3D4SURE. Werkpakket 2.6 Imaging stations. Auteurs: Bjorn Van Genechten KaHo Sint-Lieven Wouter Dreessen KaHo Sint-Lieven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "3D4SURE. Werkpakket 2.6 Imaging stations. Auteurs: Bjorn Van Genechten KaHo Sint-Lieven Wouter Dreessen KaHo Sint-Lieven"

Transcriptie

1 KAHO St-Lieven GENT Thomas More Mechelen 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project 3D4SURE Werkpakket 2.6 Imaging stations Auteurs: Bjorn Van Genechten KaHo Sint-Lieven Wouter Dreessen KaHo Sint-Lieven IWT-TETRAproject 3D4SURE 1 26

2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING OVERZICHT COMMERCIËLE TECHNOLOGIE TRIMBLE VX SPATIAL STATION TOPCON IS LEICA VIVA TS15I IMAGING STATION / ELCOVISION FOR VIVA LEICA NOVA MS50 MULTI STATION TESTEN COMPLEXE BOUWKUNDIGE STRUCTUUR GEVELOPMETING MET FOTO S VERKREGEN DOOR EEN IMAGING STATION (VIA VOORWAARTSE INSNIJDING IN ELCOVISION) GEVELOPMETING MET FOTO S (EN COÖRDINATEN) VAN EEN IMAGING STATION VERWERKT IN AGISOFT PHOTOSCAN GEVELOPMETING MET FOTO S VAN EEN CAMERA DIE WORDEN VERWERKT IN PHOTOSCAN VERGELIJKING EENVOUDIGE BOUWKUNDIGE STRUCTUUR GEVELOPMETING MET FOTO S VERKREGEN DOOR EEN IMAGING STATION (VIA VOORWAARTSE INSNIJDING IN ELCOVISION) GEVELOPMETING MET FOTORECTIFICATIE (IN IMAGEMAP) VERGELIJKING CONCLUSIE BEPERKINGEN MOGELIJKHEDEN TOEPASSINGEN IWT-TETRAproject 3D4SURE 2 26

3 1. INLEIDING De nieuwere generatie totaalstations kunnen tegenwoordig al meer dan enkel punten inmeten. Ze zijn enerzijds gerobotiseerd en kunnen dus in zekere mate al scannen, anderzijds worden ze nu ook dikwijls uitgerust met een ingebouwde camera. In dit werkpakket zal getracht worden de mogelijkheden van deze camera na te gaan, nu wordt deze camera vooral gebruikt om foto s te maken bij de ingemeten punten en ze eventueel te voorzien van annotaties om zo achteraf sneller te kunnen begrijpen waar en hoe een punt is gemeten. De beelden kunnen echter ook gebruikt worden in een fotogrammetrisch proces en het feit dat een dergelijke camera ingebouwd is in een totaalstation wil immers zeggen dat de positie en oriëntatie van de camera en dus de foto kan achterhaald worden. In het fotogrammetrische verwerkingsproces vormt een juiste geo-referentie en oriëntatie van de beelden een cruciale maar dikwijls arbeidsintensieve stap waarbij vaak onnauwkeurigheden in de berekeningen sluipen. Bovendien hebben de totaal stations een functie die met panoramafoto s kan maken met de ingebouwde camera, door verschillende overlappende foto s te nemen en ze softwarematig aan elkaar te stitchen. Dit heeft als grote voordeel dat de camera s veel info op korte tijd kunnen capteren. Het doel zal zijn om de beelden en de bijbehorende metadata van dit soort totaalstations te gebruiken om nauwkeurigere metingen te kunnen doen en na te gaan of het de efficiëntie kan bevorderen. De mogelijkheden van dit soort toestellen zou zo uitgebreid kunnen worden. Na het uittesten van enkele van de commercieel beschikbare systemen en door het analyseren van de bijhorende metadata, zullen we in dit subpakket enkele metingen uit het subpakket Erfgoed over doen met dit nieuwe systeem. De resultaten van beide deelpakketten kunnen dan onderling vergeleken worden om de efficiëntie en de nauwkeurigheid te analyseren. IWT-TETRAproject 3D4SURE 3 26

4 2. OVERZICHT COMMERCIËLE TECHNOLOGIE Er zijn al een aantal commerciële toestellen op de markt die de functies van een totaalstation combineren met een ingebouwde camera, we geven een kort overzicht met de relevante specificaties voor elk van deze toestellen. 2.1 TRIMBLE VX SPATIAL STATION TECHNISCHE GEGEVENS -hoeknauwkeurigheid: 1-1 geïntegreerde camera (± 36mm onder de optische as) -camerasensor: 3,1 MPix (2048x1536) -beeldhoek: 16,5 (horizontaal) en 12,3 (verticaal) -zoom: 1x, 2x, 4x en 8x -brandpuntsafstand: 23mm (equivalent met 127mm voor 35mm formaat) -depth of field: 3m tot oneindig -exposure: automatisch -contrast: instelbaar -helderheid: instelbaar -resolutie: instelbaar, 2048x1536, 1024x768, 512x384, 256x192 -panoramische functie -scan range: 250m -scan snelheid: maximum 15 punten/seconde -standaard afwijking: 3mm -scan nauwkeurigheid: 10mm -auto-tracking optie BEREKENING PIXELDICHTHEID -horizontale beeldhoek = 16,5 -horizontale resolutiebreedte = 2048 pixels pixeldichtheid in /pixel: 16,5 = 124,12 /pixel 2048 pixel 0,008 /pixel 3600 = 29 /pixel pixeldichtheid in mm/pixel: IWT-TETRAproject 3D4SURE 4 26

5 360 16,5 = 21,82 21, pixel = 44687,36 pixel (voor 360 ) omtrek (bij r = 10m): 2 π 10m = 62,82m 62,82 m 1000 = 1,4 mm/pixel (bij r = 10m) 44687,36 pixels SOFTWARE: TRIMBLE BUSINESS CENTRE Trimble maakt gebruik van een eigen software om achteraf de meetdata en het fotografisch materiaal in te verwerken, genaamd Trimble Business Centre. Deze software (vanaf versie 3.00) heeft ook een fotogrammetrie module, maar is vooral bedoeld om luchtbeelden in te verwerken die verkregen zijn met UAV. Hiermee kunnen dan via voorwaartse insnijding punten achteraf opgemeten worden en kunnen ook orthofoto s, 3D-puntenwolken en DSM s bekomen worden. Voor fotografisch materiaal verkregen met hun imaging station kan enkel voorwaartse insnijding toegepast worden. Camerakalibratie gebeurt door Trimble en wordt meegeleverd. 2.2 TOPCON IS TECHNISCHE GEGEVENS -hoeknauwkeurigheid: 1 -camera s: 2 geïntegreerde camera s, 1 wide-angle (boven de optische as) en 1 30xtele-zoom (coaxiaal, in de optische as) -camerasensor wide-angle: 1,3 MPix (1280x960) -camerasensor telescope: 1,3 MPix (1280x960) -beeldhoek wide-angle: 33 -beeldhoek telescope: 1 -panoramische functie -scan range: 250m -scan snelheid: maximum 20 punten/seconde -standaard afwijking: 5mm -scan nauwkeurigheid: 12mm -auto-tracking optie IWT-TETRAproject 3D4SURE 5 26

6 2.2.2 BEREKENING PIXELDICHTHEID -horizontale resolutiebreedte = 1280 pixels -horizontale beeldhoek = 33 pixeldichtheid in /pixel: 33 = 0,026 /pixel 1280 pixel 0,026 /pixel 3600 = 93 /pixel pixeldichtheid in mm/pixel: = 10,91 10, pixel = 13964,8 pixel (voor 360 ) omtrek (bij r = 10m) = 2 π 10m = 62,82m 62,82 m 1000 = 4,5mm/pixel (bij r = 10m) 13964,8 pixel SOFTWARE: IMAGEMASTER Topcon maakt ook gebruik van een eigen software om achteraf meetdata en fotografisch materiaal in te verwerken, genaamd Topcon ImageMaster Pro. Punten kunnen achteraf opgemeten worden via voorwaartse insnijding en er kunnen ook orthofoto s, 3D-puntenwolken en DSM s mee bekomen worden. Er kunnen zowel foto s van de imaging station in ingelezen worden als foto s gemaakt met een ander digitaal fototoestel. Voor deze laatste moeten er dan wel handmatig overeenkomstige punten op aangeduid worden. Een andere functie in de software is de featurescan, dit is een soort breeklijnherkenning op basis van contrast waarna karakteristieke punten worden opgemeten met de grove scanfunctie. De kalibratie van de ingebouwde camera gebeurt door Topcon en wordt meegeleverd. 2.3 LEICA VIVA TS15I IMAGING STATION / ELCOVISION FOR VIVA TECHNISCHE GEGEVENS -hoeknauwkeurigheid: 1 IWT-TETRAproject 3D4SURE 6 26

