Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten bij alcohol & nicotinegebruik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten bij alcohol & nicotinegebruik"

Transcriptie

1 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten bij alcohol & nicotinegebruik Een onomkeerbaar gegeven of (therapeutisch) aanknopingspunt? Onderzoeksplatform middelengebruik VAD Oktober 2012 Laura Stevens

2 Inhoud 1. Achtergrond 2. Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving 3. Impulsiviteit en behandelingsrespons 4. Besluit

3 1. Achtergrond

4 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Alcohol- en nicotinemisbruik/afhankelijkheid ernstige public health issues Nicotinemisbruik meest prevalente, vermijdbare oorzaak vroegtijdig overlijden prevalentie MAAR hardening Alcoholmisbruik impact op geheugen, cadiovasculaire, gastrointestinale + immuniteitssysteem amnesie, hartaandoeningen, infarcten, kanker, levercirrose,

5 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Alcohol- en nicotinemisbruik/afhankelijkheid ernstige public health issues Nicotinemisbruik meest prevalente, vermijdbare oorzaak vroegtijdig overlijden prevalentie MAAR hardening Alcoholmisbruik impact op geheugen, cadiovasculaire, gastrointestinale + immuniteitssysteem amnesie, hartaandoeningen, infarcten, kanker, levercirrose

6 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Alcohol- en nicotinemisbruik/afhankelijkheid ernstige public health issues Adequate behandeling blijft belangrijke uitdaging! motivational enhancement therapies cognitive behavioral therapy community reinforcement approach nicotine replacement treatment ES beperkt wanneer aangeboden aan heterogene groep Herval en drop-out,

7 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Effectieve behandelingsvormen slechts succesvol bij kleine groep heterogeniteit binnen verslaafde populaties? socio-demografisch (gender, opleidingsniveau, nationaliteit, leeftijd,..) klinisch (ernst en duur verslaving, behandelingsgeschiedenis, ) persoonlijkheid (approach/avoidance, coping, ) behandelingskenmerken behandelingsuitkomsten

8 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Effectieve behandelingsvormen slechts succesvol bij kleine groep heterogeniteit binnen verslaafde populaties? Vb.: relief drinker/craver reward drinker/craver glutamaat dysfunctie: acamprosaat dopaminerge dysfunctie: naltrexone

9 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Effectieve behandelingsvormen slechts succesvol bij kleine groep heterogeniteit binnen verslaafde populaties? profilering

10 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Voorbije decennium steeds meer aandacht voor impulsiviteit WAT?

11 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Voorbije decennium steeds meer aandacht voor impulsiviteit Multifactorieel construct craving motivationele (HOT) en cognitieve (COLD) dimensies bekrachtiging delay discounting impulsieve besluitvorming novelty seeking aandachtsbias Bottom-up (associatief) systeem toenadering

12 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Voorbije decennium steeds meer aandacht voor impulsiviteit Multifactorieel construct motivationele (HOT) en cognitieve (COLD) dimensies disinhibitie interferentiecontrole non-planning impulsivity attentional impulsivity Top-down (reflectief) systeem

13 Cognitieve controle (top-down) Response disinhibitie (Lack of) perseverance (Lack of) premeditation Motivationele drive (bottom-up) delay-discounting impulsieve besluitvorming sensation/novelty seeking

14 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Voorbije decennium steeds meer aandacht voor impulsiviteit Multifactorieel construct motivationele en cognitieve dimensies fenotypische en endofenotypische aspecten fenotype: klinische manifestatie stoornis/conditie (+/- stabiel) endofenotype: onderliggende kwetsbaarheidstrekken (state-dependent) genotype

15 Fenotype Sensation/novelty seeking Non-planning impulsivity Attentional impulsivity Neurocognitieve dysfuncties Delay discounting Impulsieve besluitvorming Respons disinhibitie Endofenotype Neurobiologische dysfuncties Dysfunctioneel mesolimbisch DA-systeem Dysfunctioneel mesocorticaal DA-systeem Genotype DRD2 DAT1 DRD4 COMT

16 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Fenotypische aspecten: zelfrapportage-vragenlijsten Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11) UPPS Temperament and Character Inventory (TCI) Zuckerman Sensation Seeking Scale (SSS) zelfperceptie (subjectief)

17 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Fenotypische aspecten: zelfrapportage-vragenlijsten Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11) UPPS Temperament and Character Inventory (TCI) Zuckerman Sensation Seeking Scale (SSS) Endofenotypische aspecten: neurocognitieve taken Delay Discounting Task Stop Signal Task Iowa Gambling Task Stroop Kleur-Woord taak

18 Achtergrond: nood aan profilering bij verslaving Fenotypische aspecten: zelfrapportage-vragenlijsten Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11) UPPS Temperament and Character Inventory (TCI) Zuckerman Sensation Seeking Scale (SSS) Endofenotypische aspecten: neurocognitieve taken Delay Discounting Task Stop Signal Task Iowa Gambling Task Stroop Kleur-Woord taak taakprestaties (objectief)

