Tussen Berlage en Brutalisme Het Nationaal Luchtvaart Laboratorium

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tussen Berlage en Brutalisme Het Nationaal Luchtvaart Laboratorium 1938 1941"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 3 40

2 Tussen Berlage en Brutalisme Het Nationaal Luchtvaart Laboratorium

3 1 Zie voor de invloed van Le Corbusier op de Nederlandse architectuur: R. Mens, B. Lootsma, J. Bosman (red.), Le Corbusier en Nederland, Utrecht 1985; M. Bock e.a., Van het Nieuwe Bouwen naar een Nieuwe Architectuur. Groep 32. Ontwerpen, gebouwen, stedebouwkundige plannen , Den Haag T. Idsinga & J. Schilt, Architect Van Tijen Ik ben een rationalist, maar er is meer op de wereld..., Den Haag [1987], p In de literatuur wordt dit gebouw als zodanig beschouwd. Zie: Idsinga/Schilt (1987), p Maar ook Maaskant zelf noemt het gebouw als beste voorbeeld van het huwelijk tusen beton en baksteen, in: Ik ben een rustig mens. Interview met Maaskant, Van Dommelen en De Koning, Bouw 1971 nr. 52, p Onder de grote klanten rekende het Nationaal Luchtvaart Laboratorium ook Aviolanda, De Schelde, Avio-Diepen, de KLM en het leger. 5 Zie voor de geschiedenis van het Nationaal Luchtvaart Laboratorium: 75 Years of Aerospace Research in The Netherlands. A sketch of the National Aerospace Laboratory NLR , Amsterdam Ook in de monografie over Van Tijen wordt aangenomen dat het ontwerp voor het Nationaal Luchtvaart Laboratorium van de hand van Maaskant is geweest, hoewel Van Tijen zich wel met het hoofdgebouw heeft bemoeid:... de overal aanwezige sculpturale betonconstructie, de nogal monumentale vergaderzaal aan de westgevel, de enorme entreehal en het gebogen dak met de opstaande randen zijn vormgevende elementen die Van Tijen enigszins vreemd zijn. Zie: Idsinga/Schilt (1987), p Ondanks Maaskants bewondering voor Le Corbusiers ontwerp voor het Volkerenbondpaleis of het Leger des Heilspaviljoen in Parijs is van een stilistische invloed van diens witte villa s op Maaskants vooroorlogse werk allerminst sprake. De modernistische machine-esthetiek met gedematerialiseerde abstracte volumes, die bij vele collega s zo aansloeg, is volstrekt afwezig. 1 Het werk van Van Tijen en Maaskant blinkt niet uit door een schone perfectie, glanzend chroom tegen witte muren en een geraffineerde promenade architecturale ; het is alledaagser en ruwer. Juist de expressieve eigenschappen van het materiaal of het nu beton was of baksteen, teakhout, tegels, staal of triplex werden tot de kern van het architectonische beeld gemaakt. Deze houding heeft Maaskant in zijn solowerk volgehouden en uitgewerkt, zowel in sobere exterieurs van grijs beton als in flamboyante interieurs met tapijt en marmer. Naar verluidt was het Jaap Bakema die de term shake hands in omloop bracht voor de gebouwen die Van Tijen en Maaskant in de jaren dertig en veertig ontwierpen en die geconstrueerd zijn in een combinatie van beton en metselwerk. 2 Met een verregaande simplificatie van de werkelijkheid werden deze bouwmaterialen beschouwd als symbolisch voor de verschillende architectuurstromingen van dat moment: beton was modern en hoorde bij het Nieuwe Bouwen; baksteen was traditioneel en hoorde bij de Delftse School. Shake hands werd daarmee synoniem voor een compromisarchitectuur, voor een architectonisch poldermodel, een bouwstijl die de gepolariseerde standpunten met elkaar zou verzoenen. Het Nationaal Luchtvaart Laboratorium ( ) in Amsterdam wordt vaak als het prototype van deze architectuur beschouwd, gevolgd door de Zuidpleinflat en het verzamelgebouw aan de Goudsesingel. 3 Het diplomatieke streven van Van Tijen biedt echter geen verklaring voor de uitgesproken ruimtelijke kwaliteiten van het Luchtvaart Laboratorium, dat eerder te beschouwen is als een vervolg in Maaskants zoektocht naar een sculpturale architectuur waarin de relatie tussen materialen en volumes als beeldend middel gebruikt wordt. Hoewel Maaskant later bekend zou worden als dé architect van het bedrijfsleven, kwamen de eerste opdrachten voor fabrieken en bedrijven tot stand via Van Tijen. Diens broer Co was onderdirecteur bij vliegtuigfabrikant Fokker, zijn andere broer Henk was directeur van scheepsbouwbedrijf De Schelde in Vlissingen en commissaris bij Econosto en zijn goede vriend A. Plate bracht Van Tijen in contact met de firma Reesink, vanaf 1930 een vaste opdrachtgever. Zo bezat Van Tijen vele bijzonder lucratieve connecties, die tot in de jaren vijftig voor een riante reeks opdrachten zorgden. Het is waarschijnlijk dat Co van Tijen ook een rol speelde in het verlenen van de opdracht aan Van Tijen en Maaskant voor het Luchtvaart Laboratorium, want dat werkte voor de vliegtuigindustrie en Fokker was een goede klant. 4 Het Nationaal Luchtvaart Laboratorium was in 1937 ontstaan uit de Rijks Studiedienst voor de Luchtvaart, die in 1919 was opgericht. 5 Het was alsof in dat jaar het startschot werd gegeven voor de Nederlandse luchtvaart, want in hetzelfde jaar werd Schiphol operationeel, werd de ELTA (eerste luchtverkeer tentoonstelling Amsterdam) georganiseerd en bovendien werden zowel de vliegtuigenfabriek Fokker als de luchtvaartmaatschappij KLM opgericht. Oorspronkelijk werkte de Studiedienst voor het ministerie van Defensie, met als doel het inlopen van de achterstand die Nederland had opgelopen door zijn neutrale positie in de Eerste Wereldoorlog. Behalve door studie te maken van de 107 buitenlandse gevechtsvliegtuigen die in Nederland een noodlanding hadden gemaakt, was tijdens de oorlog namelijk niet veel aeronautische kennis opgedaan. Ook toen in de jaren twintig het belang van de burgerluchtvaart duidelijk werd en de dienst bij het ministerie van Waterstaat werd ingedeeld, bleef de taak onveranderd: de bestudering van alle mogelijke technisch-wetenschappelijke vraagstukken die zich bij de bouw van vliegtuigen en in de luchtvaart voordeden. Men hield zich bezig met het testen van materialen en structuren, met de callibratie van instrumenten; er was een chemisch laboratorium en een kleine windtunnel waar modellen van treinen, schepen en natuurlijk vliegtuigen getest werden. In de jaren twintig leidde het laboratorium nog een noodleidend bestaan en werd het voortdurend door bezuinigingen bedreigd, maar in het kielzog van Fokker, KLM en Schiphol groeide het toekomstperspectief. De verzelfstandiging in 1937 was een teken van het toenemende belang van de burgerluchtvaart, want vooral de luchtvaartmaatschappijen drongen op een state of the art instituut waar iedereen op gelijke voet gebruik van kon maken. Omdat er steeds meer vraag kwam naar testvluchten met nieuwere en grotere vliegtuigen werd een nieuwe locatie nabij Schiphol gekozen, in Zuid-Amsterdam. Het ontwerp van Maaskant is in zijn compositie een echo van het ontwerp voor het Amsterdamse stadhuis dat hij het jaar daarvoor had gemaakt en ook de vormgeving ervan laat zien wat hem daarbij voor ogen had gestaan. 6 De diverse functies van het laboratorium (windtunnel, laboratorium, werkplaatsen, directie) zijn in aparte volumes ondergebracht, die vervolgens aaneengeschakeld zijn. Alle volumes hebben hun eigen vormgeving, maar zijn door materiaalgebruik en dakvorm tot een geheel gesmeed. Haaks op het hoofdgebouw staat aan de ene zijde de directievleugel en aan de andere kant het tunnelgebouw, dat rond de techniek van de windtunnels is opgebouwd. Ergens in het laboratorium werden modelvliegtuigjes gebouwd, schaalmodellen van te testen vliegtuigen. Deze werden opgehangen in de windtunnel en aan hoge windsnelheden blootgesteld, waarna de gevolgen daarvan nauwkeurig opgemeten en genoteerd werden. De windtunnels wor- 42 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang

4 7 G. Rietveld, Het Nationaal Luchtvaart-laboratorium, de 8 en Opbouw 1941 nr. 10, p Het ontwerp voor de mozaïekvloer was gemaakt door A.J. Muis in Amsterdam. 8 G. Rietveld, Het Nationaal Luchtvaart-laboratorium, de 8 en Opbouw 1941 nr. 10, p Ontwerp inrichting vergaderzaal en ontvangruimte voor het in aanbouw zijnde Nationaal Luchtvaart Laboratorium te Amsterdam, de 8 en Opbouw 1940 nr. 11/12, p Ontwerpschets van Hugh Maaskant voor de vergaderzaal en ontvangstruimte op de eerste verdieping. Ontwerpschetsen van Mart Stam voor de vergaderzaal en ontvangstruimte op de eerste verdieping. den gevormd door een grote en een kleine rondgebogen betonnen koker, die als vreemdsoortige plastieken uit het gebouw steken, als de pendanten van de vergaderzaal in het hoofdgebouw. Daarmee eiste het technisch-wetenschappelijke karakter van het laboratorium een prominente plaats op, net als het kantoor dat deed bij het stadhuis. Bezoekers die vanuit het centrum kwamen, zagen het gebouw eenzaam in een zandvlakte liggen met leegte rondom en hun aandacht werd het eerst getrokken door de magnifieke windtunnels. Maaskant zorgde voor een scherpe scheiding tussen het werkgedeelte en het representatieve deel zonder dat het één aan het ander ondergeschikt is gemaakt en zonder terug te grijpen op de traditionele middelen van symmetrie en toegevoegd ornament. De directievleugel met vergader- en ontvangstzaal, gegoten in een massieve bakstenen vorm, krijgt nadruk door zijn uitkragende positie. Zijn zwaarte wordt onderstreept door de betonnen spanten op het trottoir die het volume met kennelijke moeite omhoog houden en door het contrast met de grote open hal waarin hij geschoven is. De verschillende activiteiten die zich in het gebouw afspelen, zijn aangegrepen als middel tot verbijzondering van de gevel. Zo is de borstwering van de uitkragende werkverdiepingen hoger opgemetseld ter plekke van toiletten of een bergruimte, wat de gevel levendiger maakt. De gebogen lijn speelt in het architectonische beeld een opvallende rol: in de betonspanten, het baksteenvolume, het spant boven de entreehal en natuurlijk de daken. Ook het hoofddak is halfrond, een schaaldak zoals Maaskant na de oorlog nog vele malen zou toepassen zowel in fabrieken als villa s, en wipt aan de rand omhoog om een gootrand te vormen. Bovendien zijn op veel plekken in het in- en exterieur de hoeken van baksteenwanden, ramen en galerijen afgerond, een opvallende aanvulling in het vormenvocabulaire van Maaskant. Ondanks de elegante rondingen is de vormgeving van het Laboratorium het beste te karakteriseren als stoer, soms zelfs op het grove af. We zien veel ruige en zware vormen die we kennen uit utilitaire gebouwen van Maaskant, maar in dit geval is het resultaat aandoenlijk omdat de manier waarop volumes in elkaar geschoven zijn ruimten tot resultaat heeft die duidelijk op menselijk samenzijn zijn afgestemd. Het is alsof een zwaarmoedige maar vriendelijke reus het ontwerp heeft gemaakt. Deze sfeer komt het beste tot uiting in de entreehal, die met zijn sombere bruine mozaïekvloer weliswaar kolossaal van afmeting was, maar volgens de architecten zeker niet monumentaal-statisch: het was het levende middelpunt van het gebouw, waar alle openbare ruimten van directie, personeel en bezoekers op uitkwamen. De vide schept van vloer tot dak een enorme ruimte in het verder als kantoortjes langs een gang ingedeelde gebouw. In een bespreking van het gebouw wees Gerrit Rietveld vooral op de kwaliteit van openheid, die de hal de sfeer van een buitenruimte geeft: Voor de grote hoge hal, die enigszins afzonderlijk gehouden is van de trappen is een spant weggelaten, door een dubbel brede overspanning te maken en zo sterk werkt de regelmaat der spanten, dat het is of een groot gat geslagen is op de plaats van de hal om ruimte voor binnentredenden te maken. Het is haast jammer, dat dit gat ter wille van koude wind en regen met glas is dicht gemaakt. Het open effect is echter niet verloren gegaan, want de hal heeft een sfeer van buiten-architectuur; werkt als exterieur; en de grote prachtig gemetselde baksteen wanden zijn als gevels van de daar achter liggende ruimten. 7 De overgang tussen binnen en buiten is minimaal: het bakstenen volume van de vergaderzaal breekt naar buiten door het glas en de binnengevels worden buiten voortgezet of andersom. De hal lijkt slechts met de grootste tegenzin dichtgemaakt. Rietveld beleefde aan de hal een persoonlijk esthetisch genoegen dat hij enigszins cryptisch omschrijft: Ik voor mij houd er n.l. een principe op na, dat kunst in t algemeen en de bouwkunst in t bijzonder altijd enigszins abstract moet zijn, iets van het kristal moet hebben; dat abstracte is hier, nu dat de te ver weg geworpen beginperiode van de moderne architectuur reeds vergeten is, hier en daar door alles heen gekomen Tussen Berlage en Brutalisme Voor de inrichting van de vergader- annex ontvangstzaal werden, terwijl het gebouw in aanbouw was, enkele collega-architecten uitgenodigd een ontwerp te maken. 9 Mart Stam ging daarop in en maakte een ontwerp dat vooral interessant is door kleine wijzigingen die hij in de gebouwstructuur voorstelde. De inrichting is namelijk niet uitgesproken anders dan die van Maaskant, maar Mart Stam koos wél voor een veel verfijndere en lichtere sfeer in het interieur. Hij maakte de gesloten baksteenwanden open en vergrootte de ramen, door Maaskant gedacht als gaten in een wand, tot glaswanden. De gebogen entreewand die de entree begrensde brak Stam open en hij plaatste er een glazen plantenkas voor in de plaats. Terwijl Maaskant koos voor de omslotenheid van een dicht volume met een beperkt aantal ramen, suggereerde Stam deze open te breken en het licht overal toe te laten. Ook in de schetsen die de inrichtingsvoorstellen presenteerden was het verschil in temperament al te zien: de één schetste een ruig plaatje met een dik potlood, de ander tekende keurige en frisse perspectieven. Overbodig te zeggen dat Maaskants ontwerp uiteindelijk werd uitgevoerd. Zijn vergaderzaal heeft alle maniëristische trekjes die we kennen uit zijn latere werk. Er zijn kolommen die in de weg staan en als meubelstukken meedoen in de ruimte. Maaskants luxe en dikwijls uit merkwaardige combinaties bestaande smaak in materialen komt naar voren in zijn toelichting op de inrichting van de zaal, die niets zegt over de ruimte zelf,

