weerbaarheids training voor mbo-jongeren met eergerelateerde problemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "weerbaarheids training voor mbo-jongeren met eergerelateerde problemen"

Transcriptie

1 weerbaarheids training voor mbo-jongeren met eergerelateerde problemen

2 WEERBAARHEIDSTRAINING VOOR MBO-JONGEREN MET EERGERELATEERDE PROBLEMEN

3 Vooraf De weerbaarheidstraining in erekwesties is ontwikkeld in het Scholenproject Eergerelateerd geweld in en om de school. In dit project, gesubsidieerd door het Ministerie van VROM / Wonen, Werken en Integratie, onderzochten het Albeda Collega Rotterdam en ROC van Twente samen wat vroege signalen kunnen zijn van eergerelateerd geweld en hoe dat binnen school preventief, of al in een vroeg stadium kan worden aangepakt. Uit dit project komen diverse producten voort, waaronder een handleiding voor de begeleiding van mbojongeren, een boekje met portretten een kwestie van eer en de weerbaarheidstraining die nu voor u ligt. De weerbaarheidstraining is bedoeld om de allochtone deelnemers weerbaar te maken in erekwesties. Het ROC van Twente heeft de afgelopen jaren met deze training gewerkt, voor allochtone deelnemers die met erekwesties te maken hadden. Deze weerbaarheidstraining kan ook op andere scholen worden gebruikt. De aanpak wordt beschreven in deze handleiding. Hij is te beschouwen als een gereedschapskist, waaruit de aanpak en oefeningen naar believen te gebruiken zijn, al naar gelang de situatie en de behoefte van de deelnemer en de trainer. Deze aanpak is te gebruiken door iedereen die binnen school betrokken is bij de begeleiding van jongeren: begeleiders, mentoren, schoolmaatschappelijk werkers, coaches en onderwijsspecialisten. Waarom een weerbaarheidstraining voor erekwesties? Allochtone jongeren hebben, net als hun vrienden met een Westerse cultuur en achtergrond, de behoefte te experimenteren en zich te profileren. Aan de andere kant willen ze hun ouders, cultuur en tradities niet verloochenen. Bij erekwesties kunnen deze jongeren in een spagaat terechtkomen. Dan kunnen ze hun evenwicht verliezen en weten niet meer wat te doen. Daardoor gaan ze zich onveilig voelen, kunnen in de problemen komen of erger: in onveilige situaties terechtkomen. Met als uiterste, kwesties waarin het gaat om leven of dood. Een weerbaarheidstraining helpt jongeren hun problemen te voorkomen, te beperken of op te lossen. Ze leren hoe ze zelf greep kunnen krijgen op hun leven en welke mogelijkheden ze hebben om te handelen in lastige of gevaarlijke situaties. Om weerbaar te zijn in conflicten over erekwesties, hebben allochtone jongeren kennis, inzicht, vaardigheden en daadkracht nodig. Ze kunnen die in wisselende situaties leren gebruiken. De ene jongere van zeventien of achttien is daar vaardiger in dan de andere. Maar voor ieder van hen is het voortdurend zoeken naar een innerlijke balans. Naar een werkbaar evenwicht tussen de culturen, tradities, gewoontes en omgangsvormen waarin ze leven. Deze training biedt een gereedschapskist om allochtone jongeren binnen school te leren wat zij hierbij nodig hebben. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 2 van 49

4 Inhoudsopgave Vooraf 2 Inhoudsopgave 3 1. Eergerelateerd geweld en weerbaarheid Eergerelateerd geweld: meer dan alleen eerwraak Jongeren leren hun weg te vinden Erekwesties tijdig aanpakken met weerbaarheidstraining De weerbaarheidstraining is een gereedschapskist Weerbaarheid is een zaak voor de hele school De training Weerbaarheid in erekwesties Kennismaking Bewustwording Zelfredzaamheid Zelfbescherming en mogelijkheden voor begeleiding, ondersteuning, hulp en zorg Bemiddeling inroepen en aanbieden Timemanagement 38 BIJLAGEN 40 Bijlage A: Vertrouwelijk intakeformulier 41 Bijlage B: Reflectieformulier 42 Bijlage C: Boeken, beeldmateriaal en websites over erekwesties 43 Bijlage D: Richtlijnen voor de aanpak van eergerelateerd geweld 45 Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 3 van 49

5 1. Eergerelateerd geweld en weerbaarheid 1.1 Eergerelateerd geweld: meer dan alleen eerwraak In het rapport Eerwraak of eergerelateerd geweld (2005, in opdracht van het ministerie van Justitie) komt de advies- en onderzoeksgroep Beke met de volgende werkdefinitie voor eergerelateerd geweld: Eergerelateerd geweld is elke vorm van geestelijk of lichamelijk geweld, gepleegd vanuit een collectieve mentaliteit in een reactie op een (dreiging van) schending van de eer van een man of vrouw en daarmee van zijn of haar familie, waarvan de buitenwereld op de hoogte is of dreigt te raken. (Ferwerda & Van Leiden, 2005, p. 25) Deze werkdefinitie rekent af met de aanname dat het bij eergerelateerd geweld alleen om eerwraak of eermoorden gaat. Eergerelateerd geweld is een breder begrip. Daardoor biedt het professionals en gemeenschappen als scholen de ruimte om álle vormen van geweld, voortkomend uit erekwesties, onder de loep te nemen. Als we andere geweldsvormen, zoals mishandeling en gedwongen uithuwelijking, uit de schaduw van eermoorden halen, kunnen we de problematiek bij de wortels aanpakken. Dan hebben we mogelijkheden om erekwesties (vroegtijdig) te signaleren en te voorkómen. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 4 van 49