7 -1 geïntegreerde breedhoekcamera (boven de optische as) -camerasensor: 5MPix (2560x1920), -beeldhoek: 15,5 (horizontaal) en 11,7 (verticaal) -brandpuntsafstand: 21mm -depth of field: 2m tot oneindig -zoom: 1x, 2x en 4x -helderheid: instelbaar, zowel handmatig als automatisch -witbalans: instelbaar, keuze tussen automatic, indoor en outdoor -resolutie: instelbaar, keuze tussen 2560x1920, 1280x960, 640x480 -optie om panoramische foto s te maken -auto-tracking optie BEREKENING PIXELDICHTHEID -horizontale resolutie: 2560 pixels -horizontale beeldhoek: 15,5 pixeldichtheid in /pixel: 15,5 = 0,006 /pixel 2560 pixel 0,006 /pixel 3600 = 22 /pixel pixeldichtheid in mm/pixel: ,5 = 23,23 23, pixel = 59468,8 pixel (voor 360 ) omtrek (bij r = 10m) = 2 π 10m = 62,82m 62,82 m 1000 = 1,1mm/pixel (bij r = 10m) 59468,8 pixel De resolutie wordt evenredig groter met de afstand, voor 20m zal het 2,2mm/pixel worden SOFTWARE: ELCOVISION FOR VIVA Elcovision for Leica viva is een softwareplugin voor autocad speciaal ontwikkeld om fotogrammetrische verrichtingen te kunnen doen aan de hand van het beeldmateriaal verkregen met een Leica Viva. Het is vooral bedoeld om achteraf op kantoor punten in 3D te kunnen duiden via minimum 2 foto s en zo metingen te kunnen verrichten. Het proces bestaat er dus in om panoramafoto s met de imaging station te maken vanuit minstens 2 verschillende posities met een grote overlap op de foto s. Daarna kunnen de foto s samen met hun coördinaten (zowel positie als rotatie) naar de computer overgezet worden door de DBX-data te kopiëren. Daarna kan de elcovision plugin in autocad geopend worden en kunnen de foto s samen met de andere meetdata in gelezen worden. In de plugin voor autocad kunnen punten in 3D achteraf opgemeten worden op 3 manieren: fotorectificatie, vlaksnijding en voorwaartse insnijding. De voorwaartse insnijding kan gebeuren door middel van 2 foto s of meerdere foto s, de vlaksnijding gebeurt door 1 foto gecombineerd met een ruimtelijk bepaald vlak. De kalibratie van de ingebouwde camera gebeurt door Elcovision op aanvraag en staat op de dongle die wordt meegeleverd. IWT-TETRAproject 3D4SURE 7 26

8 (In de standaard Elcovision for Viva plugin zit geen automatische 3D-reconstructie of densematching.) 2.4 LEICA NOVA MS50 MULTI STATION TECHNISCHE GEGEVENS Technische gegevens zijn dezelfde als de TS15i met een aantal uitbreidingen: -brandpuntsafstand telescopische lens: 21mm-231mm -beeldhoek telescopische camera: 1,5 (diagonaal) -scan range: 1000m (bij 1 punt/sec) -scan snelheid: maximum 1000 punten/sec (tot 300m) -scan nauwkeurigheid: 1mm BEREKENING PIXELDICHTHEID -diagonale resolutie: 3200 pixels -diagonale beeldhoek: 1,5 pixeldichtheid in /pixel: 1,5 = 0,00047 /pixel 3200 pixel 0,00047 /pixel 3600 = 1,7 /pixel pixeldichtheid in mm/pixel: 360 1,5 = pixel = pixel (voor 360 ) omtrek (bij r = 10m) = 2 π 10m = 62,82m 62,82 m 1000 = 0,1 mm/pixel (bij r = 10m) pixel De resolutie wordt evenredig groter met de afstand, voor 20m zal het 0,2 mm/pixel worden. 3. TESTEN Om te zien in welke gevallen een imaging station een meerwaarde kan zijn, zullen we zowel een eenvoudige als een complexe gevel opmeten met een imaging station om er achteraf fotogrammetrie op toe te passen. Bij de eenvoudige gevel is het de bedoeling dat er een simpele geometrie wordt opgemeten om de kwaliteit en efficiëntie van deze methode te vergelijken met die van de huidige meetmethodes. Bij de complexe gevel is het idee dat er een ingewikkelde geometrie moet opgemeten worden die uit meer bestaat dan alleen enkele rechte lijnen. Ook hier zal de kwaliteit en efficiëntie dan weer vergeleken worden met de huidige meetmethodes. IWT-TETRAproject 3D4SURE 8 26

9 Vermits de beschikbaarheid van een Leica Viva TS15i aan de KaHo St-Lieven en bij Braem NV (lid van de gebruikersgroep) en doordat dit toestel op dit moment de beste resoluties kan halen van de huidige imaging stations, zullen we met dit toestel enkele testen gaan uitvoeren om de mogelijk toepassingen te analyseren. 3.1 COMPLEXE BOUWKUNDIGE STRUCTUUR Voor de complexe bouwkundige structuur werd het oude gemeentehuis van Nieuwkerken- Waas opgemeten, zowel met de Leica Viva TS15i en Elcovision for Viva, als met een digitale camera en Agisoft Photoscan. Gegevens -adres: -coördinaten: Ten Bos 10, Nieuwkerken-Waas N: 51 11'35.36, E: 4 10'39.77" GEVELOPMETING MET FOTO S VERKREGEN DOOR EEN IMAGING STATION (VIA VOORWAARTSE INSNIJDING IN ELCOVISION) In deze test zal een geometrisch complexere gevel gefotografeerd worden door een imaging station waarbij deze imaging station op een aantal posities wordt geplaatst om zo elk geometrisch punt 2 maal op een foto te krijgen. Dit moet dan ook de exacte locatie en oriëntatie van de foto s geven om daarna in het softwareprogramma Elcovision de geometrie te kunnen natekenen via voorwaartse insnijding. IWT-TETRAproject 3D4SURE 9 26

10 OPMETING MET BEELDOPNAME WORKFLOW -Zorg dat de laatste firmware geïnstalleerd is (de panoramafunctie is er pas vanaf versie 4.00 en instelbare belichting is er pas vanaf versie 5.00). -Na het aanmaken van een nieuw project, kan men gaan naar Leica TPS favourites en daar kiezen voor panoramic image. -Dan kan er gekozen worden tussen een aantal opties om de grenzen van de panoramafoto vast te leggen (rectangular area, polygonal area, multi-row 360, single row 360). -Daarna zijn er twee opties voor de belichtingswaardes van de panoramafoto, ofwel belichtinswaarde van de eerste foto namen, ofwel gemiddelde belichtingswaarde per foto. We kiezen voor de laatste omdat er anders veel delen onderbelicht gaan worden. -Vervolgens wordt de panoramafoto automatisch gemaakt door de imaging station. Het duurt ongeveer een 10 seconden per aparte foto om een panorama te maken op de Leica Viva (indien de resolutie en kwaliteit op maximum staan). Bij afloop worden de foto s samen met de opmeting opgeslagen in een DBX folder. -Deze DBX data moet dan gekopieerd worden naar een computer (via de SD-memorycard of de USB-stick die bij de Leica Viva zitten). Figuur 3-1: 4 panoramafoto s van de complexe gevel aantal posities totaal station 4 aantal panorama s 4 IWT-TETRAproject 3D4SURE 10 26

11 aantal opgemeten punten 15 tijdsduur opmeting 75 minuten VERWERKINSPROCES WORKFLOW -Data importeren door de hele DBX folder naar de computer te kopiëren. -Dan Autocad opstarten samen met de Elcovision plug-in (via de commandline ELCOVISION en ELCOTOOLS ingeven) -Door minimum 2 foto s vanuit een verschillend standpunt te gebruiken, kunnen er punten driedimensioneel bepaald worden door het principe van voorwaartse insnijding. Deze kunnen dan ook rechtstreeks in autocad gezet worden door eerst de Elcovisionfunctie two photo measurement aan te klikken en daarna op de punt of lijntool van autocad te klikken (multi photo measurement kan ook indien er meer dan 2 foto s gebruikt worden). Daarna is het een kwestie van elk punt zowel op de eerste als de tweede foto aan te duiden. Er verschijnen ook epipolaire lijnen bij de tweede foto om het punt te helpen vinden. Figuur 3-2: screenshot van de software elcovision for viva als plugin in autocad tijdsduur verwerking tijdsduur effectieve verwerking door persoon 900 minuten 900 minuten RESULTAAT IWT-TETRAproject 3D4SURE 11 26

12 Figuur 3-3: lijntekening bekomen met elcovision for viva en nabewerkt in autocad Tijdsduur werk door persoon 975 minuten GEVELOPMETING MET FOTO S (EN COÖRDINATEN) VAN EEN IMAGING STATION VERWERKT IN AGISOFT PHOTOSCAN Dezelfde complexe gevel zal nu worden opgemeten door de coördinaten en oriëntaties van alle foto s (niet de panorama s maar de aparte foto s) te exporteren en deze dan te gebruiken in een fotogrammetrische software, in dit geval Agisoft Photoscan. We gebruiken hiervoor de gegevens van de vorige opmeting OPMETING EN BEELDOPNAME Deze is dezelfde als in de vorige test (zie hoofdstuk 3.1.1) VERWERKINSPROCES WORKFLOW -Om de camerapositie en -oriëntatie te kunnen exporteren vanuit de Leica Viva moet een specifiek.frt bestand op het toestel geplaatst worden. Dit kan door het op de bijhorende USB of SD-kaart het.frt bestand in de map convert te plaatsen en het vervolgens via user/tools/transfer objects naar het intern geheugen te verplaatsen. -Hierna kan er een Custom ascii-export uitgevoerd worden om de foto s van de betreffende job samen met hun oriëntatie te exporteren. -Daarna gaan we de foto s samen met hun oriëntaties importeren in Agisoft Photoscan. Het importeren van de cameracoördinaten kan op dezelfde manier als bij controlepuntcoördinaten. - Daarna klikken we op Align Photos aangezien deze stap in photoscan niet overgeslagen kan worden. IWT-TETRAproject 3D4SURE 12 26