19 Delay Discounting Task Iowa Gambling Task Wat heb je het liefst: 1. Een bedrag van 10 nu 2. Een bedrag van 20 over 7 dagen Stop Signal Task Stroop Kleur-Woord taak

20 2. Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving

21 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit

22 Buckholtz et al., Dopaminergic Network Differences in Human Impulsivity. Science, 5991, p. 532.

23 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit

24 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit

25 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit

26 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit cognitieve dimensies transitie naar misbruik en afhankelijkheid loss of control

27

28 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving dimensies geassocieerd met stadia verslaving motivationele dimensies initiële sensitiviteit en bekrachtiging cue-reactiviteit cognitieve dimensies transitie naar misbruik en afhankelijkheid loss of control

29 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 1. leidt impulsiviteit tot nicotine- en alcoholgebruik? 2. leidt nicotine- en/of alcoholgebruik tot impulsiviteit?

30 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 1. leidt impulsiviteit tot nicotine- en alcoholgebruik? JA

31 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 1. leidt impulsiviteit tot nicotine- en alcoholgebruik? Dierenonderzoek Prospectief onderzoek Adolescentie

32 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 1. leidt impulsiviteit tot nicotine- en alcoholgebruik?

33 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 2. leidt nicotine- en/of alcoholgebruik tot impulsiviteit??

34 Impulsiviteit in de pathogenese van verslaving de kip en het ei 2. leidt nicotine- en/of alcoholgebruik tot impulsiviteit? Acute effecten op impulsiviteit Nicotine: positieve effecten? Alcohol: negatieve effecten Chronische effecten op impulsiviteit Nicotine: negatief Alcohol: negatief

35 3. Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten

36 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten

37 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten systematisch literatuuronderzoek Web of Science, PubMed impulsiviteitmeting verricht bij aanvang/kort na start behandeling behandelingsuitkomsten drop-out/retentie compliance herval

38 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten systematisch literatuuronderzoek 37 studies cocaïnegebruikers opiaatgebruikers alcoholgebruikers nicotinegebruikers pathologische gokkers heterogene samples (n=9) (n=4) (n=7) (n=9) (n=3) (n=5)

39 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten systematisch literatuuronderzoek 37 studies cocaïnegebruikers opiaatgebruikers alcoholgebruikers nicotinegebruikers pathologische gokkers heterogene samples (n=9) (n=4) (n=7) (n=9) (n=3) (n=5)

40 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten systematisch literatuuronderzoek 37 studies cocaïnegebruikers opiaatgebruikers alcoholgebruikers nicotinegebruikers pathologische gokkers heterogene samples (n=9) (n=4) (n=7) (n=9) (n=3) (n=5)

41 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance aandachtsgerelateerde dimensies persistentie (lack of perseverance): alcohol interferentiecontrole: alcohol & nicotine

42 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen lack of perseverance: onvermogen te focussen of toe te leggen op complexe of saaie taken attentional/cognitive impulsivity: gebrekkige tolerantie cognitieve complexiteit en persistentie

43

44

45

46 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance aandachtsgerelateerde dimensies persistentie (lack of perseverance): alcohol interferentiecontrole (alcohol & nicotine) aandachtsbias

47 interferentiecontrole = aandachtsbias craving herval

48 interferentiecontrole herval = aandachtsbias

49

50 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance aandachtsgerelateerde dimensies persistentie (lack of perseverance): alcohol interferentiecontrole (alcohol & nicotine) sensation en novelty seeking

51 Sensation seeking als voorspeller van; gebruik nicotine-patches gebruik van therapeutisch aangeleerde strategieën abstinentie (nicotine) reductie in alcoholgebruik naar aanleiding van nicotine-stop

52 Sensation seeking als voorspeller van; gebruik nicotine-patches gebruik van therapeutisch aangeleerde strategieën abstinentie (nicotine) reductie in alcoholgebruik naar aanleiding van nicotine-stop

53 Sensation seeking Abstinentie Planning Reflectie

54 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance aandachtsgerelateerde dimensies persistentie (lack of perseverance): alcohol interferentiecontrole (alcohol & nicotine) sensation en novelty seeking delay discounting (nicotine)

55 Wat heb je het liefst: 1. Een bedrag van 10 nu 2. Een bedrag van 20 over 7 dagen

56 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance Endofenotypische indicatoren > fenotypische indicatoren objectiviteit vs. subjectiviteit herval = interactie bottom-up en top-down invloeden

57 Craving

58 alcoholgebruik Sterke Stroop interferentie Weinig Stroop interferentie Impliciete alcoholassociaties

59 Impulsieve processen ATTENTIONAL BIAS CRAVING HERVAL

60 Executieve controle INTERFERENTIE CONTROLE Impulsieve processen ATTENTIONAL BIAS CRAVING HERVAL

61 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance Endofenotypische indicatoren > fenotypische indicatoren Alleen maar slecht nieuws? modererende invloed tijd modererende invloed leeftijd modererende invloed behandelingsprogramma