6 1.2 Jongeren leren hun weg te vinden De middelbare schooltijd is een periode waarin jongeren experimenteren en leren hun weg te vinden. Ze zoeken elkaar op, worden verliefd en willen dit vaak uitdiepen. Ook al weten ze dat dit een erekwestie kan worden, dat ze zich hiermee op gevaarlijk terrein begeven. Allochtone jongeren weten vaak maar al te goed dat ze met erekwesties te maken hebben. Ze hebben van huis uit erecodes meegekregen. Dat je je gezin en familie geen slechte naam mag bezorgen bijvoorbeeld of je maagdelijkheid niet mag verliezen. Er zijn drie soorten erekwesties: 1. De status is aangetast. Bijvoorbeeld: een jongere presteert slecht op school. 2. De familie-eer wordt geschonden. Bijvoorbeeld: een jongere wordt betrapt op diefstal. 3. De seksuele eer is in het geding: een meisje gaat uit en wordt met een (Nederlandse) jongen gezien. Met name de laatste twee kunnen leiden tot explosieve situaties. Eergerelateerde problemen die jongeren ervaren, variëren van sociale en emotionele druk door roddelen binnen de gemeenschap, of beperking van leefruimte door sociale controle, tot aan concrete bedreigingen en daadwerkelijk geweld. Vaker problemen met eergerelateerd geweld De afgelopen jaren kreeg een aantal scholen te maken met eergerelateerd geweld. In 2003 werd de achttienjarige Zarife, een leerlinge van het ROC van Twente, op vakantie in Turkije omgebracht door haar vader, omdat hij vond dat ze met haar gedrag haar familie te schande maakte. Erekwesties kunnen ook jongens in de problemen brengen. Zoals Ali, die toen hij zeventien was met het pistool van zijn vader een schietpartij aanrichtte op een school in Veghel, toen hij het gemunt had op de vriend van zijn zuster. Als minderjarige zou hij vast minder zwaar gestraft worden en dat maakte hem volgens zijn familie tot de geschikte persoon om deze plicht uit te voeren. Hij kreeg vijf jaar cel. Deze incidenten kwamen in het nieuws. Maar onderzoek van het Instituut voor Veiligheidsen Crisismanagement COT (in 2004, in opdracht van de Tweede Kamer en de minister van Justitie) heeft aangetoond, dat jongeren veel vaker dan gedacht als gevolg van erekwesties in de problemen komen. Dit wordt ondersteund door de gegevens uit de registratie, waarmee de politieregio Haaglanden in 2004 is gestart, van zaken waarin mogelijk eergerelateerd geweld speelt. Scholenproject Eergerelateerd geweld in en om de school Dit is mede de aanleiding geweest voor het Scholenproject Eergerelateerd geweld in en om de school. Diverse voorbeelden van erekwesties staan beschreven in Een kwestie van eer. Portretten van mbo-jongeren, geschreven door Sep Schaffers (uitgave Albeda College en ROC van Twente 2008, in het kader van Scholenproject Eergerelateerd geweld in en om de school ). Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 5 van 49

7 Wie meer wil weten over de achtergronden van erekwesties, met name oosterse culturen en subculturen, leest bijvoorbeeld het boek Eer en eerwraak definitie en analyse (Uitg. Bulaaq, 2007) van arabist dhr. R. Ermers. In de bijlagen staan meer titels van boeken, documentaires en websites over dit onderwerp. Erekwesties schaden de ontwikkeling Jongeren moeten zich veilig kunnen voelen, thuis of als ze over straat gaan. Als zij zich daar onveilig voelen vanwege erekwesties, heeft dat zowel zijn weerslag op hun studieresultaten als op hun emotionele ontwikkeling. Het is slecht voor hun zelfvertrouwen en de vorming van een eigen identiteit. Ze presteren slechter op school en zullen uitvallen. Zonder diploma en een zekere positie in de maatschappij zullen ze ook later kwetsbaar blijven voor sociale druk, machtsongelijkheid en problemen door erekwesties. Als ze in een dergelijke situatie terechtkomen, willen ze er vaak wel over praten, maar dat is niet makkelijk. Het is hen met de paplepel ingegeven de vuile was niet buiten te hangen - wie dat wel doet is een verrader. Ze durven er niet over te praten uit schaamte, om de schande te voorkomen of uit vrees dat het dan alleen maar erger wordt. Of ze verwachten dat het geen zin heeft, omdat niemand hen zal begrijpen of capabel genoeg is om hen te adviseren of begeleiden. Mogelijke signalen Jongeren die te maken hebben met erekwesties laten het - op hun manier - vaak wel merken op school. Je moet de signalen wel weten te herkennen. Bijvoorbeeld: o Prestaties op school en cijfers gaan achteruit o Vragen veel aandacht, of hebben zelf hun aandacht niet bij de les o Afwezigheid: niet op school komen, te laat op school komen of te vroeg weggaan o Rondhangen in de kantine/schoolplein en niet naar de les gaan o Conflicten opzoeken o Snel op de tenen getrapt zijn o Depressieve gevoelens o Ongegronde woedeuitbarstingen o Extreme controle van broers en ouders, zelfs op school Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 6 van 49