13 Foto oriëntatie 10 minuten RESULTAAT Figuur 3-4: screenshot van de mislukte photo alignment stap in Agisoft Photoscan De foto oriëntatie gebeurt helaas niet goed en het heeft geen zin om verder te gaan met een berekening van een puntenwolk. Dit is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat de aparte foto s van de panorama een kleine beeldhoek hebben en te weinig overlap onderling hebben om kenmerken te kunnen herkennen GEVELOPMETING MET FOTO S VAN EEN CAMERA DIE WORDEN VERWERKT IN PHOTOSCAN BEELDOPNAME MET CANON EOS 5D Voor deze test maken we een fotosequentie van de voorgevel met een digitale spiegelreflexcamera en een lens van 24mm. Aangezien de gevel niet hoog is volstaat het om op ooghoogte enkele beelden te maken. We kiezen een afstand van ongeveer 10 meter tot de gevel waardoor de resolutie van de foto s ongeveer 2,7 mm/pixel is. Verder gebruiken we F- waarde 11 en sluitertijd 1/50s. aantal foto s 18 tijdsduur beeldopname 15 minuten OPMETING VAN CONTROLEPUNTEN De controlepunten worden reflectorloos ingemeten vanuit één standpunt, hiervoor kiezen we enkele goed verspreide en goed zichtbare punten op de gevel. aantal posities totaal station 1 aantal opgemeten punten 15 tijdsduur opmeting 20 minuten IWT-TETRAproject 3D4SURE 13 26

14 Figuur 3-5: opmeting van de controlepunten VERWERKINGSPROCES Voor de verwerking verwijzen we naar de workflow die we hebben opgesteld voor Agisoft Photoscan, deze is ook terug te vinden op de website van 3D4SURE. Foto oriëntatie 10 minuten Voorlopige geometrie 20 minuten Masken 45 minuten 15 controlepunten maken 45 minuten Definitieve geometrie 480 minuten Orthofoto exporteren 5 minuten Tijdsduur verwerking Tijdsduur effectieve verwerking door persoon 605 minuten 100 minuten Verder hebben we ook nog de bekomen orthofoto gebruikt als onderlegger in autocad om hier een lijntekening van te maken. Tijdsduur lijntekening maken 90 minuten RESULTAAT IWT-TETRAproject 3D4SURE 14 26

15 Figuur 3-6: orthofoto bekomen met Agisoft Photoscan Tijdsduur werk door persoon 135 minuten IWT-TETRAproject 3D4SURE 15 26

16 Figuur 3-7: lijntekening bekomen in autocad met orthofoto als onderlegger Tijdsduur werk door persoon 225 minuten VERGELIJKING IMAGING STATION + ELCOVISION Voor Elcovision werden er 4 opstelpunten gebruikt om elk (belangrijk) punt op minstens 2 foto s te kunnen zien, wat noodzakelijk is om voorwaartse insnijding te kunnen doen. Deze opstelpunten nemen tijd in beslag omdat de imaging stations dan telkens opnieuw opgesteld, gewaterpast en geöriënteerd moeten worden. De panoramafoto is eigenlijk niet bruikbaar voor een correcte voorwaartse insnijding, enkel de aparte foto s die gebruikt worden voor de panorama zijn hiervoor bruikbaar. De aparte foto s onderling hebben namelijk telkens een andere positie en oriëntatie en deze is gekend. Voor de panoramafoto daarentegen hebben al deze foto s onderling een lichte verschuiving (en dus parallax) t.o.v. elkaar, een gevolg van het feit dat de camera boven de rotatie-as van de imaging station staat. En hierdoor is de panoramafoto niet bruikbaar voor fotogrammetrische doeleinden. Voor meer uitleg zie panoramische fotogrammetrie in Werkpakket 3 van het onderzoeksproject. Het is ook niet zo gebruiksvriendelijk om via de autocadplugin punten aan te duiden en in autocad te laten verschijnen. Om ze te kunnen duiden moeten ze namelijk eerst op de aparte foto s gezocht worden, dus niet op de panoramafoto die werd verkregen uit al deze aparte foto s. Bij de panoramafunctie in de Leica Viva kan bij het maken van een panoramafoto voor de belichting gekozen worden tussen belichtingswaarde van eerste foto en gemiddelde belichtingswaarde van alle foto s, maar ze laten beide te wensen over om een goede panorama te bekomen. Bij de eerste optie zal de eerste foto altijd de foto linksboven zijn met als gevolg dat als deze vaak eerst de lucht fotografeert, de rest van de foto vaak onderbelicht zal zijn. Bij de tweede optie, die we in dit geval gebruikt hebben, wordt de panorama een lappendeken van IWT-TETRAproject 3D4SURE 16 26

17 verschillend belichte foto s. Groot probleem is hier ook de dakranden die een slechte onderbelichting krijgen doordat de lucht erachter voor een te groot contrast zorgt. Ook duurde het maken van een panoramafoto langer dan op voorhand gedacht, een gevolg van de kleine diafragma s die ingebouwde camera van de imaging station heeft. Daardoor loopt de sluitertijd bijna altijd op tot een aantal seconden. Hierdoor duurt het nemen van 20 foto s al gauw 5 minuten, daar komt dan ook nog eens bij dat de panorama automatisch gestitcht wordt na afloop, iets dat ook snel 5 tot 10 minuten duurt (voor 20 foto s). We rekenen dus op een 10 tot 15 minuten per panorama. CAMERACOORDINATEN VAN LEICA VIVA IMPORTEREN IN AGISOFT PHOTOSCAN Deze test bleek niet te lukken omdat de automatische foto-oriëntatie niet kan overgeslagen worden in Agisoft Photoscan. We hebben dan nog geprobeerd om deze automatische fotooriëntatie uit te voeren om de foutwaardes te kunnen bekijken maar deze is mislukt. Reden hiervoor is waarschijnlijk dat er op de aparte foto slechts kleine stukjes van het geheel zichtbaar zijn en er weinig overlap is tussen de aparte foto s onderling. AGISOFT PHOTOSCAN + FOTOTOESTEL Voor de fotogrammetrische opmeting met beelden van een gewone camera was 1 opstelpunt voor een totaalstation voldoende om enkele controlepunten in te meten, daarnaast werd er een fotosequentie van de gevel gemaakt. Zoals uit de cijfers blijkt is dit een stuk sneller. Voor de verwerking is er enerzijds tijd nodig voor de softwarematige berekeningen en anderzijds voor het effectieve werk dat moet gebeuren door een persoon. In Photoscan is er een 100 minuten aan gewerkt (effectieve gepresteerde uren). Verder heeft de software in totaal nog 505 bijkomende minuten moeten berekenen. De softwarematige berekeningen tellen niet echt mee omdat dit enkel rekenkracht van de computer vergt en de persoon dan ander werk kan verrichten. Daarna kan de orthofoto als onderlegger gebruikt worden om de gevel op over te tekenen in een tekenprogramma zoals autocad. Deze methode was over het algemeen duidelijk sneller als we zien dat dit 225 minuten duurde t.o.v. 975 minuten. Bovendien kan de orthofoto ook gebruikt worden als communicatiemiddel, al is deze foto niet perfect, zo ontbreken er stukjes foto boven de ballustrade en zijn de bloembakken wazig. 3.2 EENVOUDIGE BOUWKUNDIGE STRUCTUUR Gegevens -adres: -coördinaten: Pastorijstraat 40, Nieuwkerken-Waas N: 51 11'35.03, E: 4 10'30.37" IWT-TETRAproject 3D4SURE 17 26

18 3.2.1 GEVELOPMETING MET FOTO S VERKREGEN DOOR EEN IMAGING STATION (VIA VOORWAARTSE INSNIJDING IN ELCOVISION) In deze test zal een eenvoudige vlakke gevel gefotografeerd worden met een imaging station vanuit 2 standpunten. Het was eerst de bedoeling om gebruik te maken van de fotorectificatie methode in elcovision maar de panoramafoto s kunnen hier niet voor gebruikt worden omwillle van het parallax-probleem zoals eerder uitgelegd en dit zou grote onnauwkeurigheden veroorzaken. Indien we de volledige gevel met één aparte foto wilden fotograferen, hadden we op ongeveer 50 meter afstand van de gevel moeten gaan afstaan met als gevolg dat de pixeldichtheid zeer slecht zou worden. Bovendien was het niet mogelijk om op 50 meter afstand de volledige gevel te kunnen fotograferen. Daarom is er voor gekozen om ook met de voorwaartse insnijding te werken OPMETING MET BEELDOPNAME WORKFLOW -Na het aanmaken van een nieuw project, kan men gaan naar Leica TPS favourites en daar kiezen voor panoramic image. -Dan kan er gekozen worden tussen een aantal opties om de grenzen van de panoramafoto vast te leggen (rectangular area, polygonal area, multi-row 360, single row 360). -Daarna zijn er twee opties voor de belichtingswaardes van de panoramafoto, ofwel belichtinswaarde van de eerste foto namen, ofwel gemiddelde belichtingswaarde per foto. We kiezen voor de laatste omdat er anders veel delen onderbelicht gaan worden. -Vervolgens wordt de panoramafoto automatisch gemaakt door de imaging station. Het duurt ongeveer een 10 seconden per aparte foto om een panorama te maken op de Leica Viva (indien de resolutie en kwaliteit op maximum staan). Bij afloop worden de foto s samen met de opmeting opgeslagen in een DBX folder. -Deze DBX data moet dan gekopieerd worden naar een computer (via de SD-memorycard of de USB-stick die bij de Leica Viva zitten). IWT-TETRAproject 3D4SURE 18 26

