Eyetracking op een hoger niveau

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eyetracking op een hoger niveau"

Transcriptie

1 Eyetracking op een hoger niveau Wat kan eyetracking ons vertellen over de usability van websites? Datum: 29 juli 2008 Masterscriptie Docent: dr. Leonie Bosveld de Smet Communicatie- en Informatie Wetenschappen Rijksuniversiteit Groningen Esther Wolting S Tellegenstraat 1a 9714 GA GRONINGEN

2 Samenvatting Deze scriptie beschrijft het onderzoek dat ik heb gedaan op het gebied van usability en met name op het gebied van eyetracking. Ik heb ervoor gekozen op zoek te gaan naar usability aspecten die in combinatie met low-level eyetrack metrics het gebruik van eyetracking als een usability evaluatie methode (UEM) zouden kunnen verbeteren. Het verband tussen de usability aspecten en de low-level metrics zou een high-level metric tot gevolg moeten hebben. In dit onderzoek is gekozen voor de labeling van de navigatie elementen op een website als het belangrijkste usability aspect. Verbanden tussen labeldata en eyetrackdata zouden er voor kunnen zorgen dat de eyetrackdata van een gebruikersonderzoek ons meer kan vertellen over de usability van een website. Ik ben daarom op zoek gegaan naar verbanden tussen eyetrackdata en labeldata. Om te kunnen achterhalen hoe en óf het betrekken van de labeling van de navigatie-elementen in een eyetrack-gebruikersonderzoek de UEM kan verbeteren, heb ik drie deelonderzoeken uitgevoerd. Ik heb een analyse van eyetrackdata en twee labelanalyses uitgevoerd. De analyse van eyetrackdata hield in dat ik de resultaten van een gebruikersonderzoek, waar gebruik werd gemaakt van eyetracking, heb geanalyseerd. Ik heb hierbij gelet op de fixaties en kliks van de participanten in het gebruikersonderzoek op menu-items op de websites bij het uitvoeren van een opgedragen taak. Deze analyse leverde fixatiedata en klikdata op. De labelanalyse bestond uit twee delen; een heuristische labelanalyse en een analyse van de gebruikersdata. De heuristische labelanalyse hield in dat ik relevante literatuur heb gezocht, op grond waarvan ik een aantal regels heb gecreëerd. Met behulp van deze regels heb ik voor ieder menu-item op de websites uit het eerder genoemde gebruikersonderzoek de bruikbaarheid vast kunnen stellen van ieder label. De analyse van de gebruikersdata hield in dat ik opnieuw naar de resultaten van het eyetrack-gebruikersonderzoek heb gekeken en heb vastgesteld hoe de gebruikers navigeerden over de websites. Als verbindend element tussen deze twee deelonderzoeken heb ik ook een expert review (de cognitive walkthrough) uitgevoerd, zodat ik de resultaten van de deelonderzoeken met elkaar kon vergelijken. Ik heb dit op de volgende wijze gedaan. Ik heb tijdens de analyse van de gebruikersdata voor iedere taak het ideale pad om de taak te voltooien vastgesteld. Om te kunnen onderzoeken met welke navigatieelementen de participanten moeite hadden, heb ik de fixatiedata en klikdata van iedere participant naast deze ideale paden gelegd en gekeken op welke punten de fixaties en kliks afweken. Deze afwijkingen heb ik weer naast de uitkomsten van de theoretische analyse gelegd om te zien of de labels die volgens de theorie voor problemen zouden zorgen, dit ook daadwerkelijk deden volgens het gebruikersonderzoek. Hierdoor kon ik een label goed of fout noemen op basis van zowel de theorie (de literatuur) als de praktijk (het gebruikersonderzoek). Deze drie deelonderzoeken samen leverden drie soorten data op; fixatiedata, klikdata en labelanalysedata. Ik heb de resultaten van de drie deelonderzoeken samengevoegd in een overzichtstabel om in één oogopslag verbanden te kunnen zien tussen eyetracking, mousetracking en de labeling van navigatie elementen. Op basis van deze tabel heb ik conclusies kunnen trekken ten aanzien van verbanden tussen eyetracking en een belangrijk usability aspect van websites, te weten menu-labels. De volgende verbanden tussen fixaties en kliks zijn gevonden; - Een hoge gemiddelde fixatieduur leidt in veel gevallen tot een klik - Gemiddeld veel fixaties leidt in veel gevallen tot een klik - Een gemiddeld lange fixatie leidt in veel gevallen tot een klik De volgende high-level metrics tussen fixaties en de labeling van navigatie-elementen zijn gevonden; - Een hoge gemiddelde fixatieduur wijst in veel gevallen op een fout label - Gemiddeld veel fixaties wijst in veel gevallen op een fout label - Een gemiddeld lange fixatie wijst in veel gevallen op een fout label - Een klik geen verband waargenomen met labeling 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting... 2 Inhoudsopgave Inleiding Literatuurbespreking Inleiding Usability Usability Evaluatie Methoden Think-aloud Protocol Eyetracking Mousetracking Design Webdesign Menu s Labeling van menu s Verbanden tussen eyetracking, mousetracking en labeling Methodologie Inleiding Hoofdvraag, deelvragen en hypotheses Onderzoeksmethode Operationalisaties Methode Materiaal Resultaten Inleiding Data overzicht Deelvraag Deelvragen 2a en 2b Conclusie en discussie Inleiding Antwoord op de deelvragen Antwoord op de hoofdvraag Discussie Bibliografie Bijlagen Bijlage 1 Beschrijving van de taken Bijlage 2 Beschrijving van de participanten Bijlage 3 Overzicht eyetrackdata Bijlage 4 Voorbeeld van ruwe data Fixation Data Bijlage 5 Beschrijving van de mogelijkheden van ClearView Bijlage 6 Werkwijze van Concept Bijlage 7 Overzichtstabellen per website per taak Bijlage 8 De labelanalyse

4 1. Inleiding Een website is als het visitekaartje van een bedrijf. Het is daarom van groot belang om als bedrijf een goede en aansprekende website te hebben. Was een website vroeger goed en aansprekend als er veel technische hoogstandjes in verwerkt waren, tegenwoordig heeft de gebruiker een veel grotere eis; bruikbaarheid van de website. Met zo min mogelijk moeite en in een zo kort mogelijk tijdsbestek wil de gebruiker zijn of haar doel op de website bereiken. Om er zeker van te zijn dat de website goed bruikbaar is, kan deze getest worden door middel van zogenaamde usability evaluatie methoden. Er zijn door de jaren heen veel verschillende usability evaluatie methoden (vanaf nu: UEM s) ontworpen zoals het think-aloud protocol, de expert review en eyetracking. Eyetracking wordt tegenwoordig steeds meer gebruikt om usability problemen van websites op te sporen. Vaak zijn de eyetrackdata (onder andere bestaande uit de low-level metrics fixaties en saccaden) alleen echter niet voldoende om vast te stellen óf er problemen met de website zijn en wat deze problemen zijn. Eyetracking wordt daarom vaak aangevuld met een andere UEM, zoals het think-aloud protocol. Eyetracking als autonome UEM bestaat nog niet, maar zou wel als zodanig gebruikt kunnen worden als er aangetoond kan worden dat er consequente verbanden (high-level metrics) zijn tussen bepaalde eyetrackdata en bepaalde usability aspecten. Deze scriptie beschrijft het onderzoek dat ik heb gedaan om zulke verbanden te vinden. Enerzijds heb ik gekeken naar de fixatiedata en klikdata van een gebruikersonderzoek waarbij gebruik werd gemaakt van eyetracking en mousetracking. Anderzijds heb ik twee analyses uitgevoerd waarbij ik mij concentreerde op de labels van navigatie-elementen op websites. De verbanden tussen de resultaten van deze drie analyses zouden gebruikt kunnen worden om eyetracking als autonome UEM te gebruiken, ten aanzien van labeling van menu-items, wat een belangrijk usability aspect is van websites. Ik heb ervoor gekozen het usability aspect labeling toe te voegen aan dit onderzoek, omdat het interessant is om te weten of er uit eyetrack- en mousetrackdata valt op te maken of het label van een navigatie-element onduidelijk voor de gebruikers is of niet. Duchowski (2004) suggereert namelijk dat een grote fixatie rondom een element van een website op onbegrip van het label van dit element zou kunnen duiden, waardoor de efficiëntie van het volbrengen van de taak minder wordt en de usability van de website omlaag gaat. Wanneer er kan worden aangetoond dat er een verband bestaat tussen eyetracking, mousetracking en labeling, kunnen usability experts hun usability evaluaties beter en sneller uitvoeren, omdat ze op basis van de eyetrackdata conclusies kunnen trekken over de labeling van de navigatie-elementen. Door het vinden van high-level metrics in eyetrackdata in combinatie met usability aspecten, hoop ik dat men de usability van een website beter kan onderzoeken en sneller kan verbeteren. De hoofdvraag die centraal staat in dit onderzoek is daarom; Hoe zijn eyetracking en mousetracking te gebruiken om de usability van een website te verbeteren? De drie deelvragen die deze hoofdvraag ondersteunen zijn: 1) Is er een verband tussen de lengte van de fixaties en/of het aantal fixaties en het wel of niet aanklikken van navigatie-elementen? 2a) Is er een verband tussen de lengte van de fixaties en/of het aantal fixaties en de labeling van de navigatie-elementen? 2b) Is er een verband tussen het wel of niet klikken en de labeling van de navigatie-elementen? Op basis van deze deelvragen heb ik enkele hypotheses geformuleerd: 1. Als er veel fixaties rondom een navigatie-element worden gevonden dan duidt dit op een onduidelijk label van het element. 4

5 2. Als er een lange fixatie op een navigatie-element valt dan duidt dit op een onduidelijk label van het element. Ik heb deze hypotheses geformuleerd omdat ik vermoed dat gebruikers langer of vaker dan gemiddeld naar een navigatie-element met een onduidelijk label staren, in de hoop het navigatie-element te begrijpen. Tijdens het lezen van dit verslag is het van belang in gedachte te houden dat dit onderzoek geen experiment was, maar een analyse van een gebruikersonderzoek gedaan door een derde partij. Dit houdt daarom in dat in dit verslag alleen mijn eigen werkwijze aan bod komt. Ook houdt dit in dat enkele termen die ik gebruik ( taken, participanten ed.) naar het al eerder gedane gebruikersonderzoek verwijzen. Dit verslag bestaat uit vijf hoofdstukken, waarvan deze inleiding het eerste is. In het tweede hoofdstuk bespreek ik de voor dit onderzoek relevante literatuur. In het derde hoofdstuk kijk ik naar de methodologie van het onderzoek. Ik beschrijf hier het gebruikte materiaal en geef ik aan op welke wijze ik het materiaal heb geanalyseerd en de analyses met elkaar heb verbonden. In het vierde hoofdstuk bespreek ik de resultaten die naar voren zijn gekomen uit mijn onderzoek. In het vijfde en laatste hoofdstuk trek ik conclusies op basis van deze resultaten en bekijk ze in het licht van de literatuur. Ook geef ik hier enkele discussiepunten aan. In het verslag verwijs ik meerdere malen naar bijlagen. Allereerst staat daar een beschrijving van de taken (bijlage 1) en een beschrijving van de participanten (bijlage 2) van het gebruikersonderzoek. In bijlage 3 staat een overzicht van alle eyetrackdata die werd gegenereerd tijdens het al eerder gedane gebruikersonderzoek. Bijlage 4 geeft een voorbeeld van de fixation data, de data die ik het meest heb gebruikt in dit onderzoek. In bijlage 5 staat een overzicht en korte beschrijving van de meest belangrijke functies van ClearView, het eyetrackprogramma dat ik voor de analyse heb gebruikt. In bijlage 6 staat een beknopte beschrijving van de werkwijze die het bedrijf hanteert dat de gebruikerstest heeft uitgevoerd waar ik mijn onderzoek op baseer. In de overige bijlagen staat het onderzoeksmateriaal waar ik mij verder in dit verslag op baseer. Dit bestaat uit de overzichtstabellen (bijlage 7) en het label onderzoek (bijlage 8). Op de bijgesloten cd-rom staan de Excel-bestanden en Excel-grafieken waar de data in de overzichtstabellen zijn gebaseerd. Dit zijn veel en vaak grote bestanden, die in het verslag niet een directe bijdrage leveren. Aangezien ik overzichtstabellen heb gemaakt heb ik ze op de cd-rom gezet. 5

