Verantwoord beleggen en het ethisch tekort

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verantwoord beleggen en het ethisch tekort"

Transcriptie

1

2 Door Prof. Dr. Harry Hummels Dit artikel gaat over verantwoord beleggen. Dit aandachtsgebied heeft zich in het afgelopen decennium sterk ontwikkeld, waarbij de uitzending van Zembla over clustermunitie en landmijnen voor een versnelling heeft gezorgd. Maar past deze aandacht voor ethische vraagstukken wel bij pensioenbeleggers en als dat zo is, wat is dan de achterliggende motivatie? In deze bijdrage ga ik op zoek naar de centrale vraag die beleggers zouden moeten stellen: past de aandacht voor ethische vraagstukken in het beleggingsbeleid? Erg hoopvol ben ik niet, al zijn er kansen. Verantwoord beleggen en het ethisch tekort Veroorzakers van menselijk leed Verwoesting en verschrikking vormen helaas een onlosmakelijk onderdeel van het menselijke bestaan. We hoeven maar aan enkele actuele voorbeelden te denken zoals de aardbevingen in Haïti en Nieuw-Zeeland, de watersnoodrampen in China en Pakistan of de tsunami in Japan en we hebben een helder beeld van de verschrikkingen. De gemeenschappelijke noemer van al dit leed is dat de menselijke soort weinig kan doen om de tragiek te voorkomen. Natuurlijk, het voorkomen van erosie had de watersnood in China en Pakistan beperkt. En of die kerncentrales nu op een veilige plaats zijn gebouwd kan achteraf eveneens worden betwijfeld. Ten principale doet dat weinig af aan het onvermogen van de mens om de regie over te neme van de weergoden. Als het met bakken uit de lucht komt kunnen we schuilen of een paraplu opsteken, maar tegen het geweld van de natuur zijn we niet bestand. Dat ligt anders als het gaat om verschrikkingen die we zelf veroorzaken. Nog immer zijn de beelden van verminkte kinderen, waarmee Zembla de publieke opinie in maart 2007 wakker schudde, afschrikwekkend. De boodschap was helder: de clusterbommen en landmijnen die de oorzaak >> Harry Hummels is hoogleraar Ethiek, Organisaties en Samenleving aan Maastricht University. Tevens is hij, samen met zijn vriend en collega Theo Brouwers, directeur van SNS Impact Investing. Na het uitbreken van de 'Zembla-crisis' was hij voorzitter van de commissie van de samenwerkende Nederlandse pensioenfondsen die een aanpak heeft ontwikkeld op het vlak van verantwoord beleggen. Hij was auteur van het eindrapport van de commissie, getiteld De Gearriveerde Toekomst. 35

