utrecht, 26 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen? Gent, 08 Juni 2016 twitter.com/janrotmans Duurzame Doelstellingen Zijn Millennium Doelstellingen gehaald? 3 doelstellingen gehaald armoede gehalveerd

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Revalidatie?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Revalidatie? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Revalidatie? Zeist, 20 September 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen?

Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen? Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen? Houten, 08 Juni 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals? Den Haag, 21 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 1 SAMENLEVING

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg? Amsterdam, 3 December 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Oude Samenleving

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het onderwijs?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het onderwijs? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het onderwijs? Lunteren, 05 Oktober 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo,

Nadere informatie

De Kanteling van het Westland in sociaal, economisch en ecologisch opzicht

De Kanteling van het Westland in sociaal, economisch en ecologisch opzicht JANROTMANS De Kanteling van het Westland in sociaal, economisch en ecologisch opzicht Naaldwijk, 25 Januari 2017 twitter.com/janrotmans twitter.com/janrotmans We leven NIETin tijdperk van verandering maar

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee?

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Bussum, 13 Februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging

Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging Rotterdam, 04 Februari 2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 19 de Eeuw

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie?

Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie? Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie? Nyenrode, 28 September 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor professionals?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor professionals? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor professionals? Nyenrode, 12 December 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo,

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw

Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw Naaldwijk, 15 Oktober 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 19 de Eeuw vs

Nadere informatie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Jan Rotmans 9 november 2012 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode

Nadere informatie

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Meervoudige

Nadere informatie

In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs?

In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs? In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs? Jan Rotmans Dronten, 24-04-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Herman

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

In het oog van de orkaan: waar staat u?

In het oog van de orkaan: waar staat u? In het oog van de orkaan: waar staat u? Jan Rotmans, RDM-campus 28 november 2012 www.twitter.com/janrotmans !!"#!$#%#&!&'#(!'&!)*+,#-.!%/&!%#-/&+#-'&0!!!!!1//-!'&!##&!%#-/&+#-'&0!%/&!)*+,#-.#&!!!!!!!!!!2#-1/&!3#-4/0#&!

Nadere informatie

In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie

In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie Jan Rotmans Breda, Rotterdam, 26-03-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

Kantelperiode in de zorg. Slingeland ziekenhuis en Sensire veranderen de zorg.drastisch

Kantelperiode in de zorg. Slingeland ziekenhuis en Sensire veranderen de zorg.drastisch Kantelperiode in de zorg Slingeland ziekenhuis en Sensire veranderen de zorg.drastisch Mijn stelling Roltrap Alleen als we zelf in staat zijn uit het bestaande systeem te stappen zijn we in staat onze

Nadere informatie

Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen

Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen Jan Rotmans Ulft, 05 Februari 2014 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Unieke Kanteling

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland

Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland Jan Rotmans Assen, 10 Oktober 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk

Nadere informatie

Transitie naar een duurzame zorg

Transitie naar een duurzame zorg Transitie naar een duurzame zorg Jan Rotmans Rotterdam, 21 Juni 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode waarin

Nadere informatie

De Sluipende Energierevolutie

De Sluipende Energierevolutie De Sluipende Energierevolutie ARN, Nijmegen 24 Mei 2013 Jan Rotmans www.twitter.com/janrotmans wie niet goed kijkt is verrast door de explosie aan lokale energie initiatieven, wie wel goed kijkt vindt

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen

Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen Jan Rotmans SS-Rotterdam, 14-11-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk Kantelperiode

Nadere informatie

Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor Rotterdam?

Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor Rotterdam? JANROTMANS Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor Rotterdam? Rotterdam, 19 Januari 2017 We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25 Augustus 2016 Hengelo,

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument

In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument Jan Rotmans Capelle a/d IJssel, 20-02-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in )jdperk van verandering maar in een verandering van )jdperken

Nadere informatie

Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor de high-tech sector?

Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor de high-tech sector? JANROTMANS Roadmap Next Economy: wat betekent dat voor de high-tech sector? Leiden, 28 Maart 2017 We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25 Augustus 2016

Nadere informatie

Robotisering Deze trend gaat over toenemende robotisering van onze maatschappij. Technologie komt steeds meer in ons leven eerst figuurlijk maar nu oo

Robotisering Deze trend gaat over toenemende robotisering van onze maatschappij. Technologie komt steeds meer in ons leven eerst figuurlijk maar nu oo Circulaire Economie Deze trend gaat over in je leven steeds meer betekenis geven aan wat je doet, hoe je consumeert en wat voor invloed dit heeft op de wereld. We gaan vaker hergebruiken, herstellen en

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans

Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans Jan Rotmans Etten-Leur, 12-11-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk Kantelperiode

Nadere informatie

Paradigmashift in kantelperiode

Paradigmashift in kantelperiode Paradigmashift in kantelperiode Van aanbodgericht naar vraaggericht Van grootschalig naar kleinschalig Centraal naar Decentraal Van landelijk naar lokaal Van hiërarchisch naar zelforganiserend Van bureaucratisch

Nadere informatie

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Bedrijven in transitie Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Kernboodschappen 1. De wereld is in transitie en dat vraagt om radicale koerswijziging 2. Bedrijven zijn in toenemende mate leidend in transities 3.