62 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance Endofenotypische indicatoren > fenotypische indicatoren Alleen maar slecht nieuws? modererende invloed tijd modererende invloed leeftijd modererende invloed behandelingsprogramma

63 Kahler et al., 2009

64 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Modererende invloed tijd ervaren behandeling initieel als nieuw avontuur uitgesproken in Contingency Management programma s zodra de routine zich manifesteert drop-out /herval

65 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance Endofenotypische indicatoren > fenotypische indicatoren Alleen maar slecht nieuws? modererende invloed tijd modererende invloed leeftijd modererende invloed behandelingsprogramma

66 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Novelty seeking (NS) in jonge gebruikers: protectief t.a.v. herval NS uitgesproken gedurende adolescentie (DA) geassocieerd met fasische DA-vrijgave breed sensitief beloningssysteem Alternatieve bronnen bekrachtiging NS in oudere gebruikers: risico voor herval beloningssysteem gehijacked door druggebruik eng sensitief beloningssysteem

67 Impulsiviteit en behandelingsuitkomsten: bevindingen Impulsiviteit als relatief consistente voorspeller drop-out, herval en compliance Endofenotypische indicatoren > fenotypische indicatoren Alleen maar slecht nieuws? modererende invloed tijd modererende invloed leeftijd modererende invloed behandelingsprogramma

68

69 3. Impulsiviteit en behandelingsimplicaties

70 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Bottom-up interventies Vb.: contingency management retentie (beginfase) vnl. jongere gebruikers (beloningssysteem) wijzigen verslavingsgedrag vraagt: 1. Hogere beloningen 2. Farmacologische ondersteuning (DA disfuncties) Vb.: novelty dierenonderzoek novelty seekers meest gevoelig voor novelty-geïnduceerde reductie druggebruik (leeftijd fase behandeling!)

71 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Top-down interventies Vb.: CBT training cognitieve controle noodzakelijk (bottom-up responsen) Cognitieve controle Impulsieve processen Risicovol gedrag (druggebruik/herval)

72 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden

73 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Weinig Stroop interferentie Sterke Stroop interferentie Impliciete alcoholassociaties

74 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Top-down interventies Vb.: CBT training cognitieve controle noodzakelijk (bottom-up responsen) maar: opgelet voor cognitieve overload Vb.: werkgeheugentraining inhibitie devaluatie uitgestelde beloningen

75 Wekelijks alcoholgebruik Getting a grip on drinking behavior: training working memory to reduce alcohol abuse (Houben et al., 2011) Experimentele conditie Controleconditie Pre-test post-test follow-up

76 Getting a grip on drinking behavior: training working memory to reduce alcohol abuse (Houben et al., 2011)

77 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Top-down interventies Vb.: CBT training cognitieve controle noodzakelijk (bottom-up responsen) maar: opgelet voor cognitieve overload! TIMING!

78 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties This boomerang effect may be negated by insuring that training exercises in self-control are not implemented shortly before entering a situation where drugs are available. (Perry et al., 2010, p.20)

79 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Top-down interventies Vb.: CBT training cognitieve controle noodzakelijk (bottom-up responsen) maar: opgelet voor cognitieve overload Vb.: mindfulness

80

81 Impulsiviteit en behandelingsimplicaties Impulsiviteit dient behandeld of constructief benut te worden Top-down interventies Vb.: CBT training cognitieve controle noodzakelijk (bottom-up responsen) maar: opgelet voor cognitieve overload Vb.: mindfulness thought suppression (open houding: de-automatisatie) inhibitie aandachtsbias

82 4. Besluit

83 Impulsiviteit bij alcohol- en nicotinegebruikers is een belangrijke risicofactor voor drop-out, een gebrekkige compliance en herval; De invloed van impulsiviteit op de behandelingsuitkomst wordt echter gemodereerd door; behandelingsfase leeftijd behandelingsprogramma en/of setting Impulsiviteit kan ook behandeld worden door middel van; cognitieve training farmacologische ondersteuning Deze interventies dienen te worden afgestemd op het specifieke profiel van impulsieve gebruikers; doseren van cognitieve draaglast voldoende nieuwe stimuli en prikkels aanbrengen in het behandelprotocol

84 Discussie University Ghent Department of Orthopedagogics Henri Dunantlaan Gent

29 maart 2012. Impulsiviteit in de behandelingsuitkomst van alcohol en druggebruikers. Een onomkeerbaar gegeven of (therapeutisch) aanknopingspunt?

