7. De keuze van een elektronische leeromgeving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "7. De keuze van een elektronische leeromgeving"

Transcriptie

1 ICT in het hoger onderwijs De keuze van een elektronische leeromgeving Marja Verstelle, Bas de la Parra en Peter Sloep Begin 2002 hebben verreweg de meeste instellingen voor hoger onderwijs één of meerdere leermanagementsystemen in gebruik (Droste e.a., 2001). Toch is er voldoende reden om nog in te gaan op de keuzeproblematiek. Een instellingsbrede implementatie is er op 28% van de instellingen. De overige instellingen verkeren in de pilotfase of hebben op één faculteit een bepaalde ELO faculteitsbreed ingevoerd. Vroeg of laat staat men in deze onderwijsinstellingen voor de keuze of men één systeem voor de hele instelling verkiest of niet en zo ja voor welk systeem men kiest. Op basis van welke informatie en argumenten, en via welk proces komt men dan tot een beslissing? Dit hoofdstuk biedt een handreiking bij het opstarten van een keuzetraject. Tegelijkertijd geeft het hoofdstuk u een beeld van mogelijke kwaliteitscriteria voor ELO s. Ook al heeft uw instelling al gekozen voor een ELO krijgt u te maken met de vraag of een nieuwe versie van de ELO met nieuwe mogelijkheden moet worden aangeschaft. En tenslotte kan er een moment komen dat u een andere, meer effectieve ELO wilt gaan gebruiken. De lezer vindt in dit hoofdstuk geen productvergelijkingen. Daarvoor zijn bronnen te raadplegen van onderzoekers die regelmatig ELO s en hun nieuwe versies gedetailleerd testen en vergelijken. Bij een bekend Amerikaans onderzoeksteam (Hall, 2000) zijn vier medewerkers meer dan 5 maanden fulltime bezig met het verzamelen van gegevens en het maken van de productbeschrijvingen. Voor het in het Nederlandse hoger onderwijs doet het CINOP onderzoek in opdracht van SURF (Droste, 2000). Met de voorbereiding, uitvoering en beschrijving van de testresultaten zijn per ELO twee medewerkers ieder circa een week fulltime bezig. We pretenderen in dit hoofdstuk dus niet om dit te evenaren. Zinvoller is het om in te gaan op de vraag wat de lezer aan de verschillende productvergelijkingen kan hebben; paragraaf 7.1 gaat hier op in. Hoewel onderwijskundige criteria bij de selectie van een ELO de belangrijkste zouden moeten zijn, blijkt in de praktijk vaak dat bij het kiezen uit de zogenaamde shortlist andere criteria doorslaggevend zijn: gebruiksvriendelijkheid, bedrijfszekerheid en technische criteria. Dergelijke criteria passeren in de paragraaf 7.2 de revue: in het pioniersstadium van de ELO s stonden keuzeprocessen in een ander perspectief dan vandaag; toen beoordeelde een enthousiaste docent of projectgroep welke ELO voor bijvoorbeeld een vakgroep geschikt was. Tegenwoordig valt er veel te zeggen voor één instellingsbrede, of minimaal faculteitsbrede ELO, wat uiteraard andere eisen stelt aan het systeem en aan het keuzeproces. We zullen in paragraaf 7.2 ook kort ingaan op de argumenten vóór en tegen instellingsbrede standaardisatie. We besluiten het hoofdstuk met aandacht voor het inrichten van het keuzeproces. Eén recept valt niet te geven, maar wel suggesties voor een gestructureerde aanpak en voor wie er een rol in zouden kunnen spelen.

2 De keuze van een elektronische leeromgeving 7.1 Beschrijvingen van ELO s en hoe deze te gebruiken Voor selectiedoeleinden zijn vooral beschrijvingen die uitgaan van een vaste verzameling criteria geschikt. Door het gebruiken van dezelfde verzameling criteria worden vergelijkingen tussen ELO s mogelijk. Bekende vergelijkende onderzoeken zijn die van Hall, Landon en Droste, van respectievelijk Amerikaanse, Canadese en Nederlandse herkomst. In dit hoofdstuk baseren we ons op het onderzoek dat het CINOP in opdracht van SURF voor het hoger onderwijs uitvoert en waarvan de beschrijvingen behalve in de uitgave uit 2000 ook via <http://elearning.surf.nl> beschikbaar zijn en aangevuld en geactualiseerd worden. Onder leiding van Joke Droste voert het CINOP ook onderzoek uit voor BVE sector (voorheen gepubliceerd via het VO, PO of voor bedrijven. Verschillen tussen vergelijkende ELO-onderzoeken De vergelijkende onderzoeken verschillen op een aantal punten van elkaar: a) Naar het type product dat beschreven wordt Hall biedt vergelijkende onderzoeken op het gebied van ELO s, auteurssystemen en Learning Content Management Systems (LCMS en). Voor elk van de drie producten wordt een aparte set van beoordelingscriteria gehanteerd. Landon vergelijkt online education delivery applications (ELO s, auteurssystemen, communicatietools) aan de hand van éénzelfde set criteria. Droste vergelijkt uitsluitend geïntegreerde pakketten (ELO s) die commercieel verkrijgbaar zijn. b) Naar de voorselectie, de keuze van de in het onderzoek betrokken ELO s In het vergelijkend onderzoek van Hall worden 60 ELO s beschreven. In de overige onderzoeken ligt dat aantal veel lager (Droste 14, Landon circa 15). Slechts drie ELO s komen bij alle drie voor. Wereldwijd zijn er meer dan 100 ELO s. Er heeft dus een voorselectie plaatsgevonden. De voorselectie vindt plaats op basis van de volgende overwegingen: Landelijk gebruik. Ieder onderzoek beschrijft alleen ELO s die in de desbetreffende landen gebruikt worden. Het veel grotere aantal beschreven Amerikaanse ELO s weerspiegelt de veel grotere markt voor e-learning in dit land. Soort instellingen. Het onderzoek van Droste beschrijft ELO s die gebruikt worden in het hoger onderwijs. Het Amerikaanse onderzoek is meer gericht op organisaties en het bedrijfsleven, ook al worden onderwijsinstellingen als doelgroep wel genoemd. Efficiëntie. Gegeven het grote aantal ELO s en het werk om deze te beoordelen beschrijft men niet alle ELO s, maar een selectie. Brandon Hall beoordeelt bijvoorbeeld alleen de meest representatieve ELO s per categorie (als Enterprise level, Classroom Management System e.a.). Vergelijkend onderzoek impliceert dus niet volledigheid.

