De Johanni(e)ter Orde in Nederland (6)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Johanni(e)ter Orde in Nederland (6)"

Transcriptie

1 De Johanni(e)ter Orde in Nederland (6) Tom Versélewel de Witt Hamer In het jaar 1196 stichtten de graaf van Nijmegen, Alardus, en diens vrouw Uda in Nijmegen een hospitaal, dat zij met landgoederen begiftigden. In datzelfde jaar vaardigde keizer Hendrik VI een oorkonde uit, waarin hij de stichting bevestigde en het hospitaal onder zijn directe bescherming nam. De Commanderie van Sint Jan In 1214 bemiddelde Richardis, weduwe van graaf Otto I van Gelre en abdis van de Munsterabdij te Roermond, in een geschil tussen de Premonstratenzer abdij te Mariënweerd en de Johannieters te Arnhem over het hospitaal in Nijmegen. Het hospitaal werd daarbij aan de Johannieters toegewezen. De periode daarna staat bekend als een rooskleurige tijd. De Johannieter kloostergoederen in Nijmegen breidden zich door schenking en koop gestaag uit. In 1463 ontstond er een geschil over de plaats van de commanderij Nijmegen binnen de structuur van de Johannieter orde. In een vergadering van de tong Duitsland werd een verklaring afgelegd, dat de commanderij Nijmegen sedert mensenheugenis tot de balije Utrecht behoorde. Uit het visitatieverslag van de orde uit 1495 blijkt dat de commanderijen Nijmegen en Arnhem slechts één commandeur hadden, die te Arnhem resideerde. Van Arnhem is bekend dat het de enige riddercommanderij in ons land geweest is. De commandeur van Arnhem viel niet onder de balije Utrecht, maar rechtstreeks onder het grootprioraat Duitsland. Mogelijk dat het geschil in 1463 daarmee te maken had. Indien het Nijmeegse huis in of rond 1463 toebedeeld werd aan de Arnhemse commanderij, ontstond daardoor een probleem in de hiërarchieke structuur. Bekend is dat een ridder na een aantal jaren trouwe dienst recht had op een grotere commanderij waaruit hij meer opbrengsten kon halen voor zijn eigen levensonderhoud. Indien die grotere commanderij niet voorhanden was, is het heel wel denkbaar dat een andere in de buurt liggende commanderij werd aangewezen als onderhorig membrum. Zeker Oorkonde waarin keizer Hendrik VI de stichting van een hospitaal te Nijmegen bevestigt, Regionaal Archief Nijmegen. 20

2 Commanderij Nijmegen als die commanderij tot een balije behoorde die aangestuurd werd door kapelaans, zoals dat bij de balije Utrecht het geval was. In het visitatieverslag van 1495 wordt de commanderij Nijmegen omschreven als een zeer aangenaam gelegen huis, opgetrokken in steen, weliswaar oud, maar in goede staat. De bijbehorende kapel (Sint Janskerk) was gewijd aan Sint Jan en had zes altaren, waarvan het voornaamste gewijd was aan Johannes de Doper en de andere aan het Heilig Kruis, Maria, Catharina, Johannes de Evangelist en Sint Joris. Het huis werd bewoond door vier priesters en een ridder, Rutgerus Judeus van Everdingen, die, zoals we al zagen, voornamelijk in Arnhem resideerde. Onder het kerkzilver bevonden zich twee reliekhouders van verguld zilver, een met een stuk van het Heilig Kruis en een met een vinger van Sint Barbara. Het huis bevatte elf bedden en was goed van meubilair voorzien. Uit hetzelfde visitatieverslag blijkt dat de jaarlijkse inkomsten ongeveer 290 goudgulden bedroegen. Uit de opgave van de besteding van deze inkomsten kennen we ook de andere bewoners van de commanderij, vier in totaal: een kamerheer, een kok met een koksmaat en een koster. Voor het ophalen van de inkomsten van de ver gelegen landerijen werd een paard gehouden. Het hospitaal werd in die tijd al lang niet meer gedreven en onderdak aan pelgrims werd waarschijnlijk ook niet meer gegeven, gezien het feit dat van de elf aanwezige bedden er al negen door de eigen bewoners werden gebruikt. Een deel 21