19 aantal posities totaal station 2 aantal panorama s 2 aantal opgemeten punten 12 tijdsduur opmeting 45 minuten VERWERKINSPROCES Het was eerst de bedoeling om ook een fotorectificatie te doen in het programma Elcovision. Maar dit bleek onmogelijk omdat enkel een aparte foto hiervoor gebruikt kan worden en geen panoramafoto, een gevolg van het feit de aparte foto s parallax vertonen t.o.v. elkaar en dus niet kunnen leiden tot een perfecte panoramafoto. Vandaar is er ook voor deze gevel met de voorwaartse insnijding gewerkt. WORKFLOW -Data importeren door de hele DBX folder naar de computer te kopiëren. -Dan Autocad opstarten samen met de Elcovision plug-in (via de commandline ELCOVISION en ELCOTOOLS ingeven) -Door minimum 2 foto s vanuit een verschillend standpunt te gebruiken, kunnen er punten driedimensioneel bepaald worden door het principe van voorwaartse insnijding. Deze kunnen dan ook rechtstreeks in autocad gezet worden door eerst de Elcovisionfunctie two photo measurement aan te klikken en daarna op de punt of lijntool van autocad te klikken (multi photo measurement kan ook indien er meer dan 2 foto s gebruikt worden). Daarna is het een kwestie van elk punt zowel op de eerste als de tweede foto aan te duiden. Er verschijnen ook epipolaire lijnen bij de tweede foto om het punt te helpen vinden. Figuur 3-8: screenshot van elcovision for viva als plugin in autocad tijdsduur verwerking tijdsduur effectieve verwerking door persoon 90 minuten 90 minuten IWT-TETRAproject 3D4SURE 19 26

20 RESULTAAT Figuur 3-9: lijntekening bekomen in elcovision Tijdsduur werk door persoon 135 minuten GEVELOPMETING MET FOTORECTIFICATIE (IN IMAGEMAP) Dezelfde eenvoudige gevel zal nu gefotografeerd worden met een digitaal fototoestel en er zullen enkele punten (minimum 5) verspreid over de gevel reflectorloos worden ingemeten met een totaal station. Daarna kan de foto gerectificeerd worden, in dit geval met behulp van de gratis software Imagemap. De software dient ook als plugin voor autocad en kan de gerectificeerde foto dus inladen in autocad om ze daar te bewerken of als basis te dienen om de contouren te tekenen. Voor Imagemap is het ook nodig om een lenskalibratie te doen maar aangezien deze kalibratie slechts één keer moet gebeuren en kan herbruikt worden in andere fotorectificaties tellen we deze niet mee in de tijdsduur OPMETING MET BEELDOPNAME Voor een fotorectificatie is slechts één foto van de gevel voldoende, op voorwaarde dat de nodige informatie in hetzelfde vlak ligt. aantal externe foto s 1 tijdsduur beeldopname 1 minuut IWT-TETRAproject 3D4SURE 20 26

21 OPMETING VAN CONTROLEPUNTEN Er worden met een totaalstation controlepunten ingemeten van de gevel vanuit één standpunt. aantal posities totaal station 1 aantal ingemeten punten 12 tijdsduur opmeting 15 minuten VERWERKINSPROCES WORKFLOW -Voor de verwerking in imagemap, wordt er eerst in imagemap zelf best een kalibratie gedaan van de camera met de gebruikte lens, om de lensdistorties uit de foto s te kunnen halen. Eens zo n kalibratie is gebeurd kan dit voor elk project met die camera en lens gebruikt worden, daarom tellen we deze tijd niet mee in de vergelijking. -Daarna kan de foto ingeladen worden in imagemap en kunnen de controlepunten aangeduid worden. Als men klaar is wordt dit als een imagemapbestand opgeslagen. -Als men daarna Autocad opent, kan men een imagemap plugin voor autocad gebruiken zodat het bestand dat net gecreëerd is, in autocad kan ingelezen worden volgens schaal en de coördinaten van de controlepunten. Hierbij is het wel belangrijk dat het imagemapbestand en het autocadbestand in dezelfde folder staan. -Daarna kan men hier lijntekeningen of zelfs draadmodellen op gaan produceren. Figuur 3-1: screenshot van de software imagemap Tijdsduur verwerking Tijdsduur effectieve verwerking door persoon 16 minuten 15 minuten Verder hebben we ook nog de bekomen gerectificeerde foto gebruikt als onderlegger in autocad om hier een lijntekening van te maken. IWT-TETRAproject 3D4SURE 21 26

22 Figuur 3-10: screenshot van de software imagemap als plugin in autocad Tijdsduur lijntekening maken 35 minuten RESULTAAT Figuur 3-11: gerectificeerde foto bekomen in imagemap IWT-TETRAproject 3D4SURE 22 26

23 Tijdsduur werk door persoon 32 minuten Figuur 3-12: lijntekening bekomen in autocad met gerectificeerde foto als onderlegger Tijdsduur werk door persoon 52 minuten VERGELIJKING IMAGING STATION + ELCOVISION Voor Elcovision werden er 2 opstelpunten gebruikt om elk (belangrijk) punt op minstens 2 foto s te kunnen zien, wat noodzakelijk is om voorwaartse insnijding te kunnen doen. Voor de kwaliteit van de foto s geldt hetzelfde als bij de test met de complexe gevel, de belichting varieert nogal fel per foto. Ook zijn de panoramafoto s niet bruikbaar maar enkel de aparte foto s. Bovendien duurt het lang om de foto s te maken met de imaging station omwille van de kleine diafragma-opening. IMAGEMAP Voor de fotorectificatie was 1 opstelpunt voor een totaalstation voldoende om enkele controlepunten in te meten, daarnaast was het voldoende om één foto te maken met een gewone camera. Zoals uit de cijfers blijkt is dit een stuk sneller dan de vorige methode en ook éénvoudiger. IWT-TETRAproject 3D4SURE 23 26

24 4. CONCLUSIE Uit de testen die zijn uitgevoerd, blijkt dat de imaging stations op dit moment nog geen efficiënt alternatief vormen om aan fotogrammetrie te doen, alleszins toch niet voor het bekomen van een hele geometrie van een voorwerp, hoogstens voor enkele punten. Zelfs al is de oriëntatie van de camerastandpunten gekend, het grootste voordeel van de imaging stations, toch zorgen de beperkingen van de ingebouwde camera s voor nog te veel hindernissen. Bovendien gebeurt in de meest recente software deze oriëntatie van de foto s al automatisch en levert deze in veel gevallen al behoorlijk goede resultaten. 4.1 BEPERKINGEN Op dit moment hebben de huidige generaties imaging stations nog een aantal beperkingen die ze ervan weerhouden om op een efficiënte manier fotogrammetrische verwerkingen te kunnen doen. OPSTELPUNTEN IMAGING STATION De foto s zullen in veel gevallen maar vanuit enkele punten worden genomen omdat het totaalstation ook elke keer opgesteld moet worden en dit telkens een zekere tijd in beslag neemt. Het opstellen van de imaging station op een nieuw stationpunt heeft nu een tijdsduur van gemiddeld 5 a 10 minuten en haalt de efficiëntie voor een foto-opname dus enorm naar beneden aangezien een gewone foto kan immers gemaakt worden op enkele seconden. Dus in het geval van de erfgoedcase met veel insprongen en uitsprongen zal dit simpelweg te arbeidsintensief zijn omdat er veel camerastandpunten voor nodig zijn. Zelfs voor een simpel gevelvlak is het niet zo praktisch om stereofotogrammetrie toe te passen omwille van minimum 2 opstellingen die hetzelfde moeten kunnen zien daar waar een reflectorloze opmeting slechts 1 opstelling nodig heeft. -Bij de huidige generatie imaging stations hebben de ingebouwde camera s nog niet dezelfde flexibiliteit als gewone digitale fototoestellen qua instellingen, wat vooral nadelig is om een goede belichting te bekomen. INGEBOUWDE CAMERA Ook de beeldhoek is zeer beperkt bij de ingebouwde camera s, al bestaat wel de optie om panoramafoto s te maken. Dit zorgt wel voor een langere tijdsduur om een bepaalde oppervlakte te kunnen dekken. Voor een enkele foto kan het namelijk al snel 10 seconden duren omwille van de kleine diafragma-opening die lange sluitertijden met zich meebrengt. Daarbovenop komt ook nog dat de panoramafoto na afloop van de aparte foto s automatisch de foto al aan elkaar stitcht (plakt) en dit proces kan ook al gauw 5 minuten duren. Indien er een panorama wordt gemaakt van een gekozen zone, dan zal de camera ook steeds linksboven beginnen met zijn eerste foto. Hier speelt dan ook nog eens het bijkomende probleem dat standaard de belichtingswaarde van de eerste foto wordt gebruikt voor de overige foto s. Aangezien de eerste foto dikwijls een blauwe hemel zal tonen wordt de rest van de foto onderbelicht. Er is in de nieuwe firmware echter een extra optie bijgekomen en deze laat toe om voor elke aparte foto de automatisch gekozen belichtingswaarde toe te kennen. Dit maakt de foto meer leesbaar en duidelijk maar maakt het wel tot een soort lappendeken van belichtingswaardes. De fotokwaliteit van de imaging station is voorlopig dus nog niet dezelfde als die van een degelijk digitaal fototoestel, ook kan men veel meer instellingen aanpassen bij deze laatste wat belangrijk is voor een goede belichting. Bij de imaging stations kan men enkel kiezen uit een aantal opties bij de resolutie en een aantal waardes voor de belichting. Het feit dat de ingebouwde camera die gebruikt wordt voor de panoramafoto s niet coäxiaal is (niet in de draaias van de imaging station ligt), maar enkele centimeters erboven, zorgt dan ook nog eens voor parallax tussen de verschillende aparte foto s onderling. Het zijn dus enkel de aparte foto s die gebruikt kunnen worden voor nauwkeurige fotogrammetrie. IWT-TETRAproject 3D4SURE 24 26

