Nederlandse samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse samenvatting"

Transcriptie

1 147

2 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt wordt door roken. Patiënten met COPD hebben een abnormale ontstekingsreactie in de longen door het roken van sigaretten en inhalatie van schadelijke gassen. COPD bestaat uit 2 vormen: emfyseem (een verlies aan weefsel van de longblaasjes, waardoor de rek uit de long raakt en er minder goede opname van zuurstof en afgifte van koolzuur mogelijk is) en chronische bronchitis (een chronische ontsteking aan de luchtwegen waarbij dagelijks slijm opgehoest wordt). De voornaamste klachten van COPD patiënten zijn kortademigheid bij inspanning, hoesten en overmatige slijmproductie van de luchtwegen. Sommige patiënten hebben frequent periodes met een verergering van klachten, exacerbaties genoemd. De behandeling van COPD bestaat voornamelijk uit inhalatie van luchtwegverwijders, en bij patiënten die vaak een exacerbatie hebben, worden ontstekingsremmers in inhalatie vorm (inhalatie steroïden) voorgeschreven als dagelijkse behandeling. De luchtwegen van patiënten met COPD zijn gevoelig voor virale of bacteriële infecties en luchtverontreiniging. Bij blootstelling aan deze zaken kan een min of meer plotselinge verergering van klachten onstaan: een exacerbatie. Hierbij treedt een ontstekingsreacting op, die doorgaans wordt behandeld met ontstekingsremmers in tablet vorm: een prednisolon stootkuur. Daarnaast worden deze exacerbaties behandeld met maximaal gebruik van luchtwegverwijders. Exacerbaties vormen een belang aspect van COPD aangezien ze een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van leven van de patiënt, en de levensverwachting van patiënten wordt bekort. Voor de maatschappij zijn de kosten van de behandeling van exacerbaties aanzienlijk, zeker als de patiënten in een ziekenhuis opgenomen moeten worden. Daarom is het belangrijk deze exacerbaties te voorkomen, en als ze toch optreden ze dan zo effectief mogelijk te behandelen. De onderzoeksvraagstellingen in dit proefschrift In dit proefschrift zijn de resultaten van 2 klinische studies beschreven. De eerste is genaamd de Symbexco-studie, een onderzoek waarin werd bestudeerd of COPD exacerbaties met inhalator behandeld kunnen worden in plaats van met de prednisolon tabletten waar normaal mee wordt behandeld. Met behulp van de gegevens die we in dit onderzoek hebben verzameld hebben we de volgende onderwerpen onderzocht: Patiënten met COPD krijgen vaak een dagelijkse behandeling met ontstekingsremmers in inhalatievorm voorgeschreven. We 148

3 onderzochten de vraag: wat gebeurt er met de ontsteking en klachten van de luchtwegen van patiënten met COPD, wanneer de dagelijkse onderhoudstherapie met ontstekingsremmers wordt gestopt (hoofdstuk 3, hieronder samengevat onder Gevolgen stoppen van onderhoudstherapie met ontstekingsremmers)? Om informatie te krijgen over de ontsteking in de luchtwegen, vragen we deelnemers verneveld zout te inhaleren, zodat ze gemakkelijk slijm op hoesten. Bij sommige patiënten treedt hierbij een vernauwing van de luchtwegen op. We onderzochten de vraag of het veilig is om patiënten verneveld zout te laten inhaleren ook wanneer zij al een sterkere luchtwegvernauwing hebben tijdens een exacerbatie (hoofdstuk 4, hieronder samengevat onder Veiligheid inhalatie verneveld zout. Tijdens een verergering van luchtwegklachten bij patiënten met COPD wordt ook de ontsteking in de luchtwegen erger. We onderzochten welke kenmerken van de ontsteking verergeren, en of dit gerelateerd is aan de oorzaak van de exacerbatie (hoofdstuk 5, hieronder samengevat onder Verandering van luchtwegontsteking bij een COPD exacerbatie ). We onderzochten de vraag of het mogelijk is een exacerbatie van luchtwegklachten te behandelen met ontstekingsremmers per inhalatie in plaats van met prednisolon tabletten (ook wel stootkuur genoemd), waarvan bekend is dat er meer bijwerkingen zijn (hoofdstuk 6, hieronder samengevat onder: Resultaten behandeling Symbexco studie ). In de tweede studie werd onderzocht of het mogelijk is met een lage dosering ingeademd koolmonoxide de ontsteking in de luchtwegen van patiënten met COPD, die altijd in enige mate aanwezig is, geremd kan worden. De resultaten zijn beschreven in hoofdstuk 7, en samengevat onder resultaten koolmonoxide studie Gevolgen stoppen van onderhoudstherapie met ontstekingsremmers Een gedeelte van patiënten met COPD gebruikt geïnhaleerde ontstekingsremmers als dagelijkse therapie. Volgens de richtlijnen wordt dit voornamelijk voorgeschreven aan patiënten die regelmatig een exacerbatie hebben. In de dagelijkse praktijk zijn er ook patiënten met een minder ernstig COPD, die ontstekingsremmers per inhalatie gebruiken. Deze patiënten zouden eigenlijk dit medicijn niet meer moeten gebruiken. In de Symbexco-studie vroegen we patiënten te stoppen met deze onderhoudstherapie en hebben we de verandering van de ontsteking, longfunctie en gezondheidsklachten gemeten. We zagen bij een deel van de patiënten dat de luchtwegklachten verergerden 2 maanden na het stoppen van de onderhoudstherapie. We hebben onderzocht welke veranderingen in ontsteking in de luchtwegen plaatsvonden, hoe deze toename in ontsteking gerelateerd was aan een toename in klachten, en welke ontstekingskenmerken aan het begin voorspelden bij welke patiënten een verergering in klachten op zou treden. We vonden dat het stoppen van de onderhoudstherapie leidde tot een toename van de luchtwegvernauwing, en een 149