3 Johannesschotel afkomstig uit de Sint Janskerk te Nijmegen, midden 15e eeuw, diameter 32,5 cm (Langdurige bruikleen particuliere collectie Museum Het Valkhof Nijmegen, fotograaf: Thijn van de Ven) Johannesschotel Ook wel Johannes in disco genoemd, is een bord of schotel van hout, brons, ivoor, steen, albast of metaal waarop het hoofd van Johannes de Doper in reliëf is gebeeldhouwd; vaak gepolychromeerd. De schotel, soms met een reliek gecombineerd, werd aangebracht aan de ingang van aan de heilige gewijde kapellen van sommige kerken (bijv. Sint Servatiuskerk Maastricht, Sint Janshospitaal te Brugge, Nieuwstadsof Sint Janskerk te Zutphen) van de inkomsten werd gebruikt voor uitdeling aan de armen. Uit documenten uit de tweede helft van de 16e eeuw blijkt, dat er drie keer per week geld aan de in de late middeleeuwen angstwekkend snel groeiende groep volstrekt bezitloze stadsbevolking gegeven werd. Evenals andere kloosters onderhield de Commanderie zoals de Johannieter commanderij genoemd werd, banden met het stadsbestuur. Op kerkelijke feestdagen kreeg het klooster van de stad een bepaalde hoeveelheid wijn. Daar stond tegenover dat de Johannieters geregeld de grote zaal van hun klooster beschikbaar stelden voor vergaderingen van grote groepen, zoals het stadsbestuur van Nijmegen. Het is in de loop der geschiedenis steeds weer deze grote zaal die in Nijmegen voor massa bijeenkomsten gebruikt werd. De zaal was waarschijnlijk de in onbruik geraakte ruimte die bestemd was voor de aanvankelijke taak van het klooster, het herbergen van pelgrims. Het is ook aan deze zaal, dat de Commanderie van Sint Jan zijn behoud te danken heeft. In een middelgrote stad als Nijmegen zijn dergelijke grote vergaderruimten steeds een schaars en kostbaar bezit gebleven, en liever dan ze af te breken heeft men getracht er een nuttige functie voor te vinden. Men mag aannemen dat de bloeiperiode van het klooster eind 15e eeuw voorbij was. Het werd nog wel bewoond door enkele priesters en bedienden, maar een eigenlijke leider hadden zij sedert 1497 niet meer. De commandeur van Arnhem beheerde beide huizen en stelde voor de materiële zorg een rentmeester aan, een particulier, die tegen betaling het commandeurshuis bewoonde en de inkomsten van de commanderij inde. Hij diende zorg te dragen voor het onderhoud van gebouwen en eigendommen, en moest aan de kloosterlingen geld geven voor hun levensonderhoud en voor de uitdelingen. De periode Het gebrek aan een geestelijk leider die de volle verantwoordelijkheid voor het klooster droeg, komt 22