3 ICT in het hoger onderwijs 101 Jaar van beoordeling. De snelheid waarmee ELO s zich ontwikkelen en nieuwe ELO s op de markt komen is groot. Een ELO kan bij een onderzoek op een bepaald tijdstip een heel andere beoordeling krijgen dan een half jaar later. c) Naar de verzameling van beoordelingscriteria De onderzoekers gebruiken verschillende verzamelingen van criteria. Hall hanteert bovendien een veel groter aantal dan de andere onderzoekers. In figuur 1 zetten we de categorieën van criteria naast elkaar. Nut en beperkingen van vergelijkend onderzoek De belangrijkste beperking van het vergelijkend onderzoek is de actualiteit van de gegevens. ELO s verouderen snel, het is dus belangrijk te checken op welke versie van de ELO een beschrijving betrekking heeft. Droste vangt dit enigszins op door nieuwe onderzoeksgegevens via de website te publiceren zodra ze beschikbaar komen. Bij Hall geeft de publicatiedatum van het rapport een indicatie van de actualiteit. Bij Landon is de datum waarop een pagina voor het laatst bewerkt is niet een goede indicatie voor de actualiteit van het productonderzoek. De gebruiker kan zich het beste oriënteren door naar de productversie te kijken. Het raadplegen van een vergelijkend onderzoek is om diverse redenen zinvol. Het geeft allereerst een goed beeld van variabelen die een rol kunnen spelen bij de keuze van een ELO. Het instrument op zich, de criteria die de onderzoekers gebruiken, zijn bruikbaar om een eigen selectie samen te stellen met prioritering of met wegingsfactoren. Dit kan dienen om snel tot een shortlist te komen van bijvoorbeeld vijf nader te onderzoeken ELO s. Ook biedt het vergelijken van scores van ELO s op een bepaald criterium een idee van de mogelijke waarden die zo n criterium kan aannemen. Prijsstelling bijvoorbeeld vertoont grote verschillen tussen de diverse ELO s, zowel qua grondslag van de tarieven als de tarieven zelf. Grondslag kan bijvoorbeeld zijn het aantal gebruikers maar ook het aantal gelijktijdige gebruikers. Verschillen in prijzen bestaan vervolgens in de staffels van aantallen gebruikers en de prijs per afzonderlijke student. Een goed beeld van deze prijsstellingsvarianten helpt enerzijds om eigen wensen aan te scherpen, anderzijds om bij onderhandelingen over de aanschaf betere uitkomsten te krijgen. Hall en Droste bieden ter ondersteuning uitgewerkte kostencases. Tot slot geven de criteria die voor de selectie van belang zijn, ook een helder beeld van de expertise die de organisatie moet inzetten om het keuzeproces zorgvuldig te doen verlopen. Hier komen we in de laatste paragraaf op terug. Voor organisaties die al over een ELO beschikken kan het nuttig blijven met regelmaat dergelijk vergelijkend onderzoek te raadplegen: het geeft zicht op mogelijkheden die andere ELO s bieden. Met behulp van deze informatie kan beter druk op de producent van de eigen ELO uitgeoefend worden om het systeem te upgraden.

4 De keuze van een elektronische leeromgeving Figuur7. 1 De vergelijkers vergeleken Onderzoeker Hall Droste Landon Herkomst VS Nederland Canada Beschreven producten Aantal beschreven systemen Doelgroep Beoordlingscriteria: aantal Beoordelingscriteria: categorieën Adviezen voor inrichting keuzeproces Websites afzonderlijk onderzoek voor ELO', auteurssystemen en Learning Content Management Systems (LCMS en) geïntegreerde ELO s die commercieel verkrijgbaar zijn (14 op website) circa 15 ELO s, auteurssystemen, en communicatie-tools in één onderzoek organisaties, bedrijfsleven (incl. hoger onderwijs hoger onderwijs onderwijs) user interface general functionality customized functionality security systems integration registration content and course management student tracking evaluation and testing tracking reporting training current data standards organisatie communicatie leerstof/toets kosten De tests worden gedaan vanuit de verschillende typen gebruikers: studenten, docent-begeleiders, ontwikkelaars, administrateurs, beheerders. ja ja nee De website van deze commerciële organisatie biedt online bestelprocedures voor vele actuele rapporten waaronder ook klanttevredenheidsonderzoek; voorts links, een lijst met veelgestelde vragen, persberichten, en enkele gratis te raadplegen bronnen. De website die gefinancierd wordt door SURF Educatie<F> biedt aanvullingen van vergelijkend ELO-onderzoek zodra beschikbaar. Daarbij ook actuele informatie over ELO s, achtergronden, gebruikerservaringen, overzichten van wie welk platform gebruikt in Nederland, onderzoek (implementatie en onderwijskundig), discussies, onderwijskundige tips. learner tools support tools technical information Versies van onderzochte producten worden niet duidelijk vermeld (kijk bij Other Limitations). Er zijn vier opties om de gegevens te raadplegen: vergelijking van 2 producten op eigenschappen bekijken per criterium per product vergelijken van 2 producten op geselecteerde criteria vergelijking met zelf ingegeven gewicht en prioriteit van criteria Verder biedt deze nietcommerciële website persberichten van leveranciers over b.v. belangrijke

5 ICT in het hoger onderwijs 103 Praktische gegevens Onderzoek is te downloaden tegen vergoeding van $795 overnames. Beschrijvingen zijn Online te raadplegen. online te raadplegen. Onder de knop Reviews Uitgebreide publicatie is regelmatig nieuw online kosteloos onder hoger vergelijkend onderzoek onderwijsinstellingen van derden. verspreid; nabestellingen voor 14,32 (ex. BTW) bij CINOP. Verdere ondersteuning die vergelijkend onderzoekers bieden De genoemde onderzoeken bieden meer dan alleen beoordelingen. Hall en Droste bieden ook nuttige adviezen voor het uitvoeren van het keuzeproces. Droste gaat in op gebruikssituaties, implementatiefases en opleidingsscenario's, de verschillende rollen en eisen van gebruikers, en mogelijke overwegingen vanuit de problematiek van onderwijsinstellingen. Hall biedt diverse shortlists van ELO s op basis van specifieke vraagstellingen. Ook voor een lijst van vragen die men de producent moet stellen of voor richtlijnen, suggesties en een voorbeeld voor een request for proposal kan men bij Hall terecht. Een request for proposal, een gebruikelijke procedure bij de aanschaf van softwaresystemen, is van belang in de laatste fase van het selectieproces. De shortlist is dan verder gereduceerd tot bijvoorbeeld twee of drie. Men wil de twee of drie producenten een voorstel laten maken op basis waarvan de finale beslissing wordt genomen. Op de site van Landon is het mogelijk om op diverse manieren on-line te vergelijken: zo kan men de beoordelingen van twee ELO s naast elkaar op het scherm laten verschijnen. Het onderzoek van Droste wordt via een website aangevuld met keuze-informatie die minder goed in cijfers te vatten valt maar evenzeer van belang is. Zoals overzichten van alle instellingen in Nederland die het ELO in kwestie gebruiken, informatie-uitwisseling van gebruikersgroepen, uitkomsten van evaluaties van gebruikers en de relatie tussen ELO s en onderwijsvisies in het hoger onderwijs. 7.2 Criteria Onderwijsvisies en de keuze van een ELO Van verschillende kanten wordt benadrukt dat de keuze voor een ELO primair bepaald moet worden door de onderwijsvisie. Dit roept echter een aantal vragen op. Binnen onderwijsinstellingen bestaan verschillende opleidingen met vaak een eigen onderwijsvisie. Betekent dit dat per opleiding een specifieke ELO gekozen moet worden? Wat gebeurt er als een student bij meerdere vakgroepen studeert of als een docent bij meerdere opleidingen doceert? Is het dan wenselijk dat hij of zij met verschillende ELO s moet werken? Is het onderhouden van meerdere ELO s wel financieel en organisatorisch op te brengen? Hoe vast zijn onderwijsvisies overigens en wat gebeurt er als de instelling of onderdelen daarvan een nieuwe visie wil introduceren? Wanneer een ELO eenmaal geïmplementeerd is, zijn de investeringen voor migratie naar een nieuwe ELO aanzienlijk. Het lijkt dus aan te