6 2. Literatuurbespreking 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zal gekeken worden naar relevante literatuur en eerdere onderzoeken over de onderwerpen die aanbod komen in dit onderzoek. Ook zullen de definities en/of omschrijvingen van enkele belangrijke begrippen worden gegeven. Allereerst zal ik in paragraaf 2.2 beginnen met het verklaren van de term usability, aangezien dit het centrale thema van mijn onderzoek is. Vervolgens zal ik ingaan op enkele usability evaluatie methoden (subparagraaf 2.2.1). In de drie volgende subparagrafen zullen verschillende usability evaluatie methoden hier worden uitgelicht, te weten: het think-aloud protocol ( 2.2.2), eyetracking ( 2.2.3) en mousetracking ( 2.2.4). In paragraaf 2.3 zal ik kijken naar design. Er zal in subparagraaf worden gestart met webdesign, aangezien ik mij concentreer op de data van een gebruikersonderzoek waar de usability van websites geëvalueerd werd. In subparagraaf kijk ik naar de verschillende aspecten van menu s van websites. Subparagraaf gaat ten slotte over de labeling van deze menu s. Omdat ik in mijn onderzoek een verband tussen eyetracking, mousetracking en labeling probeer te achterhalen, kijk ik in paragraaf 2.4 naar wat de literatuur zegt over deze mogelijke verbanden. Deze verbanden zullen verder onderzocht worden in dit onderzoek. 2.2 Usability Er zijn verschillende definities van usability in omloop. In deze paragraaf zal ik er twee uitlichten; de definitie van het ISO (International Organisation for Standardisation) en de definitie van usabilitygoeroe Jakob Nielsen. Vervolgens zal ik uitleggen welke definitie ik aanhoud in dit onderzoek. De definitie van het ISO is oorspronkelijk in het Engels en heb ik daarom vertaald. Usability is de mate waarin een product door bepaalde gebruikers in een bepaalde gebruikersomgeving kan worden gebruikt om bepaalde doelen effectief, efficiënt en naar tevredenheid te bereiken. Usability bestaat volgens deze definitie dus uit drie aspecten: effectiviteit, efficiëntie en tevredenheid. Met effectiviteit wordt hier bedoeld of een gebruiker zijn taak met succes kan volbrengen met de beschikbare middelen. Bij efficiëntie gaat het erom of dat met zo min mogelijk fouten en binnen een redelijke tijdspanne is gebeurd. Wat redelijk is, hangt uiteraard af van de omvang van hetgeen wat getest wordt. Dit kan bijvoorbeeld een compleet systeem zijn of een website. Het laatste aspect tevredenheid draait erom of de gebruiker een goed gevoel krijgt van het systeem en het hele proces om zijn of haar taak te volbrengen (Faulkner 2000: 7). Usability-goeroe Jakob Nielsen (2003) houdt echter een andere omschrijving van usability aan. Hij zegt er het volgende over: Usability is een kwaliteitsattribuut dat bepaalt hoe gemakkelijk gebruikersinterfaces zijn te gebruiken. Volgens Nielsen bestaat usability uit vijf aspecten: leerbaarheid, efficiëntie, onthoudbaarheid, fouten en tevredenheid. De aspecten tevredenheid en efficiëntie omschrijft hij min of meer op dezelfde wijze als het ISO. Wat betreft efficiëntie voegt hij nog toe, dat men rekening moet houden met het verschil tussen experts en nieuwe gebruikers. Nieuwe gebruikers hebben vaak meer tijd nodig om een systeem te gebruiken dan een expert. Het aspect leerbaarheid is volgens Nielsen het meest fundamentele aspect van usability, aangezien de meeste systemen gemakkelijk te leren zouden moeten zijn. Bij onthoudbaarheid gaat het erom of de gebruiker, nadat hij geleerd heeft met het systeem om te gaan, kan onthouden hoe het gebruikt dient te worden. Hierbij is het ook van belang dat wanneer het systeem lange tijd niet wordt gebruikt de gebruiker telkens weer in staat moet zijn het te kunnen gebruiken. Het aspect fouten houdt in dat gebruikers zo min mogelijk fouten zouden moeten kunnen maken. Het is voornamelijk van belang dat gebruikers geen catastrofale fouten maken. 6

7 In dit onderzoek zal ik de definitie van het ISO aanhouden. Dit onderzoek is gebaseerd op een eerder door Concept7 uitgevoerd gebruikersonderzoek. Om deze reden is het ook belangrijk om te kijken wat zij als definitie voor usability aanhielden. In hun evaluatierapporten noemen zij de definitie van het ISO. Omwille van de consistentie zal ik in mijn onderzoek dan ook deze definitie aanhouden Usability Evaluatie Methoden Nu het begrip usability duidelijk is geworden, kunnen we kijken naar de methoden waarmee de usability van een systeem kan worden getest. In deze paragraaf zullen enkele traditionele usability evaluatie methoden (vanaf nu UEM genoemd) worden toegelicht. In de volgende paragraaf zal een traditioneel UEM apart worden besproken. Daarna worden nog twee modernere UEM s besproken. Een traditionele UEM is de expert review. Expert reviews houden in dat de usability expert kritisch en vanuit een bepaalde invalshoek naar het systeem (of een ontwerp van het systeem) kijkt. Hierbij kan hij of zij gebruik maken van een usability inspectie methode die Nielsen en Mack (1994) noemen. Dit is een set van methoden die als checklist kunnen worden gebruikt door één of meerdere usability experts. Nielsen en Mack (aangehaald door: Faulkner 2000: 178) noemen acht usability inspectie methoden. Dit zijn: 1. Heuristieke evaluatie Redelijk globale en generieke checklist die naast het systeem kan worden gehouden. Bijvoorbeeld The eight golden rules van Shneiderman (Shneiderman 1998) (zie ook paragraaf 2.3), The seven principles for transforming difficult tasks into simple ones van Norman (Norman 1988). 2. Guideline review Checklist die naast het systeem kan worden gehouden. Deze checklist is in tegenstelling tot de hierboven genoemde checklist heel specifiek. 3. Pluralistic walkthrough Gebruikers, ontwerpers en usability experts doen eerst afzonderlijk van elkaar een heuristieke evaluatie en bespreken later hun bevindingen met elkaar. 4. Consistency inspections Het systeem wordt gecheckt op zijn consistentie. 5. Standards inspections Set van standaarden die gespecificeerd zijn door het bedrijf, de ontwerper of de eigenaar van het systeem en waar het systeem aan moet voldoen. 6. Cognitive walkthrough De usability expert probeert zich zo goed mogelijk in de gebruikers in te leven en voert dezelfde taak of taken uit om op deze wijze usability problemen te vinden. 7. Formal usability inspections Een team van ongeveer drie leden nemen een willekeurige UEM. Na ieder gedeelte van het proces wordt er overlegd en gediscussieerd over wat er was gevonden. Dit kan leiden tot directe veranderingen in het systeem. 8. Feature inspections Deze inspectie richt zich op de kenmerken en de functionaliteit van het systeem. Deze methoden kunnen op ieder moment gebruikt worden. Dit kan op ieder moment dat het design team van het systeem klaar is voor feedback, zelfs in een vroeg stadium van het ontwerpproces. Ook kunnen ze gebruikt worden voor reeds bestaande systemen. De uitkomst van de inspectie methoden kan verschillend zijn. Vaak wordt er een formeel rapport opgesteld met daarin een opsomming van de gevonden problemen en eventuele aanbevelingen voor verbeteringen. Ook kan een expert review resulteren in een discussie of een presentatie voor de designers en opdrachtgevers, waarin de problemen worden getoond en uitgelegd Think-aloud Protocol Usability kan ook geëvalueerd worden aan de hand van gebruikerstesten. Het think-aloud protocol is zo n gebruikerstest, waarin participanten van een gebruikerstest tijdens het uitvoeren van een taak hun gedachten, gevoelens en ervaringen verbaliseren (Eger, Ball, Stevens et al. 2007b: 1). De techniek 7

8 werd door Ericsson en Simon in het kader van hun Information Processing Model ontwikkeld in 1984 (Eger, Ball, Stevens et al. 2007b: 1). Hierin stelden zij dat, als een gebruiker zijn gedachten verbaliseert tijdens het uitvoeren van een taak, de onderzoeker inzicht kan krijgen in zijn of haar cognitieve processen. Wanneer een participant voor een probleem komt te staan, kan de onderzoeker achterhalen hoe de participant hiermee omgaat en welke strategieën hij of zij vervolgens gebruikt. Een groot nadeel van het think-aloud protocol is dat de data subjectief zijn, aangezien de participant op zijn of haar eigen manier de gedachten, gevoelens en ervaringen probeert te verwoorden. Hierbij kan de participant besluiten bepaalde informatie achterwege te laten of anders weer te geven. De data kan hierdoor bevooroordeeld zijn en in enkele gevallen zelfs een verkeerd beeld van de werkelijkheid weergeven (Schiessl, Duda, Thölke et al. 2003: 2). Ook moet benadrukt worden dat de reactiviteit van het onderzoeksproces wordt benadeeld. De natuurlijke gang van de gedachten van een participant wordt verstoord, aangezien hij of zij nu ook tijd vrij moet maken om de gedachten te verbaliseren. Tevens is het van belang dat de onderzoeker de participant niet stuurt in zijn of haar gedachtegang. De onderzoeker moet zich zoveel mogelijk op de achtergrond houden en zich slechts beperken tot aanmoedigende opmerkingen als Blijf praten en Wat denk je nu? wanneer de participant stil valt (Eger, Ball, Stevens et al. 2007b: 2). Er bestaan twee versies van het think-aloud protocol; concurrent-task think-aloud en post-task thinkaloud. Het verschil tussen deze twee versies zit hem in het moment binnen het usability onderzoeksproces. Bij concurrent-task think-aloud verbaliseert de gebruiker tijdens het uitvoeren van de taak zijn of haar gedachten. Bij post-task think-aloud wordt de gebruiker na het uitvoeren van de taak naar zijn of haar gedachten gevraagd. Bij het verkrijgen van de data die geanalyseerd worden in dit onderzoek, werd hoofdzakelijk gebruik gemaakt van het post-task think-aloud protocol. Na het opnemen van de oogbewegingen werd de gaze replay (zie bijlage 5) getoond waarbij de gebruiker zijn of haar oogbewegingen van commentaar kon voorzien. Enkele gebruikers maakten ook tijdens het uitvoeren van de taak opmerkingen. Deze werden ook meegenomen in de evaluatie, waardoor uiteindelijk beide versies van het think-aloud protocol (gedeeltelijk) werden gebruikt bij het verkrijgen van de resultaten die geanalyseerd worden in dit onderzoek Eyetracking Eyetracking is een usability methode waarbij het draait om de bewegingen die mensen met hun ogen maken. Hierbij vallen twee soorten oogbewegingen op: fixaties en saccaden. Fixaties zijn als volgt te omschrijven: Het staren door een gebruiker naar dezelfde plek voor minimaal 100 milliseconden. Saccaden zijn de snelle oogbewegingen tussen twee fixaties in. Deze saccaden zijn dusdanig snel (40-50 milliseconden), dat mensen tijdens een saccade geen visuele informatie in zich op kunnen nemen (Joachims, Granka, Pan et al. 2005: 156). In dit onderzoek zal gekeken worden naar low-level metrics en high-level metrics. Low-level metrics zijn de zojuist genoemde fixaties en saccaden. Op basis hiervan kunnen mogelijke high-level metrics worden vastgesteld. Dit houdt in dat één of meerdere low-level metrics in verband worden gebracht met een ander (nog nader aan te wijzen) aspect wat te maken heeft met het systeem dat onderzocht wordt. Deze high-level metrics zorgen ervoor dat op basis van deze verbanden patronen in de eyetrackdata naar voren komen. Hierdoor kan beter usability onderzoek worden gedaan, omdat men met behulp van de high-level metrics uitspraken kan doen over de usability van een systeem en sneller problemen kan aanwijzen. Duchowski (2004) heeft een oriënterend onderzoek naar high-level metrics gedaan en heeft op basis hiervan enkele suggesties gedaan. Hij heeft drie high-level metrics geïntroduceerd en hij heeft gekeken of deze metrics een indicator kunnen zijn voor de drie usability aspecten effectiviteit, efficiëntie en tevredenheid. Deze drie metrics zijn: Visual attention, Visual area coverage en Feature visibility. Visual attention houdt in dat door middel van de combinatie van het concurrent-task think-aloud protocol en de low-level metrics fixaties en saccaden, deiktische aanwijzingen van een gebruiker kunnen worden gebruikt. Bijvoorbeeld wanneer een participant zegt Ik kijk hier nu wel naar, maar ik weet niet wat ik er mee aan moet, kan men door middel van de vastgelegde fixaties zien welk element op de website voor problemen zorgt. Hierdoor kan men onder andere de tevredenheid van de 8