4 duidelijk naar voren bij de eerste troebelen rond de invoering van de Reformatie in Vanwege de onlusten tussen katholieken en aanhangers van de nieuwe leer stelde de raad van Nijmegen voor om de zaal van het Johannieter klooster te gebruiken voor predicaties van de nieuwe leer. Deze werd door haar aanhangers echter te klein bevonden, waarna beslag gelegd werd op de Sint Janskerk. Van toen af bleef deze kapel officieel in gebruik voor de protestantse godsdienstoefeningen. Toen enkele jaren later, in 1569, de bisschop van Roermond tijdens een visitatiebezoek aan Nijmegen ook de Johannieter commanderij inspecteerde, bleek deze een zeer vervallen indruk te maken. De bisschop stuurde hierop een brief op poten naar Philips van Rosenbach, de te Arnhem residerende commandeur van onder andere het klooster in Nijmegen. Hij beval de commandeur om binnen veertien dagen verbetering te brengen in de Nijmeegse situatie en om de priesters hun gebruikelijke vergoedingen uit te keren, die zij nota bene drie jaar lang niet gekregen hadden. Ook werd hij gesommeerd ervoor te zorgen dat het blijkbaar gekrompen aantal priesters weer werd aangevuld tot het traditionele aantal, en dat de dienst Gods weer in overeenkomst met de wensen van de stichters vervuld zou worden. Van Rosenbach haastte zich te antwoorden en voerde als excuus aan dat hij niet in staat geweest was om twee huizen aan te sturen en daarom een rentmeester het beheer van de commanderij opgedragen had. Deze rentmeester had hem echter bedrogen. Hij zou spoedig stappen ondernemen om de rentmeester kwijt te raken en de gewenste verbeteringen aan te brengen. Ondanks die toezegging ging het snel bergafwaarts met de toestand van het klooster. In 1576 werden er Spaanse soldaten in het huis ingekwartierd. Toen echter twee jaar later de stad zich aansloot bij de opstandige provincies, werd de Sint Janskerk opnieuw aan de protestanten toegewezen. In 1581 bepaalden de Staten-Generaal dat iedere provincie zelfstandig bevoegd was besluiten te nemen over geestelijke goederen. Vanwege het wereldlijke karakter van de orde van Sint Jan besloot het provinciale Hof van Gelderland, conform een eerdere resolutie van de Staten van Holland en Zeeland, de Johannieter commanderijen ongemoeid te laten. Wel moest de Orde in Nijmegen de kosten van het levensonderhoud van een predikant op zich nemen. Omdat de protestanten inmiddels de veel grotere Sint Stevenskerk in gebruik hadden genomen, werd de Sint Janskerk omgevormd tot vleeshuis. Het beheer van de commanderij kwam bij de Johannieter priester Johan von Rechen te liggen, die de inmiddels vanwege alle onlusten gevluchte commandeur Philips van Rosenbach verving. Hij kon ongehinderd in het gebouw blijven wonen en stond op tamelijke goede voet met het stadsbestuur. Uit het visitatieverslag van de orde uit 1594 blijkt de commanderij zwaar beschadigd te zijn door de belegeringen die de stad Nijmegen doorstaan had. Bij de laatste belegeringen had Von Rechen 400 voltreffers geteld. De bewoners van de commanderij waren op dat moment, naast hemzelf, nog het zoontje van zijn zuster en twee oude dienstmaagden. In 1605 werden de commanderijen Arnhem en Nijmegen door het hoofdkwartier van de Orde aangewezen om terug gewonnen te worden. Hiertoe werd frater Dietrich Rolman von Dattembergh aangesteld met de facultas recuperandi, de bevoegdheid om goederen terug te winnen die sedert het vertrek van frater Philips van Rosenbach door vijandig ingrijpen verloren waren gegaan. Omdat Von Dattembergh niet in zijn opdracht slaagde, werd in 1614 de ridder Bernard von Goldstein aangesteld als nieuwe commandeur over Arnhem en Nijmegen. Von Goldstein nam het beheerderschap over van de rentmeester Von Rechen, die tot dan toe de Commanderie - althans gedeeltelijk - voor de Orde had weten te behouden. Bernard von Goldstein zou tot zijn dood in 1638 commandeur blijven. Zijn dood werd door het stadsbestuur van Nijmegen aangegrepen om definitief een streep te zetten onder het bestaan van de laatste katholieke instelling in de stad. In de jaren daarvoor was de grote zaal van het klooster al definitief aan de commandeur onttrokken. Hij werd voor alle mogelijke doeleinden gebruikt, onder andere als vergaderzaal, militair hospitaal en kerk van het Engelssprekend garnizoen. De Orde liet het hier echter niet bij zitten en wendde zich tot de Staten-Generaal, die in augustus 1638 namens Walraven Scheiffert de Merode, St. Johans Ordens Ridder, commandeur en Receptor Generaal van de ordegoederen in Nederland, en de ambassadeur van de koning van Frankrijk, de markies d Estampes de Vallançay, een verzoek richtten tot de Staten van Gelderland, tot teruggave van de ordegoederen in Arnhem en Nijmegen. De Nijmeegse magistraat, 23