29 maart 2012. Impulsiviteit in de behandelingsuitkomst van alcohol en druggebruikers. Een onomkeerbaar gegeven of (therapeutisch) aanknopingspunt? Impulsiviteit in de behandelingsuitkomst van alcohol en druggebruikers Een onomkeerbaar gegeven of (therapeutisch) aanknopingspunt? 29 maart 2012 Doctoranda: Laura Stevens Promotor: Prof. Dr. Wouter Vanderplasschen

Nadere informatie

Verslaving en impulsiviteit

Verslaving en impulsiviteit 22 oktober 2015 Verslaving en impulsiviteit Verschillende invalshoeken Dr Els Santens Verslaving als Chronische stoornis Duale procespathologie Verlies van controle = kernsymptoom Impulsiviteit: een veelzijdig

Nadere informatie

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid ALCOHOLGEBRUIK: BEWUST OVERWOGEN OF ONBEWUST OVERKOMEN? Impliciete en expliciete processen bij alcoholgebruik en implicaties voor interventies Katrijn Houben k.houben@maastrichtuniversity.nl Alcoholgebruik,

Nadere informatie

Samenvatting Verslaving is een ernstig en wijdverspreid gezondheidsprobleem, met een aanzienlijke impact op het verslaafde individu, diens omgeving en de samenleving als geheel (Degenhardt & Hall, 2012;

Nadere informatie

10 DE ONDERZOEKSPLATFORM MIDDELENGEBRUIK 16 oktober 2012 Alcohol + tabak: een gesmaakte combinatie

10 DE ONDERZOEKSPLATFORM MIDDELENGEBRUIK 16 oktober 2012 Alcohol + tabak: een gesmaakte combinatie 10 DE ONDERZOEKSPLATFORM MIDDELENGEBRUIK 16 oktober 2012 Alcohol + tabak: een gesmaakte combinatie Deelnemers 1 Baeten Inge VAD 2 Bernaert Ilse VAD 3 Borremans Joyce CGG Leuven 4 Boussauw Nathalie Logo

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Problematisch middelengebruik in de adolescentie: Associaties met temperament en ruminatieve responsstijl. Wetenschapsdag Tienen 6 februari 2014

Problematisch middelengebruik in de adolescentie: Associaties met temperament en ruminatieve responsstijl. Wetenschapsdag Tienen 6 februari 2014 Problematisch in de adolescentie: Associaties met temperament en ruminatieve responsstijl Wetenschapsdag Tienen 6 februari 2014 Inleiding Adolescentie kwetsbare periode aanpassingsproblemen (bv. Problematisch

Nadere informatie

Stoppen met roken bij jongeren

Stoppen met roken bij jongeren Stoppen met roken bij jongeren Een combinatie van cognitieve gedragstherapie en cognitieve bias modificatie VGCt Najaarscongres, 2013 Helle Larsen, PhD, Universiteit van Amsterdam, Adapt-lab, Yield H.Larsen@uva.nl

Nadere informatie

Neurobiologische kennis van verslaving. Dr. H. Peuskens

Neurobiologische kennis van verslaving. Dr. H. Peuskens Neurobiologische kennis van verslaving Dr. H. Peuskens Neurobiologische kennis van verslaving Hoe wordt tegenwoordig naar verslaving gekeken vergeleken met vroeger? Welke effecten brengen drugs teweeg

Nadere informatie

Developmental Disorders and Substance Use Disorder

Developmental Disorders and Substance Use Disorder Developmental Disorders and Substance Use Disorder a phenotypical, endophenotypical and genetic exploration Bram B. Sizoo, psychiater Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen, Dimence, Deventer Promotores:

Nadere informatie

EF en gedragsproblemen. Walter Matthys

EF en gedragsproblemen. Walter Matthys EF en gedragsproblemen Walter Matthys Verminderde EF bij gedragsproblemen afhankelijk van ADHD (symptomen)? Meta-analyse bij jonge kinderen met externaliserend gedrag (Schoemaker, Mulder, Dekovic & Matthys,

Nadere informatie

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving MSc Esther Beraha Dr. Elske Salemink Dr. Anneke Goudriaan Dr. Bram Bakker Prof. Dr. Wim van den Brink Prof. Dr. Reinout Wiers Academisch Medisch Centrum

Nadere informatie

Nora Volkow, Director NIDA

Nora Volkow, Director NIDA APA TeleReview 2008 Verslaving Prof. dr. Wim van den Brink AMC, Amsterdam 8 mei 2008 Nora Volkow, Director NIDA Nora Volkow en Salience Shifting TAMAR TAMAR Inhoudsopgave Epidemiologie Neurobiologie van

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie Anja Huizink Adolescentie = grenzen verkennen Op zoek naar prikkels Brein in ontwikkeling Nucleus accumbens (basale ganglia): -

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Pillen?? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Huidige praktijk: Pillen

Nadere informatie

Executieve Functies en Verslaving bij Jongeren

Executieve Functies en Verslaving bij Jongeren 16 juni 2015 Slim maar Kinderen en adolescenten met zwakke executieve functies Executieve Functies en Verslaving bij Jongeren Reinout Wiers, Ph.D. inhoud 1. Relatie executieve functies en verslaving. 2.

