Het station Luik-Guillemins. La gare des Guillemins à Liège. Architecture de béton, d acier, de verre et de pierre

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het station Luik-Guillemins. La gare des Guillemins à Liège. Architecture de béton, d acier, de verre et de pierre"

Transcriptie

1 techniek / technique Het buigen van dunne gevelbekledingen uit marmer. Le cintrage des revêtements minces de façade en marbre. funeraire sector / funeraire Het kerkhof van Elsene : blauwe steen en graniet. Le cimetière d Ixelles : pierre bleue et granit. Actueel / Actualite Waalse aanwezigheid op het Salon Marmomacc. Présence wallonne à Marmomacc. Het station Luik-Guillemins Architectuur van beton, staal, glas en natuursteen La gare des Guillemins à Liège Architecture de béton, d acier, de verre et de pierre Tijdschrift uitgegeven door de Belgische Federatie van Aannemers van Natuursteenbewerking - Officieel orgaan van de vzw Pierres et Marbres de Wallonie Périodique édité par la Fédération Belge des Entrepreneurs de la Pierre Naturelle - Organe officiel de l ASBL Pierres et Marbres de Wallonie december/décembre

2 Gedeeltelijk zicht op een aanzienlijke privé woning in Californië (VS), waarin alle witte steen, zowel binnen als buiten, werd uitgewerkt in Chamesson Banc G van de firma SOGEPIERRE in F Nod-sur-Seine, lid van onze groep in de Haute-Bourgogne. Vue partielle d une importante résidence privée en Californie (USA), dont toutes les pierres blanches, extérieures et intérieures, ont été exécutées en pierre de la qualité Chamesson Banc G. produite par la Société SOGEPIERRE à F Nod-sur-Seine, membre de notre groupe en Haute-Bourgogne. De andere producent van Franse siersteen voor toelevering van ruwe blokken, platen, tegels en alle soorten gehouwen steen. L autre producteur de pierres ornementales françaises pour vos fournitures de blocs bruts, tranches, dallages et toutes pierres taillées.

3 EditoriAal / E d i t o r i a l inhoud / sommaire De auteurs van één van onze artikels stelt ons deze keer voor om met beentjes te gaan spelen. Niet het spel waarbij we een been ver weg gooien, en waar de hond dan mee terug moet komen, neen. Hij stelt ons voor om met een handvol botjes te gaan puzzelen. Elk van die botjes brengt ons dan een stap dichter in de richting van de collectieve bewustmaking van ons funerair erfgoed, en de noodzaak om te waken over het behoud en het onderhoud van dat erfgoed. Littré verklaart in zijn Dictionnaire de la langue française dat botten geluk brengen; hopelijk heeft hij gelijk. Wij wensen u een voorspoedig, succesvol jaar 2009 en veel leesgenot. Un de nos auteurs d articles nous propose cette fois-ci de jouer aux osselets. Oh, pas à ce jeu d adresse consistant à lancer puis à attraper de petits objets. Non, il nous présente simplement une main d osselets à décoder. Quand on constate que chacun de ces osselets est en fait un pas vers une prise de conscience de la collectivité de l intérêt de notre patrimoine funéraire et de la nécessité de veiller à sa préservation et à son entretien, on ne peut qu espérer que, comme nous le dit Littré dans son Dictionnaire de la langue française, osselet rime avec succès. Nous vous souhaitons une bonne année 2009, qu elle soit riche en succès et en bonnes lectures. C.B. architectuur / architecture 04 Het station Luik-Guillemins : Architectuur van beton, staal, glas en natuursteen / La gare des Guillemins à Liège : Architecture de béton, d acier, de verre et de pierre techniek / technique 10 Het buigen van dunne gevelbekledingen uit marmer / Le cintrage des revêtements minces de façade en marbre Funeraire sector / funeraire 14 Het kerkhof van Elsene : blauwe steen en graniet / Le cimetière d Ixelles : pierre bleue et granit Actueel / Actualite 18 Gustave Serrurier-Bovy ONZE ADVERTEERDERS / NOS ANNONCEURS Actueel / Actualite 20 Waalse aanwezigheid op het Salon Marmomacc / Présence wallonne à Marmomacc Driemaandelijks tijdschrift uitgegeven door de Belgische Federatie van Aannemers van Natuursteenbewerking, lid Confederatie Bouw / Publication trimestrielle éditée par la Fédération Belge des Entrepreneurs de la Pierre Naturelle, membre Confédération Construction : Rue du Lombardstraat B-1000 Brussel / Bruxelles T +32(0) F +32(0) Officieel orgaan van de vzw PIERRES ET MARBRES DE WALLONIE 11, rue des Pieds d Alouette, 5100 Naninne Tél : 081/ Fax : 081/ Organe officiel de l asbl PIERRES ET MARBRES DE WALLONIE 11, rue des Pieds d Alouette, 5100 Naninne Tel : 081/ Fax : 081/ Verantwoordelijke uitgever / Editeur responsable : D. De Haen, Rue du Lombardstraat 34-42, B-1000 Brussel / Bruxelles Bestuurcomité / Comité directeur D. Deelen, Voorzitster van de Federatie / Présidente de la Fédération V. Brancaleoni, Voorzitter / Président P.M.W. Redactiecomité / Comité de rédaction C. Bonhomme D. De Haen F. Tourneur F. Dominique R. De Battice. Coördinatie / Coordination F. Dominique, P.M.W. Lay out / Mise en page Mandragore T +32(0) Druk / Impression Corelio Printing T +32(0) ISSN Cover / Bernard Boccara Funeraire sector / funeraire 24 Enkele beloftevolle beentjes. Belang van een goed gemeentelijk beheer op de funeraire sites : er zijn tekenen van versnelde bewustwording / Quelques osselets en augure. Nécessité de la bonne gestion communale des sites funéraires : indices de l accélération du mouvement de prise de conscience agenda / agenda 27 Beurzen en salons Foires et salons BIBLIOTHEEK / BIBLIOTHEQUE 29 Geïllustreerde woordenlijst betreffende de verwering van natuursteen / Glossaire illustré sur les formes d altération de la pierre PIERRE & MARBRE - steen & marmer 3

4 ARCHITECTUUR / A R C H I T E C T U R E Het station Luik-Guillemins Architectuur van beton, staal, glas en natuursteen Het staal in het gigantische gewelf van de koepel in het nieuwe station Gare des Guillemins mag dan niet van Belgische oorsprong zijn, de natuursteenbevloering op de perrons is dat wel. De Belgische Blauwe Hardsteen werd in dit grandioze project van de beroemde architect Santiago Calatrava, gebruikt over een oppervlakte van minstens m2. Emilie Abraham Publiciteitsverantwoordelijke Les Carrières de la Pierre Bleue Belge SA Responsable publicité Les Carrières de la Pierre Bleue Belge SA La gare des Guillemins à Liège Architecture de béton, d acier, de verre et de pierre Si l acier utilisé pour la voûte géante composant la nouvelle gare des Guillemins n est pas belge, la pierre couvrant les quais provient bien de notre sous-sol. Le Petit Granit Pierre Bleue de Belgique occupera, au minimum, une surface de m2 dans ce projet grandiose dessiné par l architecte star Santiago Calatrava. 4 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

5 Enkele weetjes Aangezien het station Luik-Guillemins op de as Brussel-Duitsland is gelegen, had dit project, dat meer dan 15 jaar geleden van start ging, tot doel de sporen en uitrustingen beter in te richten en zo de doorkomst van hogesnelheidstreinen te vergemakkelijken. Bovendien dateerde het oude stationsgebouw uit de jaren 50, verkeerde het in vervallen staat, en was een diepgaande herziening van de architectuur zeker verantwoord. In 1993 werd de NV Euro Liège door de NMBS belast met de studie en bouw van het nieuwe station en in 1996 werd een internationale wedstrijd georganiseerd die gewonnen werd door architect Santiago Calatrava. De stedenbouwkundige vergunning werd toegekend in 2000 en de eerste werken werden in dezelfde periode aangevat. Het oude