9 participant over het systeem nagaan, doordat men de negatieve of positieve gevoelens in verband brengt met het element waar de participant op dat moment naar kijkt. Visual area coverage houdt in dat men per systeemelement bekijkt of deze wel of niet is bekeken door de participant. Dit wordt onderzocht met behulp van de hot spot of de heatmap, waarin de kleur van het element aangeeft óf en hoe vaak het is bekeken (voor meer informatie over de hot spot/heatmap zie bijlage 5). Zwart gekleurde elementen zijn nooit en door geen enkele participant bekeken. Als van te voren wordt vastgesteld welke elementen van het systeem een participant moet gebruiken om een taak te volbrengen, kan men met behulp van de heatmap/hot spot controleren of dit element ook daadwerkelijk bekeken is. Op deze wijze zou men tijdens een onderzoek iets kunnen zeggen over de effectiviteit van het systeem. Voor een effectief systeem zouden gebruikers tenslotte te allen tijde de juiste elementen om een taak te volbrengen, moeten kunnen zien. Feature visibility houdt in dat men met behulp van de fixaties en saccaden een schatting doet van de efficiëntie van het volbrengen van de taak. Zo zou een grote fixatie rondom een element van de website op onbegrip van het label van dit element duiden, waardoor de efficiëntie van het volbrengen van de taak minder wordt. Voor een efficiënte manier om een taak te volbrengen, moeten gebruikers niet voor onduidelijke labels komen te staan. Belangrijk om te weten is het feit dat Duchowski geen wetenschappelijk onderzoek heeft uitgevoerd. Op basis van zijn oriënterend onderzoek suggereert hij enkele zaken, die niet wetenschappelijk zijn onderbouwd. In mijn onderzoek zal ik daarom verder zoeken naar wetenschappelijk bewijs en met name voor de door Duchowski geïntroduceerde Feature visibility. Er zijn verschillende apparaten op de markt waarmee de oogbewegingen van mensen kunnen worden gemeten. Ze verschillen niet alleen in methode, maar ook in de vorm. Figuur 1 toont een headmounted eyetracker. Deze eyetracker wordt met een helm op het hoofd van de participant bevestigd. Uiteraard brengt dit de nodige problemen met zich mee, aangezien er geen sprake meer is van een natuurlijke situatie (Schiessl, Duda, Thölke et al. 2003: 2) Figuur 2 toont de Tobii 1750 eyetracker, het apparaat dat werd gebruikt tijdens het verkrijgen van de data die geanalyseerd worden in dit onderzoek. Deze eyetracker lijkt op een gewone monitor, maar is voorzien van infrarode LED lampjes. Hierdoor lichten de ogen van de gebruiker op, waarna deze signalen worden opgevangen door een camera aan de bovenkant van de monitor. Hierdoor worden de oogbewegingen van de gebruiker geregistreerd (Duchowski 2004: 1). Figuur 1: Headmounted eyetreacker Figuur 2: Tobii 1750 eyetracker De laatste jaren wordt er steeds meer onderzoek gedaan met behulp van eyetracking. Zo is er onderzoek gedaan naar het gebruik van eyetracking in usability evaluaties van Network Management Tools (Pretorius, Calitz en van Greunen: 2005). Zij menen dat eyetracking zeker iets toevoegt aan de usability evaluatie van Network Management Tools. De acties van de gebruikers en de oogbewegingen zijn van groot belang voor deze tools. Goldberg, Stimson, Lewenstein et al. (2002) hebben onderzocht hoe mensen een website bekijken; horizontaal of verticaal. Het bleek dat er horizontaal gezocht wordt tussen kolommen en verticaal binnen een kolom. Ook hebben zij onderzocht of elementen van websites in een bepaalde volgorde worden bekeken. Helaas konden ze hier geen uitspraken over doen omdat er te weinig bewijs was gevonden in het onderzoek. Granka, Joachims en Gay (2004) hebben onderzocht hoe mensen met de resultatenpagina van een zoekmachine omgaan. Zij vonden dat 9

10 gebruikers op links klikken op basis van de relevantie van de resultaten in Google. Dit betekent dat de eerste links in de lijst met zoekresultaten meer aangeklikt werden dan links die later in de lijst stonden. Gebruikers worden hierbij wel beïnvloed door hun vertrouwen in de Google-zoekfunctie. Verder geven ze in hun discussie aan dat in verder onderzoek niet alleen gekeken moet worden waarom er op bepaalde links geklikt wordt, maar ook waarom er op bepaalde links niet geklikt wordt. Ook zijn er wat meer psychologische onderzoeken gedaan. Zo hebben Rudmann, McConkie en Zheng (2003) gekeken naar de relatie tussen cognitie en de oogbewegingen. Zij vonden deze relatie, maar merkten ook dat mensen niet altijd denken aan de elementen waar zij op dat moment naar kijken. Chan, Dodd en Stevens (2004) hebben een marketing-onderzoek gedaan met behulp van eyetracking. Zij vonden dat pop-up advertenties zó slecht worden gewaardeerd door gebruikers, dat zij het merk in waarde laten dalen. Gebruikers hebben geleerd om pop-ups compleet te negeren. Het is interessant om te kijken naar eyetracking in combinatie met traditionele UEM s. Er is enkele malen onderzoek gedaan naar dit onderwerp. Eger, Ball, Stevens et al. (2007b) zeggen hierover dat met behulp van eyetracking en een think-aloud test een groter aantal usability problemen wordt gevonden dan alleen met think-aloud tests. Schiessl, Duda, Thölke et al. (2003) stelden zich de vraag of eyetracking iets toe voegt aan de al reeds bestaande traditionele UEM s. Zij hebben deze vraag bevestigend beantwoord. Zij merkten op dat traditionele usability methoden problemen opsporen en dat eyetracking inzicht geeft in de oorsprong van deze problemen. De combinatie van traditionele UEM s en eyetracking zorgt daarom voor de beste resultaten. Wanneer traditionele methoden zoals think-aloud tests op zichzelf worden gebruikt levert dit soms zelfs verkeerde data en vooroordelen op. Daarom zou eyetracking moeten worden gebruikt voor beter inzicht in de data Mousetracking Het aanklikken van een menu-item met de muis door gebruikers is een belangrijk aspect van dit onderzoek dat kan worden achterhaald met behulp van mousetracking. Mousetracking houdt in dat de bewegingen en kliks met de muis van de participanten worden vastgelegd. Er is vooralsnog weinig literatuur over mousetracking beschikbaar. Chen, Anderson en Sohn (2001: 281) geven aan dat soms de cursor de ogen volgt en soms ook niet. Zo is de relatie tussen de ogen en de cursor bijvoorbeeld sterker in grafische software dan in een teksteditor. Dit valt ook te verwachten aangezien grafische software (bijvoorbeeld een interactief spel) vaak vele kliks van de gebruiker vraagt. In een teksteditor ligt de nadruk veel meer op het toetsenbord. Ook geeft hun onderzoek aan dat in 75% van de gevallen dat de cursor naar een belangrijk onderdeel van een website gaat, de oogfixatie dichtbij is. Hier is een sterk verband tussen ogen en de muis waar te nemen. Tot dit resultaat komen Arroyo, Selker en Wei (2006: 486) ook in hun onderzoek. Zij menen tevens dat gebruikers hun muis bewegen naar de punten op een website waar ook hun aandacht op dat moment is. Sommige mensen gebruiken zelfs tijdens het lezen de cursor als aanwijshulp en bewegen de cursor over de zinnen heen. Andere mensen schuiven tijdens het lezen de cursor juist naar een leeg gebied of naar de scrollbalk. Arroyo, Selker en Wei concluderen dat gebruikers hun muis op verschillende wijze gebruiken. Ook Goldberg, Stimson, Lewenstein et al. (2002) hebben in hun onderzoek aandacht besteed aan mousetracking. Zij menen dat de muisbewegingen van een gebruiker wellicht iets kunnen zeggen over zijn of haar geestelijke toestand op dat moment. Zo zou een langzame baan van de cursor duiden op een ambigue geestelijke toestand. De gebruiker kan bijvoorbeeld problemen hebben met het vinden van zijn of haar weg binnen een website. 2.3 Design Bij het evalueren van de usability van systemen is het ook belangrijk om naar de vormgeving van het systeem te kijken. In deze paragraaf zal ik kijken naar design in het algemeen en specifiek naar webdesign, menu s en de labeling van menu s. Allereerst de definitie van design. Dix, Finlay, Abowd et al. (2004) geven de volgende, erg brede, definitie van het begrip: Het bereiken van doelen binnen beperkingen. 10

11 Uiteraard verduidelijken Dix, Finlay, Abowd et al. deze definitie en wel aan de hand van drie begrippen; doelen, beperkingen en trade-off. Met doelen bedoelen zij de reden waarom het design geproduceerd wordt. Ook is het belangrijk te kijken naar de beoogde doelgroep en de reden waarom zij het systeem zullen gaan gebruiken. Met deze gegevens dient rekening te worden gehouden op het moment dat het systeem ontworpen wordt. Wat betreft het aspect beperkingen, bedoelen ze dat er moet worden gekeken naar het materiaal dat gebruikt gaat worden en welke standaarden of principes er moeten worden aangenomen. Ook de maximale kosten en de maximale tijdsduur van het bouwen van het systeem kunnen belangrijke beperkingen zijn waar rekening mee gehouden moet worden. Het laatste aspect is trade-off. Dit aspect hebben ze bij de definitie betrokken omdat het vaak moeilijk is om bepaalde doelen te bereiken wanneer er beperkingen zijn. Een trade-off houdt dan ook in dat een doel of een beperking wordt aangepast, zodat andere doelen of beperkingen toch kunnen worden gerealiseerd. Vaak staan ontwerpers voor een conflict tussen een doel en een beperking en het is daarom dan ook een kunst om de meest geschikte trade-off te vinden om het gewenste design te kunnen realiseren. Tijdens het ontwerpen van een systeem is het uitermate belangrijk de usability van het systeem in gedachten te houden. Dix, Finlay, Abowd et al. (2004: 195) verwoorden dit als volgt: Put the user first, keep the user in the centre and remember the user at the end. Ook usability-goeroe Ben Shneiderman (1998: 67-77) heeft zich verdiept in design. Hij heeft drie principes opgesteld die men in gedachten zou moeten houden bij het ontwerpen van een humancomputer interface. Hieronder worden de drie principes uitgelegd: 1. Herken diversiteit Wees je bewust van het feit dat gebruikers verschillen in hun expertise. Zo zijn er beginners met nog geen of amper kennis van computers, gebruikers die af en toe een computer gebruiken en er redelijk mee om kunnen gaan en tot slot de experts die regelmatig tot vaak een computer gebruiken. Iedere groep gebruikers verwacht dat het systeem op hem of haar is afgesteld, waardoor het lastig wordt het systeem ook voor daadwerkelijk iedereen bruikbaar te maken. Zo hebben beginners regelmatig duidelijke hulp nodig, terwijl experts graag zo snel mogelijk hun doel willen bereiken. Een oplossing is om de menu s en iconen simpel te houden voor de beginners en sneltoetsen toe te voegen voor de experts. 2. Gebruik the eight golden rules I. Streef naar consistentie consistentie binnen de verschillende handelingen die mogelijk zijn, consistentie in taalgebruik en consistentie in kleur, lay-out, lettertype etcetera. II. Biedt het gebruik van sneltoetsen aan voor de experts. III. Biedt informatieve feedback zodat de gebruiker weet dat zijn of haar actie een reactie van het systeem tot gevolg heeft. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de gebruiker een klikgeluid hoort zodra hij of zij op een button heeft geklikt. Maar het kan ook een zandloper inhouden die laat zien dat het systeem bezig is de actie te verwerken. IV. Ontwerp dialogen gericht op afsluiting. Een opeenvolging van acties zou een begin, een midden en een eind moeten hebben. Aan het eind van deze opeenvolging moet de gebruiker op de hoogte worden gesteld van het al dan niet succesvol afronden van de acties. V. Voorkom fouten en zorg er voor dat gemaakte fouten gemakkelijk ongedaan kunnen worden gemaakt, bijvoorbeeld door het toevoegen van instructies wanneer een fout is ontstaan. 11