Photomodeler Scanner: Workflow

Photomodeler Scanner: Workflow KAHO St-Lieven GENT Thomas More MECHELEN 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project Photomodeler Scanner: Workflow Inhoud 01. Importeren foto s en automatische oriëntatie 02. geometrie

Nadere informatie

Autodesk Recap Photo: Workflow

Autodesk Recap Photo: Workflow KAHO St-Lieven GENT Thomas More MECHELEN 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project Autodesk Recap Photo: Workflow Inhoud 01. Inloggen 02. Foto s uploaden 03. Creëer een voorlopig 3D-model

Nadere informatie

Aandachtspunten voor terrestrische foto-opname bij bouwkundig en archeologisch erfgoed

Aandachtspunten voor terrestrische foto-opname bij bouwkundig en archeologisch erfgoed KAHO St-Lieven GENT Thomas More MECHELEN 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project Aandachtspunten voor terrestrische foto-opname bij bouwkundig en archeologisch erfgoed Inhoud 1. Keuze

Nadere informatie

WP5 Vergelijking van de verwerkingspakketten met aandacht voor de vereisten van de eindgebruiker

WP5 Vergelijking van de verwerkingspakketten met aandacht voor de vereisten van de eindgebruiker KAHO St-Lieven GENT Thomas More MECHELEN 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project WP5 Vergelijking van de verwerkingspakketten met aandacht voor de vereisten van de eindgebruiker Auteurs:

Nadere informatie

Gebruikersgroep vergadering III 15 oktober 2013

Gebruikersgroep vergadering III 15 oktober 2013 Onderwerp: Verslag derde gebruikersgroepvergadering van 3D4SURE Plaats: Katholieke Hogeschool Gent Datum: 15 oktober 2013 1. Aanwezigen 1.1 Projectleden Liesbet Cockx (Lessius Mechelen), Bjorn van Genechten

Nadere informatie

De fotogrammetrie bij het NGI

De fotogrammetrie bij het NGI De fotogrammetrie bij het NGI 1. Inleiding De fotogrammetrie is de techniek die toelaat metingen te verrichten vanaf foto s (of volgens de ontwikkelingen gedurende de laatste jaren metingen te verrichten

Nadere informatie

Werkpakket 4.2 Handleiding ter bevordering van de nauwkeurigheid en efficiëntie

Werkpakket 4.2 Handleiding ter bevordering van de nauwkeurigheid en efficiëntie KAHO St-Lieven GENT Thomas More Mechelen 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project 3D4SURE Werkpakket 4.2 Handleiding ter bevordering van de nauwkeurigheid en efficiëntie Auteurs: Jasper

Nadere informatie

Het maken van panorama foto s en de keuze van het correcte rotatiepunt van de camera.

Het maken van panorama foto s en de keuze van het correcte rotatiepunt van de camera. Het maken van panorama foto s en de keuze van het correcte rotatiepunt van de camera. Definitie Een panoramafoto maak je door meerdere opnames van de scène samen te voegen tot één panoramafoto. De verschillende

Nadere informatie

Opleiding totaalstation

Opleiding totaalstation Opleiding totaalstation Verloop van de dag Inhoud Lieselot Christiaen VTI BRUGGE Verwelkoming Theoretische benadering: Ontstaan totaalstation Algemene werking Toepassingen Benodigdheden Algemene werking

Nadere informatie

IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING II 27 MAART 2013

IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING II 27 MAART 2013 IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING II 27 MAART 2013 1 AGENDA Voorstelling van de resultaten uit WP1 Verkenning van 3D Fotogrammetrie Stand van zaken en eerste resultaten uit WP2 Gevalstudies

Nadere informatie

Scherptediepte. Inleiding

Scherptediepte. Inleiding Inleiding In ieder objectief vinden we een diafragma. Het diafragma bestaat uit een aantal lamellen, die tesamen openingen met verschillende diameters kunnen vormen. Doordat het diafragma deze verschillende

Nadere informatie

Het gebruik van filters bij landschapsfotografie. Myriam Vos

Het gebruik van filters bij landschapsfotografie. Myriam Vos Het gebruik van filters bij landschapsfotografie Waarom zijn er filters nodig? Het dynamisch bereik van een camera is de verhouding van het felste licht tot het zwakste licht dat nog kan worden waargenomen.

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen OPDRACHTKAART AV-01-02-01 De fotocamera Voorkennis: Geen Intro: We kunnen fotocamera s verdelen in twee grote groepen, namelijk analoge camera s en digitale camera s. Door middel van deze opdracht krijg

Nadere informatie

Foto's op de computer

Foto's op de computer Foto's op de computer 1. hardware het fototoestel is het belangrijkste hardwareapparaat. Waar let je op bij de aankoop: de resolutie (aantal pixels): hoe hoger de resolutie, hoe beter de foto's. Vooral

Nadere informatie

Een panoramafoto maken in Photoshop CS2

Een panoramafoto maken in Photoshop CS2 Een panoramafoto maken in Photoshop CS2 Marc Cielen - Versie 1.0 - Februari 2006 - Alle foto s en illustraties: marc-en-ciel Alles uit deze uitgave mag vrij verspreid en gekopieerd worden, mits vermelding

Nadere informatie

Figuur 1: gekleurde pixels op een digitale sensor

Figuur 1: gekleurde pixels op een digitale sensor Wat zijn megapixels en waarom moet ik mij daar druk om maken? De afgelopen jaren zijn alle camera fabrikanten bezig geweest met een zogenaamde Megapixel oorlog. De ene fabrikant adverteerde met de nieuwste

Nadere informatie

Driedimensionale Lasserscanning

Driedimensionale Lasserscanning Hogeschool Gent Faculteit Natuur en Techniek Academiejaar 2014-2015 Topometrie 1: Meetmethodes 1 Driedimensionale Lasserscanning Devin De Brabander 1 ste Bachelor vastgoed landmeten INLEIDING Lasserscanning

Nadere informatie

Deel 1. Wat is HDR fotografie?.

Deel 1. Wat is HDR fotografie?. Deel 1. Wat is HDR fotografie?. Inleiding. Met het intrede van de digitale fotografie is ook de beeldbewerkingsoftware in een stroomversnelling geraakt. Eén van de meest recente ontwikkelingen is de High

Nadere informatie

SCHERPSTELLEN DIGITALE FOTOGRAFIE VAN OPNAME TOT AFDRUK HOOFDSTUK 3

SCHERPSTELLEN DIGITALE FOTOGRAFIE VAN OPNAME TOT AFDRUK HOOFDSTUK 3 3 SCHERPSTELLEN HOOFDSTUK 3 DIGITALE FOTOGRAFIE VAN OPNAME TOT AFDRUK Dit is hoofdstuk 3 van het boek waarin de volledige workflow voor de digitaal werkende fotograaf wordt behandeld. Wanneer u op de hoogte

Nadere informatie

Diafragma, hoe werkt het

Diafragma, hoe werkt het Diafragma, hoe werkt het DOOR KENNETH VERBURG IN BASISCURSUS - 172 REACTIES Onderdeel van de serie 1. Basiskennis Starten met een spiegelreflexcamera Diafragma, hoe werkt het De beste sluitertijd kiezen

Nadere informatie

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Dit artikel geeft je 10 praktische fotografie tips omtrent compositie, camera instellingen en belichting, die je zullen helpen betere landschapsfoto's te maken.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Real-Time Tachymetermodule

Gebruikershandleiding. Real-Time Tachymetermodule Gebruikershandleiding Real-Time Tachymetermodule juli 2005 Inhoudstabel INHOUDSTABEL...2 INLEIDING :...3 BEPALEN VAN HET STANDPUNT :...4 LOKALE STATIONERING :...4 DE REFLECTORHOOGTE :...5 DE PROTOCOL FILE

Nadere informatie

Basisbegrippen in de fotografie

Basisbegrippen in de fotografie Basisbegrippen in de fotografie Met betrekking tot belichting Aanleiding: De aanleiding voor het houden van deze presentatie zijn de verzoeken die gedaan zijn tijdens de introductie op de eerste clubdag

Nadere informatie

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage HDR- FOTOGRAFIE Inleiding Wanneer je door de zoeker van je al dan niet spiegelreflex camera kijkt en een prachtige scène hebt waargenomen en vastgelegd, dan is er naderhand soms enige teleurstelling wanneer

Nadere informatie

Het doel. is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie.