5 die in een vroegtijdig stadium al het besluit had genomen de Commanderie met alle inkomsten in beslag te nemen, zoals dat in 1591 ook met alle andere kerkelijke bezittingen gebeurd was, begreep wel, dat de Orde van Malta hiertegen protest zou aantekenen, en had zich daarom juridisch terdege gewapend. Er werd een uitvoerige verdediging opgesteld, die in 1639 in druk verscheen, onder de titel Verantwoordinghe voor Burgemeisteren Schepenen ende Raet der Stadt Nymegen, Dienende soo tot Justificatie van t aenveerden der Commandurie van St. Jan binnen de voorsz. Stadt met die goederen daer toe gehoorende, als mede tot wederlegginge van t geene daer teghens soude mogen gemoveert worden. Een langdurige juridische strijd volgde, waarin ook de Prins van Oranje, Frederik Hendrik, zich meermaals tot de Staten van Gelderland en het Graafschap Zutphen wendde, omdat er met de Orde altijd goede betrekkingen geweest waren en er binnen deze Staet (= geünieerde provinciën) geen aanspraak op hun bezittingen gemaakt zou worden. De grootprior van de tong Duitsland, frater Frederik van Hessen, had evenwel een buitengewoon ijverig zaakwaarnemer in de persoon van Reinier Kempinck uit Arnhem, die zich jarenlang inzette voor de herwinning van Arnhem en Nijmegen. In 1643 zocht het Hof van Gelderland een compromis tussen de eisen van de provinciale synode van de Hervormde Kerk, die de Nijmeegse goederen wilde gebruiken voor de betaling van predikantstraktementen, en de rechten van de Johannieters, vertegenwoordigd door Reinier Kempinck. De redenering van de tegenstanders van de Orde was dat Nijmegen weliswaar een membrum van de riddercommanderij Arnhem was geweest, maar dat het in 1196 als gasthuis los van enige orde was gesticht en pas later onder de Johannieter ridders van Arnhem was gesteld. Het Hof van Gelderland deed op 19 december 1646 uitspraak, dat de Johannieters hun goederen buiten de stad en het schependom Nijmegen terug zouden krijgen, maar hun bezittingen binnen de stad niet. Dit werd een slepende kwestie, die tot 1746 zou duren en in feite nooit werd opgelost. Wel werd in 1700 door frater Goswin Herman Otto baron van Merveldt, commandeur van Arnhem, een ontwerp akkoord opgesteld, dat echter nooit getekend werd. Veelzijdig gebruik Na 1638 behield de grote zaal zijn functie als Engelse kerk. De kloostervleugel en de commandeurswoning werden als woonhuis toegewezen aan twee predikanten. De bij het klooster behorende Sint Janskerk, die vanwege alle troebelen gedeeltelijk was ingestort, werd in 1650 gesloopt. In 1653 kreeg de Commanderie een nieuwe functie; zij zou de nieuw op te richten Kwartierlijke Illustere School van Nijmegen gaan herbergen. Tot 1672, het jaar waarin Nijmegen door de Fransen werd ingenomen, zou zij haar functie als hogeschool behouden; daarna diende zij als onderkomen voor Franse soldaten. De opheffing van het Edict van Nantes in 1685 had tot gevolg dat grote groepen Franse protestanten hun toevlucht zochten in de Republiek. Veel Fransen trokken naar Nijmegen, waardoor de Waalse gemeente explosief groeide. Zij vonden een veilig onderkomen in de Commanderie, die ingericht werd Commanderie na het bombardement van 22 februari

6 als Franse School. Ook de Waalse Gemeente maakte gebruik van het gebouw, hetgeen er toe leidde dat begin 18e eeuw de grote zaal werd verbouwd tot Waalse kerk, welke functie hij behield tot 22 februari 1944, de dag dat een bombardement het gebouw veranderde in een ruïne. In 1952 werden de restanten van het voormalige Johannieter klooster van de Waalse Gemeente gekocht door een Nijmeegse antiquair en restaurateur, die er na een gedeeltelijk naar eigen inzicht uitgevoerde restauratie, een wijnhuis in vestigde, dat spoedig zou uitgroeien tot een van de meest geliefde uitgaansgelegenheden van Nijmegen en omgeving. Door een gemeentelijk reconstructieplan van de In 1971 besloot de gemeente Nijmegen het complex aan te kopen met als doel het na restauratie te bestemmen als gemeentemuseum. Het zou vervolgens museum blijven tot 1998, waarna de Commanderie een horecabestemming kreeg. Momenteel zijn er diverse gelegenheden in gevestigd, waaronder restaurant en brouwerscafé De Hemel, een chocoladebar, een koffiebranderij, alsook een theatergroep (www. commanderie-nijmegen.nl). Behalve de naam herinnert niets van het aan de Franseplaats 1 gelegen complex, nog aan het meer dan 800 jaar geleden gestichte Johanni(e)ter klooster. Nijmeegse binnenstad werd het Wijnhuis in 1958 bedreigd met sloop. De eigenaar protesteerde hier echter heftig tegen en liet een gedrukte protestbrief verspreiden waarvoor hij als voorkant het titelblad gebruikte van de hiervoor genoemde in druk uitgegeven verdediging uit Dit leidde er uiteindelijk toe dat de Commanderie gespaard werd en dat er plannen werden gemaakt voor een grondige restauratie. Hiervoor was het wel nodig dat er een nuttige bestemming voor het complex gevonden werd. In 1962 werd besloten om de Commanderie de functie te geven van sociëteit van de Nijmeegse studentenvereniging Roland. Vanwege gebrek aan voldoende financiële middelen is de sociëteit er nooit gekomen. Bronnen: - Lemmens, G.Th.: De commanderie van st. jan van 1196 tot 1974, Nijmegen Beresteyn, E.A. van: Geschiedenis der Johanniter-Orde in Nederland tot 1795, Den Haag

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (1)

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (1) De Johanni(e)ter Orde in Nederland (1) Tom Versélewel de Witt Hamer Op tal van plaatsen in Nederland zijn uit een rijk verleden - nog restanten te vinden van de Johanniter Orde. De Johannieters (met ie

Nadere informatie

De Waalse gemeenten in Nederland

De Waalse gemeenten in Nederland De Waalse gemeenten in Nederland Nederland kent hervormde gemeenten die een vreemde taal als voertaal hebben: het Frans. Dit opvallende fenomeen valt alleen met behulp van de geschiedenis te verklaren.

