Tussen de regels door. Wat weten wel en niet misbruikte kinderen van 3 tot en met 6 jaar over seksualiteit?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tussen de regels door. Wat weten wel en niet misbruikte kinderen van 3 tot en met 6 jaar over seksualiteit?"

Transcriptie

1 Tussen de regels door. Wat weten wel en niet misbruikte kinderen van 3 tot en met 6 jaar over seksualiteit? Mevr. Dr. S.N. Brilleslijper-Kater Deze bijdrage is gebaseerd op de Nederlandse samenvatting in een in 2005 verschenen dissertatie: Brilleslijper-Kater, S.N. (2005). Beyond words: Between-group differences in the ways sexually abused and nonabused preschool children reveal sexual knowledge. Enschede: Febodruk BV. In mijn dissertatie ben ik op zoek gegaan naar de mogelijkheden van goede diagnostiek van seksueel misbruik bij jonge kinderen. De noodzaak hiertoe kan wellicht het best geïllustreerd worden aan het gegeven dat in de afgelopen jaren steeds duidelijker is geworden dat een groot aantal, met name ook heel jonge kinderen, slachtoffer is (geweest) van seksueel misbruik. Uit onderzoek blijkt 25% tot 35% van de slachtoffers van seksueel misbruik jonger dan zeven jaar te zijn. Omdat het echter moeilijk is om juist bij jonge kinderen seksueel misbruik te onderkennen is het aannemelijk dat deze percentages in werkelijkheid hoger liggen. Noodzakelijk bij het kunnen c.q. willen herkennen van seksueel misbruik is in eerste instantie de bereidheid te accepteren dat het bestaat om zich er vervolgens voor te willen openstellen. Daarnaast dient men in staat te zijn signalen van slachtoffers van seksueel misbruik te herkennen hetgeen, vooral wanneer het jonge kinderen betreft, niet zo eenvoudig is. Vooral jonge kinderen gaat het moeizaam af te praten over wat er met hen gebeurd is. Dit komt allereerst doordat het jonge kinderen nog ontbreekt aan verbale mogelijkheden die nodig zijn om over het gebeurde te praten. Bovendien is het moeilijk om over een ervaring te spreken die je niet goed begrijpt. Ook praten kinderen moeilijk over hun ervaringen met seksueel misbruik omdat ze bang zijn niet geloofd te worden en niet weten waar ze met hun hulpvraag terecht moeten, of zelfs volledig het vertrouwen in volwassenen kwijt zijn. Daarnaast worden kinderen door de dader bijna altijd gedwongen tot geheimhouding. Bovendien verloopt het proces van seksueel misbruik meestal heel geleidelijk. Via technieken als isoleren, vertrouwen winnen, bevoorrechten en geheimhouding afdwingen manoeuvreert de pleger het kind in een positie waarin het zich medeverantwoordelijk gaat voelen voor het misbruik. Op het moment dat het kind zich gaat realiseren dat er iets gebeurt wat het niet leuk vindt, zijn gevoelens van medeplichtigheid en schuldgevoel al in gang gezet. De onmondigheid van jonge kinderen leidt ertoe dat zij voor ingrijpen in de situatie afhankelijk zijn van de deskundigheid van volwassenen.

2 Goede diagnostiek is voor het bevestigen van het vermoeden van seksueel misbruik dus essentieel. Het verkrijgen van zoveel mogelijk, betrouwbare informatie heeft hierbij de prioriteit. Dit is evenwel niet eenvoudig. Vooral daar waar het gaat om jonge kinderen wordt voor zover kinderen al over het gebeurde kunnen/willen praten- de betrouwbaarheid van wat kinderen vertellen veelal betwijfeld en zijn andere verklaringen meestal slechts uit de tweede hand te verkrijgen. Dit maakt zowel het bevestigen van het vermoeden van seksueel misbruik, als ook het herkennen en vervolgens helpen van misbruikte kinderen heel moeilijk. Bovendien vertonen seksueel misbruikte kinderen lang niet altijd fysieke verschijnselen. Het is zelfs zo dat er bij minder dan 5 à 10% sprake is van fysieke verschijnselen en vaak zijn deze beperkt tot de eerste 24 uur na het plaatsvinden van het seksuele contact. Het spreekt vanzelf dat er hierdoor veel bewijsmateriaal verloren gaat. Van belang bij diagnostiek ten aanzien van een vermoeden van seksueel misbruik is het nauwkeurig in kaart brengen van die signalen en symptomen die aanleiding zijn geweest om het vermoeden te formuleren. Uit de literatuur blijkt dat er een grote verscheidenheid bestaat aan signalen en symptomen die, in meerdere of mindere mate, zouden kunnen samenhangen met mogelijk seksueel misbruik, maar niet specifiek hiervoor zijn en evengoed het gevolg kunnen zijn van andere zaken dan seksueel misbruik. Deze beperkingen voor ogen houdend is gezocht naar die factoren die als meest indicatief signaal bij seksueel misbruik zouden kunnen worden beschouwd en als zodanig kunnen worden getoetst. In hoofdstuk 2 is een literatuurstudie gedaan, waarbij gebleken is dat kennis over seksualiteit bij jonge kinderen wellicht tot deze bepalende factoren kan worden gerekend. De gedachtegang achter deze hypothese is geweest dat in de literatuur tot op heden het Post Traumatisch Stress Syndroom (PTSS) en afwijkend seksueel gedrag als meest indicatieve signalen voor seksueel misbruik worden gezien. Met afwijkend seksueel gedrag wordt doorgaans gedoeld op pre-occupaties met seksualiteit in spel en fantasie die ongewoon zijn voor de leeftijd van het kind. Echter, een goede diagnose van PTSS is moeilijk bij jonge kinderen. Bovendien is het de vraag in hoeverre afwijkend seksueel gedrag wel echt als meest indicatieve signaal moet worden gezien. Veel seksueel misbruikte kinderen vertonen namelijk geen afwijkend seksueel gedrag en omgekeerd kunnen ook nietmisbruikte kinderen afwijkend seksueel gedrag vertonen. Bovendien komt afwijkend seksueel gedrag ook voor bij kinderen die fysiek zijn mishandeld en bij verwaarloosde kinderen. Ook afwijkend seksueel gedrag is dus niet specifiek.