station bleef gedurende de hele tijd van de werken in gebruik, en werd uiteindelijk in 2007 afgebroken. Quelques repères Ce projet, entrepris il y a plus de 15 ans, répond à un besoin d aménagement des équipements et des voies pour faciliter le passage des trains à grande vitesse, la gare de Liège-Guillemins étant située sur l axe Bruxelles-Allemagne. De plus, la vétusté du bâtiment des voyageurs, datant des années 1950, justifiait que l aménagement soit revu en profondeur. En 1993, la SA Euro Liège TGV a été chargée par la SNCB d étudier et de construire la nouvelle gare. Un concours international a donc été lancé en Il a été remporté par l architecte Santiago Calatrava. Le permis d urbanisme a été délivré en 2000 et les premiers travaux ont débuté dès cette époque. L ancienne gare, restée fonctionnelle durant toute la durée des travaux, a vu son bâtiment des voyageurs être démoli en L inauguration de la nouvelle gare était prévue pour la fin de l année 2008 mais celle-ci sera retardée. Maquettes van het ontwerp ontwikkeld door S. Calatrava Maquettes du projet, conçues par S. Calatrava Normaal gezien was de inwijding van het nieuwe station voorzien voor eind 2008, maar die zal verschoven worden. Behalve het tijdstip van het einde der werken, is er ook onduidelijkheid over de naam van het nieuwe station, en over de inplantingen in de wijk tussen het station en de stad. Het project Architect Santiago Calatrava werd dus ingeschakeld om de vorm en esthetiek van het nieuwe station uit te werken. Voor de algemene vorm van het gebouw putte de architect inspiratie uit de menselijke figuur, meer bepaald uit de welvingen van de vrouwelijke contouren. Hij ontwierp een gebouw zonder gevels, dat gericht is op zijn voornaamste functie : de communicatie tussen steden en landen, in rechtstreekse verbinding met het wegennet en de verschillende wijken van de stad Luik. Het station werd 150 meter ten opzichte van het oude gebouw opgeschoven om rechtlijnige, en bijgevolg ook langere en bredere perrons te verkrijgen, waardoor toegang kan verleend worden aan hogesnelheidstreinen. Door deze kleine verplaatsing wordt ook de rechtstreekse verbinding met het wegennet makkelijker. In 2000 werd door Calatrava reeds een brug gebouwd die de autosnelweg verbindt met de achterkant van het station aan de kant van de Cointe heuvel, waar ook een zogenaamde Outre la date de la fin des travaux, il reste encore quelques inconnues : le nom choisi pour la nouvelle gare et le projet retenu pour l aménagement du quartier entre la gare et la ville. Le projet L architecte Santiago Calatrava a donc été sélectionné pour travailler à la volumétrie et à l esthétique de la nouvelle gare. En ce qui concerne la volumétrie générale du bâtiment, l architecte a puisé son inspiration dans les formes humaines et plus précisément dans les courbes de la silhouette féminine. Il a créé un bâtiment sans façade, concentré sur sa fonction première qui est d être un lieu de communication : communication entre villes et entre pays mais aussi en liaison directe avec le réseau autoroutier et entre différents quartiers de la ville de Liège. En effet, un déplacement de 150 mètres par rapport à l ancienne gare a permis d obtenir des quais rectilignes, plus longs et plus larges. Ces aménagements permettent d accueillir les trains à grande vitesse. Ce léger décentrement permet également une liaison directe avec le réseau autoroutier. Un pont, dessiné également par Calatrava et déjà construit en 2000, relie l autoroute à l arrière de la gare, côté colline de Cointe où un dépose-minute et un parking ont été aménagés. Ce pont est une véritable prouesse technique par sa forme courbe combinée à une déclivité importante PIERRE & MARBRE - steen & marmer 5