Het doel. is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie. De Basis 1 Het doel is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie. Hoe je het juiste objectief moet kiezen, op welke wijze je de basisfuncties van je camera optimaal kan instellen.

Nadere informatie

Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field)

Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field) Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field) Eerst en vooral een kleine herhaling: Het Diafragma of Lensopening. Als je de technische specs van je lens bekijkt,

Nadere informatie

Foto's op de computer met xp

Foto's op de computer met xp Foto's op de computer met xp Hardware : Het fototoestel is het belangrijkste hardware-apparaat. Waar let je op bij de aankoop: - resolutie (aantal pixels): hoe hoger de resolutie, hoe beter de foto's.

Nadere informatie

Hoe maak ik een panoramafoto?

Hoe maak ik een panoramafoto? Hoe maak ik een panoramafoto?. Benodigdheden voor een panoramafoto Om een panoramafoto te maken die perfect te plakken is in je software leg ik hier uit hoe je een panoramafoto maakt met behulp van een

Nadere informatie

TRIMBLE ENGINEERING OPLOSSINGEN TUNNELS EN MONITORING

TRIMBLE ENGINEERING OPLOSSINGEN TUNNELS EN MONITORING TRIMBLE ENGINEERING OPLOSSINGEN TUNNELS EN MONITORING ERIK SCHÜTZ & TOMAS LARSSON TRIMBLE ENGINEERING & CONSTRUCTION GROUP WESTMINSTER, COLORADO, USA DECEMBER 2007 www.trimble.com www.coudere.be Pag 1

Nadere informatie

Een Time- Lapse, wat is het en hoe begin je er aan?

Een Time- Lapse, wat is het en hoe begin je er aan? Een Time Lapse, wat is het en hoe begin je er aan? Wie heeft nog nooit zo n filmpje gezien waarbij bv. de wolken ongewoon snel over een landschap glijden, of waarbij de personen in beeld als mini mensjes

Nadere informatie

Reader 37. Workshop Fotografie. September 2007 Mediatheek Moller Tilburg

Reader 37. Workshop Fotografie. September 2007 Mediatheek Moller Tilburg Reader 37 Workshop Fotografie September 2007 Mediatheek Moller Tilburg 2 Inhoudsopgave 1 Theorie van fotografie.. 4 1.1 Diafragma en sluitertijd. 4 1.2 Pixels. 8 1.3 Bestandgrootte.. 9 1.4 Scherpte/diepte.

Nadere informatie

SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2

SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2 SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2 Inleiding Een aantal factoren speelt een rol bij het maken van een goede foto. In de eerste plaats het onderwerp en dan vooral de manier waarop het onderwerp is ingekaderd.

Nadere informatie

Fotografie: van opname tot archivering deel 1. Bruno Vandermeulen

Fotografie: van opname tot archivering deel 1. Bruno Vandermeulen Fotografie: van opname tot archivering deel 1 Bruno Vandermeulen 6 7 8 9 10 11 12 1 3 Wat is een camera? Zwarte doos: camera obscura Sensor Sluiter Objectief Diafragma Sensor Pixels Grootte 15 16 Camera

Nadere informatie

Timelapse video maken met LR 3

Timelapse video maken met LR 3 Timelapse video maken met LR 3 Een Engelstalige website met uitleg is hier te vinden : http://lightroom-news.com/2009/10/28/direct-timelapse-video-export-from-lightroom/ Praktisch : Om timelapse video

Nadere informatie

Productfotografie in je eigen thuisstudio

Productfotografie in je eigen thuisstudio Productfotografie in je eigen thuisstudio Kenneth Verburg De feestdagen zitten er weer aan te komen en dus vallen er wekelijks tientallen folders met aanbiedingen door de brievenbus waarin de laatste producten

Nadere informatie

Gebruikersgroep vergadering I 22 Oktober 2012

Gebruikersgroep vergadering I 22 Oktober 2012 Onderwerp: Verslag van de eerste gebruikersgroep van 3D4SURE Plaats: Lessius Mechelen Campus De Nayer Datum: 22 oktober 2012 1. Aanwezigen 1.1 Projectleden Liesbet Cockx (Lessius Mechelen), Bjorn van Genechten

Nadere informatie

Filmpje maken in Picasa

Filmpje maken in Picasa Filmpje maken in Picasa De veranderingen in Picasa 3.6 en 3.8 spelen voor dit onderwerp geen rol - hoogstens zijn er kleine verschillen in de schermafbeeldingen. Zie Intro Picasa 3.6NL en Intro Picasa

Nadere informatie

Overwegingen bij het kopen van een digitale foto camera.

Overwegingen bij het kopen van een digitale foto camera. Overwegingen bij het kopen van een digitale foto camera. Prijs, vorm, kleur en koopmoment. Digitale fotocamera's met verwisselbare lens t.o.v. camera's met vaste lens. Minimum aantal pixels. Lengte breedte

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING I 22 OKTOBER 2012

IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING I 22 OKTOBER 2012 IWT-TETRA PROJECT 120162 GEBRUIKERSGROEPVERGADERING I 22 OKTOBER 2012 1 TETRA-PROJECT - Tetra-project: TEchnologieTRAnsfer - Doel: kennis/technologie transfereren naar bedrijven - Uitgevoerd door kennisinstellingen

Nadere informatie

Informatie over Lenzen

Informatie over Lenzen Informatie over Lenzen Camera CCD Sensor: De grootte van de camerabeeld sensor (CCD) beïnvloed ook de kijkhoek, waarbij de kleinere beeldsensoren een smallere kijkhoek creëren wanneer gebruikt met eenzelfde

Nadere informatie

21 x 16 / 0,4 m 38 x 28 / 0,3 m (optioneel verkrijgbaar) 11 x 8,5 / 1,2 m (optioneel verkrijgbaar)

21 x 16 / 0,4 m 38 x 28 / 0,3 m (optioneel verkrijgbaar) 11 x 8,5 / 1,2 m (optioneel verkrijgbaar) Warmtebeeldcamera PCE-TC 9 warmtebeeldcamera met autofocus / 384 x 288 pixels / IP 50 behuizing / realtime overdracht van de warmtebeeldcamera naar de PC / digitale camera met 3.0 megapixels / vídeo-uitgang

Nadere informatie

Verkleinen- en uploaden van beelden

Verkleinen- en uploaden van beelden Verkleinen- en uploaden van beelden Deze handleiding is opgebouwd rond eenvoudig te gebruiken programma s die verkrijgbaar zijn in het Nederlands en te installeren zijn onder Windows XP, Vista en Windows

Nadere informatie

Verscherpen in Photoshop

Verscherpen in Photoshop Verscherpen in Photoshop Je ontkomt er bijna zelden aan om een foto nog net iets te verscherpen in Photoshop. Of je de foto nu afdrukt of dat het puur voor internet bedoeld is, een verscherpte foto oogt

Nadere informatie

Werkpakket 3.4 Panoramische fotogrammetrie

Werkpakket 3.4 Panoramische fotogrammetrie KAHO St-Lieven GENT Thomas More Mechelen 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project 3D4SURE Werkpakket 3.4 Panoramische fotogrammetrie Auteurs: Björn Van Genechten KaHo Sint-Lieven Jasper

Nadere informatie

SENSOR op stof en vlekken controleren

SENSOR op stof en vlekken controleren SENSOR op stof en vlekken controleren Camera: Jpeg. Om sneller te kunnen kijken op de computer. ISO op 100. Brandpuntsafstand 50 mm of meer. Scherpinstelling op handmatig (MF). a. Effen wit vel: Scherpstelling

Nadere informatie

Werkpakket 4.1 Evalueren van de 3D modellen

Werkpakket 4.1 Evalueren van de 3D modellen KAHO St-Lieven GENT Thomas More Mechelen 3D PHOTOGRAMMETRY FOR SURVEYING ENGINEERING IWT TETRA project 3D4SURE Werkpakket 4.1 Evalueren van de 3D modellen Auteurs: Jasper Wisbecq KaHo Sint-Lieven Björn

Nadere informatie

B IJLAGE F OTO S OVERZETTEN VAN CAMERA NAAR COMPUTER

B IJLAGE F OTO S OVERZETTEN VAN CAMERA NAAR COMPUTER B IJLAGE F OTO S OVERZETTEN VAN CAMERA NAAR COMPUTER Als je foto s wenst te bewerken in Adobe Photoshop Elements moet je deze foto s eerst overzetten van de camera naar de computer Soms wordt er een programma

Nadere informatie

Digitaliseren van dia s en negatieven

Digitaliseren van dia s en negatieven Waarom digitaliseren? Vóór het digitale tijdperk werkten we met zogenaamde analoge fototoestellen geladen met een negatief of dia. Negatieven werden afgedrukt en in het beste geval gekleefd in een fotoalbum.,

Nadere informatie

Spoilerfoto s meenemen op een GPSr.