6 De keuze van een elektronische leeromgeving bevelen om bij het kiezen van een ELO met zoveel mogelijk bestaande en toekomstige onderwijsvisies rekening te houden. Ieder onderwijsleerproces kan gezien worden als een serie leeractiviteiten van de student en onderwijsactiviteiten van de docent. Dit kan vertaald worden in generieke eisen ten aanzien van de digitale ondersteuning van deze activiteiten. Welke faciliteiten zijn nodig voor communicatie, voor het inrichten van eigen groepsactiviteiten, voor het raadplegen van voortgangsinformatie en/of voor het publiceren van onderwijsmateriaal. Op deze manier kan er los van onderwijsvisies toch een serie eisen geformuleerd worden. Deze gedachtegang laat zien dat ELO s te zien zijn als hulpmiddel, vergelijkbaar met boeken, telefoon, tekstverwerker. Voor geheel verschillende onderwijsactiviteiten kan hetzelfde hulpmiddel gebruikt worden. Andere criteria Is de shortlist van ELO s vanuit onderwijskundige overwegingen eenmaal bepaald, dan blijken criteria met betrekking tot technische infrastructuur en bedrijfszekerheidkenmerken in de praktijk een belangrijke rol te spelen. Dit zal technici niet verbazen. Voor de lezer van dit boek, die naar ELO s kijkt vanuit de gedachte van de mogelijke betekenis voor het onderwijs, is dit vaak minder vanzelfsprekend. Bij het beoordelen van deze criteria komt de afdeling in beeld die verantwoordelijk zal zijn voor het onderhoud van het systeem. Een voorkeur op technische gronden kan uiteindelijk de doorslag geven boven de voorkeur op onderwijskundige gronden, zoals het keuzeproces bij de Vrije Universiteit in 2000 liet zien. Uit de twee geprefereerde systemen was TeleTOP hier eerste keus van het ICT Onderwijscentrum, Blackboard was de eerste keus van de automatiseringsafdeling. Een ander criterium dat in de praktijk vaak tot de meest doorslaggevende behoort, is de gebruiksvriendelijkheid voor docenten. Dit houdt verband met de relatieve onbekendheid van docenten met het werken met ELO s en met Internet. Uit onderzoek blijkt dat tijdgebrek bij docenten één van de belangrijkste knelpunten is voor de toepassing van ICT in het hoger onderwijs (Van Geloven e.a., 2000). Items als gebruiksvriendelijkheid en -gemak zijn met andere woorden belangrijke succesfactoren voor het invoeren van elektronische leeromgevingen. In het kort belichten we de genoemde criteria Technische infrastructurele criteria Deze criteria hebben te maken met het operationeel krijgen en houden van de ELO. Belangen die hieraan ten grondslag liggen zijn het bedrijfskritischer worden van ELO s; zwaardere eisen aan de beschikbaarheid (24 uur per dag, 7 dagen per week), de inbedding van ELO s in bestaande infrastructuur, en beveiliging. Aspecten waarop producten beoordeeld worden zijn: de integratie (informatieuitwisseling) en eventueel overlap in functionaliteiten met andere systemen binnen de organisatie, schaalbaarheid, aansluiting bij externe standaards (compatibiliteit met de IMS-standaard is een veel gehanteerd argument in keuzetrajecten, zoals bijvoorbeeld blijkt uit het rapport van de Erasmus Universiteit (1999) Keuze teleleerplatform EUR), kwaliteit van de koppeling met softwarepakketten van andere

7 ICT in het hoger onderwijs 105 leveranciers, de tijd nodig om te leren omgaan met het systeem, de kosten van het invoeren van het systeem en last but not least de veiligheidsaspecten. Het inbedden van een ELO in bestaande infrastructuur en het leggen van koppelingen met andere systemen in andere afdelingen is doorgaans een ingewikkelde en tijdrovende zaak en vraagt veel technische en organisatorische expertise. In pilotprojecten is dit overigens vaak minder het geval: de ELO staat nog op zichzelf zonder koppelingen en de afhankelijkheid van het systeem is nog niet kritisch. Continuïteit en bedrijfszekerheidcriteria Bedrijfszekerheidcriteria hebben te maken met het operationeel houden van de ELO, maar de focus ligt nu op de continuïteit van de ondersteuning die de producent levert en de mate waarin de functionaliteiten van de ELO mee-evolueren met ontwikkelingen op ICT-gebied en met de ontwikkelingen in het onderwijs. In essentie gaat het om het vaststellen van de continuïteit van de leverancier als bedrijf, de continuïteit van haar ondersteuning en van de continuïteit in de upgrading van de ELO. Direct in verband hiermee staat de openheid van het systeem in verband met mogelijke aanpassingen als gevolg van wensen van onderwijsinstellingen of bedrijven. Hoe kan vooraf zekerheid gekregen worden dat de elektronische leeromgeving operationeel blijft? Belangrijke aanknopingspunten voor potentiële klanten zijn de visie van de leverancier op de continuïteit en bedrijfszekerheid. De omvang, marktpositie en trackrecord van een bedrijf zijn minstens zo belangrijk. Welke continuïteitsgaranties biedt de leverancier? Hoe is diens financiële situatie; ook in relatie tot voorgaande jaren? Hoe is zijn marktaandeel; groeit dit of neemt dit af? Wat is zijn klantenportefeuille en welke veranderingen doen zich hierbij voor? Met welke strategische partners werkt de leverancier samen (grote multinationals, uitgevers)? Sommige leveranciers garanderen volgens gangbare normen de beschikbaarheid van hun broncode voor het geval zij zelf ooit zouden ophouden te bestaan. Belangrijke vragen zijn vervolgens: welke ondersteuning wordt geboden aan klanten, is de organisatie adequaat ingericht op service en support van derden, hoe groot is de supportafdeling en hoe goed is deze bereikbaar? Bijvoorbeeld bellen met een supportafdeling in de VS kan pas aan het eind van de middag, tenzij deze 24 uurs bezetting heeft. Hoe snel en effectief reageert men bij problemen (klanttevredenheidsonderzoek kan hier inzicht in geven)? Hoe komt de prioritering tot stand van productverbeteringen, met andere woorden is er inspraak van gebruikers en zo ja hoe is deze georganiseerd? Gebruikersgroepen kunnen een belangrijke rol spelen bij het behoud van de functionaliteit van een product. Gebruiksvriendelijkheid en -gemak Gebruiksvriendelijkheid en -gemak kunnen beoordeeld worden vanuit de perspectieven van de verschillende gebruikersgroepen mede in relatie tot hun rollen en tot hun ELO-ervaring. Studenten moeten bijvoorbeeld snel en zonder veel instructie hun weg kunnen vinden in de ELO. Docenten zonder ervaring met ELO s hebben behoefte aan een eenvoudige bediening, laagdrempelige interface, transparante structuur, een altijd bereikbare helpdesk, 100% uptime van het systeem en dergelijke. Tegemoet koming aan deze wensen bewerkstelligt dat docenten eerder bereid zijn om gebruik te maken van de ELO.

8 De keuze van een elektronische leeromgeving Gebruiksvriendelijke ELO s zijn van doorslaggevend belang voor het succes ervan, en kunnen de spontane vraag naar vakmodules en docenttraining fors doen toenemen. Instellingsbreed invoeren? Bovenstaande drie criteria roepen vragen op naar de wenselijkheid van het instellingsbreed invoeren van één specifieke ELO. Bij ongeveer een kwart van de onderwijsinstellingen is een ELO instellingsbreed ingevoerd. Daarnaast werken diverse instellingen thans nog met meerdere ELO s. Er bestaan in essentie geen onderwijsleerpsychologische redenen tegen het invoeren van eenzelfde ELO voor de gehele organisatie. Vanuit infrastructurele, efficientie- en kostenoverwegingen pleit veel voor een instellingsbrede invoering. Er zijn meer redenen. Door de invoering van het BaMa stelsel zullen meer studenten buiten de eigen opleiding of faculteit studieonderdelen gaan volgen. Vanuit het perspectief van deze studenten is het gebruiksvriendelijker om ook daar met dezelfde ELO te werken. Uniformering kan bovendien als positief bijeffect hebben dat er vaker ervaring uitgewisseld wordt tussen opleidingen. Een instellingsbreed systeem heeft ook negatieve kanten. Het vergt meer coördinatie, meer overleg. De ondersteuning voor de docenten en studenten wordt minder flexibel. Wat voorheen eventjes geregeld kon worden, moet nu via de juiste procedures bij de verantwoordelijke aangekaart worden. Vaak is dat een afdeling die ver weg zit. De eventuele kostenvoordelen van schaalgrootte die bijvoorbeeld bij administratieve en ondersteunende taken bereikt kunnen worden, worden soms weer te niet gedaan door hogere licentiekosten van koppelbare campussystemen (bij het bekende Blackboard is dit anno 2002 een prijsverschil van een factor 3 of meer). Veel instellingen werken momenteel met meerdere ELO s. Het radicaal afschaffen van op één na alle ELO s kan veel weerstand oproepen. Ter oplossing wordt soms gekozen voor een overgangsregeling waarbij de conversie naar de nieuwe ELO verzorgd wordt door een projectteam. Box 1 De criteria uit het keuzeonderzoek van de VU (ICT Onderwijscentrum VU, 2000). Zij spreken van een Digitale Leeromgeving (DLO). Onderwijskundige criteria: Er zijn goed ontwikkelde middelen voor samenwerkend leren (samenwerking tussen studenten). Er zijn voldoende hulpmiddelen om zelfwerkzaamheid van studenten goed te organiseren en te begeleiden. Het aanbieden van leerstof kan in diverse vormen (tekst, visueel materiaal, interactief studiemateriaal, e.d.) gebeuren.