6 Kiss and Ride strook en parkeergelegenheid werden voorzien. Deze brug is een ware technische krachttoer, omwille van de gebogen vorm in combinatie met de sterke helling. De configuratie van het gebouw creëert eveneens een dialoog tussen de wijken (de Cointe heuvel, de Guillemins wijk en het centrum van de stad) die compleet zal zijn bij de afwerking van de zone tussen het station en de Maas. Het station bestaat uit drie belangrijke zichtbare niveaus: de doorgang onder de sporen (het eigenlijke reizigersgebouw), de perrons en het gewelf met de loopbruggen. Hieronder werden 171 betonnen funderingspalen van 90 cm diameter gegoten tot een diepte tussen 13 en 17 meter, om de stabiliteit te garanderen in dit terrein met steenkoolhoudende leisteen. De basis en de structuur van het gebouw zijn in beton. Het 200 meter lange en 40 meter hoge gewelf, de 5 overdekkingen van de perrons waar dat gewelf in overgaat, de twee luifels die de ingang aan de voor- en achterkant beschutten, en de loopbruggen bestaan allemaal uit staal en glas. La configuration du bâtiment crée également un dialogue entre les quartiers (entre la colline de Cointe, le quartier des Guillemins et le centre-ville). Celui-ci sera pleinement abouti quand l aménagement des abords entre la gare et la Meuse sera effectué. La gare est composée de 3 niveaux principaux visibles : le passage sous voie constituant le bâtiment des voyageurs, les quais et la voûtepasserelles. Sous cet ensemble, 171 pieux de bétons de 90 cm de diamètre et de 13 à 17 mètres de profondeur ont été coulés pour répondre aux contraintes du terrain constitué de schistes houillers. La base et la structure du bâtiment sont en béton. La voûte mesurant 200 mètres de long et 40 de haut, les deux auvents couvrant les entrées à l avant et à l arrière, les passerelles et les 5 abris prolongeant la voûte pour couvrir les quais sont constitués d acier et de verre. L élément particulièrement impressionnant du chantier est que, pour que la gare reste opérationnelle pendant toute la durée des travaux, l énorme Zicht op de heringerichte perrons in Belgische Blauwe Hardsteen. Tijdens de werken en inmiddels beëindigd / Vue des quais aménagés en pierre bleue de Belgique. En cours de chantier et achevés. Het meest indrukwekkende gegeven van deze werf is dat het enorme gewelf stuk voor stuk is gebouwd op een voorlopig platform aan het eerste perron langs de kant van de stad, omdat het station gedurende de werken in gebruik moest blijven. De verschillende schijven van het gewelf en de loopbruggen werden één voor één in elkaar gezet en gedurende een jaar (van mei 2005 tot juni 2006) boven de spoorweginfrastructuur geduwd. Naast de gedurfde vormgeving reflecteert deze architectuur ook het technisch meesterschap van de verschillende tussenkomende partijen. De natuursteen Dankzij een langdurig promotiewerk, onder andere van de Carrières de la Pierre Bleue Belge die hiermee al startte in 2002, werd het geheel van de perrons voorzien in Belgische Blauwe Hardteen. De bouwmeester werd verleid door de mogelijkheden van dit materiaal. Om de keuze ervan te bevestigen, werden in 2005 testzones aangelegd in de oude stationshal en op een perron. Er werden representatieve werfbezoeken en proeven op het onderhoud van de betegeling uitgevoerd, in aanwezigheid van een architect - vertegenwoordiger van het bureau van Calatrava, de Project Manager van Euro Liège TGV, en een onderhoudsdeskundige. voûte a été construite au fur et à mesure sur une plate forme de travail provisoire sur le premier quai, côté ville. Les tranches de la voûte passerelles ont été assemblées et poussées une à une au dessus de l infrastructure ferroviaire durant une année (de