Spoilerfoto s meenemen op een GPSr. Spoilerfoto s meenemen op een GPSr. Zou het niet handig zijn als je onderweg ook je spoilerfoto s kan bekijken zonder dat ze je eerst moet uitprinten? Een voorwaarde is dat de GPSr een fotoviewer bevat.

Nadere informatie

Nederlandse versie. Inleiding. Inhoud van de verpakking. Belangrijk! WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel

Nederlandse versie. Inleiding. Inhoud van de verpakking. Belangrijk! WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel Inleiding Allereerst hartelijk dank voor de aanschaf van de Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel. Met deze webcam kun je gemakkelijk video- en audiochatten

Nadere informatie

Macro fotografie De eerste is de scherpstelafstand van de lens De tweede belangrijke waarde is de reproductiefactor

Macro fotografie De eerste is de scherpstelafstand van de lens De tweede belangrijke waarde is de reproductiefactor Macro fotografie is volgens velen één van de moeilijkst uit te voeren vormen van fotografie doordat je zo dicht op je onderwerp zit en dat je diafragma ver open is je slechts enkele millimeters hebt om

Nadere informatie

Fotograferen van microscoopbeelden was in het analoge tijdperk een moeizame bezigheid

Fotograferen van microscoopbeelden was in het analoge tijdperk een moeizame bezigheid Fotograferen van Microscoopbeelden Johan Steketee Jan Vethlaan 9, 3141 KJ Maassluis Steketee, J. 2010. Photography through the microscope. Coolia 53(4): 181 185. Recent developments in digital microscope

Nadere informatie

LOREO MACRO 3D LENS. Tips voor het gebruik

LOREO MACRO 3D LENS. Tips voor het gebruik LOREO MACRO 3D LENS Tips voor het gebruik De Loreo 3D Macro Lens biedt een unieke mogelijkheid voor het maken van macrofoto s in 3D. Net als elke macrolens vergt ook de Loreo een doordachte aanpak voor

Nadere informatie

Filmen met een digitaal fototoestel

Filmen met een digitaal fototoestel Filmen met een digitaal fototoestel 1 Op http://makeinternettv.org/ vind je heldere instructies over alle stappen in het filmen met een digitaal fototoestel, van aankoop van materiaal tot het publiceren

Nadere informatie

Licht op locatie. Inleiding:

Licht op locatie. Inleiding: Licht op locatie. Inleiding: We bedoelen met licht op locatie in elk geval niet het opheffen van een tekort aan licht, zoals in de meeste gevallen kunstlicht gebruikt wordt. Hieronder vallen alle omstandigheden,

Nadere informatie

Uitleg opnamens met een digitale camera

Uitleg opnamens met een digitale camera Uitleg opnamens met een digitale camera Telescopen Telescoop 152mm William Optics van volkssterrenwacht Orion. Op dit moment staat de telescoop in gesteld voor naar de zon te kijken. Aan de voorkant van

Nadere informatie

Instellingen. Afbeelding 3.1 Boven op een spiegelreflexcamera. draaiknop waarmee de M-stand kan worden ingesteld.

Instellingen. Afbeelding 3.1 Boven op een spiegelreflexcamera. draaiknop waarmee de M-stand kan worden ingesteld. Instellingen 3 Hoe geavanceerd de camera ook is, met mondfotografie zijn de beste resultaten te bereiken door manueel te werken. Dit hoofdstuk zal dat duidelijk maken. Omdat de instelling van de verschillende

Nadere informatie

Voorbereidingen thuis

Voorbereidingen thuis - concept - (versie 2, 20 januari 2011) Voorbereidingen thuis Scenario U ontwerpt thuis (of in het FabLab) een visitekaartje. Bijvoorbeeld met uw logo en contactgegevens. Achtergrondinformatie De volgende

Nadere informatie

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering Tunnelmetingen De Laserscanning benadering M25-tunnels Bell Common en Hatfield (Verenigd Koninkrijk) Opdrachtgever: Highways Agency Uitvoerders: TerraImaging en Mason Land Surveys De vraag naar meet-informatie

Nadere informatie

Leica ScanStation 2 Een Nieuw Niveau van Veelzijdigheid en Snelheid voor Laser Scanners

Leica ScanStation 2 Een Nieuw Niveau van Veelzijdigheid en Snelheid voor Laser Scanners Leica ScanStation 2 Een Nieuw Niveau van Veelzijdigheid en Snelheid voor Laser Scanners Met een 10-voudige verbetering van de maximale scansnelheid en de volledige vrijheid en nauwkeurigheid van een total

Nadere informatie

Bronvermelding: www.allesoverhetaquarium.nl

Bronvermelding: www.allesoverhetaquarium.nl ! Bronvermelding: www.allesoverhetaquarium.nl!! Het maken van aquarium foto's Voor veel mensen met een aquarium komt er een tijd dat men er foto's van wil maken om het behaalde resultaat voor altijd vast

Nadere informatie

Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x)

Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x) Rodin installatiehandleiding (vanaf versie 2.1.xxx.x) Introductie De Rodin applicatie bestaat uit een programma en een database. Het programma zal altijd lokaal op uw computer worden geïnstalleerd, terwijl

Nadere informatie

Wilt u zelf vector kaarten maken voor uw garmin kijk dan op GPS-info.nl/custom_maps.php.

Wilt u zelf vector kaarten maken voor uw garmin kijk dan op GPS-info.nl/custom_maps.php. SOFTWARE > GARMIN CUSTOM MAPS Met de laatste Firmware van de Garmin Colorado, oregon en dakota kunt uzelf jpg kaarten laden in de gps. De eerste informatie stond al op GPS-info.nl/nieuws, toch heb ik een

Nadere informatie

Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens

Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens Fotografie de basiskennis! Waarom? Analoog of digitaal blijft gelijk! Basiskennis is onontbeerlijk! Beter inzicht in wat

Nadere informatie

Bestandsformaten in de digitale fotografie: RAW of JPeg

Bestandsformaten in de digitale fotografie: RAW of JPeg Bestandsformaten in de digitale fotografie: RAW of JPeg De digitale camera is een waar rekenwonder. Het licht dat op de beeldsensor valt, wordt door een beeldprocessor (of zelfs twee processors) omgezet

Nadere informatie

Handleiding www.chiromeisjeszwaneven.be (v2).

Handleiding www.chiromeisjeszwaneven.be (v2). Handleiding www.chiromeisjeszwaneven.be (v2). Agenda Ga naar www.chiromeisjeszwaneven.be/admin en kies voor agenda. Log in met je gebruikersgegevens van het admingedeelte van de agenda. Pagina na het inloggen:

Nadere informatie

WIDM Exam. Handleiding. Gemaakt met liefde door:

WIDM Exam. Handleiding. Gemaakt met liefde door: WIDM Exam Handleiding Gemaakt met liefde door: 1 Wat is WIDM Exam? WIDM Exam is test- en executiesoftware. Dat houdt in dat WIDM Exam zo veel mogelijk de test en executie uit Wie is de Mol probeert na

Nadere informatie

In dit artikel laat ik aan de hand van een paar recente voorbeelden zien hoe je zelf je eigen panoramafoto s kunt nemen en bewerken.

In dit artikel laat ik aan de hand van een paar recente voorbeelden zien hoe je zelf je eigen panoramafoto s kunt nemen en bewerken. Panoramafoto s maken en bewerken DOOR Kenneth Verburg Ondanks de komst van ultra-groothoek lenzen kan het soms toch lastig zijn om de kijker een idee te geven van de schaal van grote landschappen. Niet

Nadere informatie

Release Notes CheQpoint 2.0. Versie 30. Efficiency through innovation

Release Notes CheQpoint 2.0. Versie 30. Efficiency through innovation Release Notes CheQpoint 2.0 Versie 30 Efficiency through innovation 1 (PIBU) #CON: Importeren van contracten 1.1 Doelstelling Het doel van deze tool is om de vorige contracten, uit een ander softwarepakket,

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

Posters maken in PowerPoint

Posters maken in PowerPoint Posters maken in PowerPoint Een mini handleiding Nieuwe Media Dienst 2009 http://www.ua.ac.be/icnmd 1. Algemeen Het printen van grote posters is een kostbare zaak en duurt lang. Om mislukkingen te vermijden

Nadere informatie

Kleurbeheer; altijd de juiste kleuren

Kleurbeheer; altijd de juiste kleuren Kleurbeheer; altijd de juiste kleuren Wellicht heb je het al eens meegemaakt; hard gewerkt om een opname helemaal perfect te maken. Elke oneffenheid verwijderd, de kleuren exact naar smaak afgesteld en

Nadere informatie

Verkorte handleiding voor het verkleinen van digitale foto s t.b.v. MS-powerpoint-presentaties. Blad 1 van 6 - Auteur: Sjoerdt

Verkorte handleiding voor het verkleinen van digitale foto s t.b.v. MS-powerpoint-presentaties. Blad 1 van 6 - Auteur: Sjoerdt Blad 1 van 6 - Auteur: Sjoerdt Dit verhaal is toegespitst op gebruikers van de besturingssystemen MS-XP en MS-Vista. Ik ga ervan uit dat gebruikers van software op systemen als OS/2 en Linux voldoende

Nadere informatie

WIDM Exam. Handleiding. (Om snel te beginnen: Ga door naar Testen maken en Groepsmodus )

WIDM Exam. Handleiding. (Om snel te beginnen: Ga door naar Testen maken en Groepsmodus ) WIDM Exam Handleiding - Opstartprobleem - Taal veranderen - Apart aantal punten per vraag - Aangepaste schermgeluiden - Meerdere computers - Testen maken - Groepsmodus - Functies per tabblad - Nyantastisch

Nadere informatie

User Manual. ID station and ID station pro. December 2011. Page 1 ID station User Manual

User Manual. ID station and ID station pro. December 2011. Page 1 ID station User Manual Gebruikers Handleiding ID station and ID station pro December 2011 Page 1 Introductie Dit is de gebruikershandleiding van ID station, het biometrische pasfoto system. Deze gebruikershandleiding helpt u

Nadere informatie

OpenStreetMap op je Garmin zumo

OpenStreetMap op je Garmin zumo OpenStreetMap op je Garmin zumo NEXT Motorreizen Commerciële kaarten van Garmin zijn lang niet altijd up to date. Soms wil je naar landen waarvan je geen kaartmateriaal hebt. Bijv Amerika of Wit Rusland.