9 ICT in het hoger onderwijs 107 Er zijn voldoende mogelijkheden beschikbaar om de DLO aan de eigen situatie aan te passen (de docent moet kunnen kiezen voor wel/niet gebruiken van functionaliteit, mogelijkheid om functionaliteit uit te breiden). Cursusoverstijgende tools voor de student zijn gewenst (zoals: portfolio, overzicht taken in diverse vakken e.d.). Er is goede sturing mogelijk voor de opzet van overzichtelijke onderwijsinformatie, ter ondersteuning van efficiënt studeergedrag. Technische criteria: Werking: De DLO moet kunnen draaien zonder grote extra inspanningen van de instelling. Op de te gebruiken server moet het systeem ook bij grote belasting een goede performance hebben. Koppelingsmogelijkheden van het systeem aan andere databases (studentenadministratie, tentamenregistratie) zijn een pré. Het uiterlijk moet aangepast kunnen worden op instellings- en eventueel facultair niveau. Beheer: Systeem moet zo min mogelijk onderhoud nodig hebben; beheer moet centraal maar eventueel ook decentraal kunnen plaatsvinden. Systeem moet goed beveiligd zijn tegen overbelasting en ongeautoriseerd gebruik. Het moet goed mogelijk zijn verschillende versies te beheren. Ondersteuning: Over ondersteuning door de leverancier (helpdesk, consultancy) dienen goede afspraken gemaakt te kunnen worden. Er dient goede gebruikersinformatie beschikbaar te zijn. Bij voorkeur dient de broncode beschikbaar te zijn, zodat aanpassingen in het systeem op instellingsniveau mogelijk zijn. Er moet voldoende zicht zijn op de te verwachten verdere technische ontwikkeling van het pakket, de aansluiting bij standaards, de integratie van nieuwe functies en de continuïteit van de leverancier. Flexibiliteit De instelling moet een redelijke invloed hebben op de layout van de DLO. Op instellingsniveau moet de DLO een specifiek uiterlijk kunnen krijgen, ten behoeve van de herkenbaarheid. Op het niveau van de docent moet gemakkelijk gekozen kunnen worden uit beschikbare functies. Daarnaast moet (enige) invloed mogelijk zijn op de presentatie van de DLO (bijv. kiezen voor taal op knoppen, knoppen met eigen labels toevoegen, VUlogo gebruiken). Als er specifieke wensen komen van faculteiten moet het mogelijk zijn om de functionaliteit van de DLO uit te breiden, bijvoorbeeld door deze te combineren met andere programma s. Beheer Het inzetten van een Digitale Leeromgeving vraagt dat er afspraken worden gemaakt over beheer van cursussen en studenten. Het beheer omvat vragen als: Wie zorgt er voor het aanmaken van (lege) cursussen en cursuscodes? Wie zorgt er voor het maken van back-ups van cursussen aan het eind van een trimester? Welke gebruikers krijgen toegang tot welke cursussen?

10 De keuze van een elektronische leeromgeving Wie mag gebruikers eventueel weer uit een cursus verwijderen? Welke docenten mogen inhoud toevoegen aan welke cursussen? Op welke manier kunnen studenten zich aanmelden voor de cursussen? Op welke wijze kunnen gastgebruikers toegang krijgen tot de cursussen? Dergelijke organisatorische beheerstaken moeten op verschillende manieren georganiseerd kunnen worden, afhankelijk van de vraag of iets centraal kan of mag gebeuren, op een faculteit of door individuele docenten. Gebruiksgemak Docenten: Docenten hoeven niet te beschikken over uitgebreide technische kennis en hebben bij voorkeur geen cliënt-software nodig. Toelichting: het mag een docent niet meer dan een paar uur kosten om met de applicatie te leren werken. Hoewel het werken met een cliëntsoftware niet per se gebruiksonvriendelijk hoeft te zijn, is het voor een applicatie die centraal ondersteund moet worden zeer lastig te realiseren, omdat dit verregaande medewerking en ondersteuning vergt van het facultaire systeembeheer. De interface voor de docent moet ergonomisch goed ontworpen zijn: het werken met de DLO dient inzichtelijk te zijn. De docent moet snel studiemateriaal, opdrachten e.d., kunnen toevoegen en wijzigen. Bij voorkeur kan de docent snel wisselen tussen docent-interface en student-interface om het effect te zien van aangebrachte wijzigingen. Er zijn goede handleidingen en helpfiles voor docenten beschikbaar. Het moet voor een docent eenvoudig zijn om gerichte keuzes te maken uit de verschillende mogelijkheden van de DLO. De docent moet eenvoudig zicht kunnen houden op de studievoortgang van studenten. Studenten: Studenten moeten met zeer weinig inspanning de structuur en werking van de DLO kunnen doorgronden. Dit mag niet meer vereisen dan een korte mondelinge instructie of een korte schriftelijke handleiding. Voor studenten dient de informatie in een duidelijke structuur te worden gepresenteerd. Studenten dienen geen extra ondersteunende (cliënt)software te installeren om met de leeromgeving te werken; de leeromgeving dient voor studenten volledig browsergeoriënteerd te zijn, zodat studenten vanaf iedere werkplek toegang kunnen krijgen. Bij voorkeur krijgen studenten exact die informatie gepresenteerd die voor hen van belang is. Die informatie dient niet alleen op cursusniveau, maar ook op opleidingsniveau georganiseerd te zijn, dat wil zeggen dat de DLO de student moet helpen om een overzicht te krijgen over verschillende vakken. De toegang tot de DLO en eventuele aanvullende applicaties dient zoveel mogelijk via één wachtwoord te verlopen. Kosten en betrouwbaarheid van de producent De kosten van de applicatie en de betrouwbaarheid en service van de producent van de software spelen uiteraard ook een rol bij de keuze. Het is van belang dat de kostenstructuur helder is, zodat bij voorbaat inzichtelijk is over welke producten en diensten beschikt kan worden tegen welk jaarlijks tarief. Hoewel het per definitie riskant is om een voorschot te nemen op toekomstige ontwikkelingen, is informatie over de toekomstplannen van de producten zeker van belang.