5 maar alleen over de toegepaste materialen: Wanden geschilderd, vloer passe-partout parket met in koperen biezen gevat tapijt onder de vergadertafel. Vergadertafel marmer, houten stoelen met leer gestoffeerd (de stoffering met rubber kussens op geperforeerd plaatstalen ondergrond). Kleine tafeltjes en stoelen pitriet. 10 Rietveld vond de ruimte mooi, robuust en simpel, en zonder gestoffeerde verwendheid. 11 Boven op de vergaderzaal, op het dak van het directievolume, was een kantine ingericht, enigszins verdwaald in de immense ruimte van de hal. Van een gezellige of herbergzame ruimte was hier nauwelijks sprake, maar wél van een machtig weids uitzicht rondom en naar beneden in de vide. Lopend op de galerijen rondom de hal, slechts met een dun ijzeren hekwerk van het gat afgescheiden, wordt de bezoeker die in de ijzingwekkend diepe hal neerkijkt herinnerd aan de missie van dit gebouw. Zo drukt het gebouw precies zijn betekenis uit: luchtvaart associeer je in dit gebouw met ruimte, met hoogtevrees en leegte. Het laboratoriumcomplex met uitbreidingen, in de jaren vijftig. 10 Ontwerp inrichting vergaderzaal en ontvangruimte voor het in aanbouw zijnde Nationaal Luchtvaart Laboratorium te Amsterdam, de 8 en Opbouw 1940 nr. 11/12, p G. Rietveld, Het Nationaal Luchtvaart-laboratorium, de 8 en Opbouw 1941 nr. 10, p H.A. Maaskant & W. van Tijen, Het nieuwe gebouw van het Nationaal Luchtvaart Laboratorium, de 8 en Opbouw 1941 nr. 10, p Zie: P. Bak e.a. (red.), J. Duiker, bouwkundig ingenieur. Constructeur in stuc en staal, Delft H.A. Maaskant & W. van Tijen, Het nieuwe gebouw van het Nationaal Luchtvaart Laboratorium, de 8 en Opbouw 1941 nr. 10, p G. Bakker, Toekomstmogelijkheden van het gewapende beton in de architectuur, de 8 en Opbouw 1942 nr. 10, p Betonarchitectuur Van Tijen en Maaskant streefden ernaar om zowel ten opzichte van de vorm der bouwonderdelen, als van de materialen, concreet te zijn. Geen abstracties dus: geen immaterialisatie in de zin van Duiker. 12 Daarmee doelden ze op de manier waarop de in 1935 overleden J. Duiker, samen met Wiebenga een van de moderne Nederlandse pioniers in betonvormgeving, zijn gebouwen uit de jaren twintig en dertig ontwierp, zoals Sanatorium Zonnestraal, de Nirwanaflat of de Openluchtschool in Amsterdam. Duiker gebruikte het betonskelet om een zo groot mogelijk glasoppervlak te kunnen toepassen in dienst van een transparant en open architectonisch beeld. Bovendien stuukte hij de verschillende toegepaste materialen, texturen en naden, zodat het exterieur één doorgaande huid werd en het immateriële effect bereikt werd waarover Maaskant en Van Tijen spraken. 13 Hoewel in de betonconstructies van Maaskant de invloed van Duiker duidelijk zichtbaar is, met name in de Kralingse Plaslaanflat, is hier vooral het verschil interessant: in de vormgeving van het Luchtvaart Laboratorium werd juist gebruikgemaakt van de materiële uitdrukking van de toegepaste materialen, van het verschil in textuur tussen hout, baksteen en natuursteen. Maar, haastten de ontwerpers zich te zeggen, dat betekende niet dat het bureau zich opeens conformeerde aan traditionalistische opvattingen over materiaalgebruik: naast die bekende materialen werden in het gebouw ook beton, triplex, tegels en houtgraniet gebruikt en openlijk en gelijkwaardig getoond. Maaskant streefde naar een materiële in plaats van een immateriële architectuur en in die zin onderstreept het ontwerp van het Laboratorium nog eens de afstand tot de architectuur van het Nieuwe Bouwen, slechts tien jaar eerder. De ruwheid en onbewerktheid van al die alomtegenwoordige materialen wijzen op een invloed die als een onderstroom aanwezig is in de wereld van het modernisme. We zien hier niet meer de gladde volumes van het machinetijdperk, maar de puurheid en alledaagsheid van gewone materialen zijn tot thema verheven, zoals alledaagsheid (het vanzelfsprekende en daarmee het menselijke!) een permanent thema was in het werk van Van Tijen en Maaskant. De esthetische kwaliteiten van de diverse materialen werden gebruikt als architectonisch expressiemiddel. Elk materiaal diende daarbij op de juiste manier verwerkt te worden, zoals in de projecttoelichting werd uitgelegd: De baksteen vormt naar zijn aard zelfstandig muren, maar deze dragen op de beton en de betonconstructie toont duidelijk op welke wijze de belastingen worden gedragen. 14 De architecten doelden daarbij bijvoorbeeld op de demonstratieve manier waarop het bakstenen directievolume werd gedragen door betonnen spanten. Met de plastische vormen die Maaskant in het Nationaal Luchtvaart Laboratorium ontwierp, schaarde hij zich in een lange rij van ingenieur-architecten die probeerden een nieuwe architectonische vormentaal op te bouwen met gebruikmaking van gewapend beton. In 1942 schreef ingenieur Gerrit Bakker over dit thema een artikel in de 8 en Opbouw waarin hij uiteenlopende pioniers in beton-design bijeenbracht en zo prijkte de entreehal van Maaskants Laboratorium opeens tussen werk van grootheden als Berlage en Freyssinet, Perret, Nervi en Moser. Beton was natuurlijk allang een algemeen toegepast constructiemateriaal, maar al te vaak werd het architectonische concept automatisch in de richting van skelet met losse pui-invulling gestuurd vanwege de economische voordelen. En dat terwijl de karakteristiek van beton volgens Bakker juist bestond uit zijn monolitische karakter. Hij formuleerde de uitgangspunten voor een juiste betonarchitectuur als volgt: Erken de waardigheid van het materiaal en verneder het niet. Pas het niet slechts toe, wanneer ge toevallig gemak hebt van een betonlateitje, maar geef het beton wat des betons is (...) De eigenschappen van beton zijn zó veelzijdig, dat zij de mogelijkheid bieden, ons te bevrijden van de beperkende materiaal invloeden op het ruimtevormen en zij eisen, dat wij ons minstens in deze mogelijkheden verdiepen. 15 De sculpturale capaciteiten van het beton zouden volgens Bakker kunnen leiden tot een toekomst zonder dozenbouwen, want, zo redeneerde hij, de rechte lijn is wel eigen aan de baksteen maar niet aan het beton. Waarschijnlijk had hij dezelfde toekomstverwachting als Maaskant toen hij de wens uitsprak dat het beton zou leiden tot een nieuwe vorm van ruimtelijk bouwen en tot de ontwikkeling van een twintigste-eeuwse bouwstijl die eigen vormen zou verlenen aan oeroude thema s: Misschien kunnen we van deze architectuur verwachten, dat ze in staat zal blijken, het monumentale, dat sommige bouwprogramma s in zich dragen, met eigen vormen tot uitdrukking te brengen, zonder te hoeven 44 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang

6 16 Bakker (1942), p Bakker (1942), p Hiermee kwamen Van Tijen en Maaskant tegemoet aan de tegenstanders van betonarchitectuur, die bezwaar maakten tegen de onmogelijkheid om aan beton de krachten af te lezen die zich erin afspeelden. Ook in de Kralingse Plaslaanflat was al geprobeerd de schuifspanning te laten zien en daaraan tegelijk het architectonische beeld te ontlenen. 18 Drie bedrijven hadden samen het initiatief voor de stichting van de citrusveiling genomen: Jan van den Brink s Im- en Exporthandel, Velleman en Tas en Citronas. Daarvan waren alleen de eerste twee in het nieuwe gebouw gevestigd. Gegevens ontleend aan: A.-M. Devolder & H. Damen (red.), Architectuur Rotterdam , Rotterdam 1992, vouwblad 18: Rotterdamse citrusveiling. 19 Zie bijvoorbeeld: R. Banham, The New Brutalism, Stuttgart 1966; K. Frampton, Moderne Architectuur. Een kritische geschiedenis, Nijmegen 1988, p Zie: New Brutalism en de architectuur van de verzorgingsstaat: Engeland , in: Frampton (1988), p teruggrijpen op de voor ons wel iets, maar de leekbeschouwer niets zeggende klassieke vormen. Is het uitdrukken van monumentaliteit in eigen vormen niet de kracht van alle stijlperioden geweest? 16 Bij het Nationaal Luchtvaart Laboratorium werd een voorzichtig begin gemaakt met een sculpturale betonarchitectuur. Dat is het duidelijkst zichtbaar in het uitkragende volume van de vergaderzaal. Toch is dit een dubbelzinnige vormgeving. De vloer en de poten onder de zaal zijn van beton, de gevels zijn van baksteen, terwijl de grote gaten die in de gevels zijn gemaakt onderstrepen dat deze geen dragende functie hebben. Het is een plastische vorm, maar gevormd door het bakstenen volume met zijn ronde hoeken, terwijl sculpturaliteit nu juist de eigenschap van beton is. Desondanks toont de vormgeving van het vergadervolume wel de kern van Maaskants architectuur van deze periode: een ostentatief afleesbare scheiding tussen de dragende en de ruimteomsluitende delen van de constructie. Ook in het interieur is het onderscheid benadrukt tussen de rechte kolommen en balken van het betonskelet en de baksteenwanden daartussen. De galerijvloeren zijn uitgevoerd als vrije betonvormen die de hoeken afronden. De wanden tussen de kolommen van het skelet zijn met hun glazige pui-indeling duidelijk vulling en geen constructie. De balken die in de hal de grote overspanning maken, tonen met hun gebogen vorm de krachten die zich erin afspelen, net als in de Kralingse Plaslaanflat. Deze krachten moeten af en toe vermoed kunnen worden vond Bakker (en Maaskant kennelijk ook), gelijk een lichaamsdeel in het kleed van een Gotisch beeld. 17 Veel van deze ontwerpopvattingen vinden we terug in andere gebouwen van Maaskant; in de eerdergenoemde Zuidpleinflat ( ), het industriegebouw aan de Goudsesingel ( ), maar met name in het iets latere ontwerp voor de Rotterdamse Citrusveiling ( ). Ook hier springt in het oog hoe de verschillende onderdelen van het gebouw expressief zijn gemaakt en zó zijn gemanipuleerd dat ze een visueel stempel drukken op het gebouw. Daarbij is het hoofdgebouw met de veilinghal het representatieve moment van het complex, dat verder bestaat uit kantoren en loodsen. 18 De veilinghal is vormgegeven als een groot, maar elegant uitkragend bakstenen volume, gedragen door vijf betonnen kolommen. Daaronder bevindt zich de monsterhal en is met een mooie vondst een entresol gemaakt, die onder de schuin oplopende vloer van de veilinghal is geschoven. Beide ruimten hebben glazige gevels die niet concurreren met het zware volume van de hal maar daarentegen juist het onderlinge contrast optimaliseren. Ook hier zien we hoe beton en baksteen op de voor elk van de materialen kenmerkende manier toegepast zijn met een in het zicht gelaten betonskelet en baksteen voor de vlakinvulling. Maar het mooiste van alles zijn de telefooncellen voor de handelaren die uit het gebouw stulpen, symmetrisch gegroepeerd met de telefonistenkamer als middelpunt. Het zijn functionele ruimten die tegelijk als ornament de voorgevel sieren. Dat aan zo n kleine functie zo n grote beeldende werking werd ontleend, zei veel over de talenten van Maaskant als vormgever en ook over zijn wens om die uit te leven. Het decoratieve interieur wijkt sterk af van de nurkse ruimten in het Laboratorium. De veilinghal is door zijn aankleding met groene stoelen, glazen scheidingswanden, aluminium kozijnen en vooral het gebogen houten plafond met rupsvormige bovenlichten een weldadige, zachte ruimte die in sfeer en in vele details herinnert aan het werk van de Scandinavische meesters Alvar Aalto en Arne Jacobsen. 45 Tussen Berlage en Brutalisme Brutalisme De harde, ruwe vormen van het Nationaal Luchtvaart Laboratorium en het onbewerkte gebruik van allerlei alledaagse materialen lopen vooruit op een architectuurstroming die een tiental jaren later, in de jaren vijftig, opkwam en waartoe onder andere het werk van James Stirling en de Smithsons behoorde. De Hunstanton-school uit , met een combinatie van een strenge formele lay-out en het openlijk tonen van leidingen, golfplaat, baksteen en staal, wordt algemeen beschouwd als het eerste canonieke werk van deze stroming, het New Brutalism. 19 De Smithsons vonden hun inspiratie in een allergie tegen de kleinburgerlijke, volkse versie van het modernisme dat in de Engelse wederopbouwperiode gemeengoed werd onder de benamingen New Humanism en People s Detailing. 20 Tegenover die al te vriendelijke en goedbedoelende stijl van de verzorgingsstaat stelden zij zichzelf als doel een vitale, rauwe en anti-esthetische architectuur te ontwikkelen, met een niet-paternalistische volkse stijl. Het New Brutalism met zijn respect voor de intrinsieke waarde van elk materiaal beschouwde zichzelf als de voorzetters van een lijn die in het modernisme altijd aanwezig was geweest. De Smithsons verwezen naar Le Corbusier en Mies van der Rohe als hun grote voorbeelden. De laatste begon in 1940 aan de ITT-gebouwen, rechte dozen met een sobere en precieze combinatie van onbehandelde stenen, staal en glas. Ook voor Le Corbusier raakten aan het eind van de jaren dertig de uitdrukkingsmogelijkheden van de machine-esthetiek uitgeput. In het weekendhuisje in Bologne-sur-Seine (1935) refereerde hij met gemetselde schoorstenen, betonnen schaaldaken, plavuizen en een koeienhuid op de vloer rechtstreeks aan landelijke, vernacular bouwkunst, een trend die in de invloedrijke Maisons Jaoul (1955) werd voortgezet. Ook in Italië zijn dergelijke pre-brutalistische stromingen te bespeuren in het werk van architecten wier werk Maas-

7 46 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang (boven) De Citrusveiling in Rotterdam ( ). (onder) Gang met telefooncellen achter de veilingzaal.

8 47 Tussen Berlage en Brutalisme (boven) Veilingzaal op de eerste verdieping. (linksonder) Een van de tien telefooncellen met uitzicht over de haven. (rechtsonder) Eerste verdieping.

9 kant goed kende, zoals Gio Ponti ( ) en vooral Ernesto Rogers ( ). Om het abstracte en schematische karakter van de moderne architectuur te overwinnen, zocht Rogers al voor de oorlog naar een manier om landelijke of streekeigen bouwkunst te integreren in het modernisme. 21 Zijn tbc-sanatorium in Legnano uit 1937 werd door de New Brutalists na de oorlog als hun voorloper beschouwd vanwege het naakte gebruik van onbehandelde gewone materialen, zoals stalen profielbalken en houten balken. Maaskants verwantschap met deze pre-brutalistische houding is te herkennen in de rauwe industrieverzamelgebouwen van beton en baksteen, in het dramatiseren van contrast tussen glas, staal en beton in het Nationaal Luchtvaart Laboratorium met zijn betonnen schaaldak en bijvoorbeeld ook in zijn halsstarrige weigering om het betonnen Groothandelsgebouw te schilderen: het materiaal moest puur blijven. Het optimistische machinetijdperk met zijn zekerheden en vooruitgangsgeloof was voorbij. De architectonische wereld was een illusie armer, maar kreeg veel vrijheid terug. Van Tijen zei in 1938: Wij zijn vrijer, dan wij ooit waren, nu wij na alle voorgaande illusies ten slotte ook die van de grande epoque de la machine hebben moeten loslaten. Bovendien heeft Le Corbusier ons getoond, dat artistiek gesproken practisch alles mogelijk is. (...) Wij zijn kleine mannetjes op een wijde vlakte, zonder mogelijkheid van terug naar wat achter ons ligt, vol lust in het grote avontuur voor ons. 22 In 1966, toen het brutalisme was uitgegroeid tot een architectuurstroming met ook buiten Engeland vele navolgers, definieerde Reyner Banham het in esthetische zin als de architectuur van ruwe, onbewerkte materialen, die zich bedient van een primitief of archaïsch aandoende vormgeving met sterk gelede volumes van een prismatische duidelijkheid en die gebruikmaakt van een afleesbare en expressieve constructie. Hij karakteriseerde de gebouwen als in hoge mate autonoom en in zekere zin rauw en agressief door hun massa, zwaarte en plasticiteit. 23 De verwantschap tussen het Nationaal Luchtvaart Laboratorium en het naoorlogse brutalisme wordt met deze typering nader ingevuld en gaat duidelijk nog iets verder dan alleen een gedeelde opvatting over materiaaltoepassing. Eerlijk materiaalgebruik was immers ook al diep ingebed in de Nederlandse traditie, zeker sinds Berlage. Juist in de grofheid van de vormgeving, de gedurfde plastiek van de directievleugel, de harde confrontatie tussen het bakstenen blok en het glazen gat doet het Laboratorium denken aan Vakantiehuisje, Le Corbusier, Bologne-sur-Seine (1935). het brutalisme dat na de oorlog opgeld zou doen en dat zich ook in het werk van Maaskant doorzette. Het béton brut verscheen in vele projecten en de autonomie en de agressie van de vormgeving werd steeds sterker, met het raadhuis van Hazerswoude en het kantoor van Johnson Wax als hoogtepunten. De sociaal geëngageerde houding die bij de Engelse brutalisten hoorde, was natuurlijk afwezig bij Maaskant. De vraag van Reyner Banham of het brutalisme een kwestie van esthetiek of van ethiek was, had Maaskant ongetwijfeld beantwoord met: esthetiek. 48 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang TBC-sanatorium, Ernesto Rogers, Legnano, Italië (1937). 21 Banham (1966), p H.A. Maaskant & W. van Tijen, [reisverslag], de 8 en Opbouw 1938, nr. 21, p Zie: Banham (1966).

10 49 Tussen Berlage en Brutalisme De entreehal van het Nationaal Luchtvaart Laboratorium in Amsterdam ( ), gezien vanaf het bordes op de eerste verdieping.

11 50 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang (boven) Noordwestzijde. (onder) Begane grond (boven) en eerste verdieping.