Nadere informatie

Hoe maak je een HDR-foto?

Hoe maak je een HDR-foto? Hoe maak je een HDR-foto? De eerste vraag is natuurlijk; wat is HDR. HDR staat voor High Dynamic Range en betekent niets meer en minder dat je gewoon een heel groot verschil van donker naar licht in je

Nadere informatie

Handleiding. Maak gemakkelijk een fotoboek

Handleiding. Maak gemakkelijk een fotoboek Handleiding Maak gemakkelijk een fotoboek In deze handleiding voor de software van FotoboekShop.nl worden alle stukjes met behulp van afbeeldingen overzichtelijk uitgelegd, zodat je stap voor stap je fotoproduct

Nadere informatie

LEEUWINGA Mechanica, Electronica CNC-Cadcam systemen

LEEUWINGA Mechanica, Electronica CNC-Cadcam systemen DESKCNC Hoe nu te beginnen? Dit is een toelichting voor gebruikers welke een demo versie hebben gekregen van DESKCNC van CARKEN & Co. Deskcnc bestaat eigenlijk uit drie delen a- CAM module, b-cnc Editor,

Nadere informatie

Digitale Fotografie. 11 oktober 2005 - Door Jeff Ceuppens

Digitale Fotografie. 11 oktober 2005 - Door Jeff Ceuppens Digitale Fotografie 11 oktober 2005 - Door Jeff Ceuppens Welkom aan alle digitale fotografen Het doel van deze avond: Informatie over digitale fotografie GEEN one man show, maar.. Een dialoog onder geïnteresseerden

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

Willem-Jan Hoeffnagel WORKFLOW IN NATUURFOTOGRAFIE

Willem-Jan Hoeffnagel WORKFLOW IN NATUURFOTOGRAFIE Willem-Jan Hoeffnagel WORKFLOW IN NATUURFOTOGRAFIE IS ER EIGENLIJK EEN PROBLEEM? Eigenlijk niet als Je alleen maar vakantie kiekjes maakt Hooguit 100 foto s per jaar maakt Je ze groepeert per gebeurtenis

Nadere informatie

Handleiding harde schijf wissen:

Handleiding harde schijf wissen: Tim de Hoog www.timdehoog.nl v1 Handleiding harde schijf wissen: Tijdens het gebruik van een pc worden er veel gegevens opgeslagen op de harde schijf. Te denken valt aan foto s, documenten, e-mails, films

Nadere informatie

LearnOSM. Onderzoek met behulp van veldformulieren. Overzicht van veldformulieren

LearnOSM. Onderzoek met behulp van veldformulieren. Overzicht van veldformulieren LearnOSM Onderzoek met behulp van veldformulieren Bijgewerkt op 2015-08-22 In dit hoofdstuk zullen we zien hoe we de coördinaten van plaatsen kunnen opnemen zonder een GPS. We zullen gereedschap gebruiken,

Nadere informatie

oplossen. Door meerdere belichtingen te maken en ze samen te voegen in Photoshop vergroot je de dynamiek in je foto.

oplossen. Door meerdere belichtingen te maken en ze samen te voegen in Photoshop vergroot je de dynamiek in je foto. Een DRI maken: Hoofdstuk 1: Wat is een DRI DRI staat voor dynamic range increase en is een techniek om meer dynamiek in je foto aan te brengen. Een normale foto rechtstreek uit je (digitale of analoge)

Nadere informatie

HDS7000 Laserscanner Ultra-High Speed met vergoot bereik

HDS7000 Laserscanner Ultra-High Speed met vergoot bereik > 1miljoen punten / sec HDS7000 Laserscanner Ultra-High Speed met vergoot bereik > 180m bereik HDS7000 Ultra-high Speed Laserscannen voor veeleisende professionals Binnen het toepassingsgebied van 3D laserscanners

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. De grootte (resolutie) van de foto. Richtlijnen voor aangeleverde foto s

1. Inleiding. 2. De grootte (resolutie) van de foto. Richtlijnen voor aangeleverde foto s 1. Inleiding PlantFocus heeft een eigen databank van meer dan 60.000 foto s. Deze foto s worden gratis ter beschikking gesteld op de website voor druk op etiketten. Indien u dat wenst kan u ook eigen foto

Nadere informatie

ICAO Compatible pasfoto s:

ICAO Compatible pasfoto s: ICAO Compatible pasfoto s: Traditionele identiteitsdocumenten worden de laatste jaren vervangen door elektronische. De door de Europese commissie verplichte volgende stap is het eraan toevoegen van biometrische

Nadere informatie

Lenzen. Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel?

Lenzen. Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel? Lenzen Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel? Soorten lenzen Zoom lenzen (b.v. 24-70mm) Superzooooom lenzen (b.v. 18-300mm) Vast lenzen (b.v. 50mm) Soorten lenzen Macro lenzen (b.v. 100mm) (Super)

Nadere informatie

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003

PDF-WORKFLOW. Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 PDF-WORKFLOW Hogeschool Gent 2e kan grafische en reclame vormgeving Departement KASK academiejaar 2002-2003 1.0 Wat is PDF? Portable Document Format Is het standaard formaat voor het uitwisselen van belangrijke

Nadere informatie

Deel 1 Uw camera en de techniek van het fotograferen

Deel 1 Uw camera en de techniek van het fotograferen Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 8 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Systeemeisen ArcSoft PhotoStudio Darkroom 2... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Uw voorkennis... 11

Nadere informatie

Natuur en landschapsfotografie

Natuur en landschapsfotografie Natuur en landschapsfotografie Dirk Claes Natuurfotografie is een zeer populaire vorm van fotografie. Je hoeft heus niet ver te gaan om te kunnen genieten van de natuur. Je eigen tuin, een park in de stad,

Nadere informatie

Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht

Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht Fotografie Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht Leren kijken (juiste informatie vastleggen) Technieken beheersen (camera + belichting) (Bewerken van foto s met Photoshop)

Nadere informatie

De voordelen van de belichtingsregelingen onder creatief gebruik zijn in de meeste gevallen een juist belichte en creatievere foto.

De voordelen van de belichtingsregelingen onder creatief gebruik zijn in de meeste gevallen een juist belichte en creatievere foto. Belichtingsregelingen: Creatief gebruik Dit tweede deel, over het programmakeuzewiel, behandelt het creatief gebruik van belichtingsregelingen. Deze geavanceerde belichtingsregelingen zijn tegenwoordig

Nadere informatie

Handleiding AHN downloaden van PDOK. 27-02-2015 Versie 1.0 Definitief

Handleiding AHN downloaden van PDOK. 27-02-2015 Versie 1.0 Definitief Handleiding AHN downloaden van PDOK Versie 1.0 1 van 10 Verspreiding www.ahn.nl Contact: info@ahn.nl 2 van 10 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Bepalen welk type data nodig is... 3 3 Bepalen van welk gebied

Nadere informatie

Delen van een Arrangement

Delen van een Arrangement Delen van een Arrangement Optie 1: Mail met bijlage. De makkelijkste methode is uiteraard het document te downloaden en vervolgens in zijn geheel als bijlage door te sturen naar andere koorleden. Afhankelijk

Nadere informatie

Deel 5: PowerPoint Scannend

Deel 5: PowerPoint Scannend Deel 5: PowerPoint Scannend De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 5 PowerPoint

Nadere informatie

P L A T O Project Laserscanning: Technologische kennisoverdracht

P L A T O Project Laserscanning: Technologische kennisoverdracht Departement Toegepaste Ingenieurswetenschappen Campus Schoonmeersen Departement Industrieel Ingenieur Campus Gent PLATO WERKPAKKET 6.1 LASERSCANNING: HOE BEGIN IK ERAAN? Handleiding voor beginners Auteurs:

Nadere informatie

Een vis trekken met de vrije hand. CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven

Een vis trekken met de vrije hand. CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven Een vis trekken met de vrije hand CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven Het is al weer enige tijd geleden dat ik wat schreef over CorelDraw. Zoals bekend, een programma met heel veel mogelijkheden. Soms

Nadere informatie