11 ICT in het hoger onderwijs Inrichting van het keuzeproces Betrekken van belanghebbenden en gebruikersgroepen Bij het gebruiken van een ELO zijn verschillende gebruikersgroepen te onderscheiden. Het is aan te bevelen om een eventueel aan te schaffen ELO vanuit de gezichtsvelden van de verschillende gebruikersgroepen te bekijken. Inventarisering van hun wensen en/of weerstanden verkleint de kans dat onverhoopt zaken over het hoofd worden gezien en levert doorgaans informatie op die een soepele invoering helpt bevorderen. In het algemeen onderscheidt men de volgende gebruikersgroepen: onderwijskundige ontwikkelaars, ontwerpers van onderwijs: elektronisch onderwijs vraagt andere kwaliteiten van onderwijsontwerpers en leidt tot andere onderwijssituaties; ontwerpers hebben bovendien wensen ten aanzien van ontwerpondersteuning (authoring tools, (her-)gebruik van materiaal e.d.). docenten: deskundigen, experts; zij krijgen te maken met andere manieren en tijden van communicatie, feedback geven, etc. Vaak hebben ze specifieke infrastructurele wensen. Bovendien moet men zich realiseren dat er veranderingen gaan optreden in taken en rollen, hetgeen kan leiden tot nieuwe ondersteuningswensen. studenten zijn de primaire gebruikers. voltijd of deeltijdstudent, dag- versus avondstudie, systeemkenmerken van hun PC, communicatieverbindingen etc. kunnen de keuze voor een ELO beïnvloeden. IT/ICT ers: in verband met integratie met andere systemen en/of processen, alternatieve en/of aanvullende IT/ICT-mogelijkheden, maken van aanvullende programmatuur, additionele onderhoudswerkzaamheden, aanleercurve, relatie met leverancier van ELO, helpdesk. managers: in verband met de continuïteit, kosten, managementinformatie, relatie met (toekomstig) organisatie- en/of overheidsbeleid, afbreukrisico. administratief personeel: in verband met invoeren van gegevens, controleren van gegevens, eventueel doorvoeren van gegevens en/of helpdeskfunctie. Werkgroep en werkwijze Het is aan te raden om bij het kiezen van een ELO een werkgroep met de benodigde expertise te formeren. Onderwijskundige kennis in brede zin, IT/ICT-kennis en bedrijfseconomische en bestuurlijke kennis zijn wenselijk. Zo vroeg mogelijk in het keuzeproces dient ook de inbreng van de verschillende overige gebruikersgroepen georganiseerd te worden (middels raadpleging of deelname in de werkgroep). In navolging van Hall wordt geadviseerd eerst een algemene beschrijving te maken van de aanleidingen voor het invoeren van een ELO en de beoogde effecten ervan. Deze analyse wordt aangevuld met een beschrijving van relevante aspecten uit de gebruikerssituatie, waaronder IT/ICT-situatie en -ontwikkelingen binnen de organisatie. Mede op basis van de sets van kenmerken die in de eerder beschreven vergelijkende onderzoeken gehanteerd zijn, kunnen vervolgens gewenste kenmerken van een ELO gespecificeerd worden. Deze worden vervolgens gewogen in de daarvoor gangbare termen van must have, nice to have etc. Op basis van de bestaande beschrijvingen van ELO s die aangevuld worden vanuit informatie uit recente artikelen en websites over ontwikkelingen op het gebied van

12 De keuze van een elektronische leeromgeving e-learning kan een shortlist van in aanmerking komende ELO s opgesteld worden. Gebruikelijke vervolgstap is het opstellen van een request for proposal : aan de geselecteerde bedrijven wordt een aantal specifieke nadere vragen gesteld. Op basis van de reacties op de request for proposals komt men tot een voorlopige keuze. De selectieprocedure wordt afgerond na het bezoeken van een organisatie die al werkt met de ELO en/of een demonstratie, aanvullende onderhandelingen en mogelijk een pilotexperiment. De output is een beargumenteerd voorstel dat moet leiden tot het geven van groen licht voor de aanschaf en implementatie van de gekozen ELO. 7.4 Tot slot Het kiezen van een ELO is geen eenvoudig proces, vanwege de snelle ontwikkelingen in de beschikbare functionaliteit, wensen van verschillende groepen gebruikers en marktposities van leveranciers. Er zijn vele hulpmiddelen om het keuzeproces te vergemakkelijken, variërend van uitgebreide, vergelijkende warenonderzoeken, adviezen om te komen tot een shortlist, richtlijnen voor en voorbeelden van request for proposal s en diverse online-mogelijkheden om ELO s te vergelijken. Daarnaast bestaan er diverse websites waar aandacht wordt besteed aan ontwikkelingen op het gebied van elektronische ondersteuning van onderwijsleerprocessen. Door voor de lezer de vergelijkers te vergelijken hopen we het effectief gebruik van deze bronnen te bevorderen. Op één onderwijsinstelling zal niet altijd één gedeelde onderwijsvisie zijn. Tegelijk neemt het belang van campusbrede standaardisatie van ELO s toe. Men kan zich afvragen in hoeverre een onderwijsvisie bepalend kan zijn voor de keuze van een ELO. De auteurs betogen dat onderwijsvisies als het ware vertaald kunnen worden in generieke eisen ten aanzien van de ELO. Een goede keus is een ELO die een grote variëteit van leeractiviteiten ondersteunt. Criteria die in de praktijk bij het selecteren van een ELO doorslaggevend blijken te zijn, liggen op het vlak van de technologische infrastructuur, de bedrijfszekerheid van de producent en gebruikersvriendelijkheid en -gemak. Wanneer op onderwijskundige gronden een shortlist van ELO s is opgesteld, blijken deze criteria in de praktijk vaak doorslaggevend. Het selectieproces kan het best uitgevoerd worden door een werkgroep, waarin in ieder geval onderwijskundige, ICT, bedrijfseconomische en bestuurlijke expertise aanwezig is. Het is van belang wensen en behoeften van diverse gebruikersgroepen te inventariseren. Een selectieprocedure kan stappen omvatten als het maken van een business case, specificeren van gewenste kenmerken, komen tot een shortlist, doen uitgaan van een request for proposal, bekijken van de ELO in de praktijk (bij andere gebruikers, via een demonstratie), een pilotexperiment met de ELO en een voorstel voor besluitvorming.

13 ICT in het hoger onderwijs Referenties Droste, J. (2000). Advies Keuze Teleleerplatform Utrecht, Stichting SURF/CINOP. Droste, J., J. Bunjes, J. de Ronde en M. van Wijngaarden. (2001). Teleleerplatforms in Nederland Quickscan keuze, implementatie en gebruik in het hoger onderwijs. Utrecht, Stichting SURF. <http://e-learning.surf.nl/e-learning/onderzoek_en_beleid/186> Geloven, M.P. van. (2000). ICT in het hoger onderwijs: gebruik, trends en knelpunten, <http://www.minocw.nl/onderwijs/ictinhogeronderwijs/index.html> Hall, B. (2000). Learning Management Systems: How to choose the Right System for your organization, Sunnyvale USA, <http://www.brandon-hall.com> ICT Onderwijscentrum VU. (2000). Het kiezen van een centraal ondersteunde Digitale Leeromgeving (DLO) voor de Vrije Universiteit, Rapport ten behoeve van de Adviesgroep ICT en Onderwijs, Amsterdam. Kruizinga. E. en Kouwenhoven, T. (1998). Groupware. Group aware maken van organisaties; Kenniscentrum CIBIT. Werkgroep Teleleerplatform (1999). Keuze teleleerplatform EUR, Erasmus Universiteit, 7.6 Websites met (vergelijkende) informatie over ELO s Brandon Hall publiceert t.b.v. een brede doelgroep onder andere vergelijkend productonderzoek van ELO s, Authoring Tools en Learning Content Management Systems (LCMS). Canadese site gemaakt en bijgehouden door Bruce Landon e.a. Productinformatie t.b.v. beoordeling en selectie van veel in Canada gebruikte online educational delivery applications. Gedetailleerde analyse van groot aantal e-learning platforms, toetsprogramma s, communicatieprogramma s e.a. Tevens links naar diverse andere (soms verouderde) vergelijkende onderzoeken. De site bevat een nieuwsrubriek over ontwikkelingen rond ELO s en een woordenlijst en kan verouderde versies van ELO s bevatten. Thema-site van SURF Educatie<F> over e-learning, voor het hoger onderwijs, onderhouden door ICLON. Wat betreft ELO s informatie t.b.v. oriëntatie op en keuze; productinformatie en vergelijkend onderzoek door CINOP; gebruikers; gebruikerservaringen; leveranciers- en distributeursinfo. Bevat overzicht en beschrijving van leveranciers van ELO s content en diensten. Focus ligt op organisaties en bedrijven. Bevat tevens nieuws over ontwikkelingen rond e-learning en leveranciers. Een in februari 2002 geïntroduceerde vergelijking van ELO s door CHEST, de inkooporgansiatie voor de Britse onderwijssector. Zij vergelijkt enkele populaire Virtual Learning Environments (VLEs).