12 VI. Sta het toe dat alle acties ongedaan kunnen worden gemaakt. VII. Geef gebruikers het gevoel dat ze de leiding over het systeem hebben. Voorkom daarom dat de gebruiker voor verrassingen komt te staan VIII. Beperk het gebruik van het kortetermijngeheugen. Mensen kunnen slechts zeven (plus en min twee) stukjes informatie in hun korte termijn geheugen onthouden, waardoor het noodzakelijk is dat alle opties van het systeem duidelijk zichtbaar zijn. Hierbij kunnen dropdown-menu s en iconen worden gebruikt. 3. Voorkom fouten Voorkom zo veel mogelijk fouten. Hierbij moet worden gedacht aan het ontwerpen van schermen die gemakkelijk van elkaar te onderscheiden zijn en het voorkomen van het begaan van onomkeerbare fouten. Je kunt ervan uitgaan dat gebruikers fouten zullen maken. Anticipeer daarom op de plaatsen waar deze fouten zullen plaatsvinden en ontwerp het systeem met deze acties in gedachten. Naast algemene designregels zijn er ook regels die op een speciaal onderwerp zijn gericht. In de volgende paragraaf zal ik kijken naar wat de literatuur zegt over webdesign. In de daarop volgende paragrafen zal ik kijken naar designregels gericht op menu s en de labeling van menu s Webdesign Aangezien de afgelopen jaren het Wereldwijde Web gigantisch gegroeid is, is ook webdesign steeds belangrijker geworden. Volgens Rosson en Carroll (2002: ) zijn er twee belangrijke aspecten bij webdesign: het ontwerpen van individuele pagina lay-outs en het ontwerpen van een linkstructuur die alle informatie binnen en tussen deze pagina s verbindt. Ook zij geven enkele richtlijnen waar een website aan zou moeten voldoen: 1. Gebruikers zouden niet hoeven te scrollen, aangezien slechts een klein gedeelte van hen dit ook daadwerkelijk zal doen. Het is daarom belangrijk dat alle informatie direct op het scherm zichtbaar is. 2. Gebruikers lezen de informatie op een website nooit volledig. Ze scannen vluchtig en bepalen direct waar ze naar op zoek zijn en wat hun doel is binnen de website. Daarom is het handig als er een inhoudsopgave zichtbaar is op de eerste pagina van de website. 3. Het gebruik van frames komt veel voor. Zo kan een pagina zijn ingedeeld met een indexframe aan de linkerzij kant, een kop-frame aan de bovenkant en een hoofd-frame op de rest van de pagina. Toch kunnen deze frames ook voor problemen zorgen, bijvoorbeeld tijdens het herladen of het printen van de pagina. Om deze reden is het zaak uit te kijken naar een alternatief hiervoor. 4. Het is belangrijk om rekening te houden met de laadtijd van een website aangezien niet iedere gebruiker beschikt over de nieuwste en snelste computer. Dit gegeven is met name van belang bij het gebruik van mediavormen als (zware) grafische elementen, plaatjes, audio en video. Wanneer hier toch gebruik van gemaakt wordt, is het belangrijk om na te denken over thumbnails zodat gebruikers zelf kunnen kiezen of ze een bepaalde mediavorm willen openen. Kleur is een belangrijk aspect van webdesign. Het kan namelijk van invloed zijn op de zichtbaarheid van elementen en daardoor op het succesvol kunnen gebruiken van de website. Dix, Finlay, Abowd et al. (2004: 135) geven aan dat het gebruik van kleur een ergonomische aangelegenheid is. Het visuele systeem van de mensen heeft zijn limieten wat betreft kleuren. Daarbij komt dat deze limieten per persoon kunnen verschillen. Maar liefst 8% van de mannelijke bevolking en 0,4% van de vrouwelijke bevolking is kleurenblind (www.kleurenblindheid.nl, 2008). Dit houdt in dat zij bepaalde kleuren niet goed kunnen zien of niet van elkaar kunnen onderscheiden (vaak rood en groen). Daarom is het van belang dat de gebruikte kleuren zo veel mogelijk van elkaar verschillen. Daarbij gaat het niet om verschil in tint (bijvoorbeeld lichtrood en donkerrood), maar om daadwerkelijke kleurverschillen (bijvoorbeeld zwart en wit). Ook zouden kleuren niet de enige indicator van een element moeten zijn. 12

13 Ook lettertype, lettergrootte, plaatsing van de informatie of andere indicatoren zouden elementen en informatie-eenheden van elkaar moeten onderscheiden. Verder zijn er specifieke kleuren die problemen opleveren. Zo is blauw niet de juiste kleur om belangrijke informatie weer te geven. De kleur rood is dit echter wel omdat mensen dit associëren met noodsituaties en alarm, waardoor die kleur de aandacht trekt. De kleuren rood, geel en groen worden geassocieerd met stop, stand-by en ga (als een stoplicht). Geel kan daarom gebruikt worden voor informatie die de gebruiker hulp biedt en groen voor de overige, gewone informatie. Wel is het belangrijk om in gedachte te houden dat de betekenis van kleuren cultuurgebonden is Menu s Een belangrijk onderdeel van websites zijn die menu s die de verschillende pagina s binnen de website met elkaar verbinden. In Dix, Finlay, Abowd et al. (2004: ) wordt het volgende over menu s gezegd: A menu presents a choice of operations of services that can be performed by the system at a given time. Menu s tonen de verschillende opties die op een bepaalde locatie op de website mogelijk zijn in de vorm van een geordende lijst. Op deze wijze kunnen de verschillende opties gemakkelijk gescand worden. De verschillende opties worden menu-items genoemd. Menu s zijn er in verschillende soorten en maten. Dit varieert van een menu met slechts twee keuzemogelijkheden tot complexe netwerken met duizenden mogelijkheden. Maar zelfs wanneer een systeem gebruik maakt van de meest simpele menu s zijn er nog verschillende variaties mogelijk. Zo kan een systeem menu s met lineaire structuren hebben, waarbij het ene menu het andere opvolgt en er geen zijpaden zijn. Ook kan er een boomstructuur zijn, waarbij ieder menu weer meerdere menu s onder zich heeft. Een derde mogelijkheid is een netwerk van menu s, waarbij de menu s weer onderling naar elkaar verwijzen. (Shneiderman 1998: 238) Op websites kunnen menu s op verschillende locaties worden geplaatst. Dit loopt uitéén van de onder-, boven- en zijkanten van een website tot in het midden ervan. Wel is het van belang dat menu-items die logisch gezien bij elkaar horen ook fysiek naast elkaar op de website worden getoond (Dix, Finlay, Abowd et al. 2004: 214). Hierbij kan men gebruik maken van submenu s: kleinere menu s die worden geopend wanneer op een menu-item wordt geklikt. Ieder submenu betreft dan een ander (sub-) onderwerp. In het hoofdstuk methodologie bespreek ik de verschillende menu s die werden gevonden op de onderzochte websites. Ik geef daar informatie over de vormgeving en over de gebruikswijze Labeling van menu s Volgens Kukulska-Hulme (1999: 104) is een menu op een website als een inhoudsopgave van een rapport. Hiermee bedoelt zij dat de labeling van de menu-items een soort tussenkopjes zijn. Alle content van een webpagina zou daarom onder deze kopjes moeten vallen. De labeling van de menuitems moet daarom dusdanig duidelijk en compleet zijn, dat de gebruiker precies weet wat hij of zij wel of niet op de website kan aantreffen. Ook Rosenfeld en Morville (1998: 75) beweren iets soortgelijks. Zij geven aan dat gebruikers vaak aannemen dat de menu s het totale aanbod van de website weergeven, ook al is dit niet altijd het geval. Hierdoor is het noodzakelijk dat de labels van de menu-items duidelijk zijn en dat de menu s compleet zijn. Om er voor te zorgen dat de menu-items goed bruikbaar zijn, moeten de woorden die het item vormen betekenisvol en informatief zijn (volgens Dix, Finlay, Abowd et al. 2004: 148). Met andere woorden; de labeling moet helder zijn. Ook geven Dix, Finlay en Abowd et al. (in Dix, Finlay, Abowd et al. 2004: 206) aan dat elke button (of in dit geval elk menu-item) zó duidelijk moet zijn dat een gebruiker van te voren kan voorspellen waar hij of zij heen wordt gestuurd of wat er precies gaat gebeuren. Als de website een terug -button heeft, is het aanklikken van een item niet risicovol. Toch is het beter wanneer de gebruiker niet de klik-en-kijk interactie hoeft te gebruiken. Vooral wanneer de internetverbinding traag is kan dit frustratie bij de gebruiker oproepen. 13

14 De ordening van de menu-items is tevens van belang. Elementen die logisch gezien bij elkaar horen, zouden ook fysiek bij elkaar moeten zijn gegroepeerd. Een andere mogelijkheid is dat de menu-items op alfabet zijn geordend. Kukulska-Hulme (1999: 107) geeft hierbij aan dat het van belang is te letten op afkortingen. Bijvoorbeeld de term FAQ, wat Frequently Asked Questions betekent. Deze zou volgens de alfabetische ordening bij de letter F geplaatst worden. Echter, gebruikers kunnen dit menuitem ook bij de letter Q, van Questions, verwachten. Het is daarom van belang dat de menu-items zijn gelabeld en geordend volgens de denkwijze, de taal en de verwachting van de gebruikers (Rosenfeld, Morville 1998: 85). Wat betreft het taalgebruik van de labels, is Shneiderman van mening dat voor simpele, op zichzelf staande menu s (dus niet menu s in een complex netwerk) een duidelijk beschrijvend label dat de correcte situatie weergeeft voldoende is. De grammatische stijl van de labels moet telkens hetzelfde blijven omdat het anders de gebruiker kan verwarren. Vaak zijn niet-ambigue zelfstandige naamwoorden voldoende (Shneiderman 1998: 258). 2.4 Verbanden tussen eyetracking, mousetracking en labeling Tot slot zal ik in deze paragraaf kijken naar de relatie tussen de drie centrale begrippen in mijn onderzoek; eyetracking, mousetracking en labeling. Zoals in paragraaf werd gezegd, zou er een verband kunnen bestaan tussen de oogbewegingen en de muisbewegingen van mensen. Dit kan worden onderzocht met behulp van eyetracking en mousetracking. In eerder onderzoek dat werd gedaan door Chen, Anderson en Sohn (2001: 281), wordt aangegeven dat de cursor soms de ogen volgt en soms ook niet. Ook geven zij aan dat in 75% van de gevallen dat de cursor naar een belangrijk onderdeel van een website gaat, de oogfixatie dichtbij is. Dit gegeven troffen Arroyo, Selker en Wei (2006: 486) ook aan in hun onderzoek. Zij menen tevens dat gebruikers hun muis bewegen naar de punten op een website waar ook hun aandacht op dat moment is. Nu er een goede reden is om dit verband te vermoeden, kunnen we nog een stap verder gaan door te kijken of er met behulp van dit verband iets te zeggen valt over de labeling van de aangeklikte navigatie-elementen. In dit onderzoek zal er daarom ook worden gekeken naar het verband tussen eyetracking en mousetracking aan de ene kant en labeling aan de andere kant. Met behulp van de eyetrack- en mousetrackgegevens van een usability onderzoek zou er wellicht gekeken kunnen worden naar de labeling van navigatie-elementen. Zo zou men kunnen kijken naar elementen met labels die volgens de theorie voor problemen zouden zorgen en de oog- en muisreacties van participanten hierop. Een concreet voorbeeld: veel en/of lange fixaties op en rond een navigatie-element zouden bijvoorbeeld kunnen aangeven dat de participant problemen ervaart met het label ervan. Ook is het interessant om te kijken of men juist wel of niet klikt op menu-items die vanwege een onduidelijk label voor problemen zorgen. Dit onderzoek zal gericht zijn op dit verband tussen eyetracking, mousetracking en labeling en zal proberen hierover meer duidelijkheid te krijgen. 14