8 1.3 Erekwesties tijdig aanpakken met weerbaarheidstraining Het is belangrijk voor de school, de jongere en zijn/haar ouders dat erekwesties zo snel mogelijk worden aangepakt. Het gaat om de veiligheid en bescherming van jongeren. Zij lopen het risico uitgehuwelijkt, verstoten, achtergelaten of zelfs gedood te worden. Dit speelt met name voor de meisjes, maar ook jongens kunnen problemen krijgen door gedwongen uithuwelijking, roddelen of sociale druk om dingen tegen je zin te doen. Jongeren die sterk in hun schoenen staan, hebben bij erekwesties een streepje voor. Als je weet hoe je in lastige situaties moet of kunt reageren, kun je immers veel uitbarstingen en conflicten voorkomen. Met de weerbaarheidstraining in erekwesties leren we jongeren voor zichzelf op te komen en steviger te staan in erekwesties. Maar we leren hen ook hun situatie te overzien, vooruit te kijken en plannen en maatregelen uit te stippelen in mogelijke probleemsituaties. Bewustwording en zelfredzaamheid De weerbaarheidstraining helpt het probleem vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. Dat kan, door jongeren die met erekwesties te maken hebben, bewustwording en zelfredzaamheid bij te brengen en hen te leren zichzelf te beschermen en te emanciperen. Door deze training kan de deelnemer zijn eigen situatie beter overzien. Deelnemers leren dat ze behalve plichten ook rechten hebben en dat dit hen speelruimte biedt om binnen wet, geloof en cultuur hun eigen weg te zoeken. Het is voor hen van belang te weten hoe eigen cultuur, tradities, religie en gewoonten in elkaar zitten. Kennis is macht - want daarin schuilen vaak ook de oplossingen. Zij kunnen daardoor oplossingen zoeken, hulp vragen, bemiddeling van familieleden inroepen en de problemen met hun familie oplossen. Bovendien kunnen zij daardoor ook zelf bemiddelen en oplossingen aandragen binnen het gezin of de familie. Mediation (bemiddeling) is een onderdeel van de groepsaanpak voor erekwesties. De communicatieve vaardigheden van de student zijn in erekwesties cruciaal. Scenario s bespreken In de training krijgt de deelnemer een helder beeld van de opties. De voor- en nadelen van elke oplossing worden besproken, zodat hij/zij weet welke consequenties zijn beslissing kan hebben. Bijvoorbeeld: het scenario bij weglopen. Het besluit om van huis weg te lopen, betekent vaak dat deze jongere moet breken met ouders, vrienden, broers en zussen - soms voorgoed. Wat betekent het om in een opvanghuis te wonen? Dat is niet bepaald lang leve de lol, zoals jongeren wel denken. De eerste paar weken mag er niet gebeld of g d worden. En ook binnen de opvang heb je verplichtingen en verantwoordelijkheden. In de weerbaarheidstraining in erekwesties kan de trainer bijvoorbeeld ook stilstaan bij de gevolgen en de mogelijkheden die de deelnemer heeft na de kennismaking met een jongen of meisje. Of hoe hij of zij het kan aanpakken bij verloving en/of trouwen. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 7 van 49

9 Een nieuw evenwicht Het probleem is dat veel jongeren van huis uit wel hun plichten meekrijgen, maar amper te horen krijgen welke rechten ze tegelijkertijd hebben. In de weerbaarheidstraining in erezaken komen onderwerpen aan de orde als: zelfrespect, zelfstandigheid, onafhankelijkheid, zelfbeschikkingsrecht en bijvoorbeeld de mogelijkheid anderen te laten bemiddelen. We maken jongeren bewust van de keuzes die ze in bepaalde situaties hebben en welke consequenties die keuzes met zich meebrengen. We maken ze weerbaar, geven ze handvatten om hun leven en lastige situaties in eigen hand te nemen. In plaats van zich door hun spagaat tussen twee culturen uit balans te laten brengen, helpen we de jongeren een nieuw evenwicht te vinden: hun eigen gulden middenweg. Maatwerk De weerbaarheidstraining in erekwesties reikt deelnemers mogelijkheden aan om zelf tot een oplossing te komen. Maatwerk: voor elk type erekwestie is er een andere benadering nodig. De jongere die met een kwestie van zedelijke eer te maken heeft, verkeert immers in een heel andere situatie dan degene die de training doet wegens status-eer. Bijvoorbeeld: Een jongere die een relatie krijgt en zo in een erekwestie verzeild raakt, heeft drie opties: De relatie uitmaken, of geen relatie aangaan (en dus de oorzaak van de eerschending uit de weg gaan). Weggaan van huis. Daarmee raakt hij/zij wel zijn gezin en familie kwijt. De twee willen met elkaar verder, maar dan zoals het hoort : ze willen zich verloven en dan trouwen. Als twee jongeren uit verschillende culturen willen trouwen, is dat een familieaangelegenheid. Deelnemers die in deze situatie begeleiding vragen, willen vaak weten wat hun mogelijkheden zijn. De deelnemer zal zelf de benodigde stappen moeten ondernemen, maar kan samen met de begeleider vooraf een aantal zaken onderzoeken. De deelnemer leert in de training zelf op zoek te gaan naar mogelijke bemiddelaars binnen het gezin, de familie of gemeenschap (de imam of pastoor bijvoorbeeld). Acute situaties In acute situaties wordt de deelnemer/jongere standaard doorverwezen naar deskundigen binnen de school of naar partners binnen de keten van hulpverlening. Bij de politie is er voor acute erezaken een landelijke contactpersoon aangesteld. Velen denken dat de politie er alleen is als er een misdaad is gepleegd en vermijden het contact. Deelnemers moeten echter beseffen dat de politie er juist ook is om de burger te beschermen en om de veiligheid in huis en op straat te bewaken. De politie kan tevens een uitstekende bemiddelaarsrol spelen. Bij geweld zal er altijd met de externe ketenpartners contact opgenomen moeten worden. De deelnemer zal daarvoor echter toestemming moeten geven. Voorafgaand zal hij/zij een aantal trainingen nodig hebben, om hem/haar bewust te maken van de situatie en weerbaar te maken. De punten waaraan hierbij aandacht wordt gegeven, zijn te vinden in de bijlagen van de werkvormen. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 8 van 49

10 1.4 De weerbaarheidstraining is een gereedschapskist Deze weerbaarheidstraining in erezaken is een training op maat. Een gereedschapskist, waaruit studentbegeleiders of andere professionals binnen de school kunnen putten in de begeleiding van allochtone studenten die met erekwesties zitten. In de meeste gevallen zul je met een deelnemer de individuele aanpak doorlopen. Jongeren zoeken uit eigen beweging hun mentor of studiebegeleider op, als ze in de problemen zitten of dreigen te komen. Een andere keer is het de mentor of een ander vanuit school die het initiatief neemt, op grond van signalen dat de deelnemer gebukt gaat onder een erekwestie, of in gevaar dreigt te komen. Voordeel van de individuele aanpak is dat de weerbaarheidstraining beter toe te spitsen is op de jongere zelf en zijn /haar situatie. De weerbaarheidstraining kan ook worden gegeven als groepstraining. Sommige onderdelen worden nog effectiever en leerzamer als de oefeningen in een groep van vrienden, klas- of leeftijdgenoten worden uitgevoerd. In de praktijk gebeurt het ook wel dat vrienden of klasgenoten uit nieuwsgierigheid meekomen en eveneens besluiten om aan te haken. We vormen groepjes van bij voorkeur niet meer dan zes tot acht deelnemers. Dit biedt de beste mogelijkheden bij het samen bespreken en reflecteren van de oefeningen en situaties tijdens de training. Een basis voor weerbaarheid Volledige weerbaarheid in erekwesties bereik je niet met de acht sessies van deze training. Maar je kunt er wel een stevige basis voor leggen. De weerbaarheidstraining past goed aan het begin van een begeleidingstraject. Er zijn diverse redenen om bij de start van het begeleidingstraject aandacht te besteden aan weerbaarheid in erekwesties: o Jongeren bouwen een vertrouwensband op bij het begin van een begeleidingstraject. o Jongeren komen van verschillende scholen en moeten een leef- en werkbare balans vinden. o Ze moeten wennen aan een nieuwe situatie waarin onafhankelijkheid, zelfstandigheid, zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid een must zijn. Vaak tegenovergesteld aan wat er van hen thuis wordt verwacht. o Ze verkeren in een leeftijdsfase waarin verliefdheden, seksualiteit, twijfel over de eigen identiteit, experimenteergedrag, grenzen verkennen en overschrijden, gein trappen en stoer doen aan de orde van de dag zijn. Daardoor kunnen ze overal binnen en buiten school in erekwesties terechtkomen. o Jongeren die te maken hebben met erekwesties willen daadkrachtiger worden: ze weten welke erecode geschonden is en welke impact het zal hebben in zowel het gezin, de familie als de gemeenschap. o De begeleider kan in het traject vanaf het begin veel beter sturen. o De begeleider kan met de weerbaarheid de jongere ook medeverantwoordelijk maken. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 9 van 49