3 Heel anders is het echter met seksuele kennis bij jonge kinderen gesteld. De ervaring van seksueel misbruik leidt bij jonge kinderen tot kennis die niet past bij hun leeftijd. Anders gezegd: niet alle seksueel misbruikte kinderen vertonen afwijkend seksueel gedrag, maar ze hebben allemaal wel voor hun leeftijd afwijkende seksuele kennis opgedaan. Vandaar de veronderstelling dat seksuele kennis die gezien de leeftijd van een kind ongewoon is indicatief is voor ervaringen met seksualiteit die ook ongewoon zijn voor de leeftijd van het kind. Afwijkende seksuele kennis zou dus een specifieker signaal moeten zijn dan afwijkend seksueel gedrag. De hypothese die aan dit onderzoek ten grondslag ligt is daarom de veronderstelling dat er bij seksueel misbruikte kinderen meer dan bij niet seksueel misbruikte kinderen sprake is van afwijkende seksuele kennis. Ook in praktisch opzicht levert onderzoek naar afwijkende seksuele kennis meer op dan naar afwijkend seksueel gedrag. Voor het meten van gedrag bij kinderen is men altijd afhankelijk van observaties van derden (bij jonge kinderen meestal de ouders). Kennis kan echter direct in een interviewsetting met het kind zelf gemeten worden en is daarom objectiever meetbaar. Bovendien moet bij onderzoek naar seksueel misbruik altijd rekening gehouden worden met verschillende variabelen die te maken hebben met het misbruik, zoals: de duur van het misbruik, de relatie van het kind met de pleger en de reacties in de huiselijke omgeving naar aanleiding van het naar voren komen van het misbruik. Kennis is veel minder afhankelijk van dergelijke variabelen dan gedrag en vertroebelt dus in veel mindere mate de uiteindelijke resultaten. Naar aanleiding van genoemde hypothese ontstond de vraag hoe vastgesteld kan worden wat afwijkende ofwel niet leeftijdsadequate kennis over seksualiteit is. Om dit te kunnen bepalen dient eerst te worden nagegaan wat normale ofwel leeftijdsadequate kennis van seksualiteit eigelijk is. De eerste vraagstelling van luidde dan ook: Wat weten jonge kinderen over seksualiteit? Dit onderzoek wordt beschreven in hoofdstuk 3. Voor dit onderzoek werden 63 niet seksueel misbruikte kinderen van 2 tot en met 6 jaar gerekruteerd via 2 kinderdagverblijven (waarvan 1 met na-schoolse opvang) uit Amsterdam en een school uit Voorschoten. Deelname aan het onderzoek vond uitsluitend na toestemming van de ouders en/of verzorgers plaats. Rond geen van deze kinderen had ooit een vermoeden van seksueel misbruik bestaan en door de ouders werd gesteld dat hun kind nimmer iets dergelijks ervaren