4 verslechtering van de kwaliteit van leven. De ontsteking in de luchtwegen nam op allerlei manieren toe (verschillende cellen en ontstekingsstoffen). De toename van één specifieke cel, de eosinofiel, een ontstekingscel die ook bij astma een grote rol speelt, was gerelateerd aan een toentame van de luchtwegvernauwing. Veiligheid inhalatie verneveld zout Om informatie over de ontsteking in de luchtwegen te verkrijgen vroegen we patiënten met COPD verneveld zout te inhaleren, zodat ze gemakkelijk slijm op kunnen hoesten. Dat slijm wilden we namelijk onderzoeken om meer te weten te komen over de ontstekingsreactie in de luchtwegen. Sommige patiënten werden kortademig door het vernevelde zout; er trad een vernauwing van de luchtwegen op. Daarom hielden we tijdens deze procedure nauwgezet de longfunctie in de gaten. Uit eerdere onderzoeken weten we dat in de stabiele fase van COPD het veilig is verneveld zout te laten inhaleren, ook door patiënten met een ernstige luchtwegvernauwing. Er was echter weinig beschreven over de veiligheid van inhalatie van verneveld zout tijdens een COPD exacerbatie. We vergeleken in welke mate de luchtwegen zich vernauwen door het vernevelde zout tijdens een exacerbatie, en hoe dit zich verhield tot de vernauwing van de luchtwegen in de stabiele fase van de ziekte. Verder keken we wat de kenmerken waren van de patiënten bij wie een sterkere/ernstigere vernauwing optreedt, en hoe we deze sterkere vernauwing op voorhand kunnen voorspellen. We vonden dat tijdens exacerbatie een vergelijkbare vernauwing optrad als die in de stabiele fase. Daarom adviseren we om bij patiënten bij wie in de stabiele fase een sterke luchtwegvernauwing optreedt tijdens inademing van verneveld zout, extra voorzichtig te zijn door oplossingen te gebruiken met een lagere zout concentratie en voorzichtig de zout concentraties op te hogen. Verandering van luchtwegontsteking bij een COPD exacerbatie Een COPD exacerbatie kan verscheidene oorzaken hebben: de belangrijkste zijn een virale ontsteking, een bacteriële ontsteking, blootstelling aan verontreinigde lucht, of een combinatie hiervan. Tijdens een exacerbatie treedt vaak ook een verergering van luchtweg ontsteking op. De verschillende oorzaken van een exacerbatie bij patiënten met COPD veroorzaken verschillende patronen van ontsteking in de luchtwegen. We hebben onderzocht hoe deze ontstekingspatronen er uitzien, en in het bijzonder wat voor een ontstekingspatroon een bacteriële verwekker veroorzaakt. Dit laatste kan voor patiënten zeer belangrijk zijn, omdat je misschien uit het ontstekingspatroon op zou kunnen maken, of er met antibacteriële therapie moet worden gestart. Nu kan er pas met zekerheid gezegd worden dat er een bacteriële oorzaak is, wanneer de bacteriën in het slijm gekweekt zijn, wat wel 5 dagen kan duren. 150

5 We vonden dat alle soorten ontstekingscellen in hogere concentraties in het slijm aanwezig zijn tijdens een exacerbatie vergeleken met een stabiele fase. Een bacteriële verwekker veroorzaakte naast de toename in ontsteking in het slijm ook een toename in ontsteking in het bloed. We hebben onderzocht welke ontstekingswaarden in het slijm of in het bloed het best een bacteriele verwekker als oorzaak voorspelt. We vonden dat de concentratie van tumor necrosis factor-a in het slijm, een boodschapper-eiwit dat de ontstekingsreactie op gang brengt, een goede voorspellende waarde had voor het feit dat de oorzaak van de exacerbatie bacterieel was. Grotere onderzoeken zijn nodig, om precies vast te stellen welke waarde als afkappunt gebruikt moet worden om een bacteriële oorzaak zo zeker mogelijk te maken. Resultaten proefbehandeling Symbexco studie: Doel van de studie: Het doel van de studie is te onderzoeken of het mogelijk is om een COPD exacerbatie te behandelen met een inhalator met daarin een combinatie van een langwerkende luchtwegverwijder en een ontstekingsremmer, in plaats van de prednisolon stootkuur die normaal gesproken bij een exacerbatie wordt gegeven. Het grote voordeel van behandelen met inhalatoren is dat de medicijnen rechtstreeks in de luchtwegen terecht komen. Daardoor komen ze minder in het bloed en de rest van het lichaam en hebben daar dan ook minder bijwerkingen. De deelnemers die een exacerbatie meldden zijn 2 weken lang behandeld met ofwel A: inhalator met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer, ofwel B: prednisolon stootkuur, ofwel C: placebo. In totaal zijn 45 patiënten behandeld voor een exacerbatie. Zowel de deelnemende patiënten als de behandelaars en onderzoekers wisten daarbij niet wie welke behandeling kreeg. We vergeleken in eerste instantie de resultaten van de behandeling met de inhalatoren met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer versus behandeling met placebo. Dit deden we om te kijken of de behandeling met inhalatoren met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer de ontsteking die samen gaat met een exacerbatie verbetert. Vervolgens vergeleken we de resultaten van de behandeling met inhalator met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer versus behandeling met de prednisolon stootkuur (de gebruikelijke behandeling). Dit deden we om een indruk te krijgen of de behandeling met inhalator met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer een verbetering van de ontsteking geeft die vergelijkbaar is met de verbetering bij de gebruikelijke behandeling met de prednisolonkuur, en om te bezien of de behandeling met de inhalator met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer minder bijwerkingen had. 151