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Innovatie in Eersel Eersel onderweg naar 2030 Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Programma Het begrip Innovatie Eerselse innovatiestrategie Strategie in

Nadere informatie

DISRUPTIEVE TECHNOLOGIE. Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren. Prof. dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management Erasmus University

DISRUPTIEVE TECHNOLOGIE. Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren. Prof. dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management Erasmus University Strategie Summit Industrie 5 maart 2015 DISRUPTIEVE http://www.youtube.com/watch?v=- TasuCE64kk&feature=youtu.be&t=1m54s TECHNOLOGIE Hoe bedrijven hun businessmodel innoveren Prof. dr. Henk W. Volberda

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Maken transities de wereld duurzamer?

Maken transities de wereld duurzamer? Maken transities de wereld duurzamer? Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.cdo.ugent.be Benelux conferentie 2014 Leren in Transitie 18 november 2014 Gent 1. Denken over

Nadere informatie

WELKOM. De weg van nieuwkomers 23+ naar onderwijs en werk. 16 e netwerkbijeenkomst Leren en Werken. 1 november 2016

WELKOM. De weg van nieuwkomers 23+ naar onderwijs en werk. 16 e netwerkbijeenkomst Leren en Werken. 1 november 2016 WELKOM De weg van nieuwkomers 23+ naar onderwijs en werk 16 e netwerkbijeenkomst Leren en Werken 1 november 2016 WELKOM Harry Nuys Projectleider LeerWerkLoket Annette van der Kaay Dagvoorzitter Partners

Nadere informatie

Peter den Biesen Energie Transitie Groep

Peter den Biesen Energie Transitie Groep Peter den Biesen Energie Transitie Groep Het kan anders: persoonlijker, duurzamer en met partners! Energie is niet voorbehouden aan grote bedrijven! Groot geen garantie voor goed en goedkoop Kansen voor

Nadere informatie

Personeelsmanagement. Talentmanagement

Personeelsmanagement. Talentmanagement 01 2016 Personeelsmanagement In het eerste nummer van 2016 van Hét Ondernemersbelang behandelen wij het thema Personeelsmanagement. Personeelsmanagement was nog nooit zo moeilijk. De turbulente economie,

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Transitie Steden als politieke actor

Transitie Steden als politieke actor Transitie Steden als politieke actor 2 ARhus 3 Van tijdperk in verandering naar verandering van tijdperk 4 Recentste kantelmomenten 5 Recentste kantelmomenten 6 Huidige kantelbewegingen 7 Huidige kantelbewegingen

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

Versterking. Visie & plan toekomst sportverenigingen in Nederland 2012-2016. Professionalisering Positionering Samenwerking

Versterking. Visie & plan toekomst sportverenigingen in Nederland 2012-2016. Professionalisering Positionering Samenwerking Versterking Visie & plan toekomst sportverenigingen in Nederland Professionalisering Positionering Samenwerking 2012-2016 Samenleving Energie uit het hart van de samenleving Sportverenigingen Brancheorganisatie

Nadere informatie

High Performance Organisaties: de inside-out gedachte als basis voor tevreden klanten en een goede reputatie. High Performance Organisaties

High Performance Organisaties: de inside-out gedachte als basis voor tevreden klanten en een goede reputatie. High Performance Organisaties : de inside-out gedachte als basis voor tevreden klanten en een goede reputatie Huidige trends in maatschappij & organisatie Vergrijzing en langer doorwerken Medewerker en klant meer macht Persoonlijk

Nadere informatie

MOBILITEIT 3.0 Nieuwe organisatievormen voor mobiliteit

MOBILITEIT 3.0 Nieuwe organisatievormen voor mobiliteit MOBILITEIT 3.0 Nieuwe organisatievormen voor mobiliteit Ron Bos Goudappel Coffeng Innovaties zorgen voor nieuwe vormen van mobiliteit maar oude vormen kunnen soms niet meer Tijd om andere vragen te gaan

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

Een blik in de toekomst vanuit groen https://www.youtube.com/watch?v=uugx3imuyh4. Vertical farming https://dezwijger.nl/programma/tegenlicht102

Een blik in de toekomst vanuit groen https://www.youtube.com/watch?v=uugx3imuyh4. Vertical farming https://dezwijger.nl/programma/tegenlicht102 MBO over 10 jaar En over 10 jaar Onethisch dat mensen zelf nog rijden https://www.zest-magazine.nl/futuroloog Een blik in de toekomst vanuit groen https://www.youtube.com/watch?v=uugx3imuyh4 Vertical

Nadere informatie

Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant?

Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant? Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant? Breda, 30 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25 Augustus 2016

Nadere informatie

De Nieuwe Realiteit & Anders Organiseren

De Nieuwe Realiteit & Anders Organiseren In deze workshop De Nieuwe Realiteit & Anders Organiseren Hendrik Jan Bot & Max van Liemt bekijken wij een aantal relevante nieuwe spelregels en speelvelden en andere manieren van organiseren én ontdek

Nadere informatie

IT Transformatie bij de ANWB

IT Transformatie bij de ANWB IT Transformatie bij de ANWB 2010-2018 Teun van der Vorm CIO Management in Motion Zoetermeer, 10 oktober 2016 2 Onderwerpen 1. Kennismaken 2. Mijn filosofie over IT 3. Fase 1: Ontwikkeling 2010 2014 4.

Nadere informatie

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Gemeenten: knooppunt in de samenleving Van veiligheid tot zorg, onderwijs en werkgelegenheid. Van energie en klimaatverandering tot

Nadere informatie

Economisch optimisme

Economisch optimisme Mindmap scenario A Economische groei belangrijker dan belangen van toekomstige generaties Weinig overheidsregulering, kans op monopolies Bedrijven aan de macht m.n. multinationals Weersbeïnvloeding in

Nadere informatie

Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken.

Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken. The Orange Code Wij zijn ING. En wij hebben samen een doel: mensen in staat stellen een stap voor te blijven, in het leven en in zaken. De Orange Code is ons manifest waarin we hebben vastgelegd hoe we

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een E-platform voor duurzaamheid in de Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan Rotmans hoogleraar transitie-management,

Nadere informatie

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER IE Motoren Event Karin Jansens MVO Nederland 15 sept 2015 MVO GAAT OVER URGENTIE EN OPTIMISME

Nadere informatie

De Maatschappelijke Opvang in transitie. @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1

De Maatschappelijke Opvang in transitie. @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1 De Maatschappelijke Opvang in transitie @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1 Nederland in transitie We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperken Wat is Van De Straat?

Nadere informatie

waarom? externe drivers Technologie Digitalisering Globalisering

waarom? externe drivers Technologie Digitalisering Globalisering waarom? externe drivers 1 Technologie Digitalisering Globalisering Wat zijn de dominante factoren die leren en werken veranderen in de 21ste eeuw? externe drivers Voortgaande digitalisering veroorzaakt

Nadere informatie

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Onderzoeksopzet Definitie deeleconomie Trends en ontwikkelingen Deelnemers Maatschappelijke effecten Deeleconomie-platforms Woonvormen met delen

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

De wereld verandert. En in die transitie liggen kansen. Wij maken bedrijven blijvend beter.

De wereld verandert. En in die transitie liggen kansen. Wij maken bedrijven blijvend beter. De wereld verandert. En in die transitie liggen kansen. Wij maken bedrijven blijvend beter. building better// De filosofie die bepalend is voor het denken en doen van dutch. Met een prikkelende kijk op

Nadere informatie

Personeel gezocht! binden, boeien en betrekken van generatie Y

Personeel gezocht! binden, boeien en betrekken van generatie Y Personeel gezocht! binden, boeien en betrekken van generatie Y GENERATIONS on the move BABYBOOMERS (1940-1955) In 2017: 62 77 jaar oud Senioren (60) GENERATIE X (1955-1970) In 2017: 47 62 jaar oud Leiders

Nadere informatie

EEN VISIE OP DC INSPIRATIESESSIE DCGO ELST, 8 FEBRUARI 2017

EEN VISIE OP DC INSPIRATIESESSIE DCGO ELST, 8 FEBRUARI 2017 EEN VISIE OP DC INSPIRATIESESSIE DCGO ELST, 8 FEBRUARI 2017 INHOUD Het proces tot deze bijeenkomsten Opkomst Gelijkspanning Trends & ontwikkelingen Wat kan DC ons brengen Basis voor DC-Roadmap Doelstelling

Nadere informatie

Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven. Emiel Reiding directeur NOVI. 5 juli 2017

Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven. Emiel Reiding directeur NOVI. 5 juli 2017 Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven Emiel Reiding directeur NOVI Aanleiding Omgevingsvisie Omgevingswet De maatschappij verandert Stapeling van wensen en claims op leefomgeving Herijken

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Toezicht en moraliteit.