4 had. De kinderen hadden allen minimaal een gemiddeld intelligentieniveau (gemeten met het Gross-Vormbord) en een goede woordenschat (Peabody Picture Vocabulary Test). Het bleek dat de ouders die toestemming gaven voor het onderzoek voornamelijk hoog opgeleid en autochtoon waren en niet behoorden tot een bepaalde geloofsgemeenschap. Elk kind werd afzonderlijk in 'schooltijd' door de onderzoekster gedurende ongeveer 20 minuten geïnterviewd. Tijdens de interviews van ongeveer een half uur werd gebruik gemaakt van platen, oorspronkelijk ontwikkeld door Volbert & Homburg (1996), om de kennis van seksualiteit te meten. De platen bevatten de volgende thema s: Lichamelijke verschillen tussen jongens en meisjes, geslachtsidentiteit en genitaliën en hun functies, voortplanting, zwangerschap, geboorte, seksueel gedrag van volwassenen en grenzen tussen lichamelijke intimiteit en seksuele handelingen De reden dat we hebben gekozen voor het interviewen met behulp van platen is dat jonge kinderen beter reageren op concrete stimuli. Om een inschatting te krijgen van het cognitieve niveau werd het Gross-Vorm bord gebruikt. De Peabody Picture Vocabulary Test (PPVT) werd gebruikt om de passieve woordenschat in te schatten. De gemiddelde resultaten op deze testen waren dusdanig dat gezegd kon worden dat de resultaten van de interviews niet beïnvloed waren door een gebrek aan intelligentie of woordenschat. Het onderzoek werd gehouden aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst per plaat. Alle interviews werden op video opgenomen en naderhand, zowel door de interviewer als door een onafhankelijke derde, gescoord (Cohens kappa varieerde van.641 tot 1.00, met een gemiddelde van.900.). Voor enige achtergrondinformatie over de thuissituatie en normen en waarden ten aanzien van seksualiteit in het gezin van de kinderen werd door alle ouders een vragenlijst ingevuld. De uitkomst van het onderzoek was dat jonge kinderen van 2 tot en met 6 jaar slechts zeer geringe kennis bezitten over seksualiteit. Hun kennis blijft beperkt tot de basiskennis van sekseverschillen, geslachtsidentiteit, primaire geslachtsdelen en de (niet-seksuele) functies van de genitaliën. Vanaf de leeftijd van ongeveer 5 jaar weten zij soms iets te vertellen over de technische kant van de bevruchting (zaadje en/of eitje), maar ook dan hebben zij geen duidelijk beeld van het voortplantingsproces. Normaliter, dat wil zeggen in geval van minimaal een gemiddeld intelligentieniveau en zonder ervaring met seksueel misbruik, reageren kinderen open en onbevangen op de voor het onderzoek gebruikte, voor hen

5 gewone, onschuldige, platen. Ze zien er niets meer in dan hetgeen vanuit hun eigen belevingswereld valt te verklaren. Ligt de geringe kennis van jonge kinderen inzake seksualiteit cognitief gezien aan het ontbreken van een referentiekader, op het emotionele vlak is het ontbreken van seksuele begeerte en verlangen de reden waarom kinderen geen weet hebben van volwassen seksualiteit. Jonge en prepuberale kinderen zijn nog niet in staat zijn tot seksuele begeerte, hun hormonale huishouden laat dat simpelweg nog niet toe. Het verschil in de beleving van seksualiteit tussen kinderen en volwassenen impliceert dat kinderen normaliter niet op de hoogte kunnen zijn van volwassen seksualiteit. Na de vaststelling van wat bij jonge kinderen als normale (leeftijdsadequate) kennis van seksualiteit beschouwd kan worden was de volgende stap na te gaan wat de verschillen tussen deze normale kennis van niet misbruikte kinderen en de kennis van seksueel misbruikte kinderen zijn. De tweede vraagstelling van het onderzoek: zijn er verschillen in kennis over seksualiteit tussen wel en niet seksueel misbruikte kinderen van drie 1 tot en met zes jaar? staat beschreven in hoofdstuk 4. Hierin werd de kennis van 99 niet misbruikte kinderen vergeleken met die van 34 seksueel misbruikte kinderen. Het vinden van een onderzoeksgroep was, zowel voor wat betreft de wel- als de niet misbruikte kinderen, niet eenvoudig. Uiteindelijk bleek dat de open aanpak - waarbij de hele gang van zaken en de doelstelling van het onderzoek met de ouders werd besproken, alle instrumenten aan de ouders werden vertoond, en waarbij ook aan de ouders werd beloofd dat zij de videoband van hun eigen kind mochten zien- het beste resultaat opleverde. De niet misbruikte kinderen werden wederom gerekruteerd vanuit kinderdagverblijven, scholen en naschoolse opvang en de ouders die toestemming gaven voor het onderzoek bleken opnieuw vooral hoog opgeleid, autochtoon en niet behorend tot een bepaalde geloofsgemeenschap. De groep misbruikte kinderen werd vooral verkregen via kinderartsen, Medisch Kleuter dagverblijven, psychologen en andere deskundigen. De meeste plegers van het misbruik waren familieleden van het kind, het merendeel de biologische vader. Voor alle plegers gold, zoals verwacht gezien de vrijwillige participatie aan het onderzoek, dat zij niet (meer) deel uitmaakten van het gezin van het kind. Het misbruik vond voor het overgrote deel van de kinderen minder dan een jaar voordat het aan het onderzoek meedeed plaats. 1 Omdat de tweejarigen (enerzijds door verbale moeilijkheden en anderzijds doordat ze echt minder wisten) duidelijk bleken af te wijken van de andere leeftijdsgroepen is besloten in het hier beoogde onderzoek de tweejarigen buiten beschouwing te laten.