6 Resultaten van de behandelingen op de ontsteking We hebben de deelnemers die behandeld zijn voor een verergering van klachten onder andere op de eerste dag en na 2 weken gevraagd een zoutoplossing in te ademen, zodat ze makkelijker slijm op hoesten. In dit slijm hebben we ontstekingscellen gemeten. De ontstekingscel, die de belangrijkste rol speelt tijdens een verergering van klachten, is de eosinofiel. De volgende veranderingen traden op door de behandelingen op het aantal eosinofielen in het slijm: Behandeling met inhalator met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer gaf een afname van eosinofielen in het slijm van 57%. Behandeling met prednisolon stootkuur gaf een afname van eosinofielen in het slijm van 58%. Behandeling met placebo (nepmedicijn) gaf een toename van eosinofielen in het slijm van 24 %. De afname van het aantal eosinofielen door zowel de inhalers als de prednisolonstootkuur was groter dan je op basis van toeval zou kunnen verwachten. Met andere woorden: dat effect moet echt aan het actieve medicijn liggen. In statistisch jargon: het gemeten effect berust niet op toeval. Resultaten van de behandelingen op de longfunctie Bij de deelnemers die behandeld zijn voor hun exacerbatie hebben we tijdens de behandeling longfunctie gemeten. We vonden dat bij de deelnemers die met de inhalatoren met hierin een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer waren behandeld, een grotere verbetering optrad in de vernauwing van de luchtwegen, dan bij deelnemers die met de prednisolonstootkuur of met placebo waren behandeld. Maar de toename was variabel tussen deelnemers zodat we niet met zekerheid kunnen zeggen dat de toename groter was dan je op basis van toeval zou kunnen verwachten. Om te kijken of deze verbetering van de vernauwing van de luchtwegen wel echt is (niet op toeval berust), zou je in de toekomst dit met meer deelnemers moeten onderzoeken. Resultaten van de behandeling op de gezondheids vragenlijsten en klachten We hadden de deelnemers aan de studie tijdens de behandeling van de exacerbatie uitgenodigd vragenlijsten over de gezondheidstoestand in te vullen. 152

7 We vonden dat de behandeling van de exacerbatie met inhalator met een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer de grootste vooruitgang op het gebied van de gezondheidstoestand gaf. Tijdens de behandelingsperiode hebben de deelnemers een dagboek bijgehouden, en hierin de ernst van hun klachten aangegeven. We vonden dat zowel tijdens de behandeling met de inhalator met een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer als met de prednisolonstootkuur een verbetering optrad in de klachten vergeleken met tijdens de placebobehandeling. Effecten van de behandeling op bijwerkingen in het lichaam In het bloed konden we meten in hoeverre er bijwerkingen optreden door de behandeling met ontstekingsremmers. De maat die we hiervoor gebruikten is cortisol. Cortisol kan worden onderdrukt door ontstekingsremmers, waardoor bijwerkingen als onder andere botontkalking kunnen ontstaan. Dit kan optreden als patiënten veel prednisolon nodig hebben. We vonden dat de prednisolon stootkuur inderdaad het cortisol onderdrukte. Bij de behandeling met de inhalator met een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer was dit niet het geval. Slotconclusie van de Symbexco-studie Behandeling van een exacerbatie van COPD met inhalers met een luchtwegverwijder en een ontstekingsremmer is goed mogelijk. Het geeft een verbetering van de ontsteking, de klachten en de gezondheidstoestand vergeleken met behandeling met een nepmedicijn. We konden uit de studie niet opmaken of behandeling met inhalator met een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer beter of slechter of even goed werkt als behandeling met de gebruikelijke prednisolon stootkuur. Wel zagen we dat de behandeling met de prednisolon stootkuur in het lichaam bijwerkingen geeft, die we niet vonden bij behandeling met inhalator met een luchtwegverwijder en ontstekingsremmer. Samenvatting resultaten koolmonoxidestudie Doel van de studie Het doel van de koolmonoxidestudie was te onderzoeken of een lage dosering ingeademd koolmonoxide een ontstekingsremmend effect heeft in de luchtwegen van patiënten met COPD. Koolmonoxide is algemeen bekend als het geurloze gas dat -ingeademd in hoge concentraties- dodelijk kan zijn. Er zijn echter ook gunstige effecten van koolmonoxide. In cel- en diermodelstudies is 153