3 Het doel van engagement is het aanzetten van de onderneming tot het doorvoeren van verbeteringen. zijn van al dit leed moeten zo snel mogelijk de wereld uit. De veroorzakers van het leed dienden hun verantwoordelijkheid te nemen en te stoppen met de productie van en handel in dit wapentuig. Die veroorzakers waren, aldus Zembla, niet alleen de wapenfabrikanten, maar ook de grote institutionele beleggers die investeerden in deze ondernemingen. Sinds 2007 is er veel veranderd. Inmiddels distantiëren vrijwel alle Nederlandse institutionele beleggers zich van de gewraakte investeringen in bedrijven als Raytheon, General Dynamics, Northrop Grumman en Lockheed Martin. De oproep heeft echter verder strekkende gevolgen gehad. Waar in 2007 onderzoek uitwees dat slechts een minderheid van pensioenfondsen een beleid had inzake verantwoord beleggen, daar beschikt inmiddels meer dan 80 procent over een dergelijk beleid. Naast de afkeer van investeringen in controversiële wapensystemen wensen de pensioenbeleggers door hun investeringen niet betrokken te raken bij schendingen van mensenrechten, kinderarbeid, ernstige milieuschade en corruptie. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan deze principes verschilt echter van thema tot thema en van belegger tot belegger. Over de aanpak van producenten van landmijnen, clusterbommen en nucleaire wapens bestaat een grote mate van overeenstemming, namelijk het uitsluiten van deze ondernemingen. Over investeringen waarbij de belegger betrokken raakt bij schade aan het milieu of schendingen van mensenrechten verschillen de meningen. Sommige partijen kiezen voor een strikt beleid dat elke betrokkenheid uitsluit, terwijl anderen juist kiezen voor een dialoog met de ondernemingen waarin zij investeren. We spreken dan over engagement. Het doel van engagement is het aanzetten van de onderneming tot het doorvoeren van verbeteringen. De discussie over de juiste aanpak wordt regelmatig aangewakkerd door VARAprogramma s als Zembla, Kassa en Uitgesproken, maar ook door de Eerlijke Bankwijzer. Deze laatste instantie is een samenwerkingsverband van maatschappelijke organisaties die de Nederlandse banken (en hun vermogensbeheerders) aanspreken op hun beleggingsbeleid en de uitvoering daarvan. Het meest recente rapport van de Eerlijke Bankwijzer is gewijd aan de betrokkenheid van de banken bij schendingen van mensenrechten. Daarbij werden drie ondernemingen als voorbeeld gesteld: Vedanta, Barrick Gold en Shell. Vedanta is een mijnbouwonderneming uit India. Het Canadese Barrick Gold is werkzaam in dezelfde sector. Shell behoeft geen nadere introductie. Voor velen vormt deze onderneming zelfs een onderdeel van onze nationale trots. Volgens de Eerlijke Bankwijzer staat een investeerder aan de goede kant als hij de betreffende ondernemingen, die alle worden beschuldigd van ernstige betrokkenheid bij schendingen van mensenrechten, uitsluit. Het aangaan van het gesprek met de onderneming kan, onder voorwaarden, eveneens een goede aanpak zijn. Of dat het geval is dient wel door de bank of de investeerder te worden aangetoond. Niet alleen dient de investeerder te laten zien welke inspanningen hij heeft verricht om de onderneming op andere gedachten te brengen, ook dient hij de resultaten van deze inspanningen te verantwoorden. Blijft het gesprek met de onderneming na diverse pogingen en lang aandringen zonder resultaten, dan acht de Eerlijke Bankwijzer het gepast dat de investeerder de onderneming op het strafbankje plaatst. Uitsluiting is dan het devies. De vraag is dan wel: hoe verhoudt deze aanpak zich tot de verantwoordelijkheden van beleggers van pensioengelden? Ligt het wel zo voor de hand om afscheid te nemen van ondernemingen 36