15 3. Methodologie 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk zal uitvoerig worden gekeken naar de methode van mijn onderzoek. In 3.2 herhaal ik de hoofdvraag en de deelvragen en formuleer ik een aantal hypotheses op basis van de literatuurbespreking. 3.3 gaat over de onderzoeksmethode van mijn onderzoek. In start ik met belangrijkste theoretische kernbegrippen en verklaar deze in het kader van mijn onderzoek. In leg ik uit hoe ik het onderzoek heb uitgevoerd en in geef ik een beschrijving van het gebruikte materiaal; de websites van Beachmasters, De Zwerver en Blauwe Stad en alle menu-items die werden gebruikt in mijn analyse. Het is belangrijk om in gedachte te houden dat mijn onderzoek gebaseerd is op een gebruikersonderzoek gedaan door Concept7. Dit houdt ten eerst in dat in dit hoofdstuk alleen mijn eigen werkwijze aan bod komt en ten tweede dat ik geen vat heb gehad op onder andere de interne validiteit en betrouwbaarheid van het gebruikersonderzoek. In bijlage 6 staat een korte omschrijving van de werkwijze tijdens het gebruikersonderzoek. 3.2 Hoofdvraag, deelvragen en hypotheses Voorafgaand aan het onderzoek is er een hoofdvraag geformuleerd. Het doel van dit onderzoek is deze vraag te beantwoorden. Deze hoofdvraag is opgedeeld in meerdere deelvragen die elk een low-level metric (kliks en/of fixaties) en/of het usability aspect labeling behandelen. Wanneer deze deelvragen beantwoord zijn, kan ook de hoofdvraag beantwoord worden. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt: Hoe zijn eyetracking en mousetracking te gebruiken om de usability van een website te verbeteren? De deelvragen die deze hoofdvraag ondersteunen zijn: 1) Is er een verband tussen de lengte van de fixaties en/of het aantal fixaties en het wel of niet aanklikken van navigatie-elementen? 2a) Is er een verband tussen de lengte van de fixaties en/of het aantal fixaties en de labeling van de navigatie-elementen? 2b) Is er een verband tussen het wel of niet klikken en de labeling van de navigatie-elementen? Op basis van deze deelvragen zijn enkele hypotheses geformuleerd. 1. Als er veel fixaties rondom een navigatie-element worden gevonden dan duidt dit op een onduidelijk label van het element. 2. Als er een lange fixatie op een navigatie-element valt dan duidt dit op een onduidelijk label van het element. De reden dat ik deze hypotheses geformuleerd heb is dat Duchowski (2004) aangeeft dat hij vermoedt dat een lange fixatie op een menu-item op een onduidelijk label duidt. Omdat hij zijn vermoedens niet baseert op wetenschappelijk onderzoek, zouden een groot aantal fixaties rond een menu-item net zo goed op een onduidelijk label kunnen duiden. Ik heb daarom twee hypotheses geformuleerd waardoor zowel de lengte van de fixaties als het aantal fixaties rond een menu-item aan bod komt. 3.3 Onderzoeksmethode Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, wordt een onderzoeksmethode geformuleerd om het onderzoek in goede banen te leiden. Allereerst wordt in gekeken naar de belangrijkste kernbegrippen uit het onderzoek en de operationalisaties hiervan. In wordt de uiteindelijke methodologie van dit onderzoek uitgelegd. En in volgt een beschrijving van het gebruikte materiaal. 15

16 3.3.1 Operationalisaties De drie begrippen die in dit onderzoek centraal staan zijn eyetracking, mousetracking en usability. Zoals uit de literatuurbespreking bleek zijn er verschillende meningen over het invullen, het gebruik en de betekenis van de begrippen. In deze paragraaf zal ik uitleggen welke aspecten van eyetracking, mousetracking en usability er worden gebruikt in dit onderzoek. 1) Eyetracking Het eerste kernbegrip van dit onderzoek is eyetracking. Een eyetracker registreert de oogbewegingen van gebruikers op een computer. Het eyetrackproces levert veel eyetrackdata op, zoals de volgorde, de locatie en de duur van de fixaties en de positie van de ogen en de pupillen. Een compleet overzicht hiervan staat in bijlage 3. Binnen de eyetrackdata beperk ik mij tot de fixaties die op of rond navigatieelementen vielen binnen een usability gebruikerstest ten aanzien van websites (zie ook 3.3.3). Dit houdt in dat ik kijk naar de locatie en de duur van deze fixaties. 2) Mousetracking Het tweede kernbegrip van dit onderzoek is mousetracking. Een mousetracker registreert de muiskliks en muisbewegingen van gebruikers op een computer. In dit onderzoek beperk ik mij tot de muiskliks op navigatie-elementen binnen een usability gebruikerstest ten aanzien van websites (zie ook 3.3.3). 3) Usability Het derde kernbegrip van dit onderzoek is usability. Onder de term usability vallen vele aspecten, zoals in het vorige hoofdstuk is uitgelegd. Ik beperk mij in dit onderzoek tot de labeling van navigatieelementen. Het gaat hierbij om de semantiek van de labels van de klikbare navigatie-elementen binnen een usability gebruikersonderzoek ten aanzien van websites. Dit houdt ten eerste in dat ik kijk naar de betekenis van de woorden die op het menu-item staan en bekijk of ze de pagina waar het menu-item naar verwijst logisch omschrijven. Ten tweede houdt het in dat ik kijk of de menu-items die gegroepeerd op de website staan, labels hebben die semantisch genoeg van elkaar verschillen om de gebruiker niet op het verkeerde been te zetten Methode In deze paragraaf wordt de werkwijze tijdens het onderzoek beschreven. Om te kunnen achterhalen hoe en óf het betrekken van de labeling van de navigatie-elementen in een eyetrackgebruikersonderzoek de UEM kan verbeteren, heb ik drie deelonderzoeken uitgevoerd; een analyse van eyetrack- en mousetrackdata en twee labelanalyses. Ik heb eerst deze drie analyses los van elkaar uitgevoerd en vervolgens heb ik in een vierde analyse gekeken naar overeenkomsten tussen de analyseresultaten. De exacte methode tijdens de drie deelonderzoeken wordt hieronder beschreven, de vierde analyse (het samenvoegen van de relevante resultaten) wordt beschreven in het vierde hoofdstuk Resultaten. 1) Analyse van de eyetrackdata en mousetrackdata Het analyseren van de eyetrackdata is een kwantitatieve analyse en houdt in dat er gekeken wordt naar de fixaties en kliks op navigatie-elementen van participanten tijdens een gebruikersonderzoek. Het doel van deze analyse is het in kaart brengen van het fixeer- en klikgedrag van de gebruikers op navigatie-elementen op websites. Door het noteren van de duur van fixaties kunnen de gemiddelde duur van fixaties en de langstdurende fixaties worden achterhaald. Met behulp van de Fixation Data (de kale fixatiedata) en de Gaze Plot (de visuele weergave van deze fixatiedata) wordt er per website, per taak en per persoon gekeken naar de fixatienummers die op navigatie-elementen vielen (zie bijlage 5 voor uitleg over de Gaze Plot en bijlage 4 voor uitleg over de Fixation Data). Deze fixatienummers worden per website, per taak en per menu-item in het programma Excel genoteerd. Om de duur van de fixaties te achterhalen, wordt er wederom gebruik gemaakt van de Fixation Data. Hierin staan in meerdere kolommen de fixatiedata weergegeven met onder andere het fixatienummer en daarachter de fixatieduur. Wanneer alle fixatienummers op deze manier zijn omgezet in echte fixatietijden in milliseconden, kan ik uitrekenen wat per participant en per menu-item de kortste fixatie, de langste fixatie en de gemiddelde tijd van de fixaties zijn, om zo een compleet beeld te krijgen van het fixeren 16

17 van de gebruikers op navigatie-elementen. Om diezelfde reden wordt het totale aantal fixaties per persoon en per menu-item genoteerd. Ook wordt het aantal kliks per persoon en per menu-item genoteerd. Hierdoor wordt het klikgedrag op navigatie-elementen van gebruikers ook in kaart gebracht. Ik heb er voor gekozen deze gegevens te noteren omdat ik in dit onderzoek op zoek ga naar opvallend lange fixaties, opvallend hoge aantallen fixaties en kliks van gebruikers op navigatie-elementen. Deze opvallende menu-items zal ik vervolgens proberen te koppelen aan het usability aspect labeling. Voor het geheel heb ik ook de kortste fixatie genoteerd, maar het is nog niet duidelijk of deze ook nuttig voor de analyse zal zijn of niet. 2) Heuristische labelanalyse Het tweede gedeelte van mijn onderzoek bestaat uit een heuristische labelanalyse. Dit betreft een kwalitatieve analyse en wordt gedaan aan de hand van een checklist die ik zelf heb samengesteld. Deze checklist zal naast de verschillende labels van navigatie-elementen op de websites worden gelegd. Het doel van deze analyse is dat elk navigatie-element een goed of fout label volgens de gebruikte literatuur krijgt. De checklist bestaat uit vijf punten gebaseerd op de theorieën van Kukulska-Hulme (1999: 104), Dix, Finlay, Abowd et al. (2004: 148) en Rosenfeld, Morville (1998: 85) die in het vorige hoofdstuk zijn besproken. De vijf punten zijn allen op punt 5 na te beantwoorden met ja of nee. Het vijfde punt bevat zelf weer vier punten en betreft daarom een uitgebreider antwoord dan alleen ja of nee. De checklist die zal worden gebruikt tijdens de labelanalyse ziet er als volgt uit: 1. Is de labeling helder en informatief? Kan je van te voren voorspellen wat er gebeurt wanneer er op een knop wordt geklikt? 2. Is alle content van de website terug te vinden in één menu, de breadcrumb bar bovenaan de pagina? 3. Is er een ordening gebruikt binnen de menu s? 4. Is deze ordening volgens de denkwijze, de taal en de verwachting van de gebruikers? 5. Doet zich één van de vier problemen van Kukulska-Hulme voor? I. Problemen met betekenissen en uitleggen Woorden die binnen de applicatie andere betekenissen hebben dan hun allerdaagse betekenis. Verder kan de betekenis van de woorden ook voor problemen zorgen. Zo kan het onduidelijk zijn of open betekent dat iets geopend is (huidige staat) of nog geopend moet worden (commando). II. Taalgebruik wat geen rekening houdt met de realiteit Gebruik zoveel mogelijk alledaagse termen in plaats van computertermen. Bijvoorbeeld het gebruik van lastige, ingewikkelde woorden in plaats van meer alledaagse synoniemen: 1.1. View Look at 1.2. Import Bring in 1.3. Remove Take away 1.4. Restore Bring back III. Structuren die begrip hinderen Vermijd structuren die onduidelijk kunnen zijn voor de gebruikers die niet dagelijks een computer gebruiken. Bijvoorbeeld; De herinvoer beveiligd paswoord box in plaats van De box waarin het beveiligde paswoord kan worden ingevoerd. Dit is vooral lastig te begrijpen voor mensen waar Nederlands niet de moedertaal van is en waar hun eigen moedertaal dergelijke structuren niet toe laat. Ook ongewone zinnen in de gebiedende wijs, zouden problemen kunnen opleveren. Bijvoorbeeld Klik op deze link om de informatie in te zien in plaats van Om de informatie te kunnen inzien, klikt u op deze link. IV. Taalproblemen tijdens informatieverkrijging Let op dat wanneer men bijvoorbeeld een helpfunctie gebruikt, dat men verschillende synoniemen van het probleem zou moeten kunnen invoeren. Bijvoorbeeld: de zoekterm beveiliging kan resulteren in de termen paswoord, gebruikersnaam, profiel, betrouwbare informatie etcetera. 17