6 Voor dit onderzoek werd dezelfde onderzoeksmethode gehanteerd als die welke gebruikt werd voor het onderzoek uit hoofdstuk 3. De uitkomst van dit onderzoek bevestigde dat jonge kinderen slechts zeer geringe kennis bezitten over seksualiteit. Hun kennis blijft beperkt tot de basiskennis van sekseverschillen, geslachtsidentiteit en de (niet seksuele) functies van de genitaliën. De niet misbruikte kinderen reageerden open en onbevangen en spraken vanuit hun eigen belevingswereld. Daarentegen bleek dat de seksueel misbruikte kinderen veelal niet zo open en onbevangen reageerden. In eerste instantie leken zij juist over minder kennis te beschikken. Uit nadere analyse van de videobanden bleek dat kennis werd achtergehouden en dat hun antwoorden wel degelijk afweken. Ze bleken terughoudender in het uiten van hun kennis. Uit de video-opnamen van de interviews bleek dat deze terughoudendheid zich vooral vertaalde in non-verbaal emotioneel gedrag waarvoor nog sterker dan voor de afwijkende antwoorden gold dat misbruikte kinderen anders (afwijkend) reageerden dan niet misbruikte kinderen. Ze waren veel gereserveerder, minder open en minder onbevangen. Het feit dat de misbruikte kinderen bij een eerste interpretatie minder seksuele kennis dan de niet misbruikte kinderen toonden wil dus niet zeggen dat ze ook daadwerkelijk minder kennis hadden. Het toont slechts dat hun antwoorden afweken van wat normaal was en daarom ook niet als normale kennis herkenbaar was. Met andere woorden: het gehanteerde scoringsformulier gaf geen mogelijkheid de afwijkende reacties van de misbruikte kinderen te registreren. De conclusie van het onderzoek was dan ook dat het er niet zozeer om gaat wát kinderen precies zeggen, maar meer hóe ze het zeggen en in welke context. Omdat het non-verbale emotionele gedrag en de verbale uitingen van de kinderen niet direct zichtbaar werden in het getoonde kennisniveau werd een aanvullende hypothese opgesteld om deze te bevestigen in twee aanvullende onderzoeken naar 1. de non-verbaal emotionele gedragingen die de kinderen tijdens de interviews lieten zien (hoofdstuk 5) en 2. de precieze antwoorden van de kinderen vooral daar waar deze in eerste instantie onjuist of niet relevant leken te zijn (hoofdstuk 6). Voor het onderzoek naar de non-verbaal emotionele gedragingen (hoofdstuk 5) werden de volgende vraagstellingen geformuleerd: 1. Zijn er verschillen in non-verbaal emotioneel gedrag tussen wel- en niet seksueel misbruikte kinderen van 3 tot en met 6 jaar bij een interview over seksuele kennis en 2. Zo ja, wat zijn dan die verschillen. Hiertoe werden alle 34 videobanden van de misbruikte kinderen uit het in hoofdstuk 4 beschreven onderzoek en 44 videobanden uit het bestand van de niet misbruikte kinderen aselect getrokken. Non-verbaal emotioneel gedrag werd gemeten aan de