4 die niet voldoen aan de criteria die maatschappelijke organisaties stellen? En waarom zou de belegger eigenlijk afscheid willen nemen? We komen dan bij de vraag waar het bij verantwoord beleggen in de kern om gaat. Waar is de sociale of milieu-alpha? Terugkijkend naar de ontwikkeling van verantwoord beleggen in de afgelopen jaren, kunnen we vaststellen dat deze vooral gedreven is door maatschappelijke overwegingen. De aandacht die de massa van pensioenbeleggers sinds 2007 heeft gekregen, kwam voor een belangrijk deel voort uit de vrees voor reputatieschade. Zowel de media als de deelnemers van pensioenfondsen keerden zich op grond van ethische overwegingen fel tegen de investeringen in landmijnen en clusterbommen. Het negeren van de oproep tot het weren van deze investeringen zou de pensioenbeleggers op ernstige maatschappelijke kritiek komen te staan en daarmee was de conclusie snel getrokken. De vraag of de investeringen in fabrikanten van controversiële wapens vanuit financieel oogpunt bijdroegen aan een goede spreiding van de beleggingsrisico s en een goed beleggingsrendement raakte in het maatschappelijk debat op de achtergrond. Het sentiment was duidelijk: met Nederlands pensioengeld worden geen controversiële wapens geproduceerd. Punt uit. Een gesprek over het uit de wereld helpen van deze wapensystemen met de producenten wordt als niet zinvol gezien en dat is terecht. Dat zou namelijk, zoals Amerikanen het zo mooi omschrijven, hetzelfde zijn als kalkoenen te vragen om voor kerstmis te stemmen. Het antwoord staat op voorhand vast. Hoezeer deze ontwikkeling ook achteraf te begrijpen is, het verklaart ten dele ook waarom verantwoord beleggen momenteel wat stil valt. De kern van het huidige verantwoord beleggen is het screenen van bedrijven op hun betrokkenheid bij sociale, ethische, bestuurlijke en milieuvraagstukken vanuit de vraag of deze betrokkenheid al dan niet maatschappelijk gewenst is. De huidige aanpak en de verantwoorde beleggingsproducten zijn evenwel niet vanuit de kerntaak van de pensioenbelegger ingestoken. Die kerntaak is een goed beleggingsrendement te behalen bij aanvaardbare beleggingsrisico s. Voor zover een belegger rekening wil houden met niet-financiële criteria is de kern van zijn professie het zoeken naar bronnen, naar informatie, waarmee hij een goede risicospreiding combineert met uitstekende financiële prestaties. In toenemende mate gaat het daarbij niet om het verslaan van de markt of de directe concurrenten, maar meer om het genereren van goede, absolute beleggingsresultaten tegen aanvaardbare risico s. De eerste vraag die een pensioenbelegger dan ook zal stellen als het gaat om het integreren van niet-financiële informatie in zijn investeringsbeslissingen luidt dan ook: hoe en in welke mate draagt sociale, ethische, bestuurlijke en milieu-informatie bij aan het realiseren van goede risico-gerelateerde rendementen? De wetenschap heeft zich al decennia over deze vraag gebogen. De conclusie is vrij ontnuchterend: in de ontwik kelde aandelenmarkten in Amerika, Europa en het verre oosten is sociale, ethische en milieu-informatie niet discriminerend in het behalen van goede risicogerelateerde rendementen. Voor zover er al alpha is te behalen in deze markten, leveren sociale, ethische en milieuaspecten geen bijdrage aan het behalen van dit (financiële) resultaat. De aspecten zijn niet-materieel. Over aandelenbeleggingen in emerging markets bestaat nog geen duidelijkheid, maar de kans dat sociale, ethische en milieu-informatie daar wel materieel blijkt te zijn is niet hoog te achten. >> Blijft het gesprek met de onderneming zonder resultaat, dan is uitsluiting het devies. 37