12 51 Tussen Berlage en Brutalisme (boven) Entreehal met mozaïekvloer. (linksonder) Vergaderzaal op de eerste verdieping. (rechtsonder) Ontvangstruimte gezien vanuit de vergaderzaal.

13 52 Hugh Maaskant, architect van de vooruitgang (boven) Kopse gevel met de vergaderzaal op de eerste verdieping en de kantine erboven. (onder) Bovenste verdieping met op de achtergrond de kantine.

14 53 Tussen Berlage en Brutalisme (boven) De beide windtunnelgebouwen. (onder) Doorsnede over het grootste windtunnelgebouw.

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST?

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #13 ARCHITECT J.F. BERGHOEF TRADITIONALIST OF MODERNIST? Johannes Fake Berghoef (Aalsmeer, 1903-1994) is voor velen een onbekende architect. Niet voor Jennifer Meyer, promovenda

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Portfolio Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Kavelwoning.nl de website met moderne zelfbouw woningen voor particulieren Kavelwoning.nl is opgezet door met als doel om het woningaanbod voor particulieren

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving.

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Inleiding De tender voor de voormalige Eurobioscoop heeft als doel de kwaliteiten van het bijzondere gebouw weer een rol te laten spelen in de nieuwe

Nadere informatie

Waterschap Leusden. Voorbeeldproject Duurzaam Bouwen

Waterschap Leusden. Voorbeeldproject Duurzaam Bouwen Waterschap Leusden Voorbeeldproject Duurzaam Bouwen Waterschap Vallei & Eem Leusden Situatie Milieuvriendelijk karakter Het Waterschap Vallei & Eem is een fusie tussen waterschappen. De opdrachtgever

Nadere informatie

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid

G R O U N D E D A R C H I T E C T U R E. Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten. Zwarte Parel Rotterdam Zuid zwarte parel rotterdam ZUID titel ontwerp voorgevel ontwerp interieur programma periode Zwarte Parel Rotterdam Zuid Studio Rolf.fr i.s.m. Zecc Architecten Studio Rolf.fr woning en atelier 2008-2010 Maatschappelijke

Nadere informatie

FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam

FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam FARALDA KRAAN HOTEL NDSM Amsterdam Visie Document 17.01.2013 IAA Architecten Architectonisch concept Faralda kraan De Faraldakraan maakt na de verbouwing een belangrijk deel uit van het nieuwe levendige

Nadere informatie

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam 167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m 2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLANOVA architecten, Rotterdam de woningbouw en het pakhuis vanaf de Oostelijke Handelskade

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

EEN MAASTRICHTS HUIS EGEON ARCHITECTEN BNA

EEN MAASTRICHTS HUIS EGEON ARCHITECTEN BNA EEN MAASTRICHTS HUIS J E K E R D A L A A N D E G E U L EGEON ARCHITECTEN BNA EEN MAASTRICHTS HUIS Jekerdal aan de Geul Het beeldkwaliteitsplan voor Ambyerveld refereert aan de wijken Biesland en Campagne,

Nadere informatie

GARAGE ROTTERDAM. Remy Meijers Bemuurde Weerd oz 17 3514 AN Utrecht 030 2763732 BGG Paul Geerts: 06 51297490

GARAGE ROTTERDAM. Remy Meijers Bemuurde Weerd oz 17 3514 AN Utrecht 030 2763732 BGG Paul Geerts: 06 51297490 GARAGE ROTTERDAM Interieurarchitect Remy Meijers verbouwde een voormalige Volkswagen garage in Rotterdam tot tentoonstellingsruimte. Zowel de oorspronkelijke functie als de bouwstijl dienden als inspiratie

Nadere informatie

Reddingmuseum Dorus Rijkers

Reddingmuseum Dorus Rijkers Reddingmuseum Dorus Rijkers adres: Willemsoord 60G, Den Helder oplevering: september 2015 ontwerper: temp. contactpersoon: Maarten van Tuijl adres: Baarsjesweg 224, Amsterdam m: 06-45182968, info@temparchitecture.com

Nadere informatie

PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM

PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM Projectgegevens Naam project: Daaf Gelukschool Locatie: Albert Verweylaan 2, Haarlem Programma: VMBO-school met twee gymzalen Opdrachtgever: Dunamare Onderwijsgroep,

Nadere informatie

Koop kantoorruimte op Reeweg Oost 123 te Dordrecht (prijs op aanvraag)

Koop kantoorruimte op Reeweg Oost 123 te Dordrecht (prijs op aanvraag) Koop kantoorruimte op Reeweg Oost 123 te Dordrecht (prijs op aanvraag) Aanbiedende partij: Waltmann Bedrijfshuisvesting Email: bedrijfshuisvesting@waltmann.com Telefoon: 078 6141030 Website: http://www.waltmann.com

Nadere informatie

Project 179 Huize Vreeburg

Project 179 Huize Vreeburg Project 179 Huize Vreeburg Dorpsstraat 66, Rosmalen Oprachtgever: SonderJansen, Rosmalen april 2011 - maart 2014 Landschapsarchitect: Anne Laansma, Esch Ontwerp tafels: Roderick Vos, s-hertogenbosch Fotograaf:

Nadere informatie

De glazen koeltoren van Heerlerheide Oude & Nieuwe Energie

De glazen koeltoren van Heerlerheide Oude & Nieuwe Energie Gen Coel De glazen koeltoren van Heerlerheide Oude & Nieuwe Energie www.5keer9.fotoport.nl 5keer9 presenteert vele interessante thema`s zoals architectuur, kunst & cultuur Gen Coel een spraakmakend gebouw

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

contactadres: Joost Glissenaar email: jpcglissenaar@zonnet.nl telefoon: 0626490219

contactadres: Joost Glissenaar email: jpcglissenaar@zonnet.nl telefoon: 0626490219 Cultureel Centrum CREA, Nieuwe Achtergracht 170, Amsterdam (www.crea.uva.nl) opdrachtgever; Universiteit van Amsterdam / CREA ontwerp: Joost Glissenaar, Amsterdam / architecten van Mourik, Den Haag projectarchitect:

Nadere informatie

VILLANOVA. architecten. 226 Staal III Dolfijnstraat & Waalstraat, Velsen

VILLANOVA. architecten. 226 Staal III Dolfijnstraat & Waalstraat, Velsen VILLANOVA architecten renovatie van 80 portiekwoningen met toevoeging van een centraal trappenhuis en een galerij 226 Staal III Dolfijnstraat & Waalstraat, Velsen projectgegevens adres Waalstraat en Dolfijnstraat,

Nadere informatie

DAKOPBOUW SCHEVENINGEN B RAND O LINK

DAKOPBOUW SCHEVENINGEN B RAND O LINK DAKOPBOUW SCHEVENINGEN B RAND O LINK ARCHITECTEN 6 8 10 12 14 DAKOPBOUW SCHEVENINGEN Nieuwe dakopbouwen in PELLENAERSTRAAT EN JONGE- NEELSTRAAT, SCHEVENINGEN 16 18 20 22 24 26 HARTEVELTSTRAAT GEVERS DEYNOOTWEG

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #12 ENDRY VAN VELZEN OVER ARCHITECT FRANS VAN GOOL: VOORBIJ HET FUNCTIONALISME

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #12 ENDRY VAN VELZEN OVER ARCHITECT FRANS VAN GOOL: VOORBIJ HET FUNCTIONALISME VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #12 ENDRY VAN VELZEN OVER ARCHITECT FRANS VAN GOOL: VOORBIJ HET FUNCTIONALISME Tijdens het Van Eesterengesprek #12 op 15 februari 2012 sprak architect Endry van Velzen, met

Nadere informatie

AMSTELBLOCKET TE KOOP! APPARTEMENTEN AMSTELKWARTIER

AMSTELBLOCKET TE KOOP! APPARTEMENTEN AMSTELKWARTIER AMSTELBLOCKET TE KOOP! APPARTEMENTEN AMSTELKWARTIER architect studio PROTOTYPE www.studioprototype.nl adviseur constructie constructie adviesbureau F. Wiggers adviseur installaties ABT bouwtechnisch adviesbureau

Nadere informatie

woningen Stripheldenbuurt Almere

woningen Stripheldenbuurt Almere woningen Stripheldenbuurt Almere Stedenbouwkundig verkavelingsplan met 17 vrijstaande woningen. opdrachtgever Rabo Vastgoedgroep oplevering 2004 aannemer Klaassen Bouwgroep constructeur Goudstikker De

Nadere informatie

Hoe maak ik een Volledig verslag

Hoe maak ik een Volledig verslag Hoe maak ik een Volledig verslag (print dit hele document even af en lees alles goed door en vul in waar nodig) Een volledig verslag is een door jou geschreven werkstuk over een gebouw dat je tijdens de