7 hand van een voor dit onderzoek ontwikkelde lijst van 34 non-verbaal emotionele gedragingen. Voor elke plaat werd zowel door de onderzoeker als ook door een onafhankelijke persoon (Spearman Brown.98) gecheckt of een bepaalde gedraging op de lijst voorkwam, vooropgesteld dat deze paste in de criteria van de handleiding die eveneens speciaal voor dit onderzoek werd ontwikkeld. Voor de studie naar de afwijkende antwoorden (hoofdstuk 6) werden twee invalshoeken gekozen: 1. de taal die kinderen gebruiken om de functies van de genitaliën uit te leggen en 2. terminologieën van kinderen om seksuele activiteiten aan te duiden. Hiertoe werden 48 videobanden aselect getrokken uit het bestand van het in hoofdstuk 4 beschreven onderzoek; 24 uit beide groepen, gematched op leeftijd en sekse. De taal die kinderen gebruiken om de functies van de genitaliën uit te leggen (invalshoek 1) werd gemeten aan de hand van de antwoorden die de kinderen gaven op de vraag naar de functies van de genitaliën. Het bleek dat zowel voor het mannelijke- als het vrouwelijke geslachtsdeel geen enkel niet misbruikt kind een 0 (geen of niet relevant antwoord), terwijl 38% van de misbruikte kinderen voor het mannelijk- en 42% van de misbruikte kinderen voor het vrouwelijk geslachtsdeel een 0 scoorde. Deze bevinding leidde tot een verdere analyse van de precieze antwoorden die onder die 0 gescoord werden. Om inzicht te krijgen in de terminologieën die kinderen gebruiken om seksuele activiteiten aan te duiden gedurende het interview, werden de transcripties van alle 48 interviews door 2 codeurs blind geanalyseerd. Deze codeurs wisten dus niet of zij naar een band van een misbruikt- dan wel niet misbruikt kind keken. De codeurs bekeken per kind het gehele interview en schreven alle termen op die mogelijk indicatief zouden kunnen zijn voor seksueel misbruik. Opvallend was dat ook hier alle gevonden termen onder de 0-categorie gevonden werden. Vervolgens werden de gevonden termen gecategoriseerd volgens de indeling van seksueel misbruik die Cheung (1999) heeft ontwikkeld. Naast de termen die konden worden ondergebracht in Cheung s indeling vonden we in onze studie extra termen die verwezen naar verschillende aspecten van misbruik, zoals verwijzingen naar geweld en bedreiging en mogelijke consequenties van seksuele activiteiten. Dit bracht ons ertoe 9 categorieën toe te voegen. Uit deze vervolgonderzoeken kon worden geconcludeerd dat de misbruikte kinderen inderdaad meer non-verbaal emotioneel afwijkende gedragingen vertoonden tijdens

8 het interview dan de niet misbruikte kinderen. Met betrekking tot de taal van kinderen bleek dat misbruikte kinderen wel degelijk afwijkende kennis hadden, maar dat ze deze op een andere manier lieten blijken. Vooral die antwoorden die eerst als onjuist of niet relevant werden gescoord, bleken veel informatie te bevatten die zouden kunnen duiden op ervaringen van seksueel misbruik. Terugkomend op de hypothese dat onderzoek naar leeftijdsadequate seksuele kennis en afwijkingen hiervan meer indicatieve informatie oplevert dan andere parameters zoals seksueel gedrag, blijkt het uit deze dissertatie beschreven onderzoek dat seksuele kennis een goede indicator kan zijn om seksueel misbruik bij kinderen van 3 tot en met 7 jaar te onderkennen. Het is daarbij van belang in het oog te houden dat de wijze waarop een jonger seksueel misbruikt kind zich uitdrukt soms verhullend, maar toch zeer indicatief kan zijn en voorts dient men in het onderzoek van vermoedens van seksueel misbruik bij jonge kinderen aandacht te hebben voor non-verbaal emotioneel gedrag dat wijst op een sterke mate van bevangenheid op het domein van seksualiteit. Onderzoek hiervan bij grotere groepen, waarbij ook kinderen met andere ervaringen met kindermishandeling dan die met seksueel misbruik betrokken zouden moeten worden, zal nodig zijn om deze bevindingen op hun waarde te toetsen. Indien de resultaten van dergelijk onderzoek onze resultaten bevestigen bieden de uitkomsten ervan de mogelijkheid tot het zetten van een verdere stap in de ontwikkeling van gestandaardiseerde diagnostiek.

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Naam jeugdige: Geboortedatum: Sekse jeugdige: Man Vrouw Datum van invullen: Ingevuld door: Over dit instrument Dit instrument is een hulpmiddel

Nadere informatie

Het Zandkasteel bekeken

Het Zandkasteel bekeken { EMBED MSPhotoEd.3 } Het Zandkasteel bekeken Onderzoek naar kijkgedrag en de beleving van peuters (en van werkenden in de kinderopvang) met betrekking tot Het Zandkasteel In opdracht van Teleac/NOT STRIP

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals Gedragsproblemen komen veel voor onder kinderen en adolescenten. Als deze problemen ernstig zijn en zich herhaaldelijk voordoen, kunnen ze een negatieve invloed hebben op het dagelijks functioneren van

Nadere informatie

16. Statistische analyse Meldpunt

16. Statistische analyse Meldpunt 16. Statistische analyse Meldpunt Statistische analyse Meldpunt Inleiding In de periode 19 juli 2010 tot en met 16 maart 2012 ontving de commissie zevenhonderdeenenveertig meldingen van seksueel misbruik.

Nadere informatie

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Onderstaand protocol is opgesteld in verband met de wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die met ingang van 1 juli 2013 van kracht is geworden.