8 gebleken dat koolmonoxide sterke ontstekingsremmende effecten heeft. Dit zou dus gunstig zijn in COPD, omdat daarbij een verhoogde ontstekingsreactie ontstaat. De luchtwegen maken zelf ook actief koolmonoxide aan op het moment dat de ontsteking in de luchtwegen verergert. Overigens zit er ook in sigarettenrook koolmonoxide. In hoge concentraties is koolmonoxide giftig. We hadden onze concentratie zo gekozen dat deze vergelijkbaar is met de concentratie die rokers door sigarettenrook binnen krijgen, wanneer ze 1 pak sigaretten per dag zouden roken. Deze concentratie blijft ver onder de giftige concentraties. Om te onderzoeken of ingeademd koolmonoxide inderdaad een remmende werking heeft op de ontsteking van de luchtwegen bij met COPD, hebben we een onderzoek opgezet waarbij we deelnemers vroegen in 2 periodes van 4 dagen achtereen gedurende 2 uur per dag een lage concentratie koolmonoxide, of gewone lucht uit een gascilinder in te ademen. Deze periodes waren in willekeurige volgorde, zonder dat de onderzoekers of de deelnemers wisten in welke periode welk gas geïnhaleerd werd. Op de 5 de dag van beide periodes hebben we de effecten van de behandeling gemeten. Het belangrijkste waar we in het onderzoek naar keken was de ontsteking in het opgehoeste slijm. We vonden dat de ontsteking door de ingeademde koolmonoxide over het algemeen verbeterde, maar de resultaten waren te variabel tussen de proefpersonen om de uitslag met voldoende stelligheid te kunnen presenteren. Studies met grotere groepen deelnemers zullen moeten bevestigen of koolmonoxide de ontsteking in een zodanige mate verbetert dat patiënten het verschil ook echt merken en de behandeling met ingeademd koolmonoxide een reëele mogelijkheid wordt. We zagen dat voornamelijk een ontstekingscel die in astma een rol speelt, de al eerder genoemde eosinofiel, verbeterde door de koolmonoxide. Daarom zijn we in het UMCG nu bezig een onderzoek op te zetten, waarin de ontstekingsremmende effecten van koolmonoxide bij astma patiënten wordt onderzocht. Daarnaast hebben we onderzocht of de longfunctie en de kwaliteit van leven verbeterde door de koolmonoxide. Dit was niet het geval. Misschien dat tijdens een exacerbatie, waarbij de luchtwegontsteking een grotere rol speelt, koolmonoxide hier wel een effect op zal blijken te hebben. Ook dit zal in de toekomst onderzocht mochten worden. Algemene samenvatting Samenvattend werd in dit proefschrift uitgebreid gekeken naar de ontstekingsreactie in de luchtwegen van mensen met COPD. Deze ontsteking is erg belangrijk bij het ontstaan, en bij de geleidelijke achteruitgang van COPD. Bij een exacerbatie van COPD is de ontstekingsreactie nog weer heftiger, en afhankelijk van het uitlokkende moment, ook anders van aard. Tot nu toe is het 154

9 steeds erg moeilijk gebleken deze ontstekingsreactie goed te behandelen met methodes met aanvaardbare niveaus van bijwerkingen. In dit proefschrift worden twee nieuwe methodes geïntroduceerd waar we hoopvolle resultaten mee boekten en die nu in grotere en meeromvattende studies uitgetest zullen gaan worden. 155

10 156

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD Wat is COPD? COPD is een ongeneeslijke chronische aandoening aan de luchtwegen (Chronic Obstructive Pulmonary Diseases). Deze longaandoening kan

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen

Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen Nederlandse samenvatting Liesbeth van rensen Wat is astma? Patiënten met astma hebben het regelmatig benauwd. Kenmerkend voor de ziekte is dat de benauwdheid gepaard gaat met een piepende ademhaling, hoesten

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 151 Achtergrond Wat is COPD? COPD is een Engelse afkorting van chronic obstructive pulmonary disease, in het Nederlands chronisch obstructieve

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning COPD en longproblematiek Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning De luchtwegen Hogere luchtwegen (Mond, keel, neus) Slijmvlies zorgt voor bevochtiging v/d lucht en het binden van stofdeeltjes Lagere

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige Algemeen U bent door uw longarts verwezen naar de longverpleegkundige. Een longverpleegkundige is een verpleegkundige, die zich heeft gespecialiseerd in astma en COPD (chronische

Nadere informatie

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Astma en COPD. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Astma en COPD Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Astma 3 Oorzaken van astma 4 Symptomen 5 Risico s 5 Behandeling 6 Geneesmiddelen 7 COPD 9 Oorzaken

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Dia 1. Klinische les COPD

Dia 1. Klinische les COPD Dia 1 Klinische les COPD Dia 2 Korte introductie Filmpje Werking van de longen We gaan er in deze klinische les niet vanuit dat iedereen een basiskennis heeft over de werking van de longen en de ziekte

Nadere informatie

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat In Nederland heeft één op de tien mensen last van een chronische aandoening aan de luchtwegen. Dit kan astma zijn, chronische bronchitis of emfyseem. Voor astma, chronische bronchitis en emfyseem samen

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Astma en COPD WAT ZIJN DE KLACHTEN MEDICIJNEN OM UW KLACHTEN TE VERMINDEREN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?