Toezicht en moraliteit. Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ 10-11-2016 1 Moral sentiments in modern society Adam Smith (1723-1790) The Wealth of Nations (1776)

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017

Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017 Versnellen met de markt! Bouwcampus, 22 maart 2017 Economische sectoren staan op een kantelpunt Energietransitie Industriële transitie Voedseltransitie Ruimtelijke transitie Transitie in de zorg 2 De samenleving

Nadere informatie

Verslag en resultaten 2030: wie werkt er in het ov? 20 juni 2016

Verslag en resultaten 2030: wie werkt er in het ov? 20 juni 2016 Verslag en resultaten 2030: wie werkt er in het ov? 20 juni 2016 Alexandra van Huffelen, algemeen directeur GVB opent de bijeenkomst. Het personeel van de toekomst is een onderwerp dat haar na aan het

Nadere informatie

Energie coöperaties: Hoe en waarom?

Energie coöperaties: Hoe en waarom? Energie coöperaties: Hoe en waarom? Bob Duindam, Woerden Donald van den Akker Wethoudersconferentie, 26-11-2014 Programma Klimaatverbond Nederland Veranderende wereld Transitie Circulaire economie Bestuurlijke

Nadere informatie

ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE TRENDS VOOR VERZEKERAARS IN BEELD. ACIS-symposium 22 september 2017 Hugo Gelevert

ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE TRENDS VOOR VERZEKERAARS IN BEELD. ACIS-symposium 22 september 2017 Hugo Gelevert ACTUELE MAATSCHAPPELIJKE TRENDS VOOR VERZEKERAARS IN BEELD ACIS-symposium 22 september 2017 Hugo Gelevert INHOUD Ontwikkeling en innovatie in perspectief Verandering van tijdperk: trends en ontwikkelingen

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Politiek, burgerschap en bestuur in de stad

Politiek, burgerschap en bestuur in de stad De stadsrepubliek Politiek, burgerschap en bestuur in de stad Over nieuwe vormen van democratie, goed stedelijk bestuur en capaciteitsopbouw in stedelijke administraties Linda Boudry - Kenniscentrum Vlaamse

Nadere informatie

Hoe werken we in 2026?

Hoe werken we in 2026? 20 JUNI 2016 SCENARIO S DENKGEREEDSCHAP VOOR NIEUWE DIENSTVERLENING Hoe werken we in 2026? Hoe werken we in Nederland in 2026? En wat betekent dat voor intermediairs en hr-dienstverleners? Een nieuw onderzoek

Nadere informatie

GERT-JOOST PEEK PhD MSc MRICS ADVISOR CHAIRMAN AUTHOR LECTURER. STRATEGIC CONSULTING on URBAN SYNERGY. on URBAN SYNERGY

GERT-JOOST PEEK PhD MSc MRICS ADVISOR CHAIRMAN AUTHOR LECTURER. STRATEGIC CONSULTING on URBAN SYNERGY. on URBAN SYNERGY g.j.peek@spotonconsulting.nl g.j.peek@spotonconsulting.nl g.peek@hr.nl g.peek@hr.nl 14-3-2014 SP T N STRATEGIC CONSULTING on URBAN SYNERGY +31(0)6 55 89 00 60 SP T N STRATEGIC CONSULTING on URBAN SYNERGY

Nadere informatie

Werken in 2050 H U M A N C A P I T A L C A R E / B E R T O V E R B E E K 2 4 S E P T E M B E R 2 0 1 5

Werken in 2050 H U M A N C A P I T A L C A R E / B E R T O V E R B E E K 2 4 S E P T E M B E R 2 0 1 5 Werken in 2050 H U M A N C A P I T A L C A R E / B E R T O V E R B E E K 2 4 S E P T E M B E R 2 0 1 5 Minder mensen een baan? In 2050 zullen er 9 miljard mensen zijn; nu 7 Werkende bevolking groeit met

Nadere informatie

Wendbaar organiseren. Een wendbare organisatie omarmt de onvoorspelbaarheid van de toekomst

Wendbaar organiseren. Een wendbare organisatie omarmt de onvoorspelbaarheid van de toekomst Wendbaar Organiseren Waar de samenleving voorheen relatief stabiel, eenvoudig en voorspelbaar was, is deze in de laatste decennia steeds wispelturiger, complexer en turbulenter geworden. Er is een andere

Nadere informatie

Innovatie in de Waterketen. Inleiding

Innovatie in de Waterketen. Inleiding Innovatie in de Waterketen Inleiding Aanleiding Uitdagingen: Vervangingsopgave riolering Financiële doelmatigheid (ook - of juist door - functiekoppeling) Inspelen op brede maatschappelijke kansen en uitdagingen

Nadere informatie