11 Individuele accenten of aanvullende trainingen Elke jongere heeft een andere aanpak nodig om weerbaar gemaakt te worden. In deze handleiding staan zes thema s beschreven. Deze onderdelen kunnen allemaal worden doorlopen. Dat kan in opeenvolgende sessies of enkele onderdelen kunnen worden ingezet, naar gelang de vraag van de deelnemer(s) in kwestie. Sommige jongeren zijn al geholpen met informatie over hun mogelijkheden om veiligheid en bescherming te zoeken en hebben de rest van de training niet nodig. De training biedt vaak voldoende basis, vooral als er vanuit school ook na afloop van het begeleidingstraject aandacht blijft voor weerbaarheid. Voor bepaalde deelnemers kan het nodig zijn extra individuele accenten te leggen op onderdelen van de weerbaarheidstraining. Sommigen hebben wellicht nog baat bij andere trainingen, die door medewerkers van de school zelf worden gegeven, of elders worden ingehuurd. Bij het ROC van Twente kunnen jongeren bijvoorbeeld gebruikmaken van trainingen in communicatievaardigheden, in zelfvertrouwen, tegen faalangst of agressie-regressie. Kijk voor trainingen die ingehuurd kunnen worden op de volgende websites: zelfvertrouwen: faalangst: communicatie: agressie-regressietraining: Zelf de verantwoordelijkheid nemen Het is belangrijk dat de jongere zelf de verantwoordelijkheid neemt bij het doorlopen van de training en de aanpak van de erekwesties, waarmee hij of zij te maken heeft. Het gaat er immers om de zelfredzaamheid te bevorderen. De trainer/begeleider kan hiervoor slechts handvatten aangeven. Het is goed om vast te stellen of de deelnemer gemotiveerd is en zich verantwoordelijk voelt voor het uitvoeren van de gevraagde taken. Bij het begin van elke sessie bespreken we daarom de opdrachten die de deelnemer heeft meegekregen. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 10 van 49

12 1.5 Weerbaarheid is een zaak voor de hele school De weerbaarheidstraining in erekwesties is het meest effectief als allen die binnen school de deelnemers begeleiden of coachen eraan meewerken. Als begeleider, mentor, schoolmaatschappelijk werker of specialist kunt u binnen school gezamenlijk een context voor weerbaarheid creëren. Een omgeving, waarin de leeractiviteiten van de training in wisselende situaties en op verschillende manieren toegepast kunnen worden, al naar gelang de behoefte. De training is zo opgebouwd dat de deelnemer kan oefenen vanuit een vergelijkbare opzet als bijvoorbeeld zelfvertrouwentraining of communicatietraining. In deze trainingsbeschrijving staan daarvoor suggesties, maar u kunt de aangereikte onderdelen naar eigen inzicht en mogelijkheden verder uitwerken. Het vergt tijd, energie en samenwerking om tot een gezamenlijke aanpak voor weerbaarheid te komen. Het levert zowel de studenten als de school ook veel op: zelfbewuste, zelfstandige leerlingen. Een basis voor tijdige signalering en de preventieve aanpak van erezaken. Samenspel Als we deelnemers weerbaar willen maken, gaat het binnen de school om een samenspel van een aantal componenten: bewustwording, zelfredzaamheid en emancipatie. Een voorbeeld: een leerlinge wordt doorverwezen naar de mentor van de school wegens absentie en een overmatige controle door haar vader. Deze belt naar school, omdat hij van de mentor het rooster van zijn dochter wil weten. Hij brengt haar naar school en haalt haar weer op. Daardoor heeft zij weinig bewegingsvrijheid. Zij komt wel op school, maar blijft in de kantine rondhangen met vrienden en vriendinnen. Of ze spreekt met hen af onder schooltijd. Ze is daardoor regelmatig afwezig tijdens de les. Deze deelnemer kan worden doorverwezen naar het specialisten loopbaancentrum (LBC) of schoolmaatschappelijk werk (SMW). Eventueel kan in het zorgadviesteam (ZAT) van de school de geboden begeleiding worden afgestemd. Aanspreekpunt In de opzet van deze weerbaarheidstraining is ervan uitgegaan, dat de school hiervoor een begeleider, mentor, coach of schoolmaatschappelijk werker inzet. Worden meer van hen ingezet, dan is het mogelijk bij de groepstraining en begeleiding de groep op te splitsen (liefst in groepjes van maximaal zes tot acht deelnemers). Afhankelijk van wat je als school wilt bereiken, kunnen de begeleider, mentor, coach of schoolmaatschappelijk werker ook als aanspreekpunt en bemiddelaars binnen school optreden. In de praktijk blijkt dat jongeren makkelijker hun verhaal vertellen aan iemand met wie ze zich kunnen identificeren en die ook hun referentiekader begrijpt. Oftewel aan een begeleider die hun spagaat tussen twee culturen kent en begrijpt. Meer over dit alles leest u in de tegelijk met deze weerbaarheidstraining verschenen Handleiding voor de begeleiding van mbo-jongeren (uitgave Albeda College, Rotterdam, en ROC van Twente, Almelo, 2008). Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 11 van 49