Nadere informatie

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens Longziekten en respiratoire revalidatie Prof Dr W. Janssens Definitie Respiratoire revalidatie is gericht op patienten met chronische longaandoeningen met klachten en gereduceerde activiteiten van het

Nadere informatie

Informatie voor patiënten met astma en COPD

Informatie voor patiënten met astma en COPD Informatie voor patiënten met astma en COPD Inleiding U heeft de diagnose COPD en/of astma en u bent onder behandeling bij de longarts en longverpleegkundige. Van uw longarts heeft u de eerste informatie

Nadere informatie

In deze brochure vindt u informatie over COPD, en over hoe u er best mee kunt omgaan.

In deze brochure vindt u informatie over COPD, en over hoe u er best mee kunt omgaan. Welkom Geachte mevrouw Geachte heer In deze brochure vindt u informatie over COPD, en over hoe u er best mee kunt omgaan. Heeft u na het lezen van deze brochure nog bijkomende vragen, opmerkingen of wensen,

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn.

In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is peuterastma? In deze folder informeren wij u over wat peuterastma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Peuterastma is een ziekte waarbij kinderen jonger dan vier jaar in perioden, vooral

Nadere informatie

COPD- en Astmacontroleboekje van:

COPD- en Astmacontroleboekje van: De Astma apotheken en COPD van Zorggroep Uw behandelplan Almere Inhoudsopgave Waarom dit boekje 1 Controleafspraak voor astma / COPD 4, 6, 8, 10 Doelen voor de controle de volgende keer 5, 7, 9, 11 Andere

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Dirk-Jan Slebos

Samenvatting proefschrift Dirk-Jan Slebos Samenvatting proefschrift Dirk-Jan Slebos Pathophysiology and airway inflammation in Bronchiolitis Obliterans after lung transplantation Promotie 12 november 2003 Rijksuniversiteit Groningen Promotor:

Nadere informatie

De behandeling van COPD

De behandeling van COPD PATIËNTEN INFORMATIE De behandeling van COPD op de afdeling Longgeneeskunde van het Maasstad Ziekenhuis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding Met deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 131 Astma, chronische bronchitis en longemfyseem (de laatste twee worden samen ook wel COPD genoemd) zijn longaandoeningen die veelvuldig voorkomen. De aandoeningen worden gekarakteriseerd

Nadere informatie

Oorzaken. Klachten en verschijnselen

Oorzaken. Klachten en verschijnselen Bronchiëctasieën De dokter heeft vastgesteld dat u bronchiëctasieën heeft. In deze folder krijgt u informatie over wat bronchiëctasieën, de oorzaken, klachten en de behandeling inhouden. Bronchiëctasieën

Nadere informatie

Chapter 8 Nederlandse samenvatting

Chapter 8 Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting CHAPTER 8 NEDERLANDSE SAMENVATTING COPD De Engelse afkorting COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease (chronische obstructieve longziekte). Dit is een chronische

Nadere informatie

luchtwegproblemen kinderen

luchtwegproblemen kinderen luchtwegproblemen bij kinderen 1 Luchtwegproblemen bij kinderen Informatie voor ouders van een kind met luchtwegproblemen Wat verstaan we onder luchtwegproblemen? Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling

Nadere informatie

Wat is COPD? COPD is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem.

Wat is COPD? COPD is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. COPD 2 U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. Dit zou kunnen leiden tot bezorgdheid, maar ook tot onzekerheid. Waarschijnlijk wilt u niet alleen weten wat u precies mankeert, maar ook wat de

Nadere informatie

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp:

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Longziekten / COPD pad 1 De behandeling van COPD Inleiding Deze folder geeft u informatie over het ziektebeeld en de behandeling van COPD en geeft stapsgewijs weer wat u de komende

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN BENAUWDHEID BIJ KINDEREN 1009 Inleiding Uw kind heeft last van terugkomende benauwdheidaanvallen. Dit kan astma genoemd worden of, als uw kind nog erg jong is, bronchiale hyperreactiviteit. Wij kunnen

Nadere informatie

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Opname bij COPD U bent opgenomen op de Verpleegafdeling Longziekten van Rijnstate Arnhem, omdat u last heeft van COPD. In deze folder leest u wat u van de opname kunt verwachten. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort Afdeling: Onderwerp: Longziekten De nieuwe Uw eigen COPD paspoort 1 COPD Carrousel / COPD paspoort Inleiding Van uw longarts heeft u te horen gekregen dat u COPD heeft met het advies deel te nemen aan

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19774 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19774 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19774 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Snoeck-Stroband, Jiska Bouwien Title: Towards clinical phenotyping of COPD : effects

Nadere informatie

film COPD in de palliatieve fase COPD COPD 22-11-2012 Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen

film COPD in de palliatieve fase COPD COPD 22-11-2012 Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen film COPD in de palliatieve fase Hedi ter Braak Miriam van Heeswijk Karin van Veen is een 67 jarige man, gehuwd, zijn echtgenote is 63 jaar Hij heeft 3 uitwonende dochters en 5 kleinkinderen tussen de

Nadere informatie

Longrevalidatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178

Longrevalidatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178 Longrevalidatie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178 COPD Onder COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) vallen de ziekten chronische bronchitis en longemfyseem.