mai 2005 à juin 2006). Au-delà de son esthétique audacieuse, ce chantier reflète donc la maîtrise technique des différents intervenants. La pierre Grâce notamment à un long travail de promotion entamé dès 2002 par les Carrières de la Pierre Bleue Belge, l ensemble des quais a été prévu en Petit Granit Pierre Bleue de Belgique. Le maître d œuvre a été séduit par les possibilités offertes par la pierre bleue. Pour confirmer le choix de ce matériau, en 2005, des zones test ont été aménagées dans l ancien hall de la gare ainsi que sur un quai. Des visites de chantiers représentatifs et des essais d entretien sur ces dallages ont été réalisés en présence d un architecte représentant le bureau Calatrava, du Project Manager de Euro Liège TGV et d un spécialiste en nettoyage. Pour l aménagement des quais, le choix de l architecte s est alors porté sur des dalles bouchardées rectangulaires d une épaisseur de 4 cm. 6 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

7 Voor de bekleding van de perrons, koos de architect gebouchardeerde vierkante tegels van 4 cm dik, en er werden eveneens podotactiele tegels vervaardigd voor zorgwekkender zones. Voor de binneninrichting, die nog steeds aan de gang is, zal men waarschijnlijk opteren voor tegels van 90 x 90 cm in verzoete Blauwe Hardsteen. Behalve de esthetische en technische kwaliteiten van de Belgische Blauwe Hardsteen hebben ook de nabijheid van ontginning en de technische follow-up op de werf zeker een overtuigende rol gespeeld. Hoe dan ook, deze realisatie bevestigt dat de Belgische Blauwe Hardsteen zijn plaats in grootse projecten verdient. Des dalles à protubérances pour des zones de vigilance ont également été créées pour ce projet. Pour l aménagement de l intérieur, toujours en cours, on préférera probablement des dalles de 90 x 90 cm en pierre bleue adoucie. Au-delà des qualités esthétique et technique de la Pierre Bleue de Belgique, c est certainement la proximité du gisement et l assurance d un suivi technique du chantier qui auront su convaincre. Quoi qu il en soit, cette réalisation confirme que la Pierre Bleue de Belgique a toute sa place dans des projets grandioses. Les abords Au-delà de la gare, c est un quartier, voire toute une ville, qui est transformé. Concernant l aménagement des abords, les discussions sont en cours. En 2003, un appel à projets européen a été lancé pour l aménagement Bernard Boccara Santiago Calatrava architect van stations en bruggen Santiago Calatrava is een internationaal gereputeerde Spaanse architect die in 1951 werd geboren in de regio van Valencia. Hij studeerde in zijn geboortestad architectuur en urbanisme, en vervolledigde dit in Zurich met een opleiding burgerlijke bouwkunde. Calatrava s stokpaardje is het uitdagen van de zwaartekracht met gewaagde structuren. Hij drukt zich daarin vooral uit met de bouw van bruggen en stations. Zijn architectuur is beeldhouwkunst en heeft een sterk organische toets. Ze is onmiddellijk herkenbaar aan de elegante vormen en de indruk van beweging die het uitstraalt. Zijn lievelingsmaterialen zijn glas, beton en staal. Onder zijn belangrijkste werken kunnen we de volgende vermelden: de opera van Valencia, een brug en de vlieghaven in Bilbao, het station Stadelhofen in Zurich, het Olympisch stadium van Athene en het station van Lyon-Saint Exupéry. Momenteel werkt hij aan twee stations: één op de site van het World Trade Center in New York, het andere voor de stad Bergen (B). Of je er nu van houdt of niet, de zeer persoonlijke architectuur van Calatrava heeft de eigenschap niemand onbewogen te laten. Santiago Calatrava l architecte des gares et des ponts Architecte espagnol de renommée mondiale, Santiago Calatrava est né en 1951 dans la