Nadere informatie

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Genderdysforie in kinderen: Oorzaken en Gevolgen Chapter ELEVEN De studies, beschreven in dit proefschrift, richten zich op vier thema s. De eerste hoofdstukken beschrijven twee

Nadere informatie

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 Gedurende de geschiedenis hebben verschillende factoren zoals slavernij, migratie, de katholieke kerk en multinationals zoals de Shell raffinaderij de gezinsstructuren

Nadere informatie

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Ronald van Bekkum (UWV), Harry Bierings en Robert de Vries In arbeidsmarktbeleid en in statistieken van het CBS wordt een duidelijk onderscheid gemaakt

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ. Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ. Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling HZ Het college van bestuur van de Stichting HZ University of Applied Sciences; Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Seksueel misbruik: een zeer complexe vorm van kindermishandeling

Seksueel misbruik: een zeer complexe vorm van kindermishandeling Seksueel misbruik: een zeer complexe vorm van kindermishandeling Seksueel misbruik heeft ernstige gevolgen voor de gehele ontwikkeling van het kind tot ver in de volwassenheid. Seksueel misbruikte kinderen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling In Nederland heeft 40% van de bevolking ooit te maken gehad met huiselijk geweld Jaarlijks 200.000 mensen in Nederland slachtoffer van huiselijk geweld In

Nadere informatie

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Inhoud Inhoud... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Voorwoord... 2 Enkele begrippen... 3 Stappenplan bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling...

Nadere informatie

Seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling

Seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling eigenaar : Manager Kinderopvang Pagina 1 van 8 Meldcode 3 Seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling Seksualiteit is een wezenlijk onderdeel van de ontwikkeling van jeugdigen naar volwassenheid.

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Geleding Besproken Besluitvorming Directeuren en GMR Jan-mrt 2011 April 2011 Directeuren en GMR Evaluatie mei 2012 Directeuren Evaluatie en update MO 5-3-2013 DB 26 maart 2013 Directeuren Evaluatie DB

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt;

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt; Inleiding Een Meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals goed te reageren bij signalen van dit soort geweld. Sinds 1 juli 2013 zijn beroepskrachten verplicht zo'n Meldcode

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participatie in vrijetijdsactiviteiten van kinderen en adolescenten met een lichamelijke beperking

Nadere informatie

De Wet meldcode Hoe zit het?

De Wet meldcode Hoe zit het? De Wet meldcode Hoe zit het? Het houdt niet vanzelf op November 2012 Sita Hoogland & Mirella Laan Gebruik deze gelegenheid om dat te zeggen wat je werkelijk wil zeggen, luister goed en heb respect voor

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Het bevoegd gezag van Pro-8 en SKOB overwegende: dat Pro-8/SKOB verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

Dr. Xavier M.H. Moonen

Dr. Xavier M.H. Moonen Dr. Xavier M.H. Moonen Orthopedagoog/GZ-psycholoog Bijzonder lector inclusie van mensen met een verstandelijke beperking Zuyd Hogeschool Docent en onderzoeker UvA in het bijzonder voor het vakgebied zorg

Nadere informatie

-dat de Pionier in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten bij deze stappen ondersteunt;

-dat de Pionier in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten bij deze stappen ondersteunt; Protocol meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling kindermishandeling aan het Steunpunt Huiselijk Geweld. De directie van de Pionier Locatie: OBS de Duinroos Floraronde 293, te Velserbroek + OBS

Nadere informatie

Hulp bij huiselijk geweld

Hulp bij huiselijk geweld Hulp bij huiselijk geweld Beter voor elkaar 2 Huiselijk geweld Wat is huiselijk geweld? Bij huiselijk geweld denk je al gauw aan een man die zijn vrouw of zijn kinderen slaat. Maar er zijn veel meer soorten

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Meldcode. Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Meldcode. Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Bij het opstellen van de meldcode voor Het Schip is, met toestemming, gebruik gemaakt van de meldcode van het Twents Carmel College in N.O. Twente. November

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling Versie februari 2012 Je huilde Logisch, je was nog zo klein En wat kon je anders Wanneer er niemand voor je kon zijn? Ik heb het geprobeerd Maar ik was

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Wat is misbruik en mishandeling? 3 Wat is huiselijk geweld? 4 Meldcode 5 Meldcode/Richtlijn 6 Wie gaat het gesprek voeren? 6 Mogelijke gevolgen Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit. - Gedragscode medewerkers. - Richtlijn Omgangsvormen SGL. - Huisregels WBC en AC. - Agressiebeleidsplan

Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit. - Gedragscode medewerkers. - Richtlijn Omgangsvormen SGL. - Huisregels WBC en AC. - Agressiebeleidsplan Titel Beleidsnotitie intimiteit en seksualiteit Samenhang met andere documenten - Gedragscode medewerkers - Richtlijn Omgangsvormen SGL - Huisregels WBC en AC - Agressiebeleidsplan - Beleidsnotitie Privacy

Nadere informatie

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO)

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO) Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO) Relatie ander beleid: Zorgkinderen Protocol seksueel misbruik door beroepskracht Route bij grensoverschrijdend gedrag tussen