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Introductie Chronisch obstructief longlijden (COPD) en astma zijn veel voorkomende longziekten, waarvan de incidentie de afgelopen decennia sterk is toegenomen. Het is voorspeld

Nadere informatie

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Benauwdheid en piepen bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van klachten als een piepende ademhaling met benauwdheid,

Nadere informatie

LONGGENEESKUNDE. Behandeling van COPD. de mogelijkheden en beperkingen

LONGGENEESKUNDE. Behandeling van COPD. de mogelijkheden en beperkingen LONGGENEESKUNDE Behandeling van COPD de mogelijkheden en beperkingen Behandeling van COPD Bij u is COPD vastgesteld. Uw behandelaars geven u hier veel informatie over. Zo krijgt u uitgelegd wat COPD is,

Nadere informatie

In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn.

In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is astma? In deze folder informeren wij u over wat astma inhoudt en welke behandelingsmethoden er zijn. Wat is astma? Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen. Chronisch wil zeggen: langdurig.

Nadere informatie

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen 1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen Definitie Chronisch obstructief longlijden (Chronic Obstructive Pulmonary Disease, COPD) wordt in de huisartsenrichtijn COPD

Nadere informatie

Aandachtspunten bij het vernevelen

Aandachtspunten bij het vernevelen Vernevelen thuis Verneveltherapie is een methode om medicatie aan de longen toe te dienen wanneer inhalatiemedicatie niet via de gangbare vormen (poederinhalator en dosis-aërosol met voorzetkamer) gegeven

Nadere informatie

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN BENAUWDHEID BIJ KINDEREN 1009 Inleiding Uw kind heeft last van terugkomende benauwdheidaanvallen. Dit wordt astma genoemd of, als uw kind nog erg jong is, bronchiale hyperreactiviteit. Wij kunnen ons voorstellen

Nadere informatie

Trainingsprogramma COPD

Trainingsprogramma COPD Trainingsprogramma COPD Informatie voor patiënten F0947-3064 januari 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald.

BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK. In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. BRONCHIËCTASIE POLIKLINIEK In deze folder leest u meer over bronchiëctasieën en de bronchiëctasie polikliniek van het UCCZ Dekkerswald. Het ziektebeeld Wat zijn bronchiëctasieën? Bronchiëctasieën zijn

Nadere informatie

OPGELUCHT LEVEN MET STRIVERDI RESPIMAT

OPGELUCHT LEVEN MET STRIVERDI RESPIMAT OPGELUCHT LEVEN MET STRIVERDI RESPIMAT DE ROL VAN STRIVERDI RESPIMAT BIJ DE BEHANDELING VAN COPD Informatiefolder voor patiënten met de chronische longaandoening COPD die worden behandeld met Striverdi

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting en discussie

Nederlandse samenvatting en discussie 9. Nederlandse samenvatting en discussie Chapter 9 In dit proefschrift is het onderzoek beschreven naar de hartfunctie tijdens sepsis en de invloed van beademing op het hart als de werking van het hart

Nadere informatie

Roken en een (orthopedische) operatie

Roken en een (orthopedische) operatie Roken en een (orthopedische) operatie U krijgt binnenkort een operatie op de afdeling Orthopedie in het Radboudumc. Het is algemeen bekend dat roken ongezond is en verschillende gezondheidsproblemen tot

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

Samenvatting -NL. Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice

Samenvatting -NL. Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice In deze tekst wordt het onderzoek dat ik gedurende de afgelopen 5 jaar uitgevoerd heb, op een begrijpelijke manier samengevat voor een niet ingewijd

Nadere informatie

Bronchiëctasieën. Afdeling longziekten

Bronchiëctasieën. Afdeling longziekten Bronchiëctasieën Afdeling longziekten Leeswijzer De informatie in deze folder is bedoeld voor longpatiënten die géén Cystic Fibrosis (CF, ook wel taaislijmziekte genoemd) hebben. Wat zijn bronchiëctasieën?

Nadere informatie

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Kinderen met astmatische klachten... 1 3. Oorzaken piepende ademhaling... 1 4. Risicofactoren astma... 2 5. Twee soorten piep-

Nadere informatie

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Fysiotherapie kan u helpen uw conditie op peil te brengen door inspanningstraining

Nadere informatie

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker Ik ben zo benauwd Titia Klemmeier/Josien Bleeker dyspneu ademnood kortademigheid benauwdheid Bemoeilijkte ademhaling Programma Inventarisatie leerdoelen Kennis over de praktijk? Alarmsymptomen Achtergrond

Nadere informatie

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar

Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Astmatische klachten bij kinderen jonger dan 6 jaar Afdeling kindergeneeskunde Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van astmatische klachten, zoals een piepende ademhaling met

Nadere informatie

U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. deze map uw afspraakkaart

U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. deze map uw afspraakkaart U heeft van uw longarts gehoord dat u COPD heeft. COPD is een aandoening van uw longen en luchtwegen. Deze patiënten informatiemap is voor u! Neem hem mee naar al uw afspraken in het ziekenhuis en naar

Nadere informatie

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen.

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen. Longrevalidatie Inleiding Deze brochure geeft u informatie over de poliklinische longrevalidatie in de regio Haaglanden, in het HagaZiekenhuis locatie Leyweg en het Ziekenhuis Bronovo. Waarom longrevalidatie?