5

6 Lichtende voorbeelden Er gloort echter licht aan het eind van de tunnel. Dan gaat het niet om de tunnel van de aandelenbeleggingen, maar vooral die van de andere beleggingscategorieën. Daarbij kan gedacht worden aan vastgoedbeleggingen, private equity beleggingen en andere alternatieve beleggingen, waaronder investeringen in microfinanciering, infrastructuur of landbouwgrond. Aandelenbeleggers zouden wat kunnen leren van hun collega s die investeren in andere asset classes. Wie een lange termijn investering overweegt in, bijvoorbeeld, landbouwgrond gaat op zoek naar vruchtbare grond in de buurt van een permanent waterreservoir. Als deze beide bronnen van waardecreatie o nvoldoende gegarandeerd zijn, heeft de investering geen zin hoezeer je ook via bemesting en irrigatie de kwaliteit van het land kunt verhogen. Hetzelfde geldt voor investeringen in duurzaam vastgoed. Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat klimaatvriendelijke kantoren, winkels en huizen niet alleen goed zijn voor het milieu, maar tegelijkertijd ook financieel een goede belegging vormen. Niet alleen is de huur vaak hoger, de contracten zijn vaak voor langere tijd en worden gesloten door kwalitatief hoogwaardige huurders, zoals overheden en financiële instellingen. De belegging blijft interessant tot het moment dat het groene karakter van de belegging in hoge mate en over de breedte van de markt is geïntegreerd in het beleggingsproces. Op het moment dat sprake is van een volledige integratie, verliest de belegger zijn interesse. Hij heeft dan zijn bijdrage geleverd aan een maatschappelijk succesvolle ontwikkeling. De mogelijkheid om dan nog groene alpha te genereren is in dat stadium voorbij. Het financiële voordeel is volledig in de prijs verdisconteerd. Vanuit deze zelfde gedachte zou je ook kunnen kijken naar ondernemingen, waarbij de (maatschappelijke) winst vermoedelijk eerder komt uit kleine en middelgrote dan uit multinationale ondernemingen. De laatste beschikken zelden over een volledig geïntegreerde aanpak, waarbij sociale, ethische of milieukenmerken een onderscheidend onderdeel vormen van het business model. Wie dat wel hebben zijn ondernemingen zoals de ijsmakers van Ben & Jerry s, de tapijtmakers van Interface, of de distributeurs van gezond voedsel, Whole Foods. Het zijn voorbeelden van bedrijven die aantonen dat een ethische insteek financieel aantrekkelijk kan zijn en de risico s beperkt houdt. Helaas zijn het de uitzonderingen die de regel bevestigen. Afrondend De aandacht voor verantwoord beleggen opgevat als het integreren van sociale, ethische, bestuurlijke en milieufactoren in het beleggingsproces van pensioenbeleggers is in het afgelopen decennium sterk toegenomen. Aan deze ontwikkeling komt evenwel een eind als het verantwoord beleggen zich blijft richten op ethische vraagstukken sec en niet in staat is de verbinding te maken met de kerntaak van de pensioenbelegger. In ontwikkelde aandelenmarkten, en dan met name als het gaat om investeringen in large cap ondernemingen, is het zeer onwaarschijnlijk dat ethiek ooit een onderscheidend element in het business model van de onderneming gaat worden. Andere asset classes en kleinere ondernemingen laten zien dat op dit terrein wel degelijk kansen liggen voor beleggen op het creëren van sociale of groene alpha. Daarmee sluit de belangstelling voor niet-financiële vraagstukken eindelijk aan op de primaire drijfveren van beleggers en ontstaat een mogelijkheid voor werkelijk verantwoord beleggen. Zolang dit niet gerealiseerd is zal verantwoord beleggen blijvend worden beschouwd vanuit het ethisch tekort en niet vanuit de financiële kans. Als dat gebeurt, is duidelijk sprake van een gemiste kans. De aandacht voor verantwoord beleggen is in het afgelopen decennium sterk toegenomen. << 39

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord hoe belegt BPL Pensioen Ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid BPL Pensioen wil een duurzaam en betrouwbaar pensioenfonds zijn dat de

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 28 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel bedrijven worden uitgesloten?...

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 14 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Engagement... 4 Uitsluiting... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel

Nadere informatie

De belegger laat zijn stem horen

De belegger laat zijn stem horen De belegger laat zijn stem horen Het belang van aandeelhoudersvergaderingen en de dialoog met het bestuur binnen verantwoord beleggen Manuel Adamini Hoofd ESG-research, SNS Asset Management Mei 2012 1.

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS HOLLAND CASINO. ESG Beleid (versie 28 april 2016)

STICHTING PENSIOENFONDS HOLLAND CASINO. ESG Beleid (versie 28 april 2016) STICHTING PENSIOENFONDS HOLLAND CASINO ESG Beleid (versie 28 april 2016) Inleiding Het pensioenbureau is gevraagd het huidige ESG beleid van het pensioenfonds te beschrijven en de implementatie te verduidelijken.

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds

Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds Verantwoord beleggen bij ABN AMRO Pensioenfonds Versie 2016 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Reikwijdte van de strategieën 4. Uitsluitingsbeleid 5. Integrale waardenanalyse 6. Stembeleid 1. Inleiding

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds

Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Verantwoord beleggen bij het ABN AMRO Pensioenfonds Versie 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Uitgangspunten 3. Reikwijdte van de strategieën 4. Uitsluitingsbeleid 5. Integrale waardenanalyse 6. Stemmen 1. Inleiding

Nadere informatie

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Campagne tegen Wapenhandel - mei 2008 Conclusies: veel pensioenfondsen hebben inmiddels een opgesteld zo'n beleid beperkt zich vaak tot enkele

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen 11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen INLEIDING Wereldwijd wordt meer en meer de gedachte omarmd dat bij beleggen in ondernemingen rekening gehouden moet worden met de gevolgen van het handelen

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking

Triodos Bank Private Banking Triodos Bank Private Banking Triodos Bank Private Banking biedt een breed pakket van financiële en niet-financiële diensten aan voor vermogende particulieren, stichtingen, verenigingen en religieuze instellingen.