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Liefdesgesticht St. Joseph en de Zusters van Liefde in Haps.

Liefdesgesticht St. Joseph en de Zusters van Liefde in Haps. Liefdesgesticht St. Joseph en de Zusters van Liefde in Haps. Korte geschiedenis van het Liefdesgesticht St. Joseph en de Zusters van Liefde in Haps. Het Liefdesgesticht St. Joseph in Haps anno 1905. De

Nadere informatie

Kanunnikessen. Heilig Graf. Utrecht. verhaalt. Reguliere. van het. in Maarssen. bladzijden uit het. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/

Kanunnikessen. Heilig Graf. Utrecht. verhaalt. Reguliere. van het. in Maarssen. bladzijden uit het. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/ Utrecht verhaalt: Reguliere Kanunnikessen van het Heilig Graf in Maarssen bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt Kannunikessen v.h. Heilig Graf/Priorij Maarssen/ 11 november 2015/ # Reguliere Kanunnikessen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Sittard, dominicanen en Sint Rosa

Sittard, dominicanen en Sint Rosa Sint Rosa Sittard, dominicanen en Sint Rosa Wanneer de Amerikaanse dominicanessen naar Sittard komen, treden zij in de voetsporen van eerdere dominicanen en dominicanessen, die voor Sittard heel veel betekend

Nadere informatie

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Ruimtelijke context Achter het Clara Fey klooster bevindt zich een hellingbos, waarin een Lourdesgrot, een vervallen kapel, 14 kruiswegstaties

Nadere informatie

Julianadorp en de Willibrordkerk

Julianadorp en de Willibrordkerk De Petrus en Pauluskerk in oud Den Helder De Vredeskerk in de Schooten De Nicolaaskerk in Nieuw Den Helder De Willibrordkerk in Julianadorp Julianadorp en de Willibrordkerk KORTE GESCHIEDENIS VAN JULIANADORP

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart.

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Via de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Kennemerland zijn we in de gelegenheid gesteld om een rondleiding in de Sint Bavo Basiliek bij te

Nadere informatie

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Titel: Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Inleiding Oosterhout, strategisch gelegen tussen de A27, de A59 en de A16 heeft al een lange geschiedenis. Thans een bruisende stad met

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (2)

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (2) De Johanni(e)ter Orde in Nederland (2) Tom Versélewel de Witt Hamer In het maartnummer van Johanniternieuws ben ik met zevenmijlslaarzen door de historie van de Johanniter Orde gelopen als inleiding op

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

T00456. Inventaris van het archief van de Waalse. Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823

T00456. Inventaris van het archief van de Waalse. Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823 T00456 Inventaris van het archief van de Waalse Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823 T.L.H. van de Sande, 2010 H.J. Postema, september 2014 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 INVENTARIS... 5 1 STUKKEN VAN

Nadere informatie

3a. Denk opdracht- Wie ben ik?

3a. Denk opdracht- Wie ben ik? 3a. Denk opdracht- Wie ben ik? Instructie: Wie ben ik is een spel waarbij de kinderen gebruik maken van de hoofdpersonen uit de Opstand der Nederlanden: Johannes Calvijn, Angelus Merula, Willem van Oranje,

Nadere informatie

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren?

Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? Jonathan verslaat met de hulp van God de Filistijnen. Wie kreeg van God de ingeving om de Filistijnen een lesje te leren? 1 Samuel 14:1, eerste deel 1 Op een dag gebeurde het dat Jonathan, de zoon van

Nadere informatie

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelroute van ongeveer een uur en een kwartier. Van de Ontmoetingskerk naar de voormalige Evangelische Gemeente Eben Haëzer Vanuit

Nadere informatie

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en vandaag 6 km extra heeft moeten afleggen. Saint Ferme

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Mr. P.H.A.M. Peters Hoff van Hollantlaan 5 Postbus 230 5240 AE Rosmalen Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Geachte heer Peters, Bij brief van 12 november

Nadere informatie

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (5)

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (5) De Johanni(e)ter Orde in Nederland (5) Tom Versélewel de Witt Hamer De stichtingsdatum van de commanderij Haarlem is exact bekend: 17 juli 1310. Op die dag stelde Gerard van Tetterode, kanunnik van het

Nadere informatie

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen!

PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! PINKSTEREN DRIE: Bokkie kopen! Met PINKSTEREN hebben we in Nederland altijd vrij! Er is een 1 e Pinksterdag, een 2 e Pinksterdag. En in Purmerend (en omgeving) hebben we zelfs een 3 e Pinksterdag. Op deze

Nadere informatie

De wapenschilden van Cuijk en Grave

De wapenschilden van Cuijk en Grave De wapenschilden van Cuijk en Grave Het wapenschild van de familie van Cuyck Aernt Van Buchel reproduceerde in zijn Monumenta drie verschillende wapenschilden van de van Cuycks 1 : In goud twee dwarsbalken

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M TOEGANGSNUMMER 503 INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK VOOR 1971 STICHTING WOONWAGENLIEFDEWERK VAN DE SINT VINCENTIUSVERENINGING 1953-1985

Nadere informatie

Open Monumentendagen 2011. Nieuw gebruik Oud gebouw

Open Monumentendagen 2011. Nieuw gebruik Oud gebouw Open Monumentendagen 2011. Nieuw gebruik Oud gebouw Het thema van de 25e Open Monumentendag is Nieuw gebruik - Oud gebouw en gaat over herbestemming van o.a. monumenten. De zorg voor monumenten is steeds

Nadere informatie

in Brussel? In de 14 de eeuw bestond België nog niet.

in Brussel? In de 14 de eeuw bestond België nog niet. Wie heeft de macht in Brussel? 1 Antwerpen Gent 9 2 Brussel Luik 3 4 Namen 5 6 7 8 In de 14 de eeuw bestond België nog niet. Kleur elk van de gebieden op deze kaart en raad de titel van de verschillende

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

De middeleeuwen. het jaar 1018. in Vlaardingen zoeken ze ruzie

De middeleeuwen. het jaar 1018. in Vlaardingen zoeken ze ruzie De middeleeuwen het jaar 1018 in Vlaardingen zoeken ze ruzie een korte, maar hevige strijd volgt precies 1000 jaar later, dagen ze ons opnieuw uit! Tiel rond het jaar 1000 Tiel maakt rond het jaar 1000

Nadere informatie

Rhenen binnenstad. Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30

Rhenen binnenstad. Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30 Rhenen binnenstad Een wederopbouwgebied van nationaal belang 04 / 30 In de verdeling van de [ ] architecten werd in theorie het uiterste gedaan om te zorgen dat het straatbeeld, in overeenstemming met

Nadere informatie

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië

1 Friesland 2 Stad en Lande 3 Drenthe 4 Overijssel 5 Gelre 6 Limburg 7 Sticht 8 Holland 9 Zeeland 10 Brabant 11 Vlaanderen 12 Artesië Werkblad Ω Hoe Nederland ontstond Ω Les : Nederland nu en toen Rond 500 krijgt ons land de naam de Lage Landen of de Nederlanden. Ons land ligt namelijk erg laag. Het gebied is zo groot als Nederland,

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Herman COSIJNS, Adjunct van Mgr De Kesel INLEIDING De problematiek van de sociale huisvesting enerzijds en de wens van de Kerk om mee te werken

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

De Bredase huisarts T. Gori en de predikant ds. Berkelbach van der Sprenkel uitten de wens

De Bredase huisarts T. Gori en de predikant ds. Berkelbach van der Sprenkel uitten de wens Het begon in 1819. Op initiatief van drie vooraanstaande katholieken uit Breda, Mr. L. Ingenhousz, Mr. F.J. Hoppenbrouwers en J.P. Eeltiens, werd een Stichting in het leven geroepen ten behoeve van noodlijdende

Nadere informatie

Boven in het pand bevinden zich twee platte gevelstenen. In een van de gevelstenen (boven de voordeur) is de tekst 'HUIZE LOUISE' gebeiteld.

Boven in het pand bevinden zich twee platte gevelstenen. In een van de gevelstenen (boven de voordeur) is de tekst 'HUIZE LOUISE' gebeiteld. Huize Louise. Inleiding. Vanuit het zuiden, even voorbij de Markt en de Protestante kerk in de Grotestraat, staat op de nummers 92 tot 94 een pand dat de naam draagt 'Huize Louise'. In dit pand waren eerder

Nadere informatie

In den naam Gods amen.