région de Valence. C est dans son pays natal qu il étudie l architecture et l urbanisme pour compléter sa formation, à Zurich, par des études de génie civil. Calatrava aime défier les lois de la pesanteur par des structures audacieuses. Il exprime son art essentiellement dans la création de ponts et de gares. Son architecture peut être qualifiée de sculpturale et d organique. Elle est directement reconnaissable par ses formes élancées et l impression de mouvement qui s en dégage. Ses matériaux de prédilection sont le verre, le béton et l acier. Parmi ses réalisations les plus remarquables, on peut citer l Opéra de Valence, un pont et l Aéroport de Bilbao, la gare de Stadelhofen à Zurich, le stade Olympique d Athènes et la gare de Lyon-Saint Exupéry. Actuellement, il travaille à la création de deux gares : l une sur le site du World Trade Center à New York, l autre pour la ville de Mons! Qu elle plaise ou pas, l architecture très personnelle de Calatrava a l intérêt de ne laisser personne indifférent PIERRE & MARBRE - steen & marmer 7

8 Bernard Boccara De omgeving Rond het station ondergaat een hele wijk, zelfs een stuk van de stad, een gedaanteverandering. Wat de inrichting hiervan betreft, zijn er gesprekken aan de gang. In 2003 werd een Europese projectoproep gelanceerd voor de aanleg van de wijk Guillemins tussen het station en de Maas, waarna beetje bij beetje een project van grote omvang tot stand kwam, bestaande uit een grote esplanade die begint aan het station en de Maas oversteekt tot het Boverie park en verder tot Longdoz. Daarnaast vermelden we dat de rue des Guillemins die het oude station verbond met de stad, werd heraangelegd en deels bedekt met Aziatische kantstenen en straatstenen. We zijn dus blij dat de kleine verplaatsing van het station er heeft voor gezorgd dat de rue des Guillemins geen hoofdweg meer is. Bronnen en verdere informatie Sources & informations complémentaires JODIDIO Philip, Calatrava, Taschen, 2007 JODIDIO Philip, Calatrava. Santiago Calatrava. Complete works , Taschen, (met onder andere video s over de plaatsingstechniek van het gewelf / entre autres, vidéos du poussage de la voûte ) du quartier des Guillemins entre la gare et la Meuse. Petit à petit, un projet de grande envergure composé d une esplanade partant de la gare, traversant la Meuse jusqu au parc de la Boverie et, au-delà, jusqu au Longdoz, a vu le jour. Notons que la rue des Guillemins qui reliait l ancienne gare à la ville a été réaménagée et couverte, entre autre, de bordures et pavés asiatiques. On se réjouit donc que dans les aménagements actuels, avec le léger déplacement de la gare, la rue des Guillemins ne soit plus qu une voie secondaire Technische fiche / Fiche technique Architect : Santiago Calatrava. Opdrachtgever : NMBS Bouwheer : Euro Liège TGV (dochteronderneming van de NMBS) Studiebureau : Greisch Natuursteenmaterialen (perrons) : m² Belgische Blauwe Hardteen, geleverd door de Carrières de la Pierre Bleue Belge in samenwerking met Renier Natuursteen en de groeve van Sprimont Begin der werken : stedenbouwkundige toelating verkregen in 2000 Einde der werken aanvankelijk voorzien eind 2008 Totale kostprijs : Architecte : Santiago Calatrava Maître de l ouvrage : SNCB Maître d œuvre : Euro Liège TGV (filiale de la SNCB) Bureau d Etudes : Greisch Matériaux pierreux (quais) : m 2 de Petit Granit - Pierre Bleue de Belgique fournie par les Carrières de la Pierre Bleue Belge en collaboration avec Renier Natuursteen et la Carrière de Sprimont Début des travaux : permis d urbanisme obtenu en 2000 Fin des travaux prévue, à l origine, pour 2008 Coût total : PIERRE & MARBRE - steen & marmer