Nadere informatie

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling Thema: Astma bij kinderen Diagnose en behandeling dr. Janwillem Kocks Huisarts, Academische Huisartsenpraktijk Groningen Universitair Docent, afdeling Huisartsgeneeskunde UMCG 19-3-2015 2 19-3-2015 3 Piepen

Nadere informatie

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING LONGGENEESKUNDE Longontsteking BEHANDELING Longontsteking U bent in het ziekenhuis opgenomen vanwege een longontsteking. Maar wat is dat precies en wat kunnen we ertegen doen? In deze folder vindt u de

Nadere informatie

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging Praktijk voor Fysiotherapie Altijd in beweging In samenwerking met. Viola Gijzen, diëtist Mieke Verschuren/Marijke Sligchers, fysiotherapeuten Inhoud Inleiding Wat is COPD? COPD en dan? COPD en voeding

Nadere informatie

Longaanval COPD. Wat is een longaanval?

Longaanval COPD. Wat is een longaanval? Een longaanval wordt door artsen exacerbatie genoemd. Uw klachten worden dan plotseling erger. Een longaanval is een heftige en vaak nare ervaring. In deze brochure kunt u lezen over wat u kunt doen als

Nadere informatie

Leven met een chronische obstructieve luchtwegaandoening (COPD)

Leven met een chronische obstructieve luchtwegaandoening (COPD) Adressen Luchtpunt informatiepunt astma en COPD Antwoordnummer 1300 1800 VC Alkmaar www.luchtpunt.nl Longfonds Longfonds Advieslijn: 0900-227 25 96 ( 0,50 per gesprek, plus uw gebruikelijke belkosten)

Nadere informatie

Luchtgenoten. Wie zijn wij

Luchtgenoten. Wie zijn wij Luchtgenoten Luchtgenoten Met deze folder wil de patiëntenvereniging Luchtgenoten zich aan u voorstellen: wie zijn wij en wat kunnen wij u bieden. Ook wordt vermeld waar u terecht kunt voor nadere informatie

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

Samen voor ú. Samen COPD de baas

Samen voor ú. Samen COPD de baas Samen voor ú Samen COPD de baas Inhoudsopgave Samen COPD de baas! 3 Wat is COPD? 4 Wat is een zorgprogramma COPD en de zorggroep Syntein? 5 Wie maakt deel uit van het behandelteam in uw zorggroep? 6 Welke

Nadere informatie

Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD

Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD ASTMA / COPD Thuiszorg Wijkverpleegkundige 1 2 Wijkverpleegkundige ASTMA / COPD Astma en COPD zijn chronische aandoeningen van de luchtwegen. COPD is de afkorting voor chronische bronchitis en long emfyseem.

Nadere informatie

Fysiotherapie bij COPD

Fysiotherapie bij COPD FYSIOTHERAPIE Fysiotherapie bij COPD het longrevalidatieprogramma ADVIES Fysiotherapie bij COPD het longrevalidatieprogramma Bij u is COPD vastgesteld. Uw longarts heeft u verwezen naar de afdeling Fysiotherapie

Nadere informatie

OPGELUCHT LEVEN MET SPIRIVA

OPGELUCHT LEVEN MET SPIRIVA OPGELUCHT LEVEN MET SPIRIVA DE ROL VAN SPIRIVA BIJ DE BEHANDELING VAN COPD Informatiefolder voor patiënten met de chronische longaandoening COPD die worden behandeld met Spiriva. Inhoud Wat kan Spiriva

Nadere informatie

Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager. Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters

Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager. Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters Samenvatting Dissertatie B. Sorgdrager Preventie en prognose van astma bij aluminium smelters Astma is een aandoening met aanzienlijke gezondheidkundige en sociale consequenties. Astma dient met medicijnen

Nadere informatie

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma

Afdeling Longgeneeskunde. Informatie over astma Afdeling Longgeneeskunde Informatie over astma Algemeen Bij astma is er sprake van een chronische ontsteking van de luchtwegen. Hierdoor kunnen de luchtwegen zich vernauwen. Dit kan tot de volgende klachten

Nadere informatie

Longaanvallen de baas. Longaanvallen bij COPD voorkomen en verminderen. nummer 1 februari 2013

Longaanvallen de baas. Longaanvallen bij COPD voorkomen en verminderen. nummer 1 februari 2013 nummer 1 februari 2013 Longaanvallen de baas Longaanvallen bij COPD voorkomen en verminderen Een service van AstraZeneca voor mensen met longaandoeningen Najaars- en winterongemakken met ernstige gevolgen.

Nadere informatie

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen

COPD. Patiënten informatiefolder. verkoudheden en andere infecties zoals griep) - Jaarlijkse griepprik halen COPD Patiënten informatiefolder Wat is COPD? COPD is een afkorting voor het Engelse Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Klachten zijn

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Individueel zorgplan COPD

Individueel zorgplan COPD Individueel zorgplan COPD Neem dit zorgplan mee naar elk bezoek aan uw zorgverleners Leg het zorgplan thuis op een opvallende plaats Bespreek de inhoud met uw naasten Inhoudsopgave van uw individueel zorgplan

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar

Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar KINDERGENEESKUNDE Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar KINDEREN Benauwdheid bij kinderen jonger dan 6 jaar Veel kinderen hebben als baby, peuter of kleuter wel eens last van astmatische klachten,

Nadere informatie

Sensire Astma en COPD

Sensire Astma en COPD Sensire Astma en COPD is onderdeel van Sensire. Astma en COPD Omgaan met veranderingen Astma en COPD. In veel opzichten lijken deze ziekten op elkaar. In beide gevallen kan er sprake zijn van benauwdheid

Nadere informatie

Stoppen met roken. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Stoppen met roken. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Stoppen met roken Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Stoppen met roken 3 De effecten van roken op je gezondheid 3 De feiten over roken 4 De voordelen

Nadere informatie

Wat is astma? Longgeneeskunde

Wat is astma? Longgeneeskunde Wat is astma? Longgeneeskunde Inhoudsopgave WAT IS ASTMA? 4 Een nieuwe naam 4 Hoe werken de luchtwegen? 5 Ontsteking van de luchtwegen 7 Verschil met longontsteking 7 Soorten klachten 8 Aanvallen en periodes

Nadere informatie

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Onderwerp: Bevestiging dat u niet meer wilt meedoen aan het zorgprogramma hart- en vaatziekten Geachte heer/ mevrouw , Uw

Nadere informatie

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad.