13 2. De training Weerbaarheid in erekwesties De training Weerbaarheid in erekwesties is bedoeld om deelnemers (zelf)bewuster en sterker te maken. Zij leren hun mogelijkheden te overzien, keuzes te maken en daarvan de consequenties te dragen. Thema s De weerbaarheidstraining is verdeeld over zes thema s. Deze kunnen in de aangegeven volgorde worden behandeld, in de loop van verschillende sessies of bijeenkomsten. De onderdelen kunnen ook afzonderlijk en in andere volgorde worden ingezet in begeleidingstrajecten, naar gelang de wens en behoefte van de deelnemers en hun begeleiders. In dit hoofdstuk worden de thema s beschreven, met de bijbehorende leerdoelen en leeractiviteiten. Praktische tips en concrete oplossingen zijn te vinden in de bijlagen. Hoe? De weerbaarheidstraining met haar onderdelen werkt als een gereedschapskist, waaruit je gebruikt wat je nodig hebt voor de begeleiding. De training kan zó worden aangepast aan de vraag en de omstandigheden van (de) deelnemer(s), die met een erekwestie te maken kan (kunnen) krijgen. In de meeste gevallen zullen bewustwording en zelfredzaamheid deel uitmaken van de weerbaarheidstraining. De andere thema s komen daarin zijdelings aan bod, maar voor sommige deelnemers kan het nodig zijn hierop in aparte sessies uitgebreider in te gaan. De weerbaarheidstraining kan zowel individueel als in een groep worden gegeven. Iedereen die zich binnen school bezighoudt met het begeleiden, coachen en mentoren van studenten, kan ermee werken. Per school kan de training nader vorm en inhoud worden gegeven. De onderdelen (thema s) van de weerbaarheidstraining: 1. Kennismaking 2. Bewustwording 3. Zelfredzaamheid 4. Zelfbescherming 5. Mogelijkheden voor begeleiding, ondersteuning, hulp en zorg / Bemiddeling 6. Timemanagement Mogelijke werkwijzen: o Individueel o Collectief Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 12 van 49

14 Gebruikte werkvormen: o Dialoog/debatten o Gastlessen o Reflectie o Evaluatie Benodigdheden: o Beeld- en geluidsmateriaal o Boeken o Artikelen o Workshops Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 13 van 49

15 Overzicht van activiteiten en leerdoelen per thema 1 - Kennismaking Onderdelen van deze sessie: o Kennismaken o Achtergrondinformatie van de deelnemer o Regels en afspraken Kennismaking werkwijze individuele training Kennismaking werkwijze groepstraining 2 - Bewustwording Onderdelen van deze sessie: o Bewust worden van de kern van het probleem o Bewust worden van de keuzemogelijkheden o Bewust worden van de consequenties van elke mogelijkheid o Grenzen stellen en grenzen respecteren o Regels en afspraken Bewustwording werkwijze individuele training Bewustwording werkwijze groepstraining Respect hebben en krijgen oefeningen groepstraining 3 - Zelfredzaamheid Onderdelen van deze sessie: o Bewust worden van de mogelijkheden om het zelf te kunnen o Bewust worden van je zwaktes o Je balans zoeken en wederzijds begrip vinden o Zien op welke personen je een beroep kunt doen o Acties ondernemen om financieel onafhankelijk te worden o Kennis van wet en geloof en gewoonterecht opdoen o Regels en afspraken Balans vinden en begrip voor elkaars situatie voorbeeld van oefeningen groepstraining Zelfredzaamheid voorbeeld van oefeningen individuele training 4 - Zelfbescherming / mogelijkheden voor begeleiding, ondersteuning, hulp en zorg Onderdelen van deze sessie: o Grenzen stellen, voor jezelf opkomen o Weten welke trainingen je verder kunnen helpen o Weten op wie je een beroep kunt doen in gezin en/of familie o Weten wie je binnen school kan begeleiden of helpen o Weten wie je extern kunt inschakelen voor ondersteuning, hulp en zorg Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 14 van 49

16 o Weten hoe je discussies kunt beëindigen zonder gevaar op mishandeling o Regels en afspraken Zelfbescherming werkwijze individuele training 5 - Bemiddelingsvaardigheden kennen en herkennen Onderdelen van deze sessie zijn: o Theoretische kennis over bemiddeling o Rollenspel waarin bemiddelingsvaardigheden toegepast worden o Hoe vind je een goede bemiddelaar of kun je zelf bemiddelen in erekwesties? o Anders kijken: van cultuurspagaat naar een gulden middenweg o Vaardigheden in praktijk brengen bij het organiseren van activiteiten of projecten 6 - Timemanagement Onderdelen van deze sessie: o Overzicht maken van lessen, huiswerk en tijdverdrijf o Het aantal uren van bezigheden buitenshuis berekenen o Het aantal uren thuis berekenen, of dat je onder druk wordt gezet o Weten wie je intern kan begeleiden Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 15 van 49

17 2.1 Kennismaking Leerdoelen van de sessie Kennismaking De deelnemer: heeft overzicht over zijn/haar situatie; kan zijn/haar gevoelens herkenbaar voor anderen uiten; weet zijn/haar gedrag en houding te omschrijven; kan grenzen stellen; weet welke vorm van ereschending heeft plaatsgevonden; weet welke mogelijkheden hij/zij daarin heeft; weet wat ereschending is, weet wat druk van familie en gemeenschap in erekwesties kan betekenen. Deze kennismakingssessie is een belangrijk onderdeel in de weerbaarheidstraining in erekwesties. In deze sessie bekijken we de achtergrond, cultuur, traditie en gedragscodes van de deelnemer. Waar hij/zij vandaan komt en welke tradities, cultuur, gewoontes, religie en regels hij/zij geacht wordt na te leven. De deelnemer brengt met de trainer/begeleider zijn/haar sociale kaart in beeld, hoe gezin en familie in elkaar steken. We proberen in te schatten hoe de erekwestie waarmee deze jongere te maken heeft, zich verder kan ontwikkelen. Om de deelnemer gedurende de training te leren zich weerbaar op te stellen, bekijken we zijn/haar mogelijkheden om probleemsituaties, thuis, op school en/of extern op te lossen. De deelnemer moet weten hoe hij/zij daarvoor een beroep kan doen op interne begeleiding en externe hulpverlening. Hij/zij leert ook een beroep te doen op een familielid; wie kan hij/zij op het thuisfront inzetten bij het oplossen van conflicten omtrent erekwesties? Iemand met wie hij/zij goed kan opschieten en met wie conflicten met moeder, vader of broer vanuit het gezin besproken kunnen worden, kan vaak bemiddelen. Wanneer het gaat om een kwestie van zedelijke eer (ontmaagding en zwangerschap), als er geroddeld wordt, er gezichtsverlies geleden is of als de eer in twijfel wordt getrokken door de gemeenschap, kan dit voor problemen zorgen. Dan krijgt de individuele weerbaarheidstraining een andere inhoud. De deelnemer zal zich goed moeten realiseren hoe de situatie ligt en wat de consequenties kunnen zijn van verschillende keuzes. Als de deelnemer verder wil met de partner en toch niet weg wil gaan, kan dit voor ernstige problemen zorgen. De familie waarin hij /zij is opgegroeid, kan zware maatregelen nemen als daarover in de gemeenschap geroddeld wordt. De motivatie van de deelnemer is noodzakelijk, als we willen dat de weerbaarheidstraining effect heeft. Bij het begin van elke sessie bespreken we de opdrachten die de deelnemer heeft opgekregen, om te kunnen vaststellen of hij gemotiveerd is en zich verantwoordelijk voelt voor het uitvoeren van de gevraagde taken. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 16 van 49

18 Kennismaking werkwijze individuele training Benodigd materiaal, gebruikte methoden: Spreekkamer Intakeformulier (zie de bijlagen voor vertrouwelijk intakeformulier) Dialoog Reflectie Tijd: 45 à 60 minuten Werkwijze: o De eerste ronde: deelnemer en trainer stellen zich voor: Wie zijn we? Gegevens uitwisselen; mailadres en telefoonnummer Wat doen we? Intakeformulier invullen (zie bijlage voorbeeld intakeformulier) Waar komen we vandaan? Vertrouwenopbouwend Herkenbaarheid en referentiekader Hoe pakken we het aan? Intern, extern, of beide o De deelnemer bespreekt met de trainer de oorzaak van de zorg (er is bijvoorbeeld een vriend in het spel): Wie is erbij betrokken? Wie begeleidt de deelnemer? Wie weten het? Vriendin, zus, tante of nicht? Waar is de deelnemer bang voor? Mishandeling of nog erger? o De deelnemer vertelt wat zijn angsten zijn: Waar is hij/zij bang voor? Wie of wat boezemt hem/haar deze angst in? Gezin en familieleden Cultuur-, gewoonte- en traditiegedragscodes zijn overtreden. o De deelnemer omschrijft zijn/haar wensen voor ondersteuning: Welke ondersteuning zoekt hij/zij? Wie wil de deelnemer erbij betrekken voor ondersteuning? Als de deelnemer gevaar loopt, moet er externe hulp ingeschakeld worden (politie, justitie en opvang). Loopt de deelnemer geen gevaar, dan zal hij/zij weerbaar gemaakt moeten worden op alle facetten van de hulpvraag in de erekwestie. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 17 van 49

19 o o De weerbaarheidstraining zal dan worden ingezet om de deelnemer zelfbewustzijn en zelfredzaamheid aan te leren. Vertrouwensafspraken: Er zullen geen stappen worden ondernomen buiten de deelnemer om. De doorverwijzer zal op de hoogte gehouden worden over de ontwikkeling van zowel het begeleiden als het trainen van de deelnemer. Basisafspraken: De deelnemer zal de ingeplande afspraken van de weerbaarheidstraining nakomen, tenzij er een onvoorziene situatie is. De deelnemer geeft dit dan bijtijds door, per mail of telefonisch. De deelnemer verbetert zijn/haar deelname aan de opleiding. De deelnemer maakt de afspraken met de trainer of met anderen buiten de lesuren om. De deelnemer brengt zijn/haar sociale netwerk in kaart. De deelnemer maakt een schema van zijn/haar tijdsbesteding. De deelnemer maakt een lijst van verbeterpunten. De deelnemer omschrijft zijn/haar omgang met gezin en familieleden. Er worden mogelijke neventrainingen met de deelnemer besproken, met de vraag daarover na te denken. Voorbeelden zijn: o Zelfvertrouwentraining (extra training als de deelnemer weinig zelfverzekerd is en een negatief zelfbeeld heeft): De deelnemer heeft weinig of geen zelfvertrouwen in zijn doen en laten. De deelnemer zal eigenwaarde kennen en erkennen. o Communicatietraining (extra training als de deelnemer communicatief zwak is): Deelnemer leert over verbale en non-verbale communicatie. Deelnemer leert dat elke gelegenheid een andere manier van communiceren vraagt. Deelnemer leert vraag, oordeel en mededeling anders te formuleren. Deelnemer leert omgaan met communicatievormen en deze toe te passen. o Mentoringsprogramma (externe mentor en voorbeeldfiguur voor deelnemer): Deelnemer wordt gekoppeld aan een externe mentor, die hem/haar inzicht in zijn situatie geeft en zijn/haar kijk op zaken verruimt. o Overige onderdelen van de weerbaarheidstraining, om de deelnemer te leren omgaan met de erekwestie: Deelnemer leert waar grenzen liggen en deze ook aan te geven (bijvoorbeeld: mishandeling is wettelijk te vervolgen). Bewustwording van de situatie, opties en consequenties. Deelnemer leert dat veiligheid en zelfbeschikkingsrecht basisrechten zijn in Nederland. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 18 van 49