18 Met behulp van deze checklist kan ik per taak, per website, per menu en vaak zelfs per menu-item bekijken of het label ervan (volgens de literatuur) in orde is en niet voor gebruiksproblemen zal zorgen. Punt I en punt V van deze checklist kunnen per menu-item worden bekeken. De overige punten gelden voor de hele website. 3) Cognitieve evaluatie Het laatste gedeelte van mijn onderzoek houdt in dat het ideale pad van het volbrengen van de taak die de gebruikers voorgelegd kregen, in kaart wordt bracht (zie bijlage 8 - labelanalyse). Dit betekent dat er exact per taak wordt genoteerd op welk menu-item de participanten van het gebruikersonderzoek moesten klikken om zo snel mogelijk de taak te kunnen volbrengen. Het ideale pad is de kortste route van de hoofdpagina naar de pagina waarop de taak volbracht is. Dit betekent dat er alleen pagina s mogen worden aangeklikt en geopend die noodzakelijk zijn om de taak te volbrengen. In het geval dat vanaf de hoofdpagina meerdere routes mogelijk zijn, tellen al deze routes als het ideale pad. Dit heb ik gedaan omdat gebruikers op de hoofdpagina uiteraard nog niet kunnen weten wat de kortste route naar het volbrengen van de taak is. De reden dat de ideale paden in kaart worden gebracht is dat ik hierdoor op zoek kan gaan naar afwijkingen van deze paden door de gebruikers tijdens het usability gebruikersonderzoek. Tenslotte zijn deze afwijkingen juist interessant aangezien dit iets zou kunnen zeggen over de labeling van de navigatie-elementen. Het zou kunnen zijn dat men van het ideale pad afwijkt, omdat men een label verkeerd interpreteerde. Om vast te kunnen stellen wat wel en wat geen afwijking is, heb ik de volgende regel gehanteerd: Het betreft een afwijking als het menu-item in het ideale pad om de taak te voltooien voorkomt, maar niet wordt aangeklikt door de participant. Voorwaarde hierbij is dat de participant wel gefixeerd heeft op het menu-item. Wanneer de participant ook niet gefixeerd heeft op het menuitem betreft het geen afwijking, omdat er dan geen conclusies kunnen worden getrokken met betrekking tot het label van het menu-item Materiaal Het materiaal dat gebruikt wordt in dit onderzoek bestaat uit eyetrackdata en klikdata uit een usability gebruikersonderzoek. De respondenten werden daar gevraagd enkele taken (zie bijlage 1 voor de precieze taakbeschrijvingen) op een website uit te voeren. Tijdens het uitvoeren van deze taken werden hun oog- en muisbewegingen opgenomen met behulp van een Tobii eyetrackmachine en verwerkt in het eyetrackprogramma ClearView. Dit resulteerde in ruwe data, (zie hiervoor bijlage 4) die op verschillende wijze zijn te gebruiken en te visualiseren. Om de oogbewegingen te kunnen analyseren, heb ik gebruik gemaakt van de Gaze Replay, de Gaze Plot en de ruwe data zelf (zie voor een uitleg van de Gaze Replay en de Gaze Plot bijlage 5). Aangezien ClearView ook de kliks en muisbewegingen van de participanten registreert, kon er voor het verkrijgen van de klikdata ook gebruik gemaakt worden van de Gaze Replay en de Gaze Plot. Behalve oogbewegingen is met behulp van een webcam ook audio- en videomateriaal opgenomen. Deze data zijn sporadisch ook gebruikt tijdens de analyse. Met name tijdens het labelonderzoek heb ik gebruik gemaakt van het audiomateriaal, omdat ik wilde horen of de participanten opmerkingen maakten over de labels van de menu-items op de website. De websites waar de taken op werden uitgevoerd, vormen ook een gedeelte van het materiaal. Dit zijn de websites van Beachmasters, Blauwe Stad en De Zwerver. Dit zijn alledrie websites waar de gebruiker hoofdzakelijk online producten kan kopen. De term die voor dergelijke websites wordt gebruikt is webshops. Respectievelijk gezien kan de gebruiker dus reizen (Beachmasters), huizen (Blauwe Stad) en boeken (De Zwerver) kopen. Op de websites van Beachmasters en Blauwe Stad kan de gebruiker bovendien informatie vinden over respectievelijk reizen en huizen. Daarom vallen deze twee websites tevens onder de categorie Informatievoorziening. De websites hebben niet altijd tot doel de gebruiker over te halen tot het ondernemen van actie, ze voorzien de gebruiker ook van informatie. Omdat websites vaak veranderen, zal ik nu een beschrijving en een schematische weergave van de websites geven, zoals zij eruit zagen ten tijde van het usability gebruikersonderzoek. De kans is 18

19 aanwezig dat de websites er op dit moment alweer geheel anders uit zien, aangezien het usabilityonderzoek van Concept7 erop gericht was knelpunten op te sporen en te verwijderen. Na de beschrijvingen van de websites geef ik nog wat informatie over de verschillende menu s die op de websites werden gebruikt. Beachmasters De website is gericht op jongeren, wat resulteert in een fel gekleurde en drukke website. Bovenaan alle pagina s bevindt zich een horizontale bar met de algemene opties Reisinformatie, Nieuwsbrief, Brochure, Over Beachmasters en Vragen. Vanaf de hoofdpagina kan de gebruiker direct een aanbieding selecteren of op twee manieren op zoek gaan naar een vakantie. Ten eerste kan de gebruiker gebruik maken van de optie snel zoeken. Dit houdt in dat de gebruiker drie dropdown menu-items kan gebruiken om specifieke vakantiewensen op te geven. Het is niet noodzakelijk alle beschikbare menu-items te gebruiken. Tot slot kan de gebruiker op een land klikken in het landenoverzicht. Verder op de website komen de landen terug in de vorm van een horizontale bar. In dit onderzoek is het verschil tussen deze menu s weergegeven door middel van de afkortingen HP en NB. Hierbij staat HP voor Hoofdpagina en NB voor Navigatiebar. Ook maak ik in dit onderzoek gebruik van de afkorting TB, die staat voor Tabblad. Wanneer men op de website namelijk een reis geselecteerd heeft, krijgt men een menu te zien dat gebruikt maakt van tabbladen. Door het gebruik van deze afkortingen hoop ik de data zo gestructureerd mogelijk te maken. Logo Landenoverzicht Hoofdpagina Horizontale bar met algemene opties Dropdownmenu snel zoeken Aanbiedingen / Feestbestemmingen / Vakantie van de week / Beachmasters toppers Logo Subpagina s Horizontale bar met algemene opties Navigatiebar met landenoverzicht Dropdownmenu met reiswensen Alle vakantie aanbiedingen die voldoen aan de door de gebruiker gestelde reiswensen. Figuur 3. Schematische weergave van de hoofdpagina en subpagina s van de website van Beachmasters Blauwe Stad Het thema van de website van Blauwe Stad is water. Dit is behalve aan de overheersende blauwe kleur, ook te zien aan het achtergrondplaatje en de vier foto s bovenaan de pagina. Dit zijn foto s van een kind spelend in het water, een bellenblazend kind, schaatsers en regenlaarzen. Vanaf de hoofdpagina heeft de gebruiker drie manieren om verder te komen op de website. Allereerst kan de gebruiker klikken op het hoofdmenu dat in de schematische weergave wordt aangeduid met Popupmenu. Dit menu biedt de gebruiker een keuze uit vier hoofdthema s: Wonen in Blauwe Stad, Over Blauwe Stad, Omgeving en Actueel. Aan de rechterkant van de pagina staat een menu waarmee een gebruiker kan zoeken naar een kavel of een projectwoning. De derde manier om verder te komen op de website maakt geen gebruik van een menu. Midden op de pagina bevindt zich een interactief element met daarop voorbeeldwoningen. Wanneer hierop geklikt wordt, wordt de gebruiker direct doorverwezen naar informatie over de betreffende woning of het betreffende woongebied. Tot slot bevindt zich aan de bovenkant van de pagina een horizontale bar met de algemene opties Contact, Inlog kopers, Nieuwsbrief, Sitemap, Colofon, Links, Disclaimer en Zoeken. 19

20 Plaatje Horizontale bar met algemene opties Foto s Popup-menu Voorbeeld woningen Dropdown-Menu Zoek kavel/ projectwoning Figuur 4. Schematische weergave van de website van Blauwe Stad De Zwerver Oude versie In dit onderzoek worden twee versies van de website van De Zwerver bekeken; een oude versie en een nieuwe, verbeterde versie. De oude versie bood de gebruiker één manier om verder te komen binnen de website. Bovenaan de pagina stond een smalle, langgerekte horizontale bar met de menu-items Nieuw, Regionalia, Reisgidsen, Wegenatlassen, Globes, Accommodatiegidsen en Landkaarten. Onder deze bar werden enkele recent verschenen boeken uitgelicht en aan de linkerkant stond een interessante aanbieding. Logo Horizontale bar Aanbiedingen Recent verschenen artikelen Figuur 5. Schematische weergave van de oude versie van de website van De Zwerver De Zwerver Nieuwe versie De nieuwe versie van de website van De Zwerver was een stuk uitgebreider dan de oude versie. De gebruiker heeft hier twee manieren om de website binnen te komen. Allereerst is er een verticale bar aan de linkerkant van de pagina. Deze bar bevat de menu-items Boeken, Kaarten, Globes en Wandkaarten. Wanneer er wordt geklikt op één van deze items, opent zich automatisch een submenu. Hierdoor heeft de verticale bar een pulldown-functie. Naast de verticale bar bevinden zich twee tabbladen; Zoeken en Vrij zoeken. De optie Zoeken begeleidt de gebruiker tijdens het zoekproces door middel van dropdown menu s. De optie Vrij zoeken stelt de gebruiker in staat een trefwoord in te typen en vervolgens hierop te zoeken. Tot slot bevindt zich aan de bovenkant van de pagina nog een horizontale bar met de algemene opties Home, Partnerprogramma, Links, FAQ en Contact. 20

Web Usability. Byte seminar, 23 november 2007. Door: Gwyneth Ouwehand

Web Usability. Byte seminar, 23 november 2007. Door: Gwyneth Ouwehand Web Usability Byte seminar, 23 november 2007 Door: Gwyneth Ouwehand Introductie Student Informatiekunde Universiteit Utrecht Mensen Organisaties Computers Communicatie Bezig met afstudeerproject over kenniselicitatie

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijkheid. Introductie. Onderwerpen 23-11-2007. Student Informatiekunde Universiteit Utrecht. Webdesigner Piozum

Gebruiksvriendelijkheid. Introductie. Onderwerpen 23-11-2007. Student Informatiekunde Universiteit Utrecht. Webdesigner Piozum Gebruiksvriendelijkheid Byte seminar, 23 november 2007 Door: Gwyneth Ouwehand Introductie Student Informatiekunde Universiteit Utrecht Mensen Organisaties Computers Communicatie Webdesigner Piozum Onderwerpen

Nadere informatie

Eyetracking Bestsellers.nl

Eyetracking Bestsellers.nl Eyetracking Bestsellers.nl Best-sellers.nl is een webwinkel voor audio- en video apparatuur, pc s en huishoudelijke apparaten. Wij hebben deze webwinkel aan een Eyetracking gebruikerstest onderworpen.

Nadere informatie

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES WHITEPAPER RESPONSIVE WEBSITES Wat is een Responsive website? Voordelen van een Responsive website? Hoe start je met een Responsive website? INTRODUCTIE Met het downloaden van deze whitepaper kunnen we

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

4 Testen en optimaliseren

4 Testen en optimaliseren Alle wegwijzers in de fase: 4 Testen en optimaliseren 4.1 Je ontwerp testen bij de doelgroep (74) 4.2 Je ontwerp voorleggen aan een expert (75) 4.3 Je ontwerp voorleggen aan de opdrachtgever (76) 4.4 Je

Nadere informatie

Testen van website. Gertjan Slappendel

Testen van website. Gertjan Slappendel Praktijkvoorbeeld Testen van website Gertjan Slappendel INTRO Presentatie Usability on a shoestring DTC 2010 Business gericht Succesvol testen met beperkte middelen Testing back 2 basics WAT IS TESTING

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Basis handleiding CMS

Basis handleiding CMS Basis handleiding CMS Inhoud Basis handleiding CMS... 1 Inloggen... 3 Pagina beheren... 4 Pagina toevoegen/wijzigen... 6 WYSIWYG editor... 8 externe / interne link toevoegen... 9 Plaatjes toevoegen...

Nadere informatie

Central Station. CS website

Central Station. CS website Central Station CS website Versie 1.0 18-05-2007 Inhoud Inleiding...3 1 De website...4 2 Het content management systeem...5 2.1 Inloggen in het CMS... 5 2.2 Boomstructuur... 5 2.3 Maptypen... 6 2.4 Aanmaken

Nadere informatie

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd Introductie Deze handleiding heeft tot doel een eenvoudige stap voor stap handleiding te zijn voor eindgebruikers van CMS Made Simple

Nadere informatie

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Ontwerpdocument Maarten Kolthof NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Inhoud Algemeen ontwerp 3 Icoon en kleurgebruik Animatie technieken ios 7 kenmerken

Nadere informatie

Nieuws sites hebben een krantachtige vormgeving; de informatie staat voorop.

Nieuws sites hebben een krantachtige vormgeving; de informatie staat voorop. Be e ldsche rmvormge ving & We bde sign Doelstelling & Doelgroepverkenning Kijk naar verschillende websites om je doelgroep te verkennen. Ze hebben allemaal een andere doelstelling en roepen een bepaalde

Nadere informatie

Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges

Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges Voor meer informatie, kijk op www.newbase.nl Newbase BV, Hardwareweg 16 1033 MX AMSTERDAM Tel.: 020-6 111 444 pagina 1 van 29 Inhoudsopgave 1 Introductie...3

Nadere informatie

Expert review Reservatiesysteem

Expert review Reservatiesysteem Expert review Reservatiesysteem Steven Houben March 26, 2010 1 Inleiding Deze expert review is gebaseerd op 10 heuristieken gedefinieerd door Jacob Nielsen. 2 Review Multi- touch systeem 2.1 Visibility

Nadere informatie

Concept Deze week hebben wij ervoor gekozen om de tiled display, die rechts van de ESC balie staat, te verbeteren door een interactieve applicatie eraan te verbinden. Op dit moment is het display, alhoewel

Nadere informatie

Handleiding. CROW Kennisbank. Contentmanagement

Handleiding. CROW Kennisbank. Contentmanagement Handleiding CROW Kennisbank Contentmanagement Inhoudsopgave Inleiding... 2 Hoofdstuk 1 - Navigeren door de inhoudsopgaven... 3 1.1 Indeling inhoudsopgave wijzigen... 3 1.2 Selecteren van titels in de navigatie...

Nadere informatie

A Inhoud. 2. De identiteit van de eigenaar van de website en het doel van de website staan genoemd.