Nadere informatie

Een lastige opdracht Alcoholverslaving of overmatig drinken? En wat eraan te doen?

Een lastige opdracht Alcoholverslaving of overmatig drinken? En wat eraan te doen? Een lastige opdracht Alcoholverslaving of overmatig drinken? En wat eraan te doen? In 2011 vroeg ZonMw ons een state of the art studie te doen Reinout Wiers, Ph.D. Professor of Developmental Psychopathology

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

Rustige ruiters, hevige hengsten

Rustige ruiters, hevige hengsten 17 september 2014 GGZ congres Rustige ruiters, hevige hengsten De verslavingszorg in galop Dr Els Santens Rudi Vanmarsenille Herman Hacour Inleiding Afdeling Theoretisch kader: Duaal proces model (oa Strack

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

Impulsiviteit en resilience: barsten of buigen? geert.dom@uantwerpen.be

Impulsiviteit en resilience: barsten of buigen? geert.dom@uantwerpen.be Impulsiviteit en resilience: barsten of buigen? geert.dom@uantwerpen.be Veerkracht Monitor Het meten van de mate van veerkracht onder de bevolking dr. Hans te Brake 3 april 2013, Ede Nederlands Congres

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

(gevangenis en heropvoeding) (volledig verbod) (persoonlijkheid) (behandeling gericht op abstinentie) (CGT, o.a. cue-exposure) (gecombineerde T)

(gevangenis en heropvoeding) (volledig verbod) (persoonlijkheid) (behandeling gericht op abstinentie) (CGT, o.a. cue-exposure) (gecombineerde T) (gevangenis en heropvoeding) (volledig verbod) (persoonlijkheid) (behandeling gericht op abstinentie) (CGT, o.a. cue-exposure) (gecombineerde T) (biologische naar combinatie ) 4 1 Dierexperimentele studies

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Achtergrond Het risico op het ontwikkelen van een psychiatrische ziekte, zoals attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), schizofrenie of verslaving, wordt voor een aanzienlijk deel bepaald door

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek VWVJ-Symposium Leuven, 20-3-2015 Prof. Dr. Evert Thiery Universiteit Gent Disclosure belangen

Nadere informatie

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L.

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. Kraanen Samenvatting Criminaliteit is een belangrijk probleem en zorgt

Nadere informatie

GENDER, COMORBIDITY & AUTISM Inleiding INHOUD Opzet en Bevindingen per onderzoek Algemene Discussie Aanbevelingen Patricia J.M. van Wijngaarden-Cremers Classifications & Gender Patient cohort 2004 Clusters

Nadere informatie

Modafinil bij alcoholafhankelijke patiënten: het effect op terugval

Modafinil bij alcoholafhankelijke patiënten: het effect op terugval korte bijdrage Modafinil bij alcoholafhankelijke patiënten: het effect op terugval l. joos, l. schmaal, n. broos, a.e. goudriaan achtergrond Terugval in alcoholproblematiek komt bij ruim de helft van de

Nadere informatie

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita Verslaving vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Dr Anne Van Duyse VVP, 8 maart 2013 De Sleutel Vita I. Adolescentie : een periode met verhoogde kwetsbaarheid voor verslavingsgedrag inleiding Adolescentie,

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 Co-morbiditeit is de norm (gegevens uit intern onderzoek Bouman GGZ) HEROÏNE (VAAK POLYDRUGGE BRUIK) ALCOHOL STIMULAN- TIA CANNABIS

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Woensdag 29 oktober P. Deschamps Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD Begripsbepaling: Agressie Disruptive Behavior Disorders (DBD), Disruptieve Gedragsstoornissen

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Inhoud v Theoretische verklaringen ADHD v Plannen en organiseren bij ADHD v In het dagelijkse leven?

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 4 4-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 4 4-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 4 4-1 Wat stond in dagdeel 3 centraal? Terugval en noodmaatregelen Aanvullingen functie-analyse Omgaan met trek 4-2 Programma

Nadere informatie

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1

Inhoud. deel i de omvang en aard van het probleem 19. Voorwoord 1 1 Voorwoord 1 1 deel i de omvang en aard van het probleem 19 1 Psychiatrische comorbiditeit van verslaving in relatie tot criminaliteit 2 1 Arne Popma, Eric Blaauw, Erwin Bijlsma 1.1 Inleiding 2 2 1.2 Psychiatrische

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Jamal, Mumtaz Title: Smoking and the course of anxiety and depression Issue Date:

Nadere informatie

MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie

MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie MIDDELENMISBRUIK + angststoornissen depressie Enkele cijfers 17,9 % van de patiënten met een angststoornis lijdt aan een alcoholverslaving 19,4% van de alcoholverslaafden heeft een angststoornis (Addiction