Nadere informatie

Hofman Dujardin Architecten. Hofman Dujardin Architecten BarentsKrans

Hofman Dujardin Architecten. Hofman Dujardin Architecten BarentsKrans Hofman Dujardin Architecten BarentsKrans Receptie balie in ontmoetingsgebied Atrium met bibliotheek Nieuw huis voor gerenommeerd advocaten- en notariskantoor Het gebouw stamt uit 1950 en heeft een vloeroppervlak

Nadere informatie

Programma Marktplein, kantoren, winkels, woningen en een parkeergarage. b.v.o. ca. 59.500 m 2

Programma Marktplein, kantoren, winkels, woningen en een parkeergarage. b.v.o. ca. 59.500 m 2 Fotografie: Luuk Kramer BOS EN LOMMERPLEIN Programma Marktplein, kantoren, winkels, woningen en een parkeergarage. b.v.o. ca. 59.500 m 2 AMSTERDAM Lokatie Gulden Winckelplantsoen, Bos en Lommer, Amsterdam

Nadere informatie

BALBOAPLEIN, SCHOOL EN WONINGEN AMSTERDAM

BALBOAPLEIN, SCHOOL EN WONINGEN AMSTERDAM BALBOAPLEIN, SCHOOL EN WONINGEN AMSTERDAM OMSCHRIJVING PROJECT BALBOAPLEIN Met de afbraak van de Joop Westerweelschool kwam er een bouwterrein vrij van ongeveer 100 bij 50 meter, gelegen tussen het Balboaplein

Nadere informatie

Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen

Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen Project 150 Voormalig woonhuis en kantoor architect van der Laan Gele Hoeve, Rosmalen Opdrachtgever: Particulier januari 2010 - juni 2012 Tuinontwerp: P.A.M. Buijs, Vught, 1956 & 2012 Fotograaf: René de

Nadere informatie

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Opdracht December 1992 Oplevering November 2001 Bouwkosten 5.000.000,- excl. BTW

Nadere informatie

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel :

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Donkerelaan 20 Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Naam object : Oude Dorpshuis Bouwjaar : 1929 Architect : H.W.

Nadere informatie

hockeyclub Eemvallei Amersfoort

hockeyclub Eemvallei Amersfoort hockeyclub Eemvallei Amersfoort case Nieuw clubgebouw voor hockeyclub Eemvallei in de Amersfoortse wijk Vathorst. opdrachtgever hockeyclub Eemvallei oplevering 2008 aannemer Van den Belt Sport & Leisure

Nadere informatie

Kloostergang met krokodillenhuid

Kloostergang met krokodillenhuid Kloostergang met krokodillenhuid De anier -70 sociale huurappartementen Den Haag van Herk De Kleijn Schroeder & de Jong architecten bv lid N Groenhoedenveem 22 1019 L msterdam 020-4185131 www.hksj.nl info@vanherkdekleijn.nl

Nadere informatie

Klaar voor de eerste gasten. logeren in stijl

Klaar voor de eerste gasten. logeren in stijl logeren in stijl Klaar voor de eerste gasten Veel mensen dromen erover: het beginnen van een Bed & Breakfast. Maar vaak blijft het daarbij. Jeroen en zijn partner Dominic zetten die bijzondere stap wel.

Nadere informatie

De geïntegreerde veranda

De geïntegreerde veranda ARCHITECTUUR De grote meerderheid van de traditionele veranda s is gewoon tegen de woning aangebouwd. Dit wil zeggen: met één zijde tegen de gevel van de woning. Een andere optie is dat men de veranda

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan bedrijventerrein Flevopoort, algemene toelichting

Beeldkwaliteitsplan bedrijventerrein Flevopoort, algemene toelichting Juni 2005 Beeldkwaliteitsplan bedrijventerrein Flevopoort, algemene toelichting Richtlijnen bedrijventerrein Flevopoort Stedenbouwkundig uitgangspunt voor het formuleren van richtlijnen voor bebouwing

Nadere informatie

Stichting Monumentenbehoud Aarle-Rixtel

Stichting Monumentenbehoud Aarle-Rixtel Stichting Monumentenbehoud Aarle-Rixtel Door Erik Aarts en Daan Verhoeven Stichting opgericht door: Anita van Vlerken en Willem Verhoeven -1- herbestemming Kapel, gemeente Laarbeek Doel: Behouden en revitaliseren

Nadere informatie

kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen

kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen kaviaarhuis dr lelykade 150 scheveningen Tussen authentieke havengebouwen, eigentijdse horeca en smaakvolle nieuwbouw wordt het Kaviaarhuis gerealiseerd. Direct aan de gezellige kade kunt u wonen met

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004 TEKENEN, HANDENARBEID, TEXTIELE WERKVORMEN D tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00 11.00 uur Bij dit examen hoort een kleurenbijlage. Dit examen bestaat uit 43 vragen. Voor dit

Nadere informatie

TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m²

TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m² Langeweg 11 Postbus 1166 3260 AD Oud-Beijerland Tel: 0186-634200 Fax: 0186-634276 TE KOOP Vrijstaande woning met loods op een perceel van 780 m² Kwakscheweg 5 3261 LG Oud-Beijerland Algemeen Deze vrijstaande

Nadere informatie

situatie opzuid Amsterdam, 2014

situatie opzuid Amsterdam, 2014 situatie opzuid Amsterdam, 2014 Het plan OpZuid is gelegen tussen de Gershwinlaan en de Boelelaan in Amsterdam, en vormt een onderdeel van de grootschalige ontwikkelingen aan de Zuidas. Binnen de zakelijke

Nadere informatie

Avans Hogeschool Breda

Avans Hogeschool Breda Avans Hogeschool Breda Avans Hogeschool Breda Situatie Renovatie en nieuwbouw Het project betreft een complete renovatie en omvangrijke nieuwbouw van de Avans Hogeschool te Breda. Met de nieuwbouw wordt

Nadere informatie

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam.

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. 4 es Saisons Herengracht 498. Amsterdam. 4 keer een foto van de ornamenten 4 jaargetijden FOTOGRAFEREN! L es4saisons Herengracht 498. Kantoor met charisma in

Nadere informatie

KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU

KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU MIRCK ARCHITECTURE KEIZERSGRACHT 8 1015 CN AMSTERDAM THE NETHERLANDS +31(0)20 8456190 OFFICE@MIRCK.EU Titel: Opdrachtgever: Programma: Oppervlakte: Locatie: Architect: Team: Uitbreiding faculteit, Leiden

Nadere informatie

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM STUDIO HELDERGROEN HAARLEM titel opdrachtgever ontwerpteam programma oplevering Studio Heldergroen Droste silo Haarlem Heldergroen Eerlijke Communicatie Zecc Architecten, Heldergroen, Vrolijk Multifunctionele

Nadere informatie

VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10. 25 april 2012

VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10. 25 april 2012 VOORONTWERP FLORIS VERSTERSTRAAT 10 25 april 2012 5 Floris Versterstraat 10 Bestaande situatie 1:200 BEGANE GROND EERSTE VERDIEPING 6 TWEEDE VERDIEPING DERDE VERDIEPING ACHTERGEVEL VOORGEVEL 7 Floris Versterstraat

Nadere informatie

Te koop. Vrijstaande jaren 30 woning met garage. Hulten Rijksweg 10

Te koop. Vrijstaande jaren 30 woning met garage. Hulten Rijksweg 10 Te koop Vrijstaande jaren 30 woning met garage Hulten Rijksweg 10 Omgeving Hulten is een klein dorp in de gemeente Gilze en Rijen. De gemeente Gilze en Rijen is in Brabant zeer centraal gelegen en omgeven

Nadere informatie

Teding van Berkhoutlaan 20

Teding van Berkhoutlaan 20 Teding van Berkhoutlaan 20 Straat en huisnummer : Teding van Berkhoutlaan 20 Postcode en plaats : 2111 ZC Aerdenhout Kadastrale aanduiding : C1560 Complexonderdeel : Naam object : Sint Antoniusschool Bouwjaar

Nadere informatie

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468

BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 BLATENPLAN EWIJK BEELDKWALITEIT 10 oktober 2011 projectnummer 100468 colofon SAB Arnhem B.V. Contactpersoon: Arjan van der Laan bezoekadres: Frombergdwarsstraat 54 6814 DZ Arnhem correspondentieadres:

Nadere informatie

exclusief wonen Volmaakt en stoer

exclusief wonen Volmaakt en stoer Volmaakt en stoer De statige, witte woning trekt direct de aandacht. De houten voordeur en zwarte kozijnen staan in schril contrast met de smetteloos witte muren. De woning heeft een stoer karakter door

Nadere informatie

Wynand Fockink Amsterdam Inzending ARC 2014 Interieur 29-08-2014 Wynand Fockink - Amsterdam. pagina 1

Wynand Fockink Amsterdam Inzending ARC 2014 Interieur 29-08-2014 Wynand Fockink - Amsterdam. pagina 1 Wynand Fockink Amsterdam Inzending ARC 2014 Interieur 29-08-2014 pagina 1 Wynand Fockink: van stokerij tot ontmoetingsplek Sinds jaar en dag is in het hart van Amsterdam, in een klein steegje achter de

Nadere informatie

Wonen in een comfortabele. rietenkapvilla. Gevarieerd wonen in de gilden. 7 royale. bouwkavels te koop vanaf e 255, 00. per m 2 (incl.