A Inhoud. 2. De identiteit van de eigenaar van de website en het doel van de website staan genoemd. Beoordelingsformulier websites Afdeling Taal en Communicatie VU De schriftelijke communicatie-uitingen van de verzekeraar moeten begrijpelijk en duidelijk zijn voor de klant en afgestemd op diens taalniveau.

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3.

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3. Versie 1.0 05.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Openen van de activiteit Hoe wordt de activiteit geopend? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 6. Inloggen op het

Nadere informatie

Toetsen in Blackboard

Toetsen in Blackboard Toetsen in Blackboard Met de tool Test kun je toetsvragen maken en afnemen. In dit document wordt uitgelegd 1. Hoe een toets gemaakt kan worden. 2. Hoe een toets bewerkt kan worden. 3. Hoe een toets beschikbaar

Nadere informatie

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT Opdracht 03: een formulier ontwerpen Versie voor studenten v5.0 2010.04.28 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com Blog: http://www.razormind.info/infoconstructor

Nadere informatie

USER EXPERIENCE ONDERZOEK Gastcollege 9 maart 2015

USER EXPERIENCE ONDERZOEK Gastcollege 9 maart 2015 USER EXPERIENCE ONDERZOEK Gastcollege 9 maart 2015 Februari 2015 MARIT KLOOSTER CommunicatieManagement Hogeschool van Utrecht Sinds 2002 werkzaam bij Ruigrok NetPanel: Stagiair > Junior > Medior > Senior

Nadere informatie

4.4 Voeg ruimtes toe Hoe ga jij te werk? 1. Over LEVIY. 4.5 Aanwezigen Zijn er aanwezigen bij de DKS-controle? 2. Algemene definities. 3.

4.4 Voeg ruimtes toe Hoe ga jij te werk? 1. Over LEVIY. 4.5 Aanwezigen Zijn er aanwezigen bij de DKS-controle? 2. Algemene definities. 3. 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 02 08 4.4 Voeg ruimtes toe Hoe ga jij te werk? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 4.5 Aanwezigen Zijn er aanwezigen bij de DKS-controle? 03

Nadere informatie

Zie ik meer dan jij zegt?

Zie ik meer dan jij zegt? Zie ik meer dan jij zegt? Wat voegen de verbalisaties van proefpersonen toe in gebruikersonderzoek waarbij ook het scherm en de oogbewegingen opgenomen worden? Studente: Ineke Waas, 0313378 Opleiding:

Nadere informatie

Bedrijfsinformatie 1 september 2014

Bedrijfsinformatie 1 september 2014 1 september 2014 Wie ben ik? Even voorstellen Mijn naam is Niek Scholtes, geboren op 29 april 1986 in Den Haag. In 2009 heb ik mijn HBO studie Human Technology afgerond aan de Haagse Hogeschool. Human

Nadere informatie

Handleiding Website beheersysteem

Handleiding Website beheersysteem Handleiding Website beheersysteem Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Inloggen...4 3. De startpagina...5 3.1. Startpagina menu...5 3.2. Bovenbalk...6 4. Menu en Pagina's...7 4.1. Een nieuwe pagina toevoegen...8

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 6 De volgorde van lezen 7 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 6 De volgorde van lezen 7 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Nieuwsbrief... 5 Introductie Visual Steps... 6 Wat heeft u nodig?... 6 De volgorde van lezen... 7 Uw voorkennis... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 8 Website... 9 Toets uw kennis...

Nadere informatie

ActiveBuilder Handleiding

ActiveBuilder Handleiding ActiveBuilder Handleiding Auteur: TalkActive I/S Datum: Juli 2004 Versie: R. 1.01 Taal: Nederlands Copyright 2004 - Talk Active alle rechten voorbehouden. Inhoud: 1. INTRODUCTIE...2 2. SNEL STARTEN...3

Nadere informatie

Hoofdstuk 18: Een presentatie maken

Hoofdstuk 18: Een presentatie maken Hoofdstuk 18: Een presentatie maken 18.0 Inleiding De focus van een PowerPoint presentatie valt meestal op één dia. Dit betekend dat een PowerPoint presentatie een goed middel is om concepten via punten

Nadere informatie

Handleiding Merge items

Handleiding Merge items Handleiding Merge items Copyright, Connexys Versie 3.2.0.1-30 september 2013 Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of

Nadere informatie

Stap 1: Mindmap design. Wat is design volgens Marktplaats. Wat is design volgens Judith. Informatie Architectuur Design op marktplaats

Stap 1: Mindmap design. Wat is design volgens Marktplaats. Wat is design volgens Judith. Informatie Architectuur Design op marktplaats Stap 1: Mindmap design Informatie Architectuur Wat is design volgens Marktplaats Wat is design volgens Judith Stap 2: Onze bevindingen. Informatie Architectuur Analyse van www.marktplaats.nl Design heeft

Nadere informatie

5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 1. Over LEVIY. 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over vinden van documenten.

5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 1. Over LEVIY. 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over vinden van documenten. Versie 1.0 23.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Documenten Wat kan ik met Documenten? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 5.1 Documenten terugvinden Uitleg over

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi STAGEVERSLAG Jidde Jacobi VOORWOORD Tijdens mijn stage heb ik veel nieuwe kennis opgedaan en reeds verworven kennis toe kunnen passen. Ik zie dit dan ook als een goede aanvulling van mijn studie. Bij deze

Nadere informatie

HOE EFFICIËNT IS UW WEBSITE? Peter Kassenaar 1 oktober 2008

HOE EFFICIËNT IS UW WEBSITE? Peter Kassenaar 1 oktober 2008 HOE EFFICIËNT IS UW WEBSITE? Peter Kassenaar 1 oktober 2008 Agenda Introductie - Efficiëncy gedefinieerd Elementen meetbaar maken Succesfactoren van tevoren bepalen De efficiëncy top-8 Succesfactoren achteraf

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Een website ontwerpen met agile design en scrum, wat heb je nodig?

Een website ontwerpen met agile design en scrum, wat heb je nodig? Een website ontwerpen met agile design en scrum, wat heb je nodig? door admin - 03-19-2012 http://www.itpedia.nl/2012/03/19/een-website-ontwerpen-met-agile-design-en-scrum-wat-heb-je-nodig/ Door Pieter

Nadere informatie

Handleiding blog-artikelen opmaken Wageningen UR Blog. Oktober 2015

Handleiding blog-artikelen opmaken Wageningen UR Blog. Oktober 2015 Handleiding blog-artikelen opmaken Wageningen UR Blog Oktober 2015 Inhoud 1. Blog-artikel schrijven... 2 1.1. Kenmerken van een blog-artikel... 2 1.2. Opmaak Blog-artikel... 3 1.3. Opmaken blog-artikel

Nadere informatie

Symbol for Windows Planner Versie 0.8

Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Symbol for Windows Planner Versie 0.8 Inhoud Inleiding... 3 1. Weergaven... 4 2. RealTime modus (de agenda raadplegen)... 6 2.1. Wat is een modus... 6 2.2. Eenvoudigste weergave... 6 2.3. Uitgebreidere

Nadere informatie

Onderzoeksvaardigheden 2

Onderzoeksvaardigheden 2 Performance van Phonegap Naam: Datum: april 2012 Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docenten: Pauline Krebbers Modulecode: MEDMO101DT Modulenaam: Onderzoeksvaardigheden 2 / Media & Onderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

De kunst van wetenschappelijk schrijven

De kunst van wetenschappelijk schrijven De kunst van wetenschappelijk schrijven In de wetenschap gaat de erkenning naar diegene die de wereld heeft overtuigd, niet naar degene die als eerste op t idee kwam. (Darwin) Overzicht De schrijfopdracht

Nadere informatie

Prototype/Usability testverslag

Prototype/Usability testverslag Prototype/Usability testverslag Save Energy Leiden Dennis Wagenaar 19-04-10 v1.0 Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Opdracht...4 1.1 Probleemstelling...4 1.2 Doelstelling...4 1.3 Onderzoeksvraag...4 1.4 Deelvragen...4

Nadere informatie

Klik&Steen Dashboard. Wat zijn nou interessante statistieken bij websites?

Klik&Steen Dashboard. Wat zijn nou interessante statistieken bij websites? Klik&Steen Dashboard Wat zijn nou interessante statistieken bij websites? Inleiding Dit document dient als onderzoek naar de statistieken die interessant zijn om te laten zien in het dashboard van Klik&Steen.

Nadere informatie

Quick Guide VivianCMS

Quick Guide VivianCMS Quick Guide VivianCMS Van document naar website Versie: 1.0 Startdatum: 24 juli 2006 Datum laatste wijziging: 24 juli 2006 Opmerking: Gepubliceerd op http://www.viviancms.nl Inhoud 1 Inleiding...3 1.1

Nadere informatie

HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM

HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM ALGEMENE INFORMATIE Het Doit beheer systeem is een modulair opgebouwd systeem waarin modules makkelijk kunnen worden toegevoegd of aangepast, niet iedere gebruiker zal dezelfde

Nadere informatie

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher De inhoud van Muismedia websites wordt ingevoerd en gewijzigd met behulp van een zogenaamd Content Management Systeem (CMS): de ContentPublisher.

Nadere informatie

Usability & Interface Design

Usability & Interface Design Usability & Interface Design Marco Corrò Usability & Interface Design Interface Design = de vormgeving van de grafische gebruikersinterface van een website Usability = Extent to which a product can be

Nadere informatie

Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012

Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012 Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012 Whitepaper Online vindbaarheid Allebedrijvenin augustus 2012 Pagina 1 Een woord vooraf Je hebt een prachtige

Nadere informatie

Handleiding Vedor-editor

Handleiding Vedor-editor Handleiding Vedor-editor Mei 2007, versie 0.9 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Aanmelden... 4 De werkbalk... 5 Het context menu... 6 Navigeren binnen je website... 7 Tekst toevoegen en bewerken... 8 Afbeeldingen

Nadere informatie

Het Wepsysteem. Het Wepsysteem wordt op maat gebouwd, gekoppeld aan de gewenste functionaliteiten en lay-out van de site. Versie september 2010

Het Wepsysteem. Het Wepsysteem wordt op maat gebouwd, gekoppeld aan de gewenste functionaliteiten en lay-out van de site. Versie september 2010 Het Wepsysteem Het Wepsysteem is een content management systeem, een systeem om zonder veel kennis van html of andere internettalen een website te onderhouden en uit te breiden. Met het Content Management

Nadere informatie

SELECTEER EEN PAGINA TEMPLATE EN HOOFD VOOR DE PAGINA: Selecteer, in de PAGINA ATTRIBUTEN module rechts naast

SELECTEER EEN PAGINA TEMPLATE EN HOOFD VOOR DE PAGINA: Selecteer, in de PAGINA ATTRIBUTEN module rechts naast OPMAKEN VAN BERICHTEN EN PAGINA S ONE PAGER Berichten en pagina s worden op dezelfde wijze opgemaakt. Voor het opmaken van een bericht ga je in het navigatiemenu (afbeelding rechts) naar BERICHTEN > NIEUW

Nadere informatie

Ouderen en Internet: Wat werkt op het web?

Ouderen en Internet: Wat werkt op het web? Ouderen en Internet: Wat werkt op het web? Julia van Weert Kennismarkt AMC/VUmc. Amsterdam, 5 juni 2012 Ouder worden en cognitie Z-scores 1,2 0,8 0,4 0-0,4-0,8 Working Memory Long-term memory Speed of

Nadere informatie

- Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register.

- Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register. Zorginstituut Nederland Handleiding Zorginzicht - Kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten plaatsen in de Kwaliteitsbibliotheek en aanbieden voor het Register. Versie 1.0 23-01-15 Handleiding Zorginzicht.nl

Nadere informatie

SEO checklist om hoog in Google te komen

SEO checklist om hoog in Google te komen SEO checklist om hoog in Google te komen Als je website hoog in Google komt dan heeft dat vele voordelen. Je bent beter vindbaar, krijgt meer (gerichte) bezoekers. En als je het goed aanpakt kun je die

Nadere informatie

De usability van de IB-Groepwebsite

De usability van de IB-Groepwebsite De usability van de IB-Groepwebsite Een heuristische usability analyse van de huidige IB-Groepwebsite en de visualisatie van aanbevelingen uit de analyse Gerwin Kramer g.kramer.1@student.rug.nl Studentnummer:

Nadere informatie

Functioneel ontwerp. Navigatie

Functioneel ontwerp. Navigatie Functioneel ontwerp Het functioneel ontwerp bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Navigatie 2. Lijst van alle pagina s 3. Paginaontwerp 4. Formulierontwerp 5. Grafisch ontwerp Navigatie Navigatie wordt

Nadere informatie

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase

Grafisch ontwerp. Referenties. https://developers.google.com/webmasters/mobile-sites/ http://www.bluetrainmobile.com/mobile-showcase Mobiel Datanose Op dit moment is mobiel datanose niet goed gedaan; je krijgt gewoon de site te zien zoals je het te zien krijgt op pc's of laptops. Maar vaak heb je het probleem dat je op je mobiel moet

Nadere informatie

1 BUSINESS INTERNET SUPPORT

1 BUSINESS INTERNET SUPPORT Versie 1 BUSINESS INTERNET SUPPORT Yoron Dot Net Stap voor stap Handleiding YORON DOT NET BEHEER V1.X Stap voor stap handleiding YORON Het Wielsem 10 s-hertogenbosch Inhoudsopgave Opstarten Yoron DotNet

Nadere informatie

Dit is een onderdeel waarin veel functionaliteit is toegevoegd aan de 2010 versie (zie paragraaf 22.6).