Nadere informatie

Emotieregulatie bij kinderen: Rol van Executieve functies? Caroline Braet

Emotieregulatie bij kinderen: Rol van Executieve functies? Caroline Braet Emotieregulatie bij kinderen: Rol van Executieve functies? Caroline Braet Naam presentatie Naam maker en/of presentator - 12/09/2005 Faculteit Naam Faculteit Dienst of Vakgroep (optioneel) Naam presentatie

Nadere informatie

Families in tijden van alcohol en middelen

Families in tijden van alcohol en middelen Families in tijden van alcohol en middelen Prof. dr. Gilbert Lemmens UDP, UZ Gent & UGent Stijgend fenomeen? - Stijging alcohol en middelen over 50 jaar (SAMHSA, 2009) - Adolescenten: meer marijuana (19%)

Nadere informatie

Stoppen met Roken en Impulsiviteit bij Adolescenten:

Stoppen met Roken en Impulsiviteit bij Adolescenten: Stoppen met Roken en Impulsiviteit bij Adolescenten: Een Combinatie van een Cognitieve Gedragstherapie en een Impliciete Cognitieve Training. Xia Stevens Universiteit van Amsterdam Masterthese Afdeling

Nadere informatie

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Deel 1: Wet op de gedwongen opname Deel 2: problematisch middelengebruik Toetsing van de wet bij verslaving Geesteszieke

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek

Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek Psychose en verslaving Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek Nascholing te Oegstgeest 9 oktober 2008 Bas van der Hoorn b.van.der.hoorn@palier.nl Opbouw Inleiding, dubbele diagnose zorgprogramma

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De nadelige gezondheidsrisico s/gevolgen van roken en van depressie en angststoornissen zijn goed gedocumenteerd, en deze aandoeningen doen zich vaak tegelijkertijd voor. Het doel

Nadere informatie

Executieve Functies en Werkgeheugen. Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog

Executieve Functies en Werkgeheugen. Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog Executieve Functies en Werkgeheugen Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog U krijgt antwoord op: 1. Wat is het werkgeheugen? 2. Hoe belangrijk is het werkgeheugen? 3. En wat als het werkgeheugen faalt?

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Eetstoornissen en neuropsychologie:

Eetstoornissen en neuropsychologie: Eetstoornissen en neuropsychologie: een nieuw onderzoeksdomein? Literatuurstudie & exploratief onderzoek Inleiding Oorzaak ES vooral bij psychosociale factoren gezocht: opvoeding, trauma, slankheidsideaal,

Nadere informatie

15-10-2015. Let s get together BSI-NISPA. Search: RDoC Matrix. Problemen met onze diagnoses/behandelingen. NIMH Strategisch Plan: RDoc

15-10-2015. Let s get together BSI-NISPA. Search: RDoC Matrix. Problemen met onze diagnoses/behandelingen. NIMH Strategisch Plan: RDoc 15-10-2015 Problemen met onze diagnoses/behandelingen Let s get together BSI-NISPA DSM 5 kent meer dan 400 psychische stoornissen Valide diagnoses? Eni S. Becker 2 NIMH Strategisch Plan: RDoc Research

Nadere informatie

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk Dr. Leyman Lemke Deswarte Annelies 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Inhoud workshop Kapstok: Het neurotische lussenmodel (NLM) (R. Schacht

Nadere informatie

Een nieuwe interventie voor het stimuleren van zelfcontrolevaardigheden bij obese kinderen: executieve functietraining met spelelementen

Een nieuwe interventie voor het stimuleren van zelfcontrolevaardigheden bij obese kinderen: executieve functietraining met spelelementen Een nieuwe interventie voor het stimuleren van zelfcontrolevaardigheden bij obese kinderen: executieve functietraining met spelelementen Sandra Verbeken, Caroline Braet en Saskia van der Oord (2013) Executive

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Titel: Cognitieve Kwetsbaarheid voor Depressie: Genetische en Omgevingsinvloeden Het onderwerp van dit proefschrift is cognitieve kwetsbaarheid voor depressie en de wisselwerking

Nadere informatie

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten Proefschrift: S.U. Zuidema Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten met dementie Samenvatting Dementie is een ongeneeslijke aandoening met belangrijke effecten op cognitie, activiteiten

Nadere informatie

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder?

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness = Aandachttraining en emotieregulatie-training MBSR & MBCT cursus Meditaties: adem, bodyscan, geluiden, keuzeloze aandacht, 3 min ademruimte, bewegen,

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Problemen met executieve functies bij kinderen met DCD: een literatuuroverzicht

Problemen met executieve functies bij kinderen met DCD: een literatuuroverzicht 1 Problemen met executieve functies bij kinderen met DCD: een literatuuroverzicht Marina Schoemaker, Merel Timmer, Marleen van der Wees, Heleen Reinders Messelink, Chiel Volman, Jolien van den Houten Wat

Nadere informatie

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren Prof. Dr. Kathleen Beullens School for Mass Communication Research, KU Leuven Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) Vlaamse jongens en meisjes