20 Deelnemer leert zelfredzaam te zijn. Deelnemer kan omgaan met de cultuurspagaat. Deelnemer kan voor zichzelf opkomen. In deze sessie gaan we op zoek naar de achtergrondinformatie die we nodig hebben om vast te stellen met welke erekwestie(s) de deelnemer te maken heeft en hoe we hem daarin weerbaar en bewust kunnen maken: o Gezinssituatie (hiërarchie) o Cultuurgebondenheid o Tradities en regels o Gewoonten binnen gezin en familie o Religieuze stroming (liberaal of conservatief) o Positie van eer binnen het gezin en familie o Gradatie van eer (wat wordt als ergste schending van eer gezien binnen gezin en familie?) Daarnaast informeren we naar de relatie die de deelnemer heeft met de eventuele vriend(in): Hoe lang bestaat deze relatie? o Hoe ver is de deelnemer met deze relatie gegaan? o Zijn de kuisheid en maagdelijkheid van de deelnemer al in het geding? o Weet het gezin of een van de leden van de familie over deze relatie? o Is deze relatie bekend bij de gemeenschap of bekenden van ouders of familie? o Wat wil deelnemer met deze relatie? o Wie zou deelnemer kunnen ondersteunen als de relatie bekend wordt? Binnen het gezin, de familie of de clan. Binnen instanties, instellingen en justitie. Taken na afloop: Deelnemer: De deelnemer zal zijn sociale netwerk in kaart brengen. De deelnemer omschrijft omgang met gezin en familieleden. Trainer: Boek/artikel en/of beeldmateriaal zoeken met een soortgelijke situatie. Weerbaarheidstraining voor MBO-jongeren pagina 19 van 49

Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen

Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen Auteur(s) Henk Ferwerda, Ilse van Leiden en Frank Willemsen Uitgave Artikel in tijdschrift Bij de les nummer 5, jaargang 2, mei 2006 In samenwerking met het WODC Eergerelateerd geweld Soms worden we opgeschrikt

Nadere informatie

wegwijzer eergerelateerd geweld

wegwijzer eergerelateerd geweld wegwijzer eergerelateerd geweld Eer Eer is de waarde van een persoon of zijn familie in een omgeving met een collecttivistische structuur en gedeelde waarden en normen. Eer is iets concreets, het is bezit.

Nadere informatie

Aanpak Eergerelateerd Geweld. Jenny Van Eyma. 1. Eer

Aanpak Eergerelateerd Geweld. Jenny Van Eyma. 1. Eer Aanpak Eergerelateerd Geweld Jenny Van Eyma 1. Eer 1 Betekenis eer afhankelijk van o.a.: De tijdgeest: verschil vroeger, nu, toekomst Generatie (leeftijd) Sekse Klasse / SES Interpretatie en waardering

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen

Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen 1. Plagen en pesten Het verschil tussen plagen en pesten is duidelijk aan te geven. Bij plagen is sprake van incidenten. Pesten gebeurt systematisch. Een definitie

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder

Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder Informatiebrochure Inhoud Waarom een Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder? 3 Voor wie is de Vakopleiding Wijk- en buurtbeheerder bestemd? 3 Resultaten van de opleiding

Nadere informatie

Deze groepstraining is een combinatie van: Rots en Water Weerbaarheidstraining voor kinderen & de weerbaarheidstraining Ho! Tot hier en niet verder.

Deze groepstraining is een combinatie van: Rots en Water Weerbaarheidstraining voor kinderen & de weerbaarheidstraining Ho! Tot hier en niet verder. Weerbaarheidstraining voor kinderen 2016: Stevig in je schoenen! Wil jij ook leren voor jezelf opkomen? Startdata eerstvolgende groepstrainingen: Leeftijd 4 tot 6 jaar: Vrijdag 13 mei 2016: 13:00 tot 14:30

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Charter collectieve rechten en plichten

Charter collectieve rechten en plichten Charter collectieve rechten en plichten Van Begeleid Wonen Zennestreek vzw het voor Personen met een ( VAPH) (erkenningsnummer 409200333) Ons adres: In dit charter leggen we duidelijk uit hoe we werken

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Probleemanalyse Time-

Probleemanalyse Time- School:... Naam jongere:... Naam leerkracht:... Probleemanalyse Time- T.a.v. medeleerlingen Plaats in de klasgroep Anderen aanvaarden Aanvaard worden Conflicthantering Vriendschappen Individueel Zelfbeeld,

Nadere informatie

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg), Ruth Kaufman (Tranvisie Zorg) en Hanneke Felten (Movisie), 2015

Thomas Wormgoor (Transvisie Zorg), Ruth Kaufman (Tranvisie Zorg) en Hanneke Felten (Movisie), 2015 Naam-titel Oefenen met casuïstiek Te gebruiken bij Handvatten bieden voor hulpverlening Inleiding Door te werken met casussen krijgen studenten inzicht in hun vaardigheid en houding m.b.t. de ondersteuning

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Wat is misbruik en mishandeling? 3 Wat is huiselijk geweld? 4 Meldcode 5 Meldcode/Richtlijn 6 Wie gaat het gesprek voeren? 6 Mogelijke gevolgen Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

Leergang Authentiek Leiderschap

Leergang Authentiek Leiderschap Begeleider: Willem Sarlemijn Adres: Jisperweg 53A 1464 NG Westbeemster Tel: 072 5020354 Thema s die in de modules aan de orde komen zijn:, Vitaliteit,,, Samen, Groei,,. Leergang Authentiek Leiderschap

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang

Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang Datum afname Naam intaker Naam cliënt Uitslag risicoscreening A. Achtergrondinformatie 1. Wie weet er (vermoedelijk) dat u bij de vrouwenopvang aanklopt?

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Bij onderstaande fasen van pesten wordt steeds aangegeven om welke ernst het gaat, en welke actie zal ondernomen door medewerkers van de school.