Dit is een onderdeel waarin veel functionaliteit is toegevoegd aan de 2010 versie (zie paragraaf 22.6). Hoofdstuk 22: Draaitabellen * 2010 22.0 Inleiding Dit hoofdstuk had ook snel gegevens samenvatten genoemd kunnen worden. Excel biedt een heel degelijk hulpmiddel om met tabellen gegevens samen te vatten

Nadere informatie

Verbeterde klantenservice omgeving Toepassing van neuro-usability onderzoek

Verbeterde klantenservice omgeving Toepassing van neuro-usability onderzoek Verbeterde klantenservice omgeving Toepassing van neuro-usability onderzoek Insights -2015 Dennis de Weerd Meer Makkelijk Mogelijk VOORSTELLEN DENNIS DE WEERD 29 Almere Reizen ONLINE ERVARING Information

Nadere informatie

Een pagina toevoegen en/of bewerken.

Een pagina toevoegen en/of bewerken. Een pagina toevoegen en/of bewerken. Na het inloggen in het CMS zie u het volgende: 2 3. Een klik op dit menu geeft een overzicht van alle pagina s waar de website op dat moment uit bestaat: 2. Een klik

Nadere informatie

Handleiding Mijneigenweb.nl

Handleiding Mijneigenweb.nl Handleiding Mijneigenweb.nl Inhoud 1 Inloggen 2 Kleurenschema en lettertype 2.1 Kies een standaard kleurenschema 2.2 Kleurenschema en lettertypes aanpassen/ zelf samenstellen 3 Logo 4 Visual 4.1 Eigen

Nadere informatie

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Stedelijk Museum VMBO leerlingen interactieve rondleiding Ontwerpspecificatie Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Inhoud INHOUD OPDRACHT CONCEPT ONTWERP HIGH LEVEL DETAIL

Nadere informatie

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0 Navigator CMS 2009 Beknopte handleiding v1.0 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Inloggen... 4 3. Menustructuur... 5 4. Document Verkenner... 6 5. Mappen beheren... 7 5.2 Map hernoemen... 7 5.3 Map verplaatsen...

Nadere informatie

One Step checkout vs. Multi step checkout

One Step checkout vs. Multi step checkout One Step checkout vs. Multi step checkout Dank voor uw bezoek aan onze stand of het bijwonen van onze presentatie tijdens de Webwinkel Vakdagen 2013 (of het lezen van onze weblog en nieuwsbrief). Tijdens

Nadere informatie

Children s Rights and Business Principles

Children s Rights and Business Principles Children s Rights and Business Principles www.childrenandbusiness.be Handleiding voor bedrijven. Children s rights and Business Principles Handleiding voor bedrijven - 1 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 2

Nadere informatie

Serienummers worden met hun ID opgeslagen

Serienummers worden met hun ID opgeslagen Solution Builder SE : BSE101 Versie : 8.0.0.4818 Releasedatum : 10-03-2015 Geschikt voor Synergy Enterprise : v.a. batch 249 ALGEMEEN Serienummers worden met hun ID opgeslagen Serienummers die aan entiteiten

Nadere informatie

ProjectHeatmap. Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar

ProjectHeatmap. Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar ProjectHeatmap Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar 1 Inhoudsopgave Inleiding...3 Gheat...4 Info...4 Voordelen...4 Nadelen...4 Google Fusion Tables...5 Info...5 Voordelen...5 Nadelen...5 OLHeatmap...6

Nadere informatie

TUDelft.nl Issuelist met belangrijkste bevindingen usability test. Liesbeth van Driel, Marjan van Oostrum

TUDelft.nl Issuelist met belangrijkste bevindingen usability test. Liesbeth van Driel, Marjan van Oostrum TUDelft.nl Issuelist met belangrijkste bevindingen usability test Liesbeth van Driel, Marjan van Oostrum 15 december 2009 1 Issues Waar liepen respondenten tegenaan? Homepage Onduidelijke doelgroep homepage

Nadere informatie

Exam s digitale testen voor dyscalculie.

Exam s digitale testen voor dyscalculie. Exam s digitale testen voor dyscalculie. Er wordt in de Nederlandse literatuur over dyscalculie een gemeenschappelijk standpunt aangetroffen in de overtuiging dat iets basaals de oorzaak is en dat een

Nadere informatie

Landelijk Indicatie Protocol (LIP)

Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Handleiding Landelijk Indicatie Protocol programma pagina 1 of 18 Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Welkom bij LIP Lip is ontstaan uit een toegevoegde module aan het kraamzorg administratie pakket van

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Gratis workshop voor Ondernemend Roombeek Enschede 24-4-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede

Nadere informatie

Whitepaper. E-mail design best practices

Whitepaper. E-mail design best practices Whitepaper E-mail design best practices 14 tips voor het design van je e-mail Versterk de boodschap van je uiting Best practices voor je e-mail design Het design speelt een grote rol in de eerste indruk

Nadere informatie

Basisprincipes van het ontwerpen

Basisprincipes van het ontwerpen Basisprincipes van het ontwerpen gordongroup Over de gordongroup gordongroup is een full-service marketing- en communicatiebureau waar klanten voor al hun wensen op het gebied van creatieve services terecht

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Versie: 1.1 Datum: 18 juli 2013 Geschreven door: ict@padland.nl 2013 OBS t Padland. Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Padland Startpagina...

Nadere informatie

HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE

HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE Bij het bepalen van nieuwe woorden en teksten voor de zoekmachine moet rekening gehouden worden met de inhoud van de website, en hoe Google websites een rang geeft

Nadere informatie

Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN. Handleiding Studentenpagina 1

Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN. Handleiding Studentenpagina 1 Studentenhandleiding Studentenpagina STUDENTENPAGINA HANDLEIDING VOOR STUDENTEN Handleiding Studentenpagina 1 Inhoud van de handleiding Inhoud van de handleiding... 2 1. Inleiding... 3 2. Inloggen op de

Nadere informatie

Bewerk uw eigen Digibordbij boek

Bewerk uw eigen Digibordbij boek Bewerk uw eigen Digibordbij boek Naast de presentatie van schoolboeken in het Digibordbij systeem is het voor leraren ook mogelijk aanpassingen te maken in de digitale boeken. De leraar kan via een aparte

Nadere informatie

Handleiding digitaal aanmelden bij de MO-zaak

Handleiding digitaal aanmelden bij de MO-zaak datum 24-9-2012 Versie 1.6 Pagina 2 van 15 Inhoud 1. Vereiste instellingen (eenmalig instellen)... 3 1.1 De site van de Mo-zaak toevoegen aan de vertrouwde websites... 3 1.2 Pop-Up blokkering... 4 1.3

Nadere informatie

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT?

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? Wim Biemans Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Economie & Bedrijfswetenschappen 4 juni, 2014 2 Het doen van wetenschappelijk onderzoek Verschillende

Nadere informatie

Weet ik wat jouw ogen zien? Een onderzoek naar de mogelijkheden van eyetracking als zelfstandige probleemopsporende methode in usabilityonderzoek.

Weet ik wat jouw ogen zien? Een onderzoek naar de mogelijkheden van eyetracking als zelfstandige probleemopsporende methode in usabilityonderzoek. Weet ik wat jouw ogen zien? Een onderzoek naar de mogelijkheden van eyetracking als zelfstandige probleemopsporende methode in usabilityonderzoek. Marloes de Bode 0308676 Masterwerkstuk - Master Communicatiestudies

Nadere informatie

SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42

SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42 SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42 Inhoudsopgave 1.0 Inhoudsopgave 1 1.0 Inleiding 2 1.1 Algemeen 2 1.2 Mijn leerdoelen 2 2.0 Beschrijving leerdoel 2 3 2.1 Responsive 3 2.2 Up- to- date HTML&CSS

Nadere informatie

Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid

Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid Introductie Deze gebruikershandleiding geeft gedetailleerde basisinformatie over hoe te werken met Bitrix Site Manager. Deze handleiding is bedoeld

Nadere informatie

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker De tekstverwerker De tekstverwerker is een module die u bij het vullen van uw website veel zult gebruiken. Naast de module tekst maken onder andere de modules Aankondigingen en Events ook gebruik van de

Nadere informatie

Deel 1: PowerPoint Basis

Deel 1: PowerPoint Basis Deel 1: PowerPoint Basis De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 1 PowerPoint Basis

Nadere informatie

Schoolwebsite.nu. Snel aan de slag met uw website. Versie 4.0

Schoolwebsite.nu. Snel aan de slag met uw website. Versie 4.0 Schoolwebsite.nu Snel aan de slag met uw website Versie 4.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Inleiding... 3 2 Voor dat u begint... 4 3 Teksten op de website... 6 4 Groepspagina s... 8 5 De groepspagina...

Nadere informatie

Let op: Wij kunnen u niet op afstand helpen bij deze installatie. Indien nodig, haal er iemand bij die verstand van computers heeft.

Let op: Wij kunnen u niet op afstand helpen bij deze installatie. Indien nodig, haal er iemand bij die verstand van computers heeft. Inleiding Wij hebben voor u een aantal PDF Creators getest waarmee u rapporten in PDF Formaat kunt printen. Het aantal gratis pakketten is legio, maar velen vertonen grote gebreken. Dus ga niet zelf aan

Nadere informatie

WEBSITE SCAN Vrijblijvend advies

WEBSITE SCAN Vrijblijvend advies WEBSITE SCAN Vrijblijvend advies IBAN: NL57ABNA0479025207 Inleiding: Wij hebben uw website op diverse facetten geanalyseerd en hier een bondig rapport voor geschreven. Door het uitvoeren van onderstaande

Nadere informatie

Web Presence Builder. Inhoud

Web Presence Builder. Inhoud Web Presence Builder Inhoud Inhoud... 1 Wat is Web Presence Builder?... 2 Het categoriescherm... 2 De eerste stappen naar een eigen website... 3 Onderwerp selecteren en website naam aanpassen... 3 Vooraf

Nadere informatie

Trippeltrap Content Management System

Trippeltrap Content Management System Handleiding Trippeltrap Content Management System versie 2.4 Aanmelden Voordat u de tekst op uw webpagina kunt aanpassen, moet u zich eerst aanmelden. Bovenaan de pagina vindt u een link naar het intranet.

Nadere informatie

Kies [paginas]: Een lijst met alle paginas verschijnt. Muis-over en er verchijnen opties per pagina: Bewerken prullenbak bekijken

Kies [paginas]: Een lijst met alle paginas verschijnt. Muis-over en er verchijnen opties per pagina: Bewerken prullenbak bekijken Wordpress handleiding: Algemeen: -Hosting 200Mb webruimte en 2Gb verkeer per maand voor 3 euro per maand. Bij overschrijding volgt automatisch een verdubbeling naar de ruimte/verkeer naar 400Mb/4Gb/6 euro

Nadere informatie

Zoekmachine Optimalisatie (SEO)

Zoekmachine Optimalisatie (SEO) Zoekmachine Optimalisatie (SEO) Dit ebook wordt u geheel gratis aangeboden door Usense - Dé Online Marketing Specialist. Zoekmachine Optimalisatie Zoekmachine optimalisatie, oftewel SEO, gaat over het

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Saft Websites Gebruikershandleiding Wordpress pag. 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Inloggen in administratorgedeelte Informatie

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Praktische tips voor ondernemers Enschede 7-11-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede website?

Nadere informatie

In deze handleiding kunt je de stappen vinden die je kunt uitvoeren om de foto s in Sportlink te zetten.

In deze handleiding kunt je de stappen vinden die je kunt uitvoeren om de foto s in Sportlink te zetten. Handleiding toevoegen foto bij het lid t.b.v. lidmaatschapskaart NHV. In deze handleiding kunt je de stappen vinden die je kunt uitvoeren om de foto s in Sportlink te zetten. Het is belangrijk dat de pasfoto

Nadere informatie