Nadere informatie

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele

Nadere informatie

Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling Algemeen Sinds 1 juli 2013 zijn de zorgprofessionals van het Radboudumc verplicht de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te gebruiken bij vermoedens

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

MELDCODE HUISELIJK GEWELD

MELDCODE HUISELIJK GEWELD MELDCODE HUISELIJK GEWELD status Definitief 11 februari 2014 pagina 1 van 7 Het bevoegd gezag van SPO de Liemers; overwegende dat SPO De Liemers verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Notitie. Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik

Notitie. Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik Notitie Vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik Inhoud 1. Definitie van vermoeden seksueel grensoverschrijdend gedrag of seksueel misbruik 2. Seksueel misbruik: achtergrondinformatie

Nadere informatie

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast:

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast: Het bevoegd gezag van Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, overwegende, - dat Stichting Welzijnswerk Hoogeveen verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn cliënten en dat

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie...

Inhoud VII. 2 Integrale hulpverlening door gezinspolikliniek en gezinspsychiatrie... 7 2.1 Gezinspolikliniek... 8 2.2 Het vak gezinspsychiatrie... VII 1 KOPP/KVO-kinderen............................................................ 1 1.1 Indrukwekkende cijfers over KOPP/KVO-kinderen in Nederland..................... 2 1.2 Waarom KOPP/KVO-kinderen

Nadere informatie

Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen

Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen 1 Seksuele opvoeding bij kinderen met seksueel misbruik ervaringen Meer dan alleen voor het kind 2 Deze presentatie Seksueel misbruik, prevalentie en gevolgen Seksueel misbruik brengt bijzondere kennis

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Het bevoegd gezag van Stichting Tangent Overwegende dat Stichting Tangent verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Stappenplan voor het handelen bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van cbs Eben Haezer te Menaam, Overwegende

Nadere informatie

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO/gastouder)

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO/gastouder) Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO/gastouder) Relatie ander beleid: Zorgkinderen Route bij signalen van mogelijk geweld- of zedendelict door een collega jegens een

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen.

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Mishandeling en seksueel misbruik Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Alles over mishandeling en seksueel misbruik Hulplijn 1712 www.1712.be tel. 1712 Voor geweld, misbruik en kindermishandeling. Elke

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

Meldcode Cibap Vakschool

Meldcode Cibap Vakschool Meldcode Cibap Vakschool Breng de signalen in kaart Vraag advies aan BSS en eventueel het Steunpunt Veilig Thuis Bespreek de signalen met de student Weeg het risico op gevaar voor de student: terugkoppeling

Nadere informatie

2 7 m20k. Inspectie Jeugdzorg Ministerie van Vo/ks^ezondheid, We/zi/n en Sport. Provincie Zuid - Holland

2 7 m20k. Inspectie Jeugdzorg Ministerie van Vo/ks^ezondheid, We/zi/n en Sport. Provincie Zuid - Holland V Provincie Zuid - Holland 2 7 m20k Datum Ontvangst Inspectie Jeugdzorg Ministerie van Vo/ks^ezondheid, We/zi/n en Sport > Retouradres Postbus 483 3500 AL Utrecht College van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland

Nadere informatie

MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING september 2013 Meldcode uit het Friese Basismodel Uitvoering: Alie Hooijer, Coördinerend IB er Vastgesteld met instemming van de GMR op 14 november 2013

Nadere informatie

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN INHOUD Kwantitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Enquête Experiment Kwalitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Observatie Interview Kwaliteit van het onderzoek

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

De effectiviteit van de meldcode kindermishandeling in de kinderopvang

De effectiviteit van de meldcode kindermishandeling in de kinderopvang De effectiviteit van de meldcode kindermishandeling in de kinderopvang Een verkennend kwalitatief onderzoek naar het gebruik van de meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld in de kinderopvang regio

Nadere informatie

Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen. VSK Seminar NBB, 7 september 2013

Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen. VSK Seminar NBB, 7 september 2013 Seksuele intimidatie en andere ongewenste omgangsvormen VSK Seminar NBB, 7 september 2013 ? Petra Vervoort Vertrouwenscontactpersoon NBB Eigenaar van De Vertrouwenspersoon, gespecialiseerd in advies, begeleiding,

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

Onderzoek bij Meerwijck naar het klimaat op het gebied van seksuele ontwikkeling locatie Pieter Both

Onderzoek bij Meerwijck naar het klimaat op het gebied van seksuele ontwikkeling locatie Pieter Both Onderzoek bij Meerwijck naar het klimaat op het gebied van seksuele ontwikkeling locatie Pieter Both Inspectie jeugdzorg Utrecht, oktober 2007 2 Inspectie jeugdzorg Samenvatting Dit rapport bevat de resultaten

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van Stichting Het Assink Lyceum, Overwegende -verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Mishandeling

GO Jeugd 2008 Mishandeling GO Jeugd 2008 Mishandeling Samenvatting mishandeling Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 7% van de 12 t/m 18 jarigen in Fryslân geestelijk wordt mishandeld. Ook wordt 4% lichamelijk

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken.