In den naam Gods amen. In den naam Gods amen. Albrecht, bij de gratie Gods, paltsgraaf op den Ryn, graaf van Henegouwen, Holland, Zeeland en heer van Friesland, allen die deze brief nu of in de toekomst zullen lezen saluut en

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen

Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen In de wereld, maar niet van de wereld Broeders en zusters, de Kerk is in de wereld, maar niet van de wereld. Immers, Jezus Christus zit aan de rechterhand

Nadere informatie

VOORBEELDEN VAN KERKELIJK GEBRUIK TOT HERBESTEMMING

VOORBEELDEN VAN KERKELIJK GEBRUIK TOT HERBESTEMMING VOORBEELDEN VAN KERKELIJK GEBRUIK TOT HERBESTEMMING DE KRIJTBERG Amsterdam Bouwjaar: 1881-1883 Architect: A. Tepe Gebruik: RK St.-FranciscusXaveriuskerk ) Oude of Pelgrimvaderskerk Rotterdam-Delfshaven

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950

Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950 Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950 De verzamelaar en samensteller Hartman Sannes... 2 Schoolmeesters in Friesland; het materiaal... 3 Bronnen... 4 Aard van het materiaal... 5 Verantwoording... 6 De

Nadere informatie

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600.

De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. De nieuwe tijd. Gemaakt door: Imke, Guusje en Miika. In de tijd van de ontdekkers en hervormers 1500 tot 1600. Les 1: Miika. De tijd van Maarten Luther. Eeuwenlang kenden mensen in West-Europa alleen de

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Het sociale gezicht van de stad. Helma Seelen

Het sociale gezicht van de stad. Helma Seelen Het sociale gezicht van de stad. Helma Seelen Inleiding Met heel veel plezier heb ik deelgenomen aan de cursus Dordtologie. Ik woon alweer een tijd in Dordrecht en weet nog toen wij hier kwamen wonen hoe

Nadere informatie

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de stad in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat, de mensen staan allemaal op straat. De volgende

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (12)

De Johanni(e)ter Orde in Nederland (12) De Johanni(e)ter Orde in Nederland (12) Tom Versélewel de Witt Hamer De commanderij Wemeldinge is waarschijnlijk kort voor het jaar 1400 in het bezit van de Johannieter Orde gekomen. Een eerste vermelding

Nadere informatie

INVENTARIS VAN HET BISSCHOPPELIJK ARCHIEF VAN BRUGGE

INVENTARIS VAN HET BISSCHOPPELIJK ARCHIEF VAN BRUGGE INVENTARIS VAN HET BISSCHOPPELIJK ARCHIEF VAN BRUGGE Boudewijn Janssens de Bisthoven Christian de Backer Reeks B: Inventarissen van archieven niet bewaard op het KADOC nr. 6. Kadoc, Leuven, 1984. INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658.

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658. 2. Huidige kasteel Anders dan in het verleden vaak gedacht is, heeft het kasteel van Helmond een eeuwenlange bouwgeschiedenis gekend. Begonnen in het tweede kwart van de veertiende eeuw (ca. 1325) werd

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Voorouders en onderscheidingen. Hoe kunnen gedragen onderscheidingen helpen bij het onderzoek naar voorouders?

Voorouders en onderscheidingen. Hoe kunnen gedragen onderscheidingen helpen bij het onderzoek naar voorouders? Voorouders en onderscheidingen Hoe kunnen gedragen onderscheidingen helpen bij het onderzoek naar voorouders? Programma Inleiding in de faleristiek Genealogie en faleristiek Vragen - Definitievraagstuk

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder

Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder Vóór 1829 werden welgestelde burgers en inwoners van Kampen begraven in de kerken die de stad rijk was. Minder gegoeden

Nadere informatie

Begraafplaats Sint Pieter bij Maastricht.

Begraafplaats Sint Pieter bij Maastricht. Voormalig Carmelitessenklooster aan de Bleekerij te Sint Pieter bij Maastricht. In de jaren 1977-1978 werd dit klooster gesloopt ten behoeve van de bouw van de Parkresidentie ten zuiden van de Kennedybrug.