9 Dank u / Merci OPINIEPEILING BIJ DE LEZERS VAN STEEN EN MARMER SONDAGE ENVOYE AUX LECTEURS DE PIERRE & MARBRE Vele lezers namen de tijd om de vragenlijst in de juli-editie van Steen & Marmer (02/2008) in te vullen en terug te sturen. Wij willen deze mensen, die zowat de ganse variëteit van ons lezersbestand representeren, danken voor hun constructieve raad en aanmoedigingen. De informatie die u ons liet geworden kunnen wij goed benutten en het toont aan dat het initiatief interesse heeft opgewekt. Wij zullen uw uiteenlopende opmerkingen overigens indachtig zijn bij de voorbereiding van de komende nummers zodanig dat dit blad nog meer aan uw verwachtingen kan beantwoorden... Het spreekt vanzelf dat wij tot uw beschikking blijven en dat alle mogelijke suggesties nog kunnen overgemaakt worden op het adres vermeld op pagina 3. Wij wensen u veel leesplezier met dit nummer. Joint à l édition de juillet de Pierre & Marbre (02/2008), vous avez trouvé un questionnaire de sondage auquel nombre d entre vous ont pris le temps de répondre. Nous souhaiterions remercier ces personnes, représentant la variété du lectorat de cette revue, pour les conseils constructifs ainsi que pour les encouragements que vous nous avez adressés. Toutes les informations que vous nous avez transmises nous seront bien utiles et nous confirment l intérêt porté à notre démarche. Par ailleurs, nous saurons tenir compte de vos diverses remarques pour les prochains numéros et faire ainsi en sorte que ce support réponde encore plus à vos attentes Nous demeurons bien entendu à votre écoute et toutes les suggestions éventuelles peuvent encore nous être envoyées à l adresse mentionnée en page 3. Nous vous souhaitons une agréable lecture du présent numéro. Het redactiecomité van Steen & Marmer / Le comité de rédaction de Pierre & Marbre Er zijn gewone bouwverzekeringen,...en er zijn die van Federale Verzekering Il y a des assurances construction ordinaires,...et il y a celles de Fédérale Assurance L assureur qui partage tout avec vous, même ses bénéfices De verzekeraar die alles met u deelt, zelfs zijn winst casque 210 x indd 1 5/2/07 1:20:19 PM PIERRE & MARBRE - steen & marmer 9

10 techniek / technique Het buigen van dunne gevelbekledingen uit marmer Metamorf marmer (niet te verwarren met marmerachtige en dus sedimentaire gesteenten, cf. 2.2 van de TV 228 Natuursteen ) wordt al eeuwenlang beschouwd als materiaal bij uitstek voor de uitvoering van prestigieuze bouwwerken. Ook vandaag de dag wordt het nog met succes toegepast in tal van gebouwen. De afgelopen twintig jaar werden er bij dit materiaal echter belangrijke verweringsverschijnselen (hechtingsverliezen) vastgesteld, en dan vooral bij de toepassing ervan als dunne gevelbekleding. Deze schade is te wijten aan het fenomeen van de granulaire ontbinding, waaraan reeds verschillende studies gewijd werden. Deze onthechting kan problematisch worden wanneer de platen beginnen te buigen, te scheuren en riskeren te vallen. De vraag stelt zich dan ook of men moet overgaan tot een totale uitsluiting van het gebruik van marmer in gevels. Dominique Nicaise dr. wet., hoofd van het laboratorium Mineralogie en microstructuur, WTCB dr. sc., chef du laboratoire Minéralogie et microstructure, CSTC Buiging van een marmeren plaat uit de 18e eeuw (kerk van Hofstade, bij Aalst) / Cintrage d une dalle de marbre datant du XVIIIe siècle (église d Hofstade, près d Alost). 