14 De keuze van een elektronische leeromgeving Criteria: Product description, Type of licence, Users/Location and use permissions, Rights issues, Hosted services Requirements, Product support, Standards and specification, Cost of product, Cost of training IT staff, Other staff, Cost of maintenance and support (on site hosting), Cost of maintenance and support (off site hosting), Other support services. Over claims van leveranciers in hoeverre ze leertechnologiestandaarden ondersteunen, op de site van de Britse Centre for Educational Technology Interoperability Standards.

15 H. Frencken, J. Nedermeijer, A. Pilot en I. ten Dam (redactie) ICT in het hoger onderwijs: stand van zaken Uitgever: Universiteit Utrecht (IVLOS), Postbus 80127, 3508 TC Utrecht, en Universiteit Leiden (ICLON) ISBN-nummer: Ontwerp omslag: Rob Houwen Druk: Drukkerij Zuidam & Uithof 2002 Universiteit Utrecht, IVLOS en Universiteit Leiden, ICLON Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de redactie.

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Samenvatting afstudeeronderzoek naar het keuzeproces van een elektronische leeromgeving

Samenvatting afstudeeronderzoek naar het keuzeproces van een elektronische leeromgeving Samenvatting afstudeeronderzoek naar het keuzeproces van een elektronische leeromgeving 17-10-2007 Nienke de Vries Toegepaste Communicatie Wetenschap Universiteit Twente Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2

Nadere informatie

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel Staff Workload Planner Verbeter de inzet van academisch personeel Zet docenten effectiever in met gebruik van de software Staff Workload Planner van Scientia. Nu instellingen van het hoger en voortgezet

Nadere informatie

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Ervaringen en aanbevelingen op het gebied van datamanagement Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Introductie Onderzoekers in zes pilotprojecten hebben

Nadere informatie

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven OpenX Hosting Opties en Alternatieven Versie 1.0 Groningen, 9 juni 2009 Opgesteld door: Copyright 2009 ErikGeurts.com B.V. Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Windows XP Migratie Sessie, SLBdiensten en Microsoft.

Windows XP Migratie Sessie, SLBdiensten en Microsoft. Windows XP Migratie Sessie, 10 juni 2013 Windows XP Migratie Sessie, SLBdiensten en Microsoft. In de loop van 2014 stopt Microsoft met de ondersteuning van Windows XP. Daarom organiseerde SLBdiensten op

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Onafhankelijke diensten......veilig, gebundeld en gepersonaliseerd voor.....alle doelgroepen... Klanten Informatie Communicatie Back-office

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Ict op de universitaire lerarenopleidingen: trends, issues & lessons learned. Alessandra Corda ICLON/UL Frits van Kouwenhove UOCG/RUG

Ict op de universitaire lerarenopleidingen: trends, issues & lessons learned. Alessandra Corda ICLON/UL Frits van Kouwenhove UOCG/RUG Ict op de universitaire lerarenopleidingen: trends, issues & lessons learned Alessandra Corda ICLON/UL Frits van Kouwenhove UOCG/RUG Inhoud presentatie Trends rond ICT in de lerarenopleiding Voorbeelden

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

WordPress in het Kort

WordPress in het Kort WordPress in het Kort Een website maken met Wordpress. In minder dan één uur online! Inclusief installatie van een thema en plugins Alle rechten 2013, Rudy Brinkman, BrinkhostDotCom, http://www.brinkhost.nl

Nadere informatie

Vragenlijst vergelijking teleleerplatformen (de meeste vragen zijn met ja/ nee te beantwoorden) Productnaam:

Vragenlijst vergelijking teleleerplatformen (de meeste vragen zijn met ja/ nee te beantwoorden) Productnaam: Vragenlijst vergelijking teleleerplatformen (de meeste vragen zijn met / nee te beantwoorden) Productnaam: Versie: Algemeen Studywiser Het teleleerplatform kan het leerstof/ toetsdeel, het communicatiedeel

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

AANBESTEDING LEARNING MANAGEMENT SYSTEEM VIA SURFMARKET

AANBESTEDING LEARNING MANAGEMENT SYSTEEM VIA SURFMARKET AANBESTEDING LEARNING MANAGEMENT SYSTEEM VIA SURFMARKET INHOUD 1 Inleiding 2 2 Voorstel voor aanpak 3 3 Hoe verloopt de aanbesteding? 4 4 Wat is het resultaat van de aanbesteding? 5 5 Hoe werkt de minicompetitie?

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Hosting & support contract

Hosting & support contract Hosting & support contract FOCUSTOOL TRACK YOUR GOALS & BEHAVIORS 1. Inleiding FocusTool biedt online software voor het bijhouden van voortgang op doelen en gedrag voor teams.om meer grip te krijgen op

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze?

white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze? white paper 2 Selectie ehrm oplossing: Hoe kom ik tot de juiste keuze? 1 Voorwoord 1. ehrm oplossing: impact van de keuze 2. Overzicht oplossingen 3. Project organisatie voor ehrm 4. Van ambitie tot keuze

Nadere informatie

ABC4U-online. ABC4U software levert en/of biedt huidige en toekomstige gebruikers:

ABC4U-online. ABC4U software levert en/of biedt huidige en toekomstige gebruikers: ABC4U software levert en implementeert geavanceerde softwarepakketten waarbij zij gespecialiseerd is in oplossingen voor de Bouwnijverheid en in het bijzonder voor gespecialiseerde Aannemers (Metsel- Voeg-

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

Prijzen RIVOS. RIVOS Prijzen Pagina 1

Prijzen RIVOS. RIVOS Prijzen Pagina 1 Prijzen RIVOS De totale investering voor RIVOS bestaat uit de basis aanschafprijs, optionele modules, bijkomende kosten en jaarlijks terugkerende kosten. De basis aanschafprijs wordt bepaald door het aantal

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Exam Scheduler Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Optimaliseer de examenervaring van uw studenten met de software Exam Scheduler van Scientia. Examenplanning in het hoger en voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Weblectures: een digitaal hulpmiddel ter intensivering van het onderwijs. Richard Deuzeman 5 maart 2010

Weblectures: een digitaal hulpmiddel ter intensivering van het onderwijs. Richard Deuzeman 5 maart 2010 Weblectures: een digitaal hulpmiddel ter intensivering van het onderwijs Richard Deuzeman 5 maart 2010 Inhoudsopgave Inleiding Onderzoek Didactiek Techniek Organisatie Financiering Aanbevelingen Vragen

Nadere informatie

AANBOD BLACKBOARD VOOR

AANBOD BLACKBOARD VOOR AANBOD BLACKBOARD VOOR VO UNIVERSITAIR ONDERWIJSCENTRUM GRONINGEN Rijksuniversiteit Groningen Brainbox voor voortgezet onderwijs, aanbod 2005-2007, pagina 1 Brainbox Sinds de zomer 2002 verzorgt de Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials Door Gerard Bottemanne, GBNED 29-11-2012 ICT Financials Soort pakket Stand alone > Best of Breed Losstaand (beste) financieel administratiesysteem Attentiepunten: - Meer leveranciers (systeembeheer) -

Nadere informatie

Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning

Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Overzichtelijk in beeld hebben welke cursussen, opleidingen en

Nadere informatie

Deel I Introductie Clixmaster Studio

Deel I Introductie Clixmaster Studio Deel I Introductie Clixmaster Studio R5.0 Gebruikershandleidingen Clixmaster Studio Handleiding 1/12 Deel I - Introductie Clixmaster Studio 2010 Clixmaster BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB

Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB Release cq support status 2002 Europese aanbesteding 2003 Implementatie 4 modules (GL,AP,PO,IN) Huidige versie 8.8 (upgrade 2005) uitbreiding modules.