Nadere informatie

en nog andere straten moest nog worden aangelegd.

en nog andere straten moest nog worden aangelegd. In de Belle Epoque had de Brabantstraat en de Brabantdam. De Brabantstraat liep van de Vogelmarkt tot aan het François Laurentplein. Deze straat is een van de oudste van Gent want werd reeds vermeld in

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 1168 Archiefnaam: POUD Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Archivalia van persoon Datering: 1935-1989

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 1168 Archiefnaam: POUD Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Archivalia van persoon Datering: 1935-1989 Plaatsingslijst Archivalia C. Pouderoijen Archiefnummer: 1168 Archiefnaam: POUD Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Archivalia van persoon Datering: 1935-1989 Katholiek Documentatie Centrum 2015

Nadere informatie

Gerechtsbestuur Schalkwijk, 1685-1810 (105)

Gerechtsbestuur Schalkwijk, 1685-1810 (105) NT00105_16 Nadere Toegang op inv. nr 16 uit het archief van het Gerechtsbestuur Schalkwijk, 1685-1810 (105) H.J. Postema November 2014 Inleiding Dit document bevat regesten van de processen die voor het

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

6. Bij brief van 4 mei 2004 gaf het LBIO een incasso- en executieopdracht aan de deurwaarder.

6. Bij brief van 4 mei 2004 gaf het LBIO een incasso- en executieopdracht aan de deurwaarder. Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt erover dat het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (verder: het LBIO) de invordering van de door hem verschuldigde alimentatie op 4 mei 2004 heeft overgedragen

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

Fotoquiz Theo Bakkers Domein 2015

Fotoquiz Theo Bakkers Domein 2015 dat heette dan geen klooster. Begijnen legden een eenvoudige gelofte van kuisheid af en ze konden daarna gaan en staan waar ze wilden. Ze konden bezittingen hebben en mochten die ook behouden. Ze verlieten

Nadere informatie

Inventaris van de registers van Nummerbewijzen (Kentekens), uitgegeven door de Provincie Zuid- Holland, 1906-1950

Inventaris van de registers van Nummerbewijzen (Kentekens), uitgegeven door de Provincie Zuid- Holland, 1906-1950 Nummer archiefinventaris: 3.02.41 Inventaris van de registers van Nummerbewijzen (Kentekens), uitgegeven door de Provincie Zuid- Holland, 1906-1950 Auteur: onbekend Nationaal Archief, Den Haag 2002 Copyright:

Nadere informatie

Beleidsplan begraafplaatsen 2010 van de Parochie HH. Twaalf Apostelen.

Beleidsplan begraafplaatsen 2010 van de Parochie HH. Twaalf Apostelen. Beleidsplan begraafplaatsen 2010 van de Parochie HH. Twaalf Apostelen. 1. Inleiding De parochie HH. Twaalf Apostelen is per 1 januari 2010 ontstaan uit een samenvoeging van 12 parochies met 13 kerken in

Nadere informatie

Jaarverslag 1949. Stichting Het Nederlands Belastingmuseum"

Jaarverslag 1949. Stichting Het Nederlands Belastingmuseum Jaarverslag 1949 /'2 - a -icy y// 3' Stichting Het Nederlands Belastingmuseum" E 17 Directeur: Prof. Dr J. van der Poel, Conservator voor het fiscaal zegel: C. Eeltjes, Geestbrugweg 114, Rijswijk. Archivaris:

Nadere informatie

De basiliek van St.Jan

De basiliek van St.Jan Inleiding Zoals het een echte kerk betaamt is de toren van de basiliek St.Jan al van heinde en verre zichtbaar. Een torenhoge baken voor de reiziger van vroeger, die al van verre de ligging van Oosterhout

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Levend Water groep 7 2 Bijbelrooster

Levend Water groep 7 2 Bijbelrooster BIJBELROOSTER GROEP 7 HOOFDSTUK 1 MET HEEL JE HART Dag 1 Het beloofde land Rechters 1 3 : 6 Dag 2 En ze dienden de Baäls Rechters 3 : 7 41 Dag 3 Vrouwen in dienst van de Heer Rechters 4 & 5 Dag 4 Met heel

Nadere informatie

Middelburgs glas Door Rijk-Jan Koppejan

Middelburgs glas Door Rijk-Jan Koppejan Middelburgs glas Door Rijk-Jan Koppejan In 1608 werd in Middelburg de telescoop uitgevonden door Hans Lipperhey. Hij beschikte niet alleen over de juiste slijptechnieken, hij had ook de beschikking over

Nadere informatie

ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum

ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum ARION een Griekse mythologische figuur als fameuze springbron in de tuinen van het Huys Ootmarsum ARION. ets van Albrecht Dürer Tekening Koepeltuin Huys Ootmarsum door Schoenmaker. 1723.Rijksarchief Zwolle

Nadere informatie

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk De betekenis van de gilden in vroegere tijden. De gilden hebben een eeuwenoude traditie. Zij waren verspreid over vele landstreken van West- en Noord-Europa.

Nadere informatie