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Sociale angst. Faalangst. Project Pasta. Sociale Angst & Faalangst bij Adolescenten. Risicofactoren. Interventies. Sociale Angst bij Jongeren

Sociale angst. Faalangst. Project Pasta. Sociale Angst & Faalangst bij Adolescenten. Risicofactoren. Interventies. Sociale Angst bij Jongeren Sociale Angst & Faalangst bij Adolescenten Sociale angst Risicofactoren Interventies Angst voor het oordeel van anderen Voor gek staan Uitgelachen te worden In verlegenheid gebracht te worden In de belangstelling

Nadere informatie

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Dr. Nienke Jabben Amsterdam 5 november 2011 Academische werkplaats Bipolaire Stoornissen GGZ ingeest n.jabben@ggzingeest.nl Overzicht Wat is cognitief functioneren?

Nadere informatie

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Cor A.J. de Jong, MD, PhD Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction NISPA nispa.dejong@gmail.com www.nispa.nl Maastricht 9 april

Nadere informatie

De effectiviteit van Braingame Brian: samenvatting van het evaluatie-onderzoek 2012 2015

De effectiviteit van Braingame Brian: samenvatting van het evaluatie-onderzoek 2012 2015 De effectiviteit van Braingame Brian: samenvatting van het evaluatie-onderzoek 2012 2015 1. Inleiding BB is een gecomputeriseerde cognitieve training voor kinderen met zelfregulatieproblemen (bv. kinderen

Nadere informatie

Uitgaan & opvoeding. 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012. Ninette van Hasselt Aukje Sannen

Uitgaan & opvoeding. 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012. Ninette van Hasselt Aukje Sannen Improving Mental Health by Sharing Knowledge Uitgaan & opvoeding 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012 Ninette van Hasselt Aukje Sannen Hebben ouders vragen over uitgaan? STEFF 21 jaar

Nadere informatie

Gewoontes en het bevorderen van gezond gedrag. Nanne de Vries Gezondheidsvoorlichting en -bevordering

Gewoontes en het bevorderen van gezond gedrag. Nanne de Vries Gezondheidsvoorlichting en -bevordering Gewoontes en het bevorderen van gezond gedrag Nanne de Vries Gezondheidsvoorlichting en -bevordering Gezondheidsgedrag Alle gedragingen met effect op gezondheid Soms is dat gezond gedrag, meestal ongezond

Nadere informatie

CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe

CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe CATCH-studie Cocaine Addiction Treatments to improve Control and reduce Harm Resultaten tot nu toe Mascha Nuijten 1 Peter Blanken 1 Wim van den Brink 2 Vincent Hendriks 1 1 Brijder Onderzoek (PARC); 2

Nadere informatie

IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies

IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies Wie zijn wij? Kenny Wolfs Promovendus Open Universiteit Onderzoek: Impliciete cognities over veilig vrijen bij mannen/msm Subsidieverstrekker:

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt

Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt 15-11-2013 1 Alien van der Sluis 1,2, Marije T. Elferink-Gemser 1,3, Manuel Coelho-e- Silva 4, Jannes Nijboer 5, Michel Brink 1,6,

Nadere informatie

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 De rol van de gedragskundige LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 Spin in het web? Agenda Korte uiteenzetting LVB en verslaving Functie-eisen Rol gedragskundige Discussie

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen!

Pillen? Praten? Trainen! Pillen? Praten? Trainen! Het beïnvloeden van automatische processen bij verslaving Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Symposium 25 jaar IVO, Rotterdam, oktober 2014

Nadere informatie

Stagering en Profilering van Verslavingsziekten

Stagering en Profilering van Verslavingsziekten Stagering en Profilering van Verslavingsziekten Wim van den Brink Academic Medical Center University of Amsterdam Amsterdam Institute for Addiction Research MATE Forum 2011 AMC Amsterdam 23 juni Inhoudsopgave

Nadere informatie

WORM WORking Memory training een onderzoek naar de effecten van Werkgeheugentraining bij kinderen met ADHD 19 januari 2009 Martine van Dongen¹², Marieke Lansbergen¹, Sascha Roos², Kina Potze², Nadine Schalk²,

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Herstelgerichte Verslavingszorg. OPZ Geel 11-9-2015 Paul Van Deun

Herstelgerichte Verslavingszorg. OPZ Geel 11-9-2015 Paul Van Deun Herstelgerichte Verslavingszorg { OPZ Geel 11-9-2015 Paul Van Deun WIV bevolkingsenquête Vlaanderen 2013: 20% mannen, 10% vrouwen drinkt dagelijks alcohol, resp.:8% en 4% meer dan 3 of 2 glazen Ooit cannabis

Nadere informatie

Profiel van de jonge suïcidepoger

Profiel van de jonge suïcidepoger Profiel van de jonge suïcidepoger Eva De Jaegere Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Univeristeit Gent Prof. Dr. C. van Heeringen Studiedag Schemerjongeren: schaduw én licht 1. Definitie suïcidepoging 2. Suïcidecijfers