Wonen in een comfortabele. rietenkapvilla. Gevarieerd wonen in de gilden. 7 royale. bouwkavels te koop vanaf e 255, 00. per m 2 (incl. Wonen in een comfortabele rietenkapvilla? 7 royale bouwkavels te koop vanaf e 255, 00 per m 2 (incl. BTW) Gevarieerd wonen in de gilden Toekomstige Hanzelijn Dronten geeft je de ruimte De woonwijk De Gilden

Nadere informatie

Mechanica Deel 1 Melissa Vermeule

Mechanica Deel 1 Melissa Vermeule Mechanica Deel 1 Melissa Vermeule Construeren 5-12-2015 1. Welke soort vloer- en dakbelastingen kunnen aanwezig zijn? Maak onderscheid tussen rustende en veranderlijke belasting. Bepaal de grootte van

Nadere informatie

Kennis en ervaring Brede kennis en ervaring, creatieve en kritische houding resulteren in oplossingen die realistisch, efficiënt, esthetisch,

Kennis en ervaring Brede kennis en ervaring, creatieve en kritische houding resulteren in oplossingen die realistisch, efficiënt, esthetisch, Juni: de Meet&Greet in het Haagse stadhuis ben diverse kaveloptanten onze inloopeekuren bezocht amenwerking met de BAM is een inforieavond georganiseerd en zijn de eerste etsontwerpen voor Isabellaland

Nadere informatie

Avans Hogeschool. Breda

Avans Hogeschool. Breda Avans Hogeschool Breda Avans Hogeschool Breda Situatie Renovatie en nieuwbouw Het project betreft een complete renovatie en omvangrijke nieuwbouw van de Avans Hogeschool te Breda. Met de nieuwbouw wordt

Nadere informatie

Uitwerking architectuurbeeld vosbeek lottum. juli 2008

Uitwerking architectuurbeeld vosbeek lottum. juli 2008 Uitwerking architectuurbeeld vosbeek lottum juli 2008 Verkavelingsopzet plan Kwekerij VERKAVELING VARIATIE AAN TYPES rijenwoning 2 onder 1 kapwoning patio-levensloop bestendige woning vrijstaande woning

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

STOERE LOFT AAN HET WATER PRODUCTIE, STYLING & TEKST: EMMY VAN DANTZIG FOTOGRAFIE: JANSJE KLAZINGA

STOERE LOFT AAN HET WATER PRODUCTIE, STYLING & TEKST: EMMY VAN DANTZIG FOTOGRAFIE: JANSJE KLAZINGA INTERIEUR STOERE LOFT AAN HET WATER PRODUCTIE, STYLING & TEKST: EMMY VAN DANTZIG FOTOGRAFIE: JANSJE KLAZINGA TIJDLOOS 111 Raymon en Ilona bewonen een oud pakhuis aan de kade in Schiedam. De open ruimte,

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #17 100 JAAR ZOEKEN NAAR DE IDEALE WONINGPLATTEGROND

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #17 100 JAAR ZOEKEN NAAR DE IDEALE WONINGPLATTEGROND VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #17 100 JAAR ZOEKEN NAAR DE IDEALE WONINGPLATTEGROND De opening van de Van Eesteren Museumwoning in oktober 2012 is aanleiding voor een drieluik Van Eesterengesprekken over

Nadere informatie

De Julianaschool en de 'Amsterdamse School'

De Julianaschool en de 'Amsterdamse School' De Julianaschool en de 'Amsterdamse School' Peter Schipper Aan de Grotebrugsegrintweg staat de Julianaschool. Het ontwerp is van de Velpse architect J.G.A. Heineman. In 1922 maakte hij twee ontwerpen,

Nadere informatie

Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens. Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1

Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens. Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1 Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1 Transformatie Huis II 2006 Tekst, computeranimatie Transformatiehuis

Nadere informatie

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT

Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Blik op beton EEN WONING IN BOUSVAL, BETON OP MAAT Deze creatie van Mario Garzaniti is een ode aan beton en getuigt van geduld en liefde voor vakmanschap. De architect was ook goed omringd: de aannemer

Nadere informatie

Te Koop Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek

Te Koop Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek Langeweg 11 Postbus 1166 3260 AD Oud-Beijerland Tel: 0186-634200 www.schepregistergoed.nl Te Koop Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek Algemeen De garage met showroom en

Nadere informatie

Geveloplossingen. Glazuurbakstenen: veelzijdiger dan ooit tevoren.

Geveloplossingen. Glazuurbakstenen: veelzijdiger dan ooit tevoren. Geveloplossingen Glazuurbakstenen: veelzijdiger dan ooit tevoren. Glazuurbakstenen Terca glazuurbakstenen: gevelbakstenen met een kwalitatief hoogwaardige glazuurlaag. Breed toepasbaar bij restauratie

Nadere informatie

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Villa s Kleine Rieteiland van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Inleiding Zo rond de kerst van 1999 las ik in de NRC dat er een nieuw eiland in de maak was. Het heette het Kleine

Nadere informatie

Gezellige eenheid met speelse variatie

Gezellige eenheid met speelse variatie 130 Gezellige eenheid met speelse variatie Spelen met ruimtes, hoogtes en materialen is een gedurfde keuze die de nodige dosis lef vereist, maar als de stap daadwerkelijk gezet is, kan dat uitmonden in

Nadere informatie

KIJKWIJZER. Voortgezet Onderwijs bovenbouw. Het Gemeentemuseum Den Haag van Berlage

KIJKWIJZER. Voortgezet Onderwijs bovenbouw. Het Gemeentemuseum Den Haag van Berlage KIJKWIJZER Voortgezet Onderwijs bovenbouw Den Haag van Berlage gemeentemuseum den haag maart 2001afdeling educatie postbus 72 2501 CB Den Haag jovereem@gemeentemuseum.nl 1 In 1935 werd het Gemeentemuseum

Nadere informatie

Spiekestraat 9, Zegge

Spiekestraat 9, Zegge U wilt landelijk wonen en toch nabij een gezellig dorp met alle gemakken van dien? Op een schitterende en unieke locatie, in het buitengebied gelegen, bieden wij u deze royale vrijstaande semibungalow

Nadere informatie

Appartementencomplex Hoflaan. inzendingen ARC 2015 - INTERIEUR. PEÑA architecture

Appartementencomplex Hoflaan. inzendingen ARC 2015 - INTERIEUR. PEÑA architecture 2 1 Appartementencomplex Hoflaan inzendingen ARC 2015 - INTERIEUR PEÑA architecture 0 Project informatie: Project: Appartementen complex Hoflaan Adres: Hoflaan 60, 3062 JJ, Kralingen in Rotterdam Opdrachtgevers:

Nadere informatie

00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1

00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1 00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1 Appartement Vester uitbreiding interieur, Amsterdam Programma: een extra verdieping van 50 m2 met werkkamer, een extra ouderslaapkamer en badkamer, een vernieuwde keuken

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

Te huur Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek

Te huur Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek Te huur Showroom, garage en woonhuis Arent van Lierstraat 12 te Puttershoek Algemeen De garage met showroom en woning is gelegen aan de Arent van Lierstraat te Puttershoek. Het garage gedeelte en de woning

Nadere informatie

binnenkijken 223 SEREEN MAAR GEDURFD

binnenkijken 223 SEREEN MAAR GEDURFD binnenkijken 223 XXL binnenkijken 15 SEREEN MAAR GEDURFD MIRANDA EN HAAR MAN JEROEN WOONDEN SAMEN MET HUN TWEE ZOONTJES HEEL PRETTIG IN HUN VORIGE WONING, EN TOCH NAMEN ZE DE SPRONG IN HET DIEPE EN KOCHTEN