Nadere informatie

AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM

AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM AVEBE ontwikkelt en verkoopt zetmeelproducten op wereldwijde schaal. Het verkoopteam werkte met een gefragmenteerde CRM (Customer Relationship

Nadere informatie

Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking

Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking Regionale uitvoeringsdiensten Samen onderweg naar een betere samenwerking Versie: 1.0 Datum: 16 augustus 2011 Auteur: Niels van der Kolk Afdeling: Belasting & Vastgoed 1 Inhoudsopgave 1 Regionale uitvoeringsdiensten

Nadere informatie

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen Missie-Visie Het succes van de leerling is de reden van ons bestaan.

Nadere informatie

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus (TiU) gebruikt Blackboard Learn als digitale leeromgeving. In dit document staan de meest essentiële onderdelen van Blackboard kort uitgelegd. Neem

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

Market Scan introduceert M.T.V.: één Portal voor al uw Management Tools Volmachten!

Market Scan introduceert M.T.V.: één Portal voor al uw Management Tools Volmachten! Market Scan introduceert M.T.V.: één Portal voor al uw Management Tools Volmachten! Eén datawarehouse, één informatieverzamelpunt het is een wens die de markt al langer koestert. Market Scan vervult deze

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

Wilco te Winkel. De (digitale) toekomst van de readerregeling voor het wetenschappelijk onderwijs

Wilco te Winkel. De (digitale) toekomst van de readerregeling voor het wetenschappelijk onderwijs De (digitale) toekomst van de readerregeling voor het wetenschappelijk onderwijs Wilco te Winkel Informatiemanager Coördinator auteursrechten 5 wetenschappelijke opleidingen Coördinator ICT Onderwijs Faculteit

Nadere informatie

geen dag zonder een goed CV White Label

geen dag zonder een goed CV White Label White Label Als intermediair, detacheringorganisatie of uitzendbureau bestaat uw core business uit het verzamelen, beoordelen en herlabelen van CV s. Met name het herlabelen van CV s is een van de punten

Nadere informatie

Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt?

Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt? Zoekt u software? Of een oplossing die uw business vooruit helpt? SAAS CONSULTANCY PROJECT MANAGEMENT SUPPORT KLANT E-LEARNING DEVELOPMENT TRAINING BUSINESS PROCESS REDESIGN Alles centraal geregeld Verkoopt,

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Werksessie DLWO. 25 juni 2013. Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk

Werksessie DLWO. 25 juni 2013. Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk Werksessie DLWO 25 juni 2013 Nico Juist, Danny Greefhorst en Lianne van Elk Aanleidingen programma Mogelijkheden van SURFconext Ontwikkelingen rondom cloud Kansen voor samenwerking kennisinstellingen Behoeften

Nadere informatie

Open Data bij de Vlaamse overheid. 19 juni 2015

Open Data bij de Vlaamse overheid. 19 juni 2015 Open Data bij de Vlaamse overheid 19 juni 2015 Open Data in Vlaanderen Anno 2015 Strategisch Inhoudelijk Open Data Raamwerk 4 sporen Juridisch Technisch 2012 2013 2014 2015 2016 VIP projecten Coördinatiecomité

Nadere informatie

Handleiding beheerders gebruikersgroep NETQ Internet Surveys

Handleiding beheerders gebruikersgroep NETQ Internet Surveys Handleiding beheerders gebruikersgroep NETQ Internet Surveys Utrecht, December 2010 NetQuestionnaires Nederland BV Ondiep Zuidzijde 6 Postbus 10058 3505 BW UTRECHT T +31 (0)30 261 81 00 F +31 (0)30 261

Nadere informatie

Strategisch omgaan met de cloud

Strategisch omgaan met de cloud http://www.flickr.com/photos/mseckington/ Strategisch omgaan met de cloud Floor Jas, Hoofd Advanced Services, SURFnet bv Floor.Jas@SURFnet.nl Issues met cloud Privacy Dataportabiliteit Beveiliging Koppelbaarheid

Nadere informatie

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users

Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten. bridging it & users Acceptatiemanagement meer dan gebruikerstesten bridging it & users Consultancy Software Training & onderzoek Consultancy CEPO helpt al meer dan 15 jaar organisaties om integraal de kwaliteit van hun informatiesystemen

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

Software voor AGF ondernemers.

Software voor AGF ondernemers. NEOX Software voor AGF ondernemers. Uw rendement in beeld met Neddox. NEOX S O F T W A R E V O O R A G F O N E R N E M E R S Next Business Solutions Mission Statement e oorsprong van Neddox B.V. ligt in

Nadere informatie

Toelichting op SDK. Versie 2.0. Datum 11 november 2010 Status definitief

Toelichting op SDK. Versie 2.0. Datum 11 november 2010 Status definitief Toelichting op SDK Versie 2.0 Datum 11 november 2010 Status definitief Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Wat is de Software developer kit? 3 1.2 Voor wie is de SDK bedoeld? 3 1.3 1.4 Waarvoor kan de SDK gebruikt

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker. Gespecialiseerd pedagogisch medewerker 4 kinderopvang EXAMENBANK PROVE2MOVE

Verantwoordingsdocument wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker. Gespecialiseerd pedagogisch medewerker 4 kinderopvang EXAMENBANK PROVE2MOVE wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker Gespecialiseerd pedagogisch medewerker 4 kinderopvang EXAMENBANK PROVE2MOVE Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Vaststellingscommissie 3 4. Totaaloverzicht

Nadere informatie

Learning Management Systeem (LMS) Bedrijfsopleidingen

Learning Management Systeem (LMS) Bedrijfsopleidingen Learning Management Systeem (LMS) Bedrijfsopleidingen CURSISTEN HANDLEIDING November 2009 E-mail: bedrijfsopleidingen@lumc.nl 2009 Alle rechten voorbehouden LUMC-Bedrijfsopleidingen Behoudens de in of

Nadere informatie

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork lanceerde in 2014 een online leerportal voor zijn medewerkers. Sindsdien kunnen medewerkers zelfstandig opleidingen zoeken en boeken binnen het aanbod

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Gratis kaart. Complete en betaalbare MKB-oplossing

Gratis kaart. Complete en betaalbare MKB-oplossing Complete en betaalbare MKB-oplossing De Oracle Business Intelligence Suite is een open en complete oplossing waarmee u iedereen binnen de organisatie van de juiste informatie kunt voorzien: De gegevens

Nadere informatie

ONDERZOEK APPLICATIES WMO-LOKET ONDER LEVERANCIERS. - functionaliteiten van ICT voor de Wmo en het Wmo-loket- Koudekerk aan den Rijn, december 2006

ONDERZOEK APPLICATIES WMO-LOKET ONDER LEVERANCIERS. - functionaliteiten van ICT voor de Wmo en het Wmo-loket- Koudekerk aan den Rijn, december 2006 ONDERZOEK APPLICATIES WMO-LOKET ONDER LEVERANCIERS - functionaliteiten van ICT voor de Wmo en het Wmo-loket- Koudekerk aan den Rijn, december 2006 Niets van deze rapportage wordt verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

WebHare Professional en Enterprise

WebHare Professional en Enterprise WebHare Professional en Enterprise Publicatie module Site inrichting handleiding Datum 19 november 2002 Aantal pagina s: 31 Versie: 2.01 Doelgroep Sysops Gebruikers met site aanmaak rechten Gebruikers

Nadere informatie

Praktijkinstructie Geautomatiseerde informatievoorziening - beheer 3 (CIN02.3/CREBO:50170)

Praktijkinstructie Geautomatiseerde informatievoorziening - beheer 3 (CIN02.3/CREBO:50170) instructie Geautomatiseerde informatievoorziening - beheer 3 (CIN02.3/CREBO:50170) pi.cin02.3.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen,