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen

11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen 11. Bijlage 2: Beleidsdocument Verantwoord Beleggen INLEIDING Wereldwijd wordt meer en meer de gedachte omarmd dat bij beleggen in ondernemingen rekening gehouden moet worden met de gevolgen van het handelen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten 9-1-2018 Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten ESG-beleid Over dit document Dit document beschrijft het ESG-beleid (Environmental, Social en Governance) van Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Beleggers hebben invloed

Beleggers hebben invloed ING Investment Office Publicatiedatum: 27 oktober 2017, 14.45 uur Bewust beleggen Beleggers hebben invloed Bij ING belegt u altijd met oog voor de maatschappelijke impact van een bedrijf Als belegger heeft

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Persbericht. Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011

Persbericht. Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011 Persbericht Triodos beleggingsfondsen houden stand in lastig beleggingsklimaat Geringe daling van 3% in eerste halfjaar 2011 Zeist, 26 augustus 2011 Ondanks het moeilijke klimaat voor beleggen is het volume

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Vermogen. tot Verandering. Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief

Vermogen. tot Verandering. Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief Vermogen tot Verandering Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief Geef uw familievermogen een waardevolle bestemming Het bezit van een groot kapitaal biedt u een zekere garantie

Nadere informatie

Vermogen. tot Verandering. Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief

Vermogen. tot Verandering. Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief Vermogen tot Verandering Verantwoord investeren en doneren vanuit een familieperspectief Geef uw familievermogen een waardevolle bestemming Het bezit van een groot kapitaal biedt u een zekere garantie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen...3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...3 2.2. ESG-criteria...3

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Welke beleggingen sluiten wij uit?

Welke beleggingen sluiten wij uit? Ons verantwoord beleggingsbeleid Wij hebben de taak om het beste beleggingsresultaat te behalen in het belang van onze deelnemers. Beleggen doen wij graag verantwoord. Daarom houden wij rekening met milieu,

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten

Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten SAMR. en Schuttelaar & Partners maken kansen duidelijk Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten Onderzoek in opdracht van de ABN AMRO Bank Conclusies Conclusies Ondernemers vinden mensenrechten

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN Lectoraat Sustainable Finance and Accounting (SFA), presentative Kick-off ESB 30 September 2015 SFA DEFINITIE VAN DUURZAAMHEID Duurzaamheid is het vergroten van de weerbaarheid

Nadere informatie

Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen

Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen Jaap Koelewijn 12-05-2014 Agenda Kennismaking Waarom zijn de salarissen in de financiële sector zo hoog? Waarom zijn de bonussen zo hoog? Is dat systeem effectief?

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld

Nederland had en heeft nog steeds het beste pensioensysteem ter wereld Het verdwenen pensioengeld De uitzending van Zembla van 5 februari 2011 heeft veel stof doen opwaaien in de pensioensector. Ortec Finance is in bezit van het achterliggende rapport dat is opgesteld door

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen

Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen Delen uitkomsten Duurzaam Beleggen door Pensioenfondsen Patrick Corveleijn DNB Toezicht Pensioenen, 14 November 2016 Agenda Introductie: aanleiding en opzet onderzoek Uitkomsten Algemeen beeld Beleid Risicomanagement

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

De internationale vastgoedmarkt

De internationale vastgoedmarkt De internationale vastgoedmarkt Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Graaf, N. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Global Property Research te Maastricht. Eichholtz is daarnaast verbonden aan de

Nadere informatie

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan?