Bij onderstaande fasen van pesten wordt steeds aangegeven om welke ernst het gaat, en welke actie zal ondernomen door medewerkers van de school. VCL- Pestprotocol Het VCL wil een veilige plek zijn voor alle leerlingen. De school stimuleert de leerlingen zich positief ten opzichte van elkaar te gedragen. Voor ongewenst gedrag zoals pesten is een

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Nieuwsbrief Januari 2011

Nieuwsbrief Januari 2011 Nieuwsbrief Januari 2011 Eerste nieuwsbrief 2011 Het jaar 2010 is een jaar geweest waarin hard is gewerkt en ook weer veel is gebeurd. Een mens kan veel meer dan hij/zij denkt, als hij/zij vertrouwen heeft

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang

Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang Instrument voor risicoscreening in de vrouwenopvang Datum afname Naam intaker Naam cliënt Uitslag risicoscreening Groen A. Achtergrondinformatie 1. Wie weet er (vermoedelijk) dat u bij de vrouwenopvang

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 1. Morele dilemma discussie methode 50 minuten Maximale groepsgrootte: 15 leerlingen Benodigdheden: klaslokaal of andere ruimte, stoelen in kring, ruimte in

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog 1 Vragen Wie vindt dat zijn kind voldoende weerbaar is? Wie zou graag zien dat zijn kind wat weerbaarder is? 2 Wat is weerbaar?

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school!

Discriminatie? Niet in onze school! Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies voortgezet onderwijs Hé homo, doe s normaal! Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

P E S T P R O T O C O L

P E S T P R O T O C O L P E S T P R O T O C O L 1. VOORAF Het doel van dit Pestprotocol: Alle leerlingen horen zich in hun schoolperiode veilig te voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door afspraken te maken kunnen

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Huiselijk en seksueel geweld & Veiligheid

Huiselijk en seksueel geweld & Veiligheid Congres Herken letsel door geweld! 1 oktober 2015 Mijn presentatie Hilde Bakker, adviseur aanpak huiselijk en seksueel geweld Huiselijk en seksueel geweld & Veiligheid Senior adviseur Aanpak 1. Huiselijk

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Samenvatting, informatie en verwijzingen

Samenvatting, informatie en verwijzingen HAND-OUT Samenvatting, informatie en verwijzingen In deze handout vatten we de belangrijkste informatie uit de bijeenkomst over veilig jeugdwerk samen. Deze handout is niet uitputtend en in veel gevallen

Nadere informatie

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten 1. Inhoud 2. Inleiding 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Intentie van het beleid op het gebied van klachten 4. Uitvoering beleid 5. Implementatie 6. Bijlage 1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Ben je bang dat je tijdens je vakantie wordt achtergelaten en/of uitgehuwelijkt?

Ben je bang dat je tijdens je vakantie wordt achtergelaten en/of uitgehuwelijkt? Ben je bang dat je tijdens je vakantie wordt achtergelaten en/of uitgehuwelijkt? Je staat er niet alleen voor: vraag hulp van een professional! Bel (veilig en anoniem) de LoverALERT-lijn: 010-44 38 444

Nadere informatie

IK EN IK EN DE ANDER.

IK EN IK EN DE ANDER. Hierbij nodigen wij jullie uit voor de workshop IK EN IK EN DE ANDER. Gebaseerd op de principes en uitgangspunten van Rots&Water. Als pleegouder wordt er door de pleegkinderen een groot beroep gedaan op

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast:

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast: Het bevoegd gezag van Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, overwegende, - dat Stichting Welzijnswerk Hoogeveen verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn cliënten en dat

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

GAMS België. GAMS België

GAMS België. GAMS België 14 15 Emoties zijn reacties op allerlei zaken die zich afspe- VGV is een uiterst pijnlijke ingreep die vaak onder len rondom ons: angst, vreugde, woede, verbazing, dwang en zonder waarschuwing wordt uitgevoerd.

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG

JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG JIJ EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGDZORG 2 JIJ EN HET ONDERSTEUNINGSCENTRUM JEUGDZORG / 3 INLEI DING In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum jeugdzorg. We leggen uit wat het

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Je staat er niet alleen voor: vraag hulp van een professional!

Je staat er niet alleen voor: vraag hulp van een professional! Ben je bang dat je tijdens je vakantie wordt achtergelaten en/of gedwongen uitgehuwelijkt? Je staat er niet alleen voor: vraag hulp van een professional! Bel (veilig en anoniem) het Steunpunt Huiselijk

Nadere informatie

Handboek maatschappelijke stage MAATSCHAPPELIJKE STAGES, BEST TE DOEN!

Handboek maatschappelijke stage MAATSCHAPPELIJKE STAGES, BEST TE DOEN! Naam: Heerbeeck college Best Schooljaar 2014-2015 MAATSCHAPPELIJKE STAGES, BEST TE DOEN! -handen ineen -elkaar helpen -samenwerken -iets voor een ander doen -sociaal Stage coördinator: mevr. A. Luteyn

Nadere informatie

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon VEILIG SPORTKLIMAAT Budovereniging Asahi Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Doel van aanstelling van een vertrouwenscontactpersoon 2 3 Taken en bevoegdheden van

Nadere informatie

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht.

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht. Opwaartse Stichting Opwaartse Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon postadres Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Telefoon 078-7600027 internet

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Studentnummer: Naam aanmelder: Stap 1. Welkom heten en uitleggen wat het onderzoek inhoudt (Tijd: 5 minuten) Landelijk en bij de FEM is er sprake van een hoge

Nadere informatie

Wat doet fmoradi voorlichting training eerwraak?

Wat doet fmoradi voorlichting training eerwraak? Fmoradi Voorlichting en Training Eerwraak Fereshteh Moradi De Koppele 70 5632 LB Eindhoven E-mail: info@fmoradi.nl Tel. 040-242 01 99 Mobiel: 06-46 42 43 86 Wat doet fmoradi voorlichting training eerwraak?

Nadere informatie

Voorbeelden compententieprofiel mentor

Voorbeelden compententieprofiel mentor BIJLAGE 1 Voorbeelden compententieprofiel mentor Voorbeeld 1 Meetindicator voor competenties en gedragingen van een mentor, opgesteld door Ryhove, beschutte werkplaats in Gent (PH= persoon met een handicap)

Nadere informatie

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Logopedie en Kindermishandeling Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF) Juni 2009 Inleiding Omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling

Nadere informatie

Pestprotocol. 2. Doel pestprotocol

Pestprotocol. 2. Doel pestprotocol Pestprotocol 1.Plagen of pesten Een definitie van pesten luidt als volgt: Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische en/of fysieke mishandeling door een leerling of een groep leerlingen van één

Nadere informatie