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken. Hoofdstuk 1 Het beestje bij de naam Wat gebeurt er precies? In dit hoofdstuk wil ik graag stilstaan bij geweld en misbruik en wat het precies is. We hebben hier allemaal onze eigen ideeën over. Schelden,

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling.

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het bevoegd gezag van de Rehobothschool te Geldermalsen, overwegende dat de Rehobothschool te Geldermalsen verantwoordelijk is voor een

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, Atlas College, versie maart 2014 Het College van Bestuur van het Atlas College Overwegende - dat het Atlas College verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit

Nadere informatie

Veilig Thuis. Advies- en meldpunt voor Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Veilig Thuis. Advies- en meldpunt voor Huiselijk geweld en Kindermishandeling Veilig Thuis Advies- en meldpunt voor Huiselijk geweld en Kindermishandeling Veilig Thuis Huiselijk geweld en kindermishandeling komen vaak voor, op alle leeftijden en in alle culturen. Vaak gaat het om

Nadere informatie

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld meldprotocol Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld Meldprotocol Dit protocol beschrijft hoe je moet handelen bij situaties waarin sprake is van (vermoedens van) seksueel

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Gemeente Weert

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Gemeente Weert Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Gemeente Weert Het college van Burgemeesters en Wethouders van Weert overwegende: dat de gemeente Weert verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Introductie Dit proefschrift geeft het theoretische en experimentele werk weer rondom de auditieve en cognitieve mechanismen van het top-down herstel van gedegradeerde spraak. In het dagelijks

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

De civiele kamer van de Commissie van het Schadefonds Geweldsmisdrijven

De civiele kamer van de Commissie van het Schadefonds Geweldsmisdrijven Uitspraak De civiele kamer van de Commissie van het Schadefonds Geweldsmisdrijven Zaaknummer: ****** Datum uitspraak: 17 juli 2015 De civiele kamer van de Commissie van het Schadefonds Geweldsmisdrijven

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor ouders

Nieuwsbrief voor ouders Nieuwsbrief voor ouders De sociale ontwikkeling van kinderen Amsterdam, oktober 2012, jaargang 5, nr. 2 Universiteit van Amsterdam Beste ouders, Door middel van deze nieuwsbrief willen wij u op de hoogte

Nadere informatie

Kindspoor Fier Fryslân

Kindspoor Fier Fryslân Kindspoor Fier Fryslân Het kind centraal stellen Denken vanuit het perspectief van het kind Fier Fryslân is een expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheids- relaties 1 Wij

Nadere informatie

openbare Cees Wilkeshuisschool

openbare Cees Wilkeshuisschool openbare Cees Wilkeshuisschool Deventer 2013 Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Een meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een stappenplan dat gebruikt kan worden als er vermoedens

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Inhoud. plaatsbepaling en verklaringsmodel... 9. met een verstandelijke beperking... 27. Literatuur... 8. verstandelijke beperking...

Inhoud. plaatsbepaling en verklaringsmodel... 9. met een verstandelijke beperking... 27. Literatuur... 8. verstandelijke beperking... XIII Inhoud 1 Het handboek SOS Snelle Opvang bij Seksueel misbruik..................... 1 1.1 Doelgroep van het handboek SOS..................................................... 2 1.2 Het belang van het

Nadere informatie

Samenvatting, informatie en verwijzingen

Samenvatting, informatie en verwijzingen HAND-OUT Samenvatting, informatie en verwijzingen In deze handout vatten we de belangrijkste informatie uit de bijeenkomst over veilig jeugdwerk samen. Deze handout is niet uitputtend en in veel gevallen

Nadere informatie

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste.

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste. 6 Het is vies als twee jongens met elkaar vrijen Seksuele gezondheid van jonge allochtonen David Engelhard, Hanneke de Graaf, Jos Poelman, Bram Tuk Onderzoeksverantwoording De gemeten aspecten van de seksuele

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

Kinderen, ouderen en het huisverbod

Kinderen, ouderen en het huisverbod Een korte introductie Bureau voor beleidsonderzoek, advies en detachering Kinderen, ouderen en het huisverbod Alle relevante beleidsthema s, van arbeid, onderwijs en zorg tot criminaliteit & veiligheid

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf

Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen. Dr. Hanneke de Graaf Seks en Seksuele Risico s bij12 tot 25 jarigen Dr. Hanneke de Graaf Seks onder je 25e 2005 2012 Methode Werving via scholen en gemeenten; 3926 meisjes en 3915 jongens; 12-25 jaar (gemiddeld 18,4); Representatief

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het bevoegd gezag van Virenze 1 Overwegende dat de Virenze verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn

Nadere informatie