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan? Beleggen in 2013 1. Op 18 december publiceerden wij een gedachtewisseling over beleggen in 2013. Op basis hiervan hebben wij in ons team onze visie op beleggen voor het nieuwe jaar opgesteld. De Andreas

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Inleiding Stichting Pensioenfonds APF (APF) voert de pensioenregeling uit voor de (voormalige) werknemers van AkzoNobel. Om de pensioenen te kunnen uitkeren, ontvangt

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017 Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten januari 2017 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. MVB en de relatie met algemene beleggingsbeginselen 4 2. Uitgangspunten

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

DUURZAAM BELEGGEN IS WAARDEVOL EN SPREIDT HET RISICO

DUURZAAM BELEGGEN IS WAARDEVOL EN SPREIDT HET RISICO Foto s: Ruben Eshuis Fotografie VOORZITTER Thijs Jochems, KeyQ Advisors DEELNEMERS Els Ankum-Griffioen, Triodos Investment Management Yvonne Bakkum, FMO Investment Management Steven Evers, Triple Jump

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland?

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? 1. In het politieke debat in Nederland (en overigens ook in andere Europese landen) is beleggen in eigen land een hot topic. Dat is ongetwijfeld

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

klokkenluidersregeling

klokkenluidersregeling klokkenluidersregeling Klokkenluidersregeling Woonvisie 1 Inleiding Woonvisie wil in al zijn activiteiten hoge normen naleven ten aanzien van openheid, fatsoen en integriteit. Om deze normen te handhaven

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 4 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 4 2.2. ESG-criteria...

Nadere informatie

Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer. 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening?

Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer. 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening? Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening? Welke principes vormen de basis voor het beleggingsbeleid en

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Ook in 2015 heeft Pensioenfonds Vervoer in het beleggingsbeleid en de uitvoering ervan weer een impuls kunnen geven aan maatschappelijke verantwoord beleggen. Nadat

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers ASRE Talent Seminar Marco Mosselman Juni 2014 Institutioneel vastgoed (31-12-2011) Totaal belegd vermogen Waarvan vastgoed Pensioenfondsen

Nadere informatie

RegioBank Doelbeleggen

RegioBank Doelbeleggen RegioBank Doelbeleggen Denkt u erover om te beleggen? En wilt u hierbij gemak en niet meer risico lopen dan bij u past? Dan is Doelbeleggen de oplossing voor u. Met Doelbeleggen beleggen onze experts uw

Nadere informatie

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017

Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017 Beleidsdocument Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten oktober 2017 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. MVB en de relatie met algemene beleggingsbeginselen 4 2. Uitgangspunten

Nadere informatie

Tot slot leest u in hoofdstuk 6 over Generali als onderdeel van de Generali Group.

Tot slot leest u in hoofdstuk 6 over Generali als onderdeel van de Generali Group. Inleiding Uw geld is in goede handen Als u uw geld aan ons toevertrouwt, dan kunt u erop vertrouwen dat wij daar verstandig en verantwoord mee omgaan. Wij moeten natuurlijk altijd voldoende geld (vermogen)

Nadere informatie

Rendement in een laagrentende omgeving

Rendement in een laagrentende omgeving Rendement in een laagrentende omgeving FIN bijeenkomst, 9 april 2015 Hendrik Zonnenberg (Multifund B.V.) Inhoud Lage verwachte lange termijn rendementen 3 Implicaties laag renderende omgeving 6 Impact

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Voor alle duidelijkheid: deze nieuwsbrief informeert u uitsluitend over de pensioenregeling(en) die onder het beheer van SPAN vallen.

Voor alle duidelijkheid: deze nieuwsbrief informeert u uitsluitend over de pensioenregeling(en) die onder het beheer van SPAN vallen. Van het SPAN bestuur In deze nieuwsbrief geven wij u informatie over de financiële situatie en andere belangrijke ontwikkelingen binnen het fonds. Voor alle duidelijkheid: deze nieuwsbrief informeert u

Nadere informatie

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn in maatschappijen waarin mensenrechten beschermd en gerespecteerd worden. Wij erkennen

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR VOORWOORD 2 VOORWOORD ONAFHANKELIJK EN RESULTAATGERICHT ADVIES OP MAAT Met plezier en trots wil ik u graag met deze brochure kennis laten maken met ons bedrijf:

Nadere informatie