Nadere informatie

ECM - Enterprise Content Management. Daniel Kucharski

ECM - Enterprise Content Management. Daniel Kucharski ECM - Enterprise Content Management Daniel Kucharski IT vraagstukken in de KMO Nood aan gebruiksvriendelijke software afgestemd op specifieke behoeften Geen grote investering in software en hardware Typische

Nadere informatie

Data at your fingertips

Data at your fingertips Data at your fingertips 4orange, 2015 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 6 redenen waarom de marketeer zelf eigenaar moet zijn van de Marketing Software uitdaging! Bij beslissingen

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Eindrapport Elektronische leeromgeving

Eindrapport Elektronische leeromgeving Eindrapport Elektronische leeromgeving naar aanleiding van de Request for Information (RFI) Datum rapport: 14 oktober 2013 Publicatiedatum RFI: 18 juli 2013 TenderNed-kenmerk RFI: 20688 Inleiding Op 18

Nadere informatie

Online enquête Marktbehoefte koppeling pensioen en inkomen. 15 december 2011-9 januari 2012. Ir. Laurens van Graafeiland 30 januari 2012

Online enquête Marktbehoefte koppeling pensioen en inkomen. 15 december 2011-9 januari 2012. Ir. Laurens van Graafeiland 30 januari 2012 Online enquête Marktbehoefte koppeling pensioen en inkomen 15 december 2011-9 januari 2012 Ir. Laurens van Graafeiland 30 januari 2012 1 Algemene statistieken respondenten Uitgenodigd: 2.205 Aantal begonnen:

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress Cursus Onderwijs en ICT Deel 21 (versie 1.0 NL 27-04-2011) bloggen met Wordpress door Serge de Beer Inleiding Zelf ben ik niet zo n blogger. Niet dat ik het niet heb geprobeerd trouwens. Al regelmatig

Nadere informatie

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Hoe processen beschrijven Algra Consult Datum: juli 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. ORGANISATIE VAN PROCESMANAGEMENT... 3 3. ASPECTEN BIJ HET INRICHTEN VAN PROCESMANAGEMENT...

Nadere informatie

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Testen Presentatie Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Algemeen Tegenwoordig behoeft het belang van testen nauwelijks nog te worden uitgelegd. Binnen organisaties speelt

Nadere informatie

Google Applicaties Online samenwerken. Paul Diliën ICT integratie 2012. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs

Google Applicaties Online samenwerken. Paul Diliën ICT integratie 2012. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Google Applicaties Online samenwerken Paul Diliën ICT integratie 2012 Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs

Nadere informatie

Social Media Recruitment. Een strategisch en praktisch adviesrapport. Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3

Social Media Recruitment. Een strategisch en praktisch adviesrapport. Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3 Social Media Recruitment Een strategisch en praktisch adviesrapport Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3 2 Inhoud: Social Media Recruitment...3 Enorm bereik, feiten en cijfers...fout!bladwijzer

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. StUF Testplatform Versie 1.3.0

Gebruikershandleiding. StUF Testplatform Versie 1.3.0 Gebruikershandleiding StUF Testplatform Versie 1.3.0 Documentversie: 0.7 Datum 25 november 2014 Status In gebruik Inhoudsopgave 1 INLEIDING...3 2 GEBRUIK MAKEN VAN HET STUF TESTPLATFORM...4 2.1 INLOGGEN

Nadere informatie

De Centrale ELO bij de Open Universiteit

De Centrale ELO bij de Open Universiteit De Centrale ELO bij de Open Universiteit Presentatie voor BKO-Kennismakingscursus nieuwe docenten 27 september 2011 Leo Wagemans Open Universiteit Agenda Achtergrond Studienet Blackboard Elluminate SafeAssign

Nadere informatie

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 DEEL 1 E-LEARNING IN DE TIJD 1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 3. Heden... 10 3.1 Voor- en nadelen van e-learning...10 3.1.1 Voordelen van e-learning...10 3.1.2 Nadelen

Nadere informatie

PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving

PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving Dag van de Onderwijsvernieuwing PointCarré, een nieuwe e-leeromgeving Koen Vanmeerbeek (onderwijstechnoloog) Stijn Van Achter (instructional designer) Frederik Questier (onderwijstechnoloog) Roan Embrechts

Nadere informatie

Fasen van implementatie webectures

Fasen van implementatie webectures 1 Fasen van implementatie webectures De meeste instellingen doorlopen drie fasen bij weblecture-implementatie te weten: Fase 1: Starten en uitproberen Fase 2: Invoeren en opschalen Fase 3: Standaard dienstverlening

Nadere informatie

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs

Cursus Gmail. Lieve D Helft. ICT in het basisonderwijs Cursus Gmail Lieve D Helft ICT in het basisonderwijs Auteur: Lieve D Helft Titel: Cursus Gmail April 2013 2013, Lieve D Helft Lieve.dhelft@telenet.be Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg EXAMENBANK PROVE2MOVE

Verantwoordingsdocument wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg EXAMENBANK PROVE2MOVE wijzigingen examenproducten Pedagogisch Werker Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg EXAMENBANK PROVE2MOVE Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Vaststellingscommissie 3 4. Totaaloverzicht 3 5. Het kwalificatiedossier

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Zarafa Email en Agenda

Zarafa Email en Agenda Pagina 1 van 6 Zarafa Email en Agenda Altijd en overal kunnen beschikken over je email, een up-to-date agenda en al je contactpersonen? Direct een mailtje terug kunnen sturen? Een nieuwe afspraak kunnen

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures Beveiligingsbeleid Perflectie Architectuur & Procedures 30 november 2015 Versiebeheer Naam Functie Datum Versie Dimitri Tholen Software Architect 12 december 2014 0.1 Dimitri Tholen Software Architect

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Voorstel # ECC1501. Voorstel: #ECC1501. Email: info@socialelephant.nl Telefoon: +31(0)641101693 Auteur: Nico van der Zaan

Voorstel # ECC1501. Voorstel: #ECC1501. Email: info@socialelephant.nl Telefoon: +31(0)641101693 Auteur: Nico van der Zaan Voorstel # ECC1501 Inhoudsopgave OPDRACHTOMSCHRIJVING WERKZAAMHEDEN ONTWIKKELEN VAN EEN WEBSITE ONTWERP REALISEREN VAN HET ONTWERP PLAATSEN VAN DE DOOR EUROPEAN CREDIT CONTROL AANGELEVERDE CONTENT VERPLAATSEN

Nadere informatie

The Courseware Company BV Postbus 394 3500 AJ UTRECHT Tel: 030 2399 090 Fax: 030 2399 091 www.courseware.nl BTW: 80.63.88.407.B.

The Courseware Company BV Postbus 394 3500 AJ UTRECHT Tel: 030 2399 090 Fax: 030 2399 091 www.courseware.nl BTW: 80.63.88.407.B. Articulate Studio 13 PRO Algemeen Maak snel e-learningmodules, quizzen en andere interactieve content met een auteurstool waarmee je meteen aan de slag kunt! Onderdelen Studio PRO Articulate Studio PRO

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

Release Notes. RoPlan 2.0.5. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening

Release Notes. RoPlan 2.0.5. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening Release Notes V RoPlan 2.0.5 Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening Copyright Deze publicatie is een uitgave van Crotec BV, s-hertogenbosch (KvK Oost Brabant 1715 9294) Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Desktop Delivery: een zakelijke afweging

Desktop Delivery: een zakelijke afweging Desktop Delivery: een zakelijke afweging Client - Server, SBC, virtuele desktops, virtuele applicaties of een virtueel besturingssysteem? Er zijn genoeg mogelijkheden om desktop functionaliteit aan de

Nadere informatie

24/7. Support. smart fms

24/7. Support. smart fms 24/7 Support Smart FMS vindt het van het grootste belang dat haar klanten helder inzicht hebben in de voorwaarden, zekerheid over gemaakte afspraken en het vertrouwen in haar als softwareaanbieder. Het

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie