Deutsch-Niederländische Handelskammer Duits-Nederlandse Handelskamer. ECONOMISCH PROFIel DUITSLAND

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deutsch-Niederländische Handelskammer Duits-Nederlandse Handelskamer. ECONOMISCH PROFIel DUITSLAND"

Transcriptie

1 Deutsch-Niederländische Handelskammer ECONOMISCH PROFIel DUITSLAND

2 ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND Impressum Inhoudsopgave Deutsch-Niederländische Handelskammer () () Postbus NL GM Den Haag Directeur: Günter Gülker Actualisering augustus 2015: Christian Hauska, Jessy Rashed, Ulrike Tudyka, Marte Marie Diewitz, Carina Mijnen Redactie: Joachim Schwichtenberg (verantwoordelijk) T 0031 (0) E Stand: Juni 2015 Layout: TODOSmedia.com Da Costastraat 2 hs NL ZB Amsterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 1. Algemene informatie 1.1. Cijfers, gegevens, feiten Geschiedenis Economische geografie 5 2. Economisch overzicht 2.1. Economische gegevens Economische ontwikkeling in het kort Buitenlandse handel Belangrijke economische sectoren Macro-economisch toekomstperspectief Groeisectoren Zakendoen in Duitsland 3.1. Handelsagentuur Personeel Nevenvestiging Oprichten van een (dochter)onderneming Ondernemersbelastingen Culturele aspecten 4.1. Duitse zakencultuur Tips en valkuilen voor de omgang met Duitse zakenpartners Belangrijke adressen 18 3

3 1. Algemene informatie ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 1.1. Cijfers, gegevens, feiten 1.3. Economische geografie Naam: Bondsrepubliek Duitsland Oppervlakte: km2 Staatsvorm: Federale republiek Staatshoofd: Bondspresident Joachim Gauck (sinds 2012) Regeringsleider: Bondskanselier Angela Merkel (sinds 2005) Hoofdstad: Berlijn Regeringszetel: Berlijn Politieke verdeling: 16 gedeeltelijk soevereine deelstaten Officiële taal: Duits Bevolking: 81,1 mln., 227 inwoners per km² Leeftijdsverdeling (in %): < 20 jaar 19,3 % 21,2 % jaar 22,9 % jaar 31,2 % jaar 21,2 % > 80 jaar 6,9 % Bron: Statistisches Bundesamt Deutschland (juli 2014) 1.2. Geschiedenis De Bondsrepubliek Duitsland werd op 24 mei 1949 opgericht. De Duitse economie, die was geruïneerd door de Tweede Wereldoorlog, begon al direct na de geldhervorming van 1948 weer op te bloeien. De werkloosheid daalde gestaag en in 1962 was er zelfs sprake van volledige werkgelegenheid. Deze naoorlogse periode van economische groei staat bekend als het Wirtschaftswunder. Ook de betrekkingen tussen Nederland en Duitsland werden na de oorlog om economische redenen al snel weer aangehaald. Aan het einde van de jaren 80 ging het steeds slechter met de Duitse Democratische Republiek (DDR). De ontevredenheid onder de bevolking steeg en steeds meer mensen vluchtten naar het democratische Westen. De druk op de DDR-regering werd zo groot dat uiteindelijk op 9 november 1989 de Berlijnse Muur viel. Op 3 oktober 1990 werden de beide Duitse staten herenigd. Wat volgde was een economisch aanpassingsproces dat tot op de dag van vandaag nog niet is afgesloten. 31,2 % 6,9 % 19,3% 22,9 % Duitsland ligt in het centrum van Europa en heeft een gemeenschappelijke grens met België, Denemarken, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Polen, Tsjechië en Zwitserland. In het noorden grenst het land aan Noord- en Oostzee, in het zuiden aan de Alpen. De centrale ligging in Europa maakt Duitsland logistiek gezien tot een ideale locatie om alle Europese regio s te bereiken. Noord-Duitsland Het noorden van Duitsland wordt gevormd door de deelstaten Nedersaksen, Hamburg, Bremen, Sleeswijk-Holstein en Mecklenburg-Voorpommeren. Traditioneel zijn de Duitse kustdeelstaten sterk op het gebied van scheepsbouw en maritieme toelevering. In Nedersaksen speelt bovendien de automobielindustrie een grote rol met bedrijven als Volkswagen en Continental. West-Duitsland Het westen van Duitsland wordt gevormd door de deelstaten Noordrijn-Westfalen, Hessen, Rijnland-Palts en Saarland. Noordrijn-Westfalen (NRW) is economisch gezien voor Nederland en ook voor Duitsland zelf de belangrijkste deelstaat. Het heeft de meeste inwoners (17,8 mln.) en genereert 21,9 procent van het bruto binnenlands product. Bijna alle industriële sectoren zijn in NRW vertegenwoordigd, waarbij de nadruk ligt op technologie en dienstverlening. Andere belangrijke sectoren zijn de chemische industrie, de machinebouw, de staalindustrie, de voedingsmiddelenindustrie, de elektronicabranche, de metaalverwerking, de automobielindustrie en de papier-, uitgeverij- en drukindustrie. Circa 19 van de 50 grootste bedrijven in Duitsland zijn in NRW gevestigd, waaronder E.ON, Deutsche Telekom, RWE, Bayer, ThyssenKrupp, Ford, Deutsche Post, Bertelsmann en Henkel. Zuid-Duitsland Beieren en Baden-Württemberg vormen het zuiden van Duitsland. Naast grote autoproducenten als BMW, Audi, Daimler en Porsche zijn hier de internationale marktleiders in de machinebouw gevestigd. Na de automobielindustrie is deze sector de grootste industriële werkgever in Duitsland. Ook een groot deel van de toeleverindustrie is in Beieren en Baden- Württemberg gevestigd. Het stadje Tuttlingen met slechts inwoners is het wereldwijde centrum voor medische techniek. Hier zijn meer dan 400 bedrijven in de medischtechnische sector gevestigd. Daarnaast bevinden zich in de directe omgeving nog eens bedrijven in aanverwante sectoren. De stad Freiburg is het centrum van de meet- en regeltechniek. Sinds 2000 zijn hier zo n arbeidsplaatsen in deze sector ontstaan, vooral bij mkb-bedrijven. Een groot deel van de Duitse bevolking woont in de metropoolregio s Berlijn/Brandenburg, Frankfurt/Rhein-Main, Hamburg, München, Rhein-Ruhr, Stuttgart en Rhein-Neckar. Belangrijke infrastructurele voorzieningen in Duitsland zijn de internationale luchthavens van Frankfurt am Main, Düsseldorf en München, de zeehavens van Bremen en Hamburg en de haven van Duisburg de grootste binnenhaven van Europa. NOORDRIJN-WESTFALEN DÜSSELDORF KIEL SLEESWIJK- HOLSTEIN HAMBURG HAMBURG BREMEN HESSEN MAINZ WIESBADEN RIJNLAND-PALTS SAARLAND SAARBRÜCKEN STUTTGART BADEN- WÜRTTEMBERG SCHWERIN BREMEN NEDERSAKSEN HANNOVER MAAGDENBURG MECKLENBURG- VOORPOMMEREN SAKSEN- ANHALT ERFURT THÜRINGEN BEIEREN MÜNCHEN BERLIJN BERLIJN POTSDAM BRANDENBURG SAKSEN DRESDEN Oost-Duitsland Berlijn en de nieuwe deelstaten Brandenburg, Saksen-Anhalt, Thüringen en Saksen vormen het oosten van Duitsland. De nieuwe deelstaten hebben sinds de eenwording grote stappen gezet op economisch gebied. In vergelijking met de situatie in de oude deelstaten is er echter nog steeds een behoorlijke inhaalslag te maken. Zo is de werkloosheid in het oosten van Duitsland nog altijd hoger dan in het westen en hebben lokale en regionale overheden te kampen met hoge schulden. Er zijn echter ook veel positieve ontwikkelingen. Zo ontwikkelt de stad Dresden zich steeds meer tot een belangrijke IT-cluster. Ook Berlijn, Erfurt en Leipzig trekken in toenemende mate nieuwe activiteiten aan, die de oude industrieën vervangen. Bovendien profiteren de oostelijke deelstaten van de verschuiving van het economisch zwaartepunt richting het oosten. Thüringen en Saksen zijn tot dusverre het meest succesvol, maar ook Brandenburg doet het goed, mede omdat deze deelstaat profiteert van de aantrekkingskracht van Berlijn. 4 5

4 2. Economisch overzicht ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 2.1. Economische gegevens BBP Duitsland 2014/2015: 2903 mld. euro (2014) Economische groei: 1,5 procent (2014) Beroepsbevolking: 42,7 mln. (december 2014) Werkloosheidspercentage: 6,4 procent (december 2014) Inflatiepercentage: 0,2 procent (december 2014) Bron: Statistisches Bundesamt Deutschland (juli 2014) 2.3. Buitenlandse handel De belangrijkste handelspartners van Duitsland 2014 IMPORT volume (in mld. euro) EXPORT volume (in mld. euro) 2.2. Economische ontwikkeling in het kort ,3 BBP DUITSLAND 2014/2015 Geheel: 2908,2 mld. euro 1,1 1,1 Nederland China Frankrijk Verenigde Staten Italië Frankrijk Verenigde Staten China Nederland Italië 0,5 0,2 1e K e K e K e K e K Bron: Statistisches Bundesamt Deutschland (juli 2015) Bron: Statistisches Bundesamt (Juni 2015) Goederenimport: 916,64 mld. euro vanuit Nederland: 88,19 mld. euro Goederenexport: 1133,54 mld. euro naar Nederland: 73,13 mld. euro Bron: Statistisches Bundesamt (juni 2015) De Duitse economie heeft zich in 2014 met een groei van 1,5 procent positief ontwikkeld. Dankzij de stijgende lonen en de recordwerkgelegenheid groeide de conjunctuur en de consumptie aanzienlijk. Dat had vooral te maken met de daling van de wereldwijde olieprijs en de revaluatie van de euro in vergelijking met de dollar. Meerdere onderzoeksinstituten verwachten voor 2015 een toename van het BIP van 2,1 procent. Voor 2016 wordt een verdere economische groei verwacht. Hoewel de economische ontwikkelingen in Europa in 2014 moeilijk waren, nam de export met 3,7 procent toe. Ook de import steeg met 3,3 procent aanzienlijk. Bijna alle economische sectoren droegen bij aan de ontwikkelingen. Vooral de bouwsector vermeldde een aanzienlijke toename met 2,7 procent. Dankzij de recordwerkgelegenheid in Duitsland zorgden de optimistisch gestemde consumenten opnieuw voor veel beweging. Voor het lopende jaar zijn de vooruitzichten nog beter. Arbeidsmarkt Duitsland behaalde in 2014 een historisch werkgelegenheidsrecord. Voor 2015 verwacht de Bondsregering dat de werkende bevolking met meer dan personen zal toenemen tot bijna 43 miljoen werknemers. De gunstige groeien winstvooruitzichten van de bedrijven doen niet alleen de werkgelegenheid maar naar verwachting ook de lonen stijgen. Terwijl onder de rood-groene regering van Gerhard Schröder loonmatiging vooropstond, zijn de lonen onder Angela Merkel continu gestegen in 2014 met gemiddeld 3,6 procent. Dit heeft geleid tot duidelijk hogere inkomens voor privé-huishoudens. Omgekeerd moet Duitsland erop letten, zijn concurrentiekracht niet op het spel te zetten. Consumptie Een essentieel kenmerk van de positieve economische ontwikkeling is de consumptie van de burgers. Die steeg vooral vanwege de daling van de olie- en benzineprijs maar ook opgrond van een record van werkgelegenheid die gepaard ging met een stijging van de salarissen. Ook de invoering van het minimumloon had een positief invloed op de consumptiegedrag. De uitgaven van de privé-huishoudens stegen in 2014 met 1,2 procent. Voor 2015 wordt een groei van 2,5 procent verwacht. Vanuit consumentenperspectief is de financiële crisis overwonnen. Dat is ook te merken aan de stabiele arbeidsmarkt. Het aantal werknemers groeide ook door immigratie met 0,8 procent op bijna 43 mln. mensen. Van de hoge consumptie hebben in 2014 vooral het toerisme, het horecabedrijf en de middenstandse ambachtsbedrijven geprofiteerd. In totaal gaven de privé-huishoudens in Duitsland meer dan 1,6 biljoen euro uit, zo n 2,2 procent meer dan in het voorgaande jaar. De Duitse export is ook in 2014 aanzienlijk toegenomen. Na een stijging van 0,6 procent in 2013 steeg de export in 2014 met 3,8 procent duidelijk. De meest gewilde exportproducten waren motorvoertuigen (202,6 mld. euro), machines (166 mld. euro) en chemische producten (107 mld. euro). Het totale Duitse exportvolume lag op 1134 mld. euro. Het totale importvolume naar de Bondsrepubliek steeg in 2014 met 2,4 procent naar 917 mld. euro. De belangrijkste importgoederen waren elektrische apparaten (89,4 mld. euro), automobiel- en voertuigonderdelen (86,9 mld. euro) en brandstoffen (82,6 mld. euro). Tussen Nederland en Duitsland bestaan al van oudsher nauwe handelsbetrekkingen. Duitsland bleef in 2014 met 161 mld. euro met afstand de belangrijkste handelspartner van Nederland en liet daarmee België en Groot Brittannië achter zich. Omgekeerd bleef Nederland de grootste exporteur richting Duitsland, zelfs nog voor China. Als exportmarkt stond Nederland echter achter Frankrijk, de Verenigde Staten en China op plaats vier. De Duitse export naar Nederland bedroeg 73 mld. euro

5 ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 2.3. Buitenlandse handel Uitvoer naar Nederland naar belangrijkste goederengroepen 2014 NEDERLAND NEDERLAND Invoer uit Nederland naar belangrijkste goederengroepen 2014 Bron: CBS (juni 2015) mld. euro (Verandering t.o.v. het jaar ervoor) Machines en vervoermaterieel mld. euro 18,6 (+1,3%) Chemische (Verandering producten t.o.v. het jaar ervoor) 11,2 (-0,1%) Machines en vervoermaterieel Fabricaten Voeding Chemische en levende producten dieren Diverse gefabriceerde Fabricaten goederen Voeding Minerale en levende brandstoffen dieren Diverse gefabriceerde Grondstoffen goederen Niet afzonderlijk Minerale genoemde brandstoffen goederen Dierlijke en plantaardige oliën Grondstoffen vetten Niet afzonderlijk genoemde Dranken goederen en tabak 8,8 (+0,1%) 7,7 (+0,2%) 11,2 (-0,1%) 7,18,8 (+0,2%) (+0,1%) 5,1 (-0,8%) 7,7 (+0,2%) 2,3 (0,0%) 7,1 (+0,2%) 0,6 (-0,5%) 5,1 (-0,8%) 0,72,3 (0,0%) (0,0%) 0,6 0,7 (-0,5%) (0,9%) 18,6 (+1,3%) Dierlijke en plantaardige oliën en vetten 0 0,7 (0,0%) Dranken en tabak 0,7 (0,9%) mld. euro (Verandering t.o.v. het jaar ervoor) 23,7 (-4,0%) 18,6 (-1,7%) mld. euro Minerale brandstoffen (Verandering t.o.v. het jaar ervoor) Machines en vervoermaterieel 23,7 (-4,0%) 11,1 (-3,8%) Minerale Chemische brandstoffen producten 18,6 (-1,7%) 14,6 (-6,9%) 11,1 (-3,8%) 8,4 (-1,7%) 14,6 (-6,9%) 9,9 (+0,6%) 8,4 (-1,7%) 5,5 (-0,1%) Machines Voeding en en levende vervoermaterieel dieren Chemische Fabricaten producten Voeding Diverse gefabriceerde en levende dieren goederen Fabricaten Grondstoffen 9,9 (+0,6%) 0,6 (-0,5%) Diverse Niet afzonderlijk gefabriceerde genoemde goederen goederentierische und 5,5 (-0,1%) 1,0 (-2,0%) 0,8 0,6 (+0,1%) (-0,5%) Grondstoffen Dierlijke plantaardige oliën en vetten Niet Dranken afzonderlijk en tabakgenoemde goederentierische und ,0 (-2,0%) 5 0 Dierlijke en plantaardige oliën en vetten 0,8 (+0,1%) Dranken en tabak DUITSLAND DUITSLAND 2.4. Belangrijke economische sectoren Drijvende krachten achter de Duitse economie zijn de dienstverleningssector, de industrie, de bouw en de landen bosbouw.met een aandeel van 68,6 procent aan het bruto binnenlands product vormen dienstverlenende bedrijven de grootste economische sector. Bijna drie- kwart van de beroepsbevolking is daarin werkzaam. De sector wordt op de voet gevolgd door de industrie met 25,9 procent, de bouwsector met 4,8 procent en de land- en bosbouw met een aandeel van 0,8 procent aan het bruto binnenlands product. Industrie Duitsland beschikt over een sterke en innovatieve industriesector. Vooral Duitse autofabrikanten, elektrotechnici, machinebouwers en scheikundigen horen internationaal tot de besten van hun branche. In totaal zijn ongeveer 12 miljoen mensen werkzaam in de industrie en aanverwante dienstverleners. In termen van omzet is de Duitse automotiveindustrie met 367,9 mld. euro de belangrijkste industrietak. Dat staat ongeveer gelijk aan een vijfde van de wereldwijde brancheomzet. Ongeveer 5,9 miljoen voertuigen rolden het afgelopen jaar in Duitsland van de band.. Dienstverlening De Duitse dienstverleningssector draagt verreweg de grootste bijdrage aan de inkomsten en werkgelegenheid. Meer dan 80 procent van alle Duitse bedrijven zijn actief in de dienstverleningssector. Banken en verzekeringen, gezondheidsinstellingen, maatschappelijke organisaties en de openbare overheids- en onderwijsinstellingen horen tot de belangrijkste werkgevers van de branche. Bouw Duitse bouwbedrijven vallen op door een hoge mate van specialisering. Vooral in de hoog- en dieptebouw hebben zij veel succes. Over de hele wereld wordt gebruik gemaakt van de diensten van Duitse ingenieurs. Veel bouwbedrijven beschikken daarom over dochterbedrijven of holdings in het buitenland. Per jaar genereert de Duitse bouwindustrie nog circa 20 mld. euro omzet over de grens. Land- en bosbouw Ongeveer de helft van de oppervlakte van Duitsland dient agrarische doeleinden. De belangrijkste gewassen zijn granen en voedergewassen. In totaal zijn ongeveeer bedrijven actief in deze branche. Samen behalen zij een omzet van circa 40 mld. euro per jaar. De houtverwerkende bedrijven bevinden zich over het algemeen in de omgeving van grote bosgebieden. Bijzonder aan de Duitse houtindustrie zijn het grote aantal mkb-bedrijven dat nog als familiebedrijf wordt geleid. De jaarlijkse omzet bedraagt ongeveer 5,8 mld. euro. 8 9

6 ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 2.5. Macro-economisch toekomstperspectief 2.6. Groeisectoren De economische situatie is in 2014 weer verbeterd. In een moeilijke internationale tijd heeft de Duitse economie de weg naar een gematigde economische groei teruggevonden. Voor 2015 wordt verdere groei van de Duitse economie verwacht. Het Ifo-instituut rekent voor dit jaar op een economische groei van 1,5 procent en een verdere stijging van 1,8 procent voor Ook het consumentenklimaat lijkt momenteel stabiel. De Duitse consument rekent op significante loonsverhogingen en is verder bereid om veel geld te besteden. Op een noemenswaardige terugloop van de werkeloosheid wordt in 2015 vooralsnog niet gerekend. Het is nog niet duidelijk welke effecten het conflict in Oekraïne en de crisis in Griekenland op de Duitse economie zullen hebben. De index voor het vestigingsklimaat steeg in april 2015 desondanks voor de zevende maand op rij. Hoewel de cijfers een positieve indruk geven, vreest het Ifo-instituut dat de internationale spanningen de economische groei van Duitsland in de weg zouden kunnen staan. De EU-sancties tegen Rusland raken veel Duitse exporteurs. Ongeveer arbeidsplaatsen hebben met de Duits-Russische handel te maken. Volgens een Wifo-enquête van juni 2015 zou het conflict het komende half jaar de economische groei met bijna 1 procent kunnen remmen. Digitale economie De ICT-sector is één van de centrale groeisectoren van Duitsland. Ze laat de afgelopen jaren een continue stijging van investeringen en arbeidsplaatsen zien. In 2014 waren in deze sectoor rond werkzaam. De investeringen groeiden met circa 6,5 mld. euro ten opzichte van het jaar ervoor. Circa bedrijven zijn in de ICT-sector actief. Dat zijn ongeveer bedrijven meer dan in De ICT speelt ook in de machinebouw een belangrijke rol. In het kader van de Industrie 4.0-ontwikkelingen (Smart Industry, internet of things) moeten losse productiestappen steeds verder met elkaar verbonden worden, zodat autonome fabrieken ontstaan Machinebouw De Duitse machinebouw rekent voor 2015 op een groei van 2 procent. De productiewaarde komt rond de 205 mld. euro te liggen. Daaraan bijgedragen hebben vooral het herstel in de Eurozone en de twee grote exportmarkten China en de VS. De economische instituten verwachten bovendien een groei van investeringen in de hoogte van vier tot zeven procent. Ook het aantal arbeidsplaatsen stijgt. Het vaste personeelsbestand bestond aan het einde van 2014 al uit werknemers in vaste dienst. Dat is een stijging van medewerkers in vergelijking tot het jaar ervoor. Bouwsector Voor 2015 verwachten de vakverenigingen HDB en ZDB een omzetgroei van 2 procent. De totale omzet van de bouwsector zou dan naar 101 mld. kunnen stijgen. De groei komt vooral voor rekening van de woningbouw, die met 3,0 procent zal toenemen ten opzichte van het jaar ervoor. Het lage renteniveau, stijgende inkomensverwachtingen en toenemende angst voor inflatie wakkerden de bouw aan. Ook bleven de onroerendgoedprijzen in 2014 relatief stabil. De landelijke vereniging van het bouwbedrijf houd rekening met een omzetgroei van 2 procent naar 221 mld. euro. Gezondheidssector De Duitse gezondheidssector is in de afgelopen jaren een drijvende kracht achter de economische groei gebleken. In 2015 zal de omzet volgens het Duitse bureau voor de statistiek bij meer dan 70 mld. euro liggen. Voor 2016 wordt zelfs een omzet van 76,9 mld. euro verwacht. Ongeveer een derde van de omzet is afkomstig uit de medische techniek. Deze sector behaalde in het afgelopen jaar een omzetgroei van 2,3 procent. Ook in 2015 wordt er op een zelfde groeicijfer gerekend. De goede marktpositie in binnenen Buitenland, de sterke innovatiekracht van de Duitse bedrijven en de demografische verandering doen voor de komende jaren een constante groei verwachten

7 3. Zakendoen in Duitsland ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND Ondernemers die in Duitsland zaken willen doen kunnen dit op verschillende manieren aanpakken. Als eerste stap is vaak een handelsagent of een eigen buitendienstmedewerker aan te raden. Bij omvangrijkere activiteiten zal een inschrijving van een filiaal in het Duitse handelsregister 3.1. Handelsagentuur Het Duitse handelsagentuurrecht lijkt op het Nederlandse recht. De wettelijke bepalingen in beide landen zijn namelijk aangepast naar aanleiding van een Europese richtlijn. Het Duitse handelsagentuurrecht is vooral in het Duitse Wetboek van Koophandel (Handelsgesetzbuch) geregeld. Kern van de handelsagentuurovereenkomst is de verplichting van de handelsagent voor zijn principaal overeenkomsten te bemiddelen of aftesluiten in zijn naam. De handelsagent handelt daarbij als zelfstandig ondernemer. De principaal is een provisie verschuldigd voor de bemiddelde overeenkomsten. De overeenkomst kan stilzwijgend worden aangegaan, maar elk van de partijen kan om een schriftelijke vastlegging van de afspraken verzoeken. Bepaalde bedingen, zoals een postcontractueel concurrentiebeding, moeten schriftelijk worden vastgelegd, anders zijn zij niet geldig. Omdat de handelsagent zelfstandig ondernemer is, is hij in principe niet verplicht zijn diensten persoonlijk te verlenen. De handelsagent kan ook een rechtspersoon zijn, bijvoorbeeld een besloten vennootschap naar Duits recht. in aanmerking komen of het oprichten van een eigen vennootschap. Vooral gezien het feit dat Duitse klanten het op prijs stellen om met een Duitse vennootschap zaken te doen. Onderstaand zullen deze verschillende vormen nader worden toegelicht. De vaker voorkomende wens van een principaal de handelsagent sterk aan zijn onderneming te binden, bijvoorbeeld door het uitsluiten van de overname van andere handelsagentschappen, het bepalen van werktijden e.d. kan er toe leiden dat er niet meer sprake is van een zelfstandig handelsagent, maar een werknemer in de buitendienst. De principaal dient hier bij de formulering van de overeenkomst en de feitelijke handhaving goed op te letten. De handelsagent heeft recht op provisie voor overeenkomsten die door zijn tussenkomst zijn bemiddeld. Een recht op provisie kan ook ontstaan voor overeenkomsten die pas na einde van de handelsagentuurovereenkomst tot stand komen of die (zonder bemiddeling) binnen het gebied tot stand komen dat aan de handelsagent is toegewezen. Na einde van de handelsagentuurovereenkomst heeft de handelsagent onder bepaalde voorwaarden recht op klantenvergoeding. Als de handelsagent recht heeft op een klantenvergoeding, dan is deze gemaximeerd op een jaarprovisie van de gemiddelde provisie die de handelsagent heeft ontvangen over de afgelopen vijf jaar Personeel Personeel vinden Personeel kunnen ondernemers via verschillende wegen vinden. Werkgevers kunnen zelf adverteren; er staan verschillende media ter beschikking, zoals regionale kranten en internetsites. Bij het formuleren van vacatures dienen werkgevers wel goed op de wettelijke bepalingen te letten, omdat zij anders snel schadevergoedingsplichtig worden. Werkgevers die liever met een bemiddelaar werken, hebben een grote keus. De Duitse arbeidsbureaus (Arbeitsagenturen) helpen bij de bemiddeling; daarnaast zijn er verschillende andere professionele bemiddelaars op de markt. Ook de Nederlands- Duitse Handelskamer bemiddelt personeel in Duitsland aan werkgevers. Wie zelf geen personeel in dienst wil nemen, kan bij uitzendbureaus terecht. Arbeidsovereenkomsten Het Duitse recht wijkt op het gebied van arbeidsovereenkomsten sterk af van het Nederlandse recht. Zeker voor werkgevers met niet meer dan 10 werknemers biedt het over het algemeen meer flexibiliteit bij het wijzigen en het beëindigen van een dienstverband. Arbeidscontracten voor bepaalde tijd kunnen onbeperkt worden overeengekomen, zolang er sprake is van een objectief aantoonbare reden voor het overeenkomen van een dergelijk contract. Dergelijke redenen kunnen bijvoorbeeld het vervangen van zieke werknemers zijn of een tijdelijk project. Zonder objectief aantoonbare reden mag een contract voor bepaalde tijd in principe hooguit voor de duur van twee jaar worden aangegaan. De afspraak dat het om een arbeidscontract voor bepaalde tijd gaat, moet wel altijd schriftelijk zijn gemaakt. Het Duitse recht kent geen opzegverbod gedurende arbeidsongeschiktheid. De loondoorbetalingverplichting is in het geval van ziekte beperkt tot zes weken per arbeidsongeschiktheid binnen een kalenderjaar. Als een werknemer als gevolg van dezelfde ziekte meer dan zes weken arbeidsongeschikt is bestaan er volgens het EFZG (Entgeltfortzahlungsgesetz) wettelijke uitzonderingen op dit opzegverbod. Bij ontslag dient er geen vergunning van een derde instantie te worden aangevraagd, tenzij er sprake is van een opzegverbod. Opzegverboden zijn bijvoorbeeld van toepassing bij zwangerschap van een werkneemster of ouderschapsverlof van werknemers. Opzeggingen dienen altijd schriftelijk te geschieden, anders zijn zij niet geldig. De opzegtermijn die daarbij in acht dient te worden genomen, is afhankelijk van hetgeen de partijen, bv. in een CAO, zijn overeengekomen, waarbij de Duitse wet minimumopzegtermijnen voorschrijft. De rol van een Duitse ondernemingsraad bij bijvoorbeeld het aangaan en het beëindigen van een dienstverband mag niet worden onderschat. Anders dan naar Nederlands recht mag een werkgever met een Duitse ondernemingsraad in Duitsland geen werknemers te werk stellen, zonder dat de ondernemingsraad heeft ingestemd. Ook bij ontslag heeft de ondernemingsraad medezeggenschap. Werknemers kunnen al een ondernemingsraad oprichten, als het bedrijf waarin zij werken ten minste vijf werknemers heeft. Premies voor sociale verzekeringen De Duitse sociale zekerheid kent verschillende werknemersverzekeringen, bijvoorbeeld: ziektekostenverzekering/zorgverzekering wettelijke pensioenverzekering werkeloosheidsverzekering wettelijke ongevallenverzekering verzekeringen voor loondoorbetaling bij arbeidsongeschiktheid, bij zwangerschaps-/ bevallingsverlof en bij faillissement van de werkgever De premies bedragen overwegend een bepaald percentage van het loon. Daarbij is voor verschillende verzekeringen een maximumloon als heffingsgrondslag van toepassing. De premie voor de wettelijke ongevallenverzekering is afhankelijk van de risicogroep waarin de werkgever is ingedeeld. Loonbelasting Over het loon dient loonbelasting te worden betaald. Werkgevers die een vaste inrichting in Duitsland onderhouden dienen ervoor te zorgen dat de loonbelasting voor hun in Duitsland werkzame werknemers afgedragen wordt. Werkgevers die geen vaste inrichting in Duitsland onderhouden, doen er goed aan om hun werknemers er op te wijzen dat deze zelf de loonbelasting moeten afdragen. Als er sprake is van werknemers die zowel in Nederland als ook in Duitsland werkzaamheden verrichten, dient aan de hand van het Verdrag ter voorkoming van dubbele belasting tussen Nederland en Duitsland worden bepaald, welk land het recht van loonheffing heeft

8 ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 3.3. Nevenvestigingen 3.5. Ondernemersbelasting Reeds bestaande binnen- of buitenlandse bedrijven kunnen of moeten zelfs soms een nevenvestiging (Zweigniederlassung) in het Duitse handelsregister laten inschrijven. Een nevenvestiging is een van de hoofdvestiging ruimtelijk gescheiden vestiging van waaruit de voor de onderneming kenmerkende activiteiten worden uitgevoerd. De Zweigniederlassung is juridisch gezien niet zelfstandig, maar maakt deel uit van de hoofdvestiging. Daarentegen beschikt zij wel in feitelijk opzicht over een bepaalde mate van zelfstandigheid. Zo dient de leiding van de vestiging tot op bepaalde hoogte over een eigen beschikkingsbevoegdheid te beschikken en dient de hoofdvestiging vermogen aan de nevenvestiging toe te wijzen. Schuldenaar blijft echter de rechtspersoon achter hoofd- en nevenvestiging Oprichten van een (dochter)onderneming Net zoals in Nederland wordt er in Duitsland een verschil gemaakt tussen een naamloze vennootschap (AG= Aktiengesellschaft) en een besloten vennootschap (GmbH= Gesellschaft mit beschränkter Haftung). De GmbH kan in principe worden vergeleken met de Nederlandse BV. De GmbH is de ondernemingsvorm die door de meeste buitenlandse ondernemingen wordt gekozen, wanneer zij een rechtspersoon in Duitsland op richten. Hieronder volgt een overzicht van belangrijke aandachtspunten voor de oprichting van een GmbH: Oprichting Oprichter van een GmbH kunnen zowel natuurlijke personen als rechtspersonen zijn. Daarnaast is iedere oprichter tevens aandeelhouder (Gesellschafter) van de GmbH en neemt door middel van een of meer aandelen deel aan het aandelenkapitaal (Stammkapital) van de GmbH. Alleen natuurlijke personen kunnen bestuurder (Geschäftsführer) zijn. De statuten (Gesellschaftsvertrag) regelen of een bestuurder alleen of slechts samen met anderen vertegenwoordigingsbevoegd is voor de GmbH. De meeste GmbH s worden voor onbepaalde tijd opgericht, maar de statuten kunnen ook bepalen dat de GmbH slechts een bepaalde levensduur kent Aandelenkapitaal Het aandelenkapitaal van een GmbH moet tenminste ,00 euro bedragen. Het minimumbedrag per aandeel bedraagt 1,00 euro. Onder bepaalde voorwaarden is het toegestaan dat de aandeelhouders bij de oprichting slechts ,00 euro volstorten. De rest van het Stammkapital dienen de aandeelhouders dan later vol te storten. Betalingen op het aandelenkapitaal geschieden over het algemeen in geld op een bankrekening van de GmbH. Alle nevenvestigingen moeten in het Duitse handelsregister worden ingeschreven. Aanvullend is een melding bij de desbetreffende gemeente (Gewerbeanmeldung) verplicht. De inschrijving in het Duitse handelsregister is uitsluitend via een Duitse notaris mogelijk. Een bedrijf kan ook vestigingen hebben die niet aan de definitie van een nevenvestiging voldoen, bijvoorbeeld, omdat de vereiste mate van zelfstandigheid ontbreekt. Deze vestigingen mogen niet onder een van de hoofdvestiging afwijkende handelsnaam actief zijn. Zij moeten slechts bij het daartoe bevoegde Gewerbeamt worden ingeschreven, niet in het handelsregister. Naamgeving en adres Voor het oprichten van een GmbH is in ieder geval een adres in Duitsland vereist. Een postbus is in dit geval niet voldoende; wel bestaat de mogelijkheid om een office-service in te schakelen. De naam van een GmbH mag vrij worden gekozen, maar dient wel voldoende onderscheidend vermogen te hebben en de rechtsvorm moet uit de naam blijken. Inschrijving bij de rechtbank Nadat de oprichtingsakte van de GmbH bij de notaris is ondertekend, is er sprake van een GmbH i.g., d.w.z. een GmbH in oprichting. De GmbH i.g. dient daarna nog in het handelsregister te worden ingeschreven en wordt pas na inschrijving bij de rechtbank volledige GmbH. De GmbH i.g. mag zakelijk actief zijn. Degene die namens de GmbH i.g. rechtshandelingen verricht, is echter voor deze rechtshandelingen met zijn vermogen persoonlijk aansprakelijk, totdat de GmbH is ingeschreven in het handelsregister en deze handelingen heeft goedgekeurd. Het bestuur van de GmbH dient de GmbH na de oprichting aan te melden bij het Gewerberegister van de gemeente, waar de GmbH is gevestigd. Deze geeft de aanmelding automatisch door aan de bevoegde instanties, zoals het Finanzamt (Duitse belastingdienst) en de IHK (Industrie- und Handelskammer). Als de activiteiten van de GmbH ambachtelijke werkzaamheden inhouden, dient de GmbH onder bepaalde voorwaarden ook bij de Handwerkskammer te worden aangemeld. De GmbH ontvangt naar de aanmelding bij de Duitse belastingdienst een belastingnummer. Dit belastingnummer gebruikt de GmbH voor alle door haar verschuldigde belastingen. In de praktijk duurt het meestal even, voordat de aanmelding bij de verschillende instanties binnen is. Vandaar dat het vaak verstandiger is om de GmbH zelf bij de bovengenoemde instanties aan te melden. Over het algemeen ligt de belastingheffing in Duitsland iets hoger dan in Nederland. Dit komt door de extra gemeentelijke belastingen en minder fiscaalgunstige. Ondernemers in Duitsland krijgen te maken met een aantal verschillende belastingen. Onderstaand volgt een kort overzicht van de verschillende vormen van Duitse ondernemersbelastingen. Omzetbelasting Net als in Nederland is een ondernemer in Duitsland ook verplicht aan zijn klanten omzetbelasting in rekening te brengen en deze vervolgens af te dragen aan de belastingdienst. Een BTW-nummer (Steuernummer) en een Btw-Id- Nummer (Umsatzsteuer-Identifikationsnummer) kunnen bij de Duitse belastingdienst (Bundeszentralamt für Steuern in Saarlouis) worden aangevraagd. Ook in Duitsland is een regelmatige aangifte omzetbelasting (Umsatzsteuererklärung) verplicht. Aangiftes worden onder het Steuernummer gedaan, het Umsatzsteuer-Identifikationsnummer wordt gebruikt voor de internationale handel tussen EU-landen. De Duitse omzetbelasting (Mehrwertsteuer, MwSt) is ingedeeld in een hoog en een laag tarief. Het hoge tarief bedraagt 19 procent. Voor levensmiddelen, boeken en tijdschriften evenals streekvervoer en hotelovernachtingen is het percentage 7 procent. Nederlandse ondernemers die binnen de Europese Unie exporteren, hoeven geen BTW in rekening te brengen. Intracommunautaire transacties Sinds 1993 bestaat er vrij goederenverkeer tussen alle EU-landen. Dus is er aan de grenzen ook geen douanecontrole meer. In plaats daarvan moeten alle ondernemers afhankelijk van het aantal goederen een elektronische opgaaf doen van hun intracommunautaire leveringen onder vermelding van hun BTW-identificatienummer en het nummer van de leverancier alsook dat van de afnemer. Leveringen en diensten zijn binnen de EU altijd ergens belastbaar. Meestal wordt bij transacties tussen ondernemers de BTW geheven in het land waar de afnemer van de goederen of diensten is gevestigd. Loonbelasting Zie hierover onder 3.2 Personeel

9 4. Culturele aspecten ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND 4.1. Duitse zakencultuur 4.2. Tips en valkuilen voor de omgang met Duitse zakenpartners 1 Op het eerste gezicht lijkt de Duitse cultuur sterk op die de Nederlandse taal een toenemende populariteit geniet. van Nederland, maar bij nadere beschouwing valt op dat Het is natuurlijk het meest eenvoudig als u Duits spreekt, er op sommige punten wel degelijk verschillen zijn. Onderstaande verschillen hebben voornamelijk betrekking op het Engels spreekt, hoewel dat bij ouderen ook weer niet altijd maar u kunt er ook vanuit gaan dat uw Duitse zakenpartner zakenleven. het geval is. 2 Op welke manier iemand onderhandelingen voert, verschilt Vooral de manier waarop met onderhandelingen begonnen wordt, is heel anders. Duitsers zijn resultaatgericht, natuurlijk van individu tot individu. Toch is er op bepaalde punten ook sprake van een cultuurkloof. Een groot verschil probleembewust en systematisch. Duitsers zijn doorgaans bestaat onder andere in de bevoegdheden van de deelnemers. Duitsers hebben meestal een minder ver reikend Nederlanders en willen het liefst vanaf het begin alles tot minder flexibel wat betreft de doelen en afspraken dan 3 mandaat dan Nederlanders. Duitsers moeten vaak aansluitend aan de onderhandelingen het akkoord van hun baas komt wel goed en laten we maar beginnen, de rest komt in de puntjes georganiseerd zien. Uitdrukkingen zoals dat binnenhalen. Aan het begin van een samenwerking neemt dan wel komen op de Duitse zakenpartner waarschijnlijk in Duitsland vaak de directeur zelf deel aan een kennismakingsgesprek om de belangrijkste punten te bespreken en vreemd over. 4 vast te leggen. Pas dan nemen de uitvoerende medewerkers het over. Vaak verschillen ook de inhoud en bevoegd- Duitsers is het gebruik van Du en Sie. In Duitsland worden Een van de grootste misverstanden tussen Nederlanders en heden van functies. Daarom is het raadzaam vooraf na te collega s en zakenpartners veel vaker met Sie aangesproken dan met Du. Het gebeurt in Duitsland dat mensen die gaan wie voor wat verantwoordelijk is. al 30 jaar collega s zijn, elkaar nog steeds met Sie en Herr 5 Nederlands wordt op Duitse scholen (behalve in de Meier aanspreken. Het is belangrijk te weten dat het Duitse grensstreek) over het algemeen niet als vak aangeboden. Sie geen uitdrukking is van een gedistantieerde of afwijzende houding, maar van respect tegenover de ander. Daarom praten maar weinig Duitsers Nederlands, hoewel Hiërarchie In Duitse organisaties, in het bedrijfsleven en bij de overheid gelden duidelijke hiërarchische verhoudingen en structuren. Titulatuur Duitsers vinden het gebruik van titulaturen zeer belangrijk. Het is noodzakelijk om iemand die een doctortitel bezit ook met Herr/Frau Dr. aan te spreken. De Dr.-titel is in Duitsland trouwens formeel verbonden aan de familienaam. Privéleven en werk Duitsers bakenen hun privé- en zakelijke leven strikter af dan Nederlanders. Wat in Nederland gebruikelijk is het tijdens de koffie op maandagmorgen uitwisselen van belevenissen uit het weekend is in Duitsland niet gängig. Tijdens zakelijke besprekingen wordt het privéleven al helemaal niet besproken. Du/Sie en jij/u Naast de scheiding tussen werk en privé is er ook een strikte scheiding tussen het gebruik van jij en u Du en Sie als aanspreekvorm. De communicatie tussen baas/directeur en ondergeschikten en tussen gelijkgeplaatsten verloopt in principe op Sie-basis. De voornaam wordt pas gebruikt wanneer de persoonlijke afstand verkleind is. Zo komt het voor dat er gesproken wordt in de vorm: Reinhard, Sie sollten sich. Kleding Duitsers hechten veel waarde aan de uiterlijke verschijning en meten daaraan iemands competentie af. Daarom zijn bijvoorbeeld ongepoetste schoenen uit den boze en een stropdas en pak voor mannen een vereiste. Ook het vervoermiddel waarmee u op een afspraak verschijnt, draagt bij aan het beeld dat de Duitser van u heeft. Zakendiners Zakelijke diners vinden in Duitsland doorgaans s avonds plaats. Locaties hiervoor zijn meestal restaurants van goede naam, waarmee de Duitser niet alleen wil aantonen dat hij uw deelname aan dit diner waardeert, maar ook dat hij bereid is daarvoor een hoop geld uit te geven. Serieusheid Wanneer u als Nederlander denkt zonder veel voorbereiding in Duitsland succes te kunnen behalen, heeft u het mis. Wanneer u heeft nagelaten om uw schoenen te poetsen, heeft u zich al onvoldoende voorbereid. Bovendien laten eventueel ontstane problemen zich niet met een Das kriegen wir schon hin -mentaliteit naar de achtergrond schuiven. Duitsers zien problemen namelijk als ernstige afwijkingen van de geplande actie en verwachten een serieuze oplossing. Anders ontstaat er bij hen twijfel over uw competentie. Verantwoordelijkheid Het is moeilijk te zien wie waarvoor verantwoordelijk is. Wanneer bijvoorbeeld een baas van een technische afdeling zijn OK heeft gegeven voor een bepaald plan, dan moet dit plan vervolgens vaak ook nog door andere afdelingen worden goedgekeurd. Uiteindelijk wenst bijna altijd ook nog de directeur zijn goedkeuring te geven. Dit houdt in dat u bij een aanvraag aan de baas van de technische afdeling niet vandaag of morgen al op een antwoord kunt rekenen. Gebeurt dit wel, dan kunt u zich afvragen of het plan inderdaad wel door alle betrokkenen is goedgekeurd. Ondergeschikte afdelingen nemen zelden de verantwoordelijkheid op zich, tenzij zij hierom nadrukkelijk worden verzocht. De uitspraak Dafür bin ich nicht zuständig wordt graag gebezigd. Overleg Vergaderingen worden in Duitsland meestal niet gebruikt om te discussiëren. Iedereen geeft (uitgebreid) zijn visie. Een leidinggevende gebruikt deze visies vervolgens om een besluit te nemen. Soms worden vergaderingen uitsluitend belegd omdat de leidinggevende een besluit bekend wil maken

10 5. Belangrijke adressen ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND Steunpunten in Duitsland DUITS-NEDERLANDSE HANDELSKAMER Nassauplein 30 NL-2585 EC Den Haag T 0031 (0) F 0031 (0) Tersteegenstraße D Düsseldorf T 0049 (0) Charlottenstraße 16 D Berlin T 0049 (0) F 0049 (0) Directeur Günter Gülker T directieassistente Uta Gunnink T Vertegenwoordigingen van het Koninkrijk der Nederlanden: Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden Klosterstraße 50 D Berlijn T 0049 (0) F 0049 (0) Consulaat-Generaal in Düsseldorf Kennedydamm 24 (Sky-Office, 7. Etage) D Düsseldorf T 0049 (0) F 0049 (0) Consulaat-Generaal in München Nymphenburger Str. 20A (5e etage) D München T 0049 (0) F 0049 (0) Interessante internetlinks Hotels Huurauto s Duitse spoorwegen Vliegtijden Düsseldorf Horecagids Jobs Telefoongids Grensgangers Netherlands Business Support Office Frankfurt am Main Friedrich-Ebert-Anlage 36 D Frankfurt am Main T 0049 (0) F 0049 (0) Netherlands Business Support Office Leipzig Nikolaistraße 6-10 D Leipzig T 0049 (0) F 0049 (0) Netherlands Business Support Office Hamburg Stadthausbrücke Hamburg T 0049 (0) F 0049 (0) Netherlands Business Support Office Stuttgart Friedrichstraße Stuttgart T 0049 (0) F 0049 (0) ExportAdvies AFDELINGSHOOFD Alexandra Sierra T 0049 (0) AFDELINGSHOOFD Johan Spijksma T EXPORTADVIES Anouk Iuzzolino T Andrea Fangmeyer T Anna Gewering T Felix Kramer T Kiona Jansen T Steunpunt FrankfurT Kai Esther Feldmann T 0049 (0) Handelscontacten, verklaringen Kredietwaardigheid Inge Overdijkink T Beursvertegenwoordiging Berlijn en Stuttgart Gianna Corbelli T Beurzen en Recycling verpakkingen Johanna Maukner T Financiën AFDELINGSHOOFD Carsten Estl T advies en restitutie omzetbelasting Ruud Vereecken T Kathrin Heidler T salarisadministratie Jessy Rashed T Anneke Beukers T financiële administratie Christian Heumer T Martina Jorg T Juridisch advies en personeelsbemiddeling AFDELINGSHOOFD Christian Pick T Arbeidsrecht Ulrike Tudyka T Ondernemingsrecht Carina Mijnen T Sönke Denker T Bedrijfsoprichting Sonja van Sloten T Personeelsbemiddeling Aldo Lodder T Julia Striegl T Klaus Luithle T 0049 (0) Office Service Lucie Visser T interne IT Benjamin Philipp T PR en ledenmarketing AFDELINGSHOOFD Joachim Schwichtenberg T 0031 (0) Eventmarketing Marlies Mekelenkamp T Inhouse-Seminars Kiona Jansen T ledenmarketing Claudia Jansen T Pers/Publicaties Niels Koekoek T Judith de Bruijn T Steunpunt Berlijn Alexandra Sierra T 0049 (0) Steunpunt Düsseldorf Johan Spijksma T 0049 (0) Klaus Luithle T 0049 (0)

11 ONZE PREMIUM PARTNERS Nassauplein 30, 2585 EC Den Haag T Deutsch-Niederländische Handelskammer

ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND

ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND COLOFON Inhoudsopgave Deutsch-Niederländische Handelskammer Deutsch-Niederländische Handelskammer () () Postbus 80533 NL - 2508 GM Den Haag www.dnhk.org

Nadere informatie

DNHK DNHK ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND

DNHK DNHK ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND DNHK semin DNHK ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND ECONOMISCH PROFIEL DUITSLAND DNHK Inhoudsopgave Colofon: 1. ALGEmene informatie over Duitsland 4 1.1 Cijfers, gegevens, feiten 4 1.2 Geschiedenis 4 1.3 Economische

Nadere informatie

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland Duitsland in cijfers Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland 3e kwartaal 214 Duitsland in cijfers - analyse handelsbetrekkingen Nederland - Duitsland Colofon Uitgever Nederlandse

Nadere informatie

DNHK SUCCES IN DUITSLAND. semina VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP DEUTSCH-NIEDERLÄNDISCHE HANDELSKAMMER NEDERLANDS-DUITSE HANDELSKAMER

DNHK SUCCES IN DUITSLAND. semina VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP DEUTSCH-NIEDERLÄNDISCHE HANDELSKAMMER NEDERLANDS-DUITSE HANDELSKAMER DNHK semina ONAFHANKELIjK TwEETALIG EXPERTISE GROOTSTE NETwERK KwALITEITSKEURMERK COMPETENTE PARTNER SUCCES IN DUITSLAND VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP DEUTSCH-NIEDERLÄNDISCHE HANDELSKAMMER NEDERLANDS-DUITSE

Nadere informatie

SUCCES IN DUITSLAND VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP

SUCCES IN DUITSLAND VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP Deutsch-Niederländische Handelskammer Nederlands-Duitse Handelskamer SUCCES IN DUITSLAND VOORDELEN VAN HET DNHK-LIDMAATSCHAP - ONAFHANKELIJK - TWEETALIG - EXPERTISE - GROOTSTE NETWERK - KWALITEITSKEURMERK

Nadere informatie

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner...

-Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... -Duitsland- Onvermijdelijke handelspartner... Kansen, culturele verschillen en valkuilen Den Haag, 25.03.2010 Anouk de Jong Nederlands-Duitse Handelskamer Inhoud Duitsland Waarom Duitsland? Culturele verschillen

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland. 4e kwartaal 2014

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland. 4e kwartaal 2014 Duitsland in cijfers Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Duitsland 4e kwartaal Duitsland in cijfers - analyse handelsbetrekkingen Nederland - Duitsland Colofon Uitgever Nederlandse Ambassade

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Bremen. 4e kwartaal 2014

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Bremen. 4e kwartaal 2014 Duitsland in cijfers Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Bremen 4e kwartaal Duitsland in cijfers - analyse handelsbetrekkingen Nederland - Duitsland Colofon Uitgever Nederlandse Ambassade

Nadere informatie

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Saarland. 4e kwartaal 2014

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Saarland. 4e kwartaal 2014 Duitsland in cijfers Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Saarland 24 4e kwartaal 24 Duitsland in cijfers - analyse handelsbetrekkingen Nederland - Duitsland Colofon Uitgever Nederlandse

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

ZAKENDOEN IN DUITSLAND; VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Nederlands-Duitse Handelskamer Vianen, 24 juni 2014

ZAKENDOEN IN DUITSLAND; VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Nederlands-Duitse Handelskamer Vianen, 24 juni 2014 ZAKENDOEN IN DUITSLAND; VOM WUNSCH ZUM ERFOLG Aldo Lodder Nederlands-Duitse Handelskamer Vianen, 24 juni 2014 Nederlands-Duitse Handelskamer (1/3) 35 Medewerkers, allen drietalig (NL/DE/GB) One-stop-shop

Nadere informatie

ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer

ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer ZAKENDOEN IN DUITSLAND VOM WUNSCH ZUM ERFOLG Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer MKB Haarlem & Rabobank, Haarlem, 09-09-2015 Duits-Nederlandse Handelskamer (1/3) Ca. 40 medewerkers, drietalig (NL/DE/GB)

Nadere informatie

Internationaal Zakendoen

Internationaal Zakendoen Internationaal Zakendoen 26 maart 2015 Mr. dr. Arjen S. Westerdijk (advocaat) Mr. Matthijs W.L. van Rozen (notaris) Mr. Kristina C. Adam (advocaat) Welkom! Korte introductie: Wie zijn wij en wat doen wij?

Nadere informatie

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije

De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije DO RESEARCH De Nederlandse handel met Tsjechië en Slowakije Ontwikkeling handelsrelaties sinds toetreding beide landen tot de EU DO Research 9-8-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I Profiel Tsjechië

Nadere informatie

Zakencultuurin Duitsland: Omgangmet zakenpartners. Anton van Dijsseldonk

Zakencultuurin Duitsland: Omgangmet zakenpartners. Anton van Dijsseldonk Zakencultuurin Duitsland: Omgangmet zakenpartners Anton van Dijsseldonk Agenda Inleiding Cultuurverschillen? Praktijkcase Zakencultuur Tips Even voorstellen Technische opleiding(natuurkunde) Carrière 10

Nadere informatie

ZAKENDOEN IN DUITSLAND. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer

ZAKENDOEN IN DUITSLAND. Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer ZAKENDOEN IN DUITSLAND Aldo Lodder Duits-Nederlandse Handelskamer Exportclub Groningen, 22 maart 2016 Duits-Nederlandse Handelskamer (1/3) Ca. 40 medewerkers, allen drietalig (NL/DE/GB) One-stop-shop voor

Nadere informatie

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU FEST! M O R A DA S T I DU 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU 2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner Ongeveer twintig procent van de EU-burgers heeft Duits als moedertaal. Dat

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager Ondernemen in crisistijd Eddy Drent International Finance Manager 13 september 2012 Rabobank Groep wereldwijd 1.650 kantoren in 48 landen, 19 International Desks om NL klanten te bedienen in 23 landen

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Hessen. 4e kwartaal 2014

Duitsland in cijfers. Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Hessen. 4e kwartaal 2014 Duitsland in cijfers Analyse van de handelsbetrekkingen tussen Nederland en Hessen 4e kwartaal Duitsland in cijfers - analyse handelsbetrekkingen Nederland - Duitsland Colofon Uitgever Nederlandse Ambassade

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier?

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier? Belastingdienst Opgaaf Startende onderneming Waarom dit formulier? Dit formulier is alleen bedoeld voor ondernemingen die niet verplicht zijn zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 3: Duitse bedrijvigheid. 3.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 3: Duitse bedrijvigheid. 3.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 3.1 Overzicht Duitsland is sinds 1870 een van de belangrijkste industrielanden ter wereld. De Bondsrepubliek is een vast lid van de G8 de organisatie van de zeven belangrijkste

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

De internationale handel in goederen van Nederland in 2011

De internationale handel in goederen van Nederland in 2011 121 De internationale handel in goederen van Nederland in 2011 Wiel Packbier Publicatiedatum CBS-website: 18-12-2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland

Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland Welkom Road2Germany Juridische aspecten van het zakendoen in Duitsland Uw juridisch-fiscale wegwijzer in Duitsland 24-06-2014 Zakendoen in Duitsland Geschäftsklima Wirtschaft so euphorisch wie seit 1991

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

[Naam werkgever], gevestigd te [plaats/adres], in deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door [ naam], [functie] hierna te noemen werkgever,

[Naam werkgever], gevestigd te [plaats/adres], in deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door [ naam], [functie] hierna te noemen werkgever, Model oproepovereenkomst De ondergetekenden: [Naam werkgever], gevestigd te [plaats/adres], in deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door [ naam], [functie] hierna te noemen werkgever, en [naam oproepkracht],

Nadere informatie

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 Agenda 1. Constructie en activiteiten Netherlands Business Support Office 2. Sectorfocus Postennet Duitsland 3. Baden Württemberg

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in vogelvlucht

Arbeidsmarkt in vogelvlucht Arbeidsmarkt in vogelvlucht In het eerste kwartaal van 2011 is het aantal banen van werknemers, in vergelijking met het vierde kwartaal van 2010, licht gedaald. Dit is het eerste kwartaal met banenkrimp

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Chemische industrie in Duitsland

Chemische industrie in Duitsland Chemische industrie in Duitsland 1. Actuele situatie van de chemische industrie in Duitsland In vergelijking met het vorige kwartaal steeg de productie in het derde kwartaal van 2012 met 1,5 procent, terwijl

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Rechtsvormen. Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting

Hoofdstuk 9. Rechtsvormen. Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting www.jooplengkeek.nl Rechtsvormen Voorbeelden: Eenmanszaak Vennootschap Onder Firma Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Vereniging Stichting 1 Rechtsvormen Natuurlijk persoon Een mens met rechten

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Een eigen bedrijf en dan?

Een eigen bedrijf en dan? Een eigen bedrijf en dan? Hieronder treft u de belangrijkste onderwerpen aan, waarmee u als (startend) ondernemer geconfronteerd kunt worden. Opstellen ondernemingsplan Natuurlijk bent u niet verplicht

Nadere informatie

Een Werkende Arbeidsmarkt

Een Werkende Arbeidsmarkt Een Werkende Arbeidsmarkt Bas ter Weel 16 mei2014 Duurzame inzetbaarheid Doel Langer werken in goede gezondheid Beleid gericht op Binden: Gezondheid als voorwaarde voor deelname Ontbinden: Mobiliteit als

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

ZAKEN DOEN MET DUITSLAND. HASSELT 15 mei 2014

ZAKEN DOEN MET DUITSLAND. HASSELT 15 mei 2014 ZAKEN DOEN MET DUITSLAND HASSELT 15 mei 2014 ENKELE THEMA S Ken je Duitsland? Ken je de Duitsers? Kennen de Duitsers ons? Duitsers ontmoeten. Zijn culturele verschillen zo belangrijk? De taalbarriere.

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

mr. T. (Ton) Verveer 4/15/2010

mr. T. (Ton) Verveer 4/15/2010 Btw en transport per 1 januari 2010 mr. C.F.C. C (Frank) Resseler mr. T. (Ton) Verveer 1 Btw in perspectief Btw en transport INHOUD Btw en met transport samenhangende diensten Bemiddeling Verhuur vrachtwagens

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN:

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN: UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN: VAK: NIVEAU: Economie Mavo D EXAMEN: 2001-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

WELKE JAS DRAAGT UW BEDRIJF? (UITGAVE 2012)

WELKE JAS DRAAGT UW BEDRIJF? (UITGAVE 2012) WELKE JAS DRAAGT UW BEDRIJF? (UITGAVE 2012) Met jas bedoelen wij het juridische jasje, oftewel de rechtsvorm. Inleiding Het Nederlandse recht kent (onder meer) de volgende rechtsvormen: 1. eenmanszaak;

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME De handelsbetrekkingen van België met Suriname 0 Bron: CIA World Factbook De handelsbetrekkingen van België met Suriname 1 1 Enkele economische indicatoren -

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Werken na het bereiken. gerechtigde leeftijd. het bereiken. leeftijd. Deze brochure is een samenwerkingsproduct van:

Werken na het bereiken. gerechtigde leeftijd. het bereiken. leeftijd. Deze brochure is een samenwerkingsproduct van: Werken na Werken na het bereiken het bereiken van de van de pensioenpensioengerechtigde gerechtigde leeftijd leeftijd Deze brochure is een samenwerkingsproduct van: Inleiding Werken na het bereiken van

Nadere informatie

1. Nieuwe reserve siert voortaan de deelnemingsvrijstelling

1. Nieuwe reserve siert voortaan de deelnemingsvrijstelling 1. Nieuwe reserve siert voortaan de deelnemingsvrijstelling Heeft uw B.V. aandelen in een of meerdere dochtervennootschappen, dan is waarschijnlijk de deelnemingsvrijstelling hierop van toepassing. Aan

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V.

Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V. Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V. Marc Padberg Den Haag 11 Juni 2014 Inhoudsopgave Regelgeving en belastingen in Vietnam Op welke manieren investeren in Vietnam Stappen voor het starten

Nadere informatie

Freelancers en zzp'ers

Freelancers en zzp'ers Freelancers en zzp'ers Zelfstandig of toch niet? Arbeidsrecht Belastingen Maart 2011 / E-0444 Kamer van Koophandel Nederland, Woerden Freelancers en zzp's E-0444 03-2011 1 In deze brochure: 1. Zelfstandig

Nadere informatie

Freelancers en zzp ers

Freelancers en zzp ers Freelancers en zzp ers Zelfstandig of toch niet? Arbeidsrecht Belastingen Juli 2013 / E-0444 Kamer van Koophandel Nederland, Woerden Hoewel aan deze tekst veel zorg is besteed, wordt voor de inhoud geen

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

2 Wie kan een Verklaring arbeidsrelatie aanvragen? 3

2 Wie kan een Verklaring arbeidsrelatie aanvragen? 3 Inhoud 1 Waarom deze brochure? 2 2 Wie kan een Verklaring arbeidsrelatie aanvragen? 3 3 Hoe vraagt u de verklaring aan? 4 4 Wat staat er in de Verklaring arbeidsrelatie? 4 4.1 De inkomsten behoren tot

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 47 20 november 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Iets meer banen en vacatures in het derde kwartaal 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Macro-economie 5 Koerswaarde

Nadere informatie

Goed voorbereid van start. Marieke Slot ondernemersadviseur

Goed voorbereid van start. Marieke Slot ondernemersadviseur Goed voorbereid van start Marieke Slot ondernemersadviseur Feiten en cijfers 2015 Het totaal aantal bedrijven is toegenomen met 4% (188.000 nieuwe bedrijven) Minder faillissementen en opheffingen (-25%)

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Goed voorbereid zakendoen met het buitenland De kansen en valkuilen!

Goed voorbereid zakendoen met het buitenland De kansen en valkuilen! Een eerste stap naar succesvol internationaal ondernemen Goed voorbereid zakendoen met het buitenland De kansen en valkuilen! Bent u op zoek naar nieuwe afzetmarkten voor uw producten of diensten? Wilt

Nadere informatie

TOELICHTING VOOR MEDEWERKERS. Datum: 9 oktober 2013

TOELICHTING VOOR MEDEWERKERS. Datum: 9 oktober 2013 TOELICHTING VOOR MEDEWERKERS Datum: 9 oktober 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 1.1 Payrolling... 3 1.2 Online- People... 3 2. Rechten en plichten... 4 2.1 Opbouw van je rechten... 4 2.2 Vakantieregeling...

Nadere informatie