Nadere informatie

Deelgebied 4, Vorchten. 1. Beschrijving bestaande situatie

Deelgebied 4, Vorchten. 1. Beschrijving bestaande situatie Deelgebied 4, Vorchten 1. Beschrijving bestaande situatie der tijden zijn aanbouwen gerealiseerd, soms opvallend qua massa maar zodanig rekening houdend met de locatie en zichten dat zij geen afbreuk doen

Nadere informatie

CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK

CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK CONSTRUCTIES 1: BZL-TAAK Adres werf: Vaartstraat 22, 9870 Zulte 19 mei 2015 Sirien Keeta en Athina Themistocleous Bouwheer Architect Aannemer De heer en mevrouw Van Nevel Korterijksesteenweg 195 9800 Petegem-aan-de-Leie

Nadere informatie

MATERIALEN. Metalen sculpturen

MATERIALEN. Metalen sculpturen MATERIALEN Metalen sculpturen Vroeger was metaal vooral voorbestemd voor buitentrappen of voor realisaties met een industrieel karakter. Tegenwoordig liggen de kaarten helemaal anders: in de wereld van

Nadere informatie

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014

Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Winfried van Zeeland Van den Berg Kruisheer Elffers Architecten l april 2014 Inhoud Inleiding Aanleiding Cornelis Elffers Vergelijkbare werken Historische betekenis van de school Het pand Kunstwerken Het

Nadere informatie

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem Kerkgebouw + dienstwoning met ruime bestemming herontwikkeling tot woningbouw mogelijk Omschrijving Het object betreft een vrijstaand voormalige

Nadere informatie

DOOR EVELIEN VANHERCK - FOTO S SVEN EVERAERT

DOOR EVELIEN VANHERCK - FOTO S SVEN EVERAERT 58 WONEN Binnenshuis komt slechts één uitgesproken kleur telkens terug: oranje. Ook in de centrale keuken. De lampjes zijn lukraak geplaatst als vliegen tegen het plafond. Rechts: de schuine wanden geven

Nadere informatie

Te koop Hoekwoning met stenen berging en zuid gerichte achtertuin

Te koop Hoekwoning met stenen berging en zuid gerichte achtertuin Langeweg 11 Postbus 1166 3260 AD Oud-Beijerland Tel: 0186-634200 Fax: 0186-634276 Te koop Hoekwoning met stenen berging en zuid gerichte achtertuin Admiraal de Ruyterstraat 117, 3262 XD Oud-Beijerland

Nadere informatie

Lensvelt de Architect Interieurprijs 2006 / Hanzesociëteit, Groningen. Hanzesociëteit, Groningen

Lensvelt de Architect Interieurprijs 2006 / Hanzesociëteit, Groningen. Hanzesociëteit, Groningen Lensvelt de Architect Interieurprijs 006 / Hanzesociëteit, Groningen Hanzesociëteit, Groningen Lensvelt de Architect Interieurprijs 006 / Hanzesociëteit, Groningen Projectinformatie Hanzesociëteit Locatie

Nadere informatie

Te koop Vrijstaande woning met garage en schitterende tuin

Te koop Vrijstaande woning met garage en schitterende tuin Langeweg 11 Postbus 1166 3260 AD Oud-Beijerland Tel: 0186-634200 Fax: 0186-634276 Te koop Vrijstaande woning met garage en schitterende tuin Middelsluissedijk Westzijde 32 3281 LJ Numansdorp Algemeen De

Nadere informatie

Renovatie Lanenflat Nieuw Crooswijk, Rotterdam

Renovatie Lanenflat Nieuw Crooswijk, Rotterdam Renovatie Lanenflat Nieuw Crooswijk, Rotterdam Programma Renovatie van de gevel en diverse bouwkunidge aanpassing Opdrachtgever Woonstad Rotterdam, OCNC Locatie Rotterdam, hoek Boezemlaan en Kerkhoflaan

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Vopak EMEA Rotterdam

Vopak EMEA Rotterdam Vopak EMEA Rotterdam Vopak EMEA, Rotterdam Inleiding Het kantoor van Vopak Emea, de Midden Oosten tak van Vopak, ligt op de 9de verdieping van de Westerlaantoren aan de rand van het Rotterdamse scheepvaartkwartier,

Nadere informatie

Project 169 Duinvilla Utrechtse Heuvelrug

Project 169 Duinvilla Utrechtse Heuvelrug Project 169 Duinvilla Utrechtse Heuvelrug Opdrachtgever: particulier november 2010 - april 2014 Landschapsarchitect: Martien van Osch, Bureau Oslo Fotografie: René de Wit, Breda. HilberinkboscH architecten

Nadere informatie

Natuur- & Milieu Educatiecentrum Amsterdam

Natuur- & Milieu Educatiecentrum Amsterdam Natuur- & Milieu Educatiecentrum Amsterdam Gaasterlandstraat 3 1079 RH Amsterdam t +31 20 688 03 17 f +31 20 488 02 42 info@bureausla.nl www.bureausla.nl iban: NL48 ABNA 0489 3072 72 btwnr: NL1410.61.923.B01

Nadere informatie

Te koop: Baan 2A te Warmond Schitterend geschakeld herenhuis in het centrum van watersportdorp Warmond

Te koop: Baan 2A te Warmond Schitterend geschakeld herenhuis in het centrum van watersportdorp Warmond Te koop: Baan 2A te Warmond Schitterend geschakeld herenhuis in het centrum van watersportdorp Warmond Vrijblijvende projectinformatie: Conduct Vastgoed BV te Warmond Algemeen Op een zeer markante en centraal

Nadere informatie

// Project nieuwbouw. 38 // Bouwwereld. 38-42_projectwoonstad.indd 38 28-02-13 10:34

// Project nieuwbouw. 38 // Bouwwereld. 38-42_projectwoonstad.indd 38 28-02-13 10:34 // Project nieuwbouw Tekstproductie Henk Wind // Fotografie 01-10 Architecten en Henk Wind // Tekenwerk Henk Heusinkveld Typerend is het betonskelet in de gevel, dat is ingevuld met glas en metselwerk.

Nadere informatie

VILLANOVA. architecten. 243 Broederhuis Postjesweg, Amsterdam

VILLANOVA. architecten. 243 Broederhuis Postjesweg, Amsterdam VILLANOVA architecten Renovatie van voormalig broederhuis tot 30 studio s, 2 vrije sector woningen en 1 horeca gelegenheid 243 Broederhuis Postjesweg, Amsterdam projectgegevens adres ontwerp programma

Nadere informatie

Te koop Vrijstaande woning met aangebouwde stenen berging

Te koop Vrijstaande woning met aangebouwde stenen berging Te koop Vrijstaande woning met aangebouwde stenen berging Karel Doormanstraat 12, 3262 PD Oud-Beijerland Deze woning is gebouwd in de jaren 30. De woning bevat nog enkele authentieke details, zoals de

Nadere informatie

MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM

MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM MASTERPLAN RIJKSMUSEUM AMSTERDAM Architect prof. ir. Hans Ruijssenaars Opdrachtgever Rijksgebouwendienst Opdracht 1995 Werknummer 9500 6 mei 1995 Het Rijksmuseum is een belangwekkend instituut. Aan de

Nadere informatie

Voorstel voor kunsttoepassing bij nieuw te bouwen woningen in de Burgemeesterwijk te Zaandam. Karola Pezarro, Den Haag, maart 2006.

Voorstel voor kunsttoepassing bij nieuw te bouwen woningen in de Burgemeesterwijk te Zaandam. Karola Pezarro, Den Haag, maart 2006. Voorstel voor kunsttoepassing bij nieuw te bouwen woningen in de Burgemeesterwijk te Zaandam Karola Pezarro, Den Haag, maart 2006. HET VERHAAL VAN HET HOUT - samenvatting - In de Burgemeesterwijk te Zaandam

Nadere informatie

palladio Particulier object in Veenendaal (NL)

palladio Particulier object in Veenendaal (NL) palladio Particulier object in Veenendaal (NL) Een tuin verandert door de jaargetijden heen. Ieder seizoen heeft z n eigen schoonheid. HARMONIE IN HET GEHEEL. Bij tuinarchitectuur gaat het om meer dan

Nadere informatie

CKV culturele en kunstzinnige vorming

CKV culturele en kunstzinnige vorming Bijlage bij de Architectuurroute Uden HAVO CKV culturele en kunstzinnige vorming Je fietst route A en maakt de opdrachten bij de gemarkeerde lokaties van de route. Werk je antwoorden uit in een wordbestand,

Nadere informatie