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad. COPD-zorgpad Inleiding U bent opgenomen op de afdeling Longziekten van het HagaZiekenhuis, locatie Leyweg. De reden voor uw opname is een ontregeling en/of verergering van uw COPD, Chronic Obstructive

Nadere informatie

Chronische longziekten en werk

Chronische longziekten en werk Chronische longziekten en werk Mensen met een longziekte hebben meer moeite om aan het werk te blijven of een betaalde baan te vinden dan de rest van de bevolking. Slechts 42% van de mensen met COPD heeft

Nadere informatie

Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten

Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten SYMPOSIUM Luchtvervuiling en gezondheidsrisico s: de klinische inzichten 1 oktober 2014 Renée van Snippenburg longarts Diakonessenhuis Utrecht Disclosures Geen European Respiratory Society 2014 Luchtvervuiling

Nadere informatie

Europa - Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen 2

Europa - Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen 2 EUROPA Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen www.europastudie.nl Emma Kinderziekenhuis Amsterdam Flevoziekenhuis Almere VU Amsterdam Gesponsord door het Astma Fonds Nederland Patiënteninformatie

Nadere informatie

Preventie van passief roken bij kinderen

Preventie van passief roken bij kinderen Preventie van passief roken bij kinderen Inleiding Kinderen zijn extra kwetsbaar voor tabaksrook, doordat hun ademhalingsorganen nog zeer fijn van bouw zijn. De Gezondheidsraad geeft aan dat kinderen mogelijk

Nadere informatie

Preventie van passief roken bij kinderen

Preventie van passief roken bij kinderen Preventie van passief roken bij kinderen Inleiding Kinderen zijn extra kwetsbaar voor tabaksrook, doordat hun ademhalingsorganen nog zeer fijn van bouw zijn. De Gezondheidsraad geeft aan dat kinderen mogelijk

Nadere informatie

BIJSLUITER: Informatie voor de gebruik(st)er. LYSOMUCIL 600 mg bruistabletten

BIJSLUITER: Informatie voor de gebruik(st)er. LYSOMUCIL 600 mg bruistabletten BIJSLUITER: Informatie voor de gebruik(st)er LYSOMUCIL 600 mg bruistabletten (Acetylcysteïne) Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel kan

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Monique Meijerink Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Krantenkoppen liegen er niet om Bewoners eisen recht op schone lucht Niks aan de hand, gewoon deuren en ramen dicht Megastal bedreiging voor

Nadere informatie

Preventie van passief roken

Preventie van passief roken Preventie van passief roken Afdelingen kindergeneeskunde en keel-, neus- en oorheelkunde Preventie van passief roken Kinderen zijn extra kwetsbaar voor tabaksrook, doordat hun ademhalingsorganen nog zeer

Nadere informatie

166LEVEN C HAPTER 11

166LEVEN C HAPTER 11 166LEVEN C HAPTER 11 N EDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 11 Nederlandse samenvatting voor niet medisch geschoolden 167 C HAPTER 11 INTRODUCTIE Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een Engelse

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. COPD Zorgwijzer. Zorg die draait om ú

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. COPD Zorgwijzer. Zorg die draait om ú Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen COPD Zorgwijzer Zorg die draait om ú 1 Inhoud Samenwerking leidt tot een verbetering van de zorg voor de mens met COPD. Zorgstandaard COPD 4 Een zorggroep: samenwerkende

Nadere informatie

Richtlijn palliatieve zorg bij COPD

Richtlijn palliatieve zorg bij COPD Richtlijn palliatieve zorg bij COPD Heleen Nederveen: palliatief verpleegkundige Maasstadziekenhuis Lolkje Roos: palliatief verpleegkundige hospice Cadenza / Laurens Levina Oosterom: longverpleegkundige

Nadere informatie

adviezen hernia-operatie ZorgSaam

adviezen hernia-operatie ZorgSaam adviezen longontsteking na een hernia-operatie ZorgSaam 1 2 LONGONTSTEKING (PNEUMONIE) Inleiding Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel, veroorzaakt door micro-organismen.

Nadere informatie

Chronische longziekten en werk

Chronische longziekten en werk Chronische longziekten en werk Mensen met een longziekte hebben meer moeite om aan het werk te blijven of een betaalde baan te vinden dan de rest van de bevolking. Slechts 42% van de mensen met COPD heeft

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 7 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, Meer dan helft astmapatiënten heeft ziekte niet onder

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is

NL/SPI-141419 ASTMA Wat is Wat is ASTMA Astma Als u deze brochure leest, is dat waarschijnlijk omdat u een vermoeden heeft van astma, net de diagnose heeft gekregen of iemand in uw omgeving heeft astma. En daar wilt u graag iets

Nadere informatie