Nadere informatie

Workshops en cursussen H E R S E N W E R K. Scholing en advies op het gebied van hersenletsel

Workshops en cursussen H E R S E N W E R K. Scholing en advies op het gebied van hersenletsel Workshops en cursussen H E R S E N W E R K Scholing en advies op het gebied van hersenletsel 2016 Hersenwerk Hersenwerk is een organisatie die kennis en wetenschap verzamelt en verspreidt op het gebied

Nadere informatie

Partnerschap van de familie in de behandeling. Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet

Partnerschap van de familie in de behandeling. Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet Partnerschap van de familie in de behandeling Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet Interventie doelen EPA (parallelle zorg) persoonlijk herstel nastreven psychiatrische symptomen

Nadere informatie

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten

Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Depressie na een hartinfarct en risico op nieuwe hartklachten Marij Zuidersma Promotoren: Peter de Jonge, Johan Ormel, Henk Jan Conradi Interdisciplinary center for psychiatric epidemiology University

Nadere informatie

35 jaar De Kiem. Uitdagingen voor de toekomst. 29 maart 2012. Gent. Eric Broekaert

35 jaar De Kiem. Uitdagingen voor de toekomst. 29 maart 2012. Gent. Eric Broekaert 35 jaar De Kiem Uitdagingen voor de toekomst 29 maart 2012 Gent Eric Broekaert Therapeutische gemeenschappen: Onderzoek in Europa, overzicht en conclusies ERIC BROEKAERT WOUTER VANDERPLASSCHEN MIEKE AUTRIQUE

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Wetenschappelijke onderbouwing van CRAFT

Wetenschappelijke onderbouwing van CRAFT 145 Wetenschappelijke onderbouwing van CRAFT R. J. Meyers, B. L. Wolfe, Een verslaving in huis, DOI 10.1007/978-90-313-9811-9, Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media 2012 146 Wetenschappelijke

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Cognitive Control and Motivation in Children with ADHD: How Reinforcement Interacts with the Assessment and Training of Executive Functioning S.

Cognitive Control and Motivation in Children with ADHD: How Reinforcement Interacts with the Assessment and Training of Executive Functioning S. Cognitive Control and Motivation in Children with ADHD: How Reinforcement Interacts with the Assessment and Training of Executive Functioning S. Dovis Cognitive Control and Motivation in Children with

Nadere informatie

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg aan de hand van de Montreal Cognitive Assessment (MoCA-D) Carolien J. W. H. Bruijnen, MSc Promovendus Vincent van Gogh cbruijnen@vvgi.nl www.nispa.nl

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

CROSS-OVER 2/12/2014

CROSS-OVER 2/12/2014 CROSS-OVER 2/12/2014 SKILLVILLE: Alcohol, tabak en cannabis Historiek Start Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) september 2012 Impact van het ontwikkelen en inzetten van een educatieve game ter

Nadere informatie

Executieve Functies & Agressieve Gedragsproblemen Wat, bij Wie en Waarom?

Executieve Functies & Agressieve Gedragsproblemen Wat, bij Wie en Waarom? Executieve Functies & Agressieve Gedragsproblemen Wat, bij Wie en Waarom? Prof.dr. Bram Orobio de Castro Ontwikkelingspsychologie, Universiteit Utrecht Wie? - overzicht - Agressie & Disruptieve Gedragsstoornissen

Nadere informatie

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl Angst en de ziekte van Parkinson te veel of te weinig controle Annelien Duits Harriët Smeding www.smedingneuropsychologie.nl Wat moet deze workshop brengen, zodat je zegt: dat was de moeite waard? Smeding

Nadere informatie

Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken. Maarten Merkx

Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken. Maarten Merkx Van Leefstijltraining naar Cognitieve gedragstherapie bij middelengebruik en gokken Maarten Merkx Inhoud Toelichting op de veranderingen Naamsveranderingen Geen leefstijltraining maar cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

coping en emotionele aanpassing na NAH

coping en emotionele aanpassing na NAH Het venijn zit in de staart 29 maart historic perspective: the 1980s decade of the severe TBIs introduction of the concept golden hour coping en emotionele aanpassing na NAH Dr. S.Z. Stapert Neuropsycholoog

Nadere informatie

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER Wat is complex trauma? Theoretisch model trauma/persoonlijkheid Welke rol speelt middelengebruik? Fasering in de behandeling Indicatiestelling

Nadere informatie

VERSLAVING EN EETPROBLEMEN: EEN VROUWENZAAK? Wendy Donders

VERSLAVING EN EETPROBLEMEN: EEN VROUWENZAAK? Wendy Donders VERSLAVING EN EETPROBLEMEN: EEN VROUWENZAAK? Wendy Donders Lic. Klinische Psychologie & Gedragstherapeut Alexianen Zorggroep Tienen Afdeling Ter Dennen Groep B Vrouwen met afhankelijkheidsproblemen 16

Nadere informatie