2. Buiging van een dunne gevelbekleding uit marmer / Cintrage de plaques de marbre posées en revêtement mince de façade. Le cintrage des revêtements minces de façade en marbre De tous temps, le marbre métamorphique (à ne pas confondre avec la pierre marbrière, qui est une roche sédimentaire, cf. 2.2 de la NIT 228 Pierres naturelles ) a été considéré comme un matériau de choix pour les réalisations prestigieuses. Aujourd hui encore, il connaît un succès considérable dans de nombreux bâtiments. Cependant, de graves altérations affectant la cohésion du matériau ont été constatées ces vingt dernières années, particulièrement pour les plaques de marbre posées en revêtement mince de façade. Ces pathologies trouvent leur origine dans le phénomène dit de décohésion granulaire, lequel a fait l objet de nombreuses études. Cette décohésion est des plus inquiétantes lorsque les plaques se cintrent, se fissurent et présentent un risque de chute. Faut-il pour autant exclure tous les marbres des revêtements de façade? 10 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

11 Hoewel de duurzaamheid van gevelbekledingen uit natuursteen in de regel bevredigend is, kan men bij het gebruik van metamorf marmer toch voor problemen komen te staan. Men heeft immers vastgesteld dat bepaalde dunne gevelplaten uit dit materiaal na een blootstelling van enkele jaren een (concave of convexe) buiging beginnen te ontwikkelen, met een belangrijk verlies van mechanische sterkte tot gevolg. Als deze vervormingen zodanig groot worden dat ze aanleiding geven tot een blokkering ter hoogte van de verankeringen, is het risico op scheurvorming en breuk reëel. Dat het hier geenszins om een nieuw verschijnsel gaat, blijkt als men een bezoekje brengt aan een aantal 19 e eeuwse begraafplaatsen en kerken. De buiging en verzakking van de marmeren platen is er immers schering en inslag. Dit fenomeen springt tegenwoordig gewoon vaker in het oog omdat de huidige architecturale tendens erin bestaat om alsmaar grotere en slankere gevelelementen toe te passen. Bien que la durabilité des revêtements de façade en pierre naturelle soit généralement satisfaisante, le cas particulier des marbres métamorphiques pose problème. Dans certains cas, les plaques minces réalisées dans ce type de pierre commencent, après quelques années d exposition, à développer une courbure (concave ou convexe) et à perdre une part non négligeable de leur résistance mécanique. Si les déformations sont suffisamment importantes pour en arriver à un blocage au niveau des ancrages, il existe un risque de fissuration et de cassure. Il n y a toutefois là rien de nouveau. Il suffit de se promener dans certains cimetières ou églises pour voir des dalles datant du XIX e siècle cintrées ou affaissées sur elles-mêmes. Ce phénomène est sans doute bien plus fréquent compte tenu de la tendance architecturale actuelle caractérisée par des éléments de façade de dimensions de plus en plus grandes et d élancement accentué. Factoren die de amplitude van de buiging beïnvloeden Men heeft vastgesteld dat de buiging doorgaans meer uitgesproken is bij gevels die blootgesteld zijn aan regen en bezonning (met zuidelijke en zuidwestelijke oriëntatie). Indien de amplitude van de buiging aanzienlijk is, kan dit leiden tot scheurvorming ter hoogte van de verankeringen. In bepaalde gevallen wordt men niet zozeer geconfronteerd met een buiging, maar veeleer met een ontbinding van de materie. Uit microscopisch onderzoek is gebleken dat de marmers die het gevoeligst zijn voor buiging bijna uitsluitend uit calciet (calciumcarbonaat) bestaan. De vaakst getroffen types vertonen een microstructuur die eerder granoblastisch (d.w.z. waarbij alle kristallen ongeveer even groot zijn en een polygone, vaak pseudohexagonale, vorm hebben) dan xenoblastisch (d.w.z. waarbij de kristallen een grillige vorm hebben en in elkaar passen zoals puzzelstukken) is. Facteurs influençant l amplitude du cintrage On constate que le phénomène de cintrage se manifeste de façon plus prononcée sur les façades exposées à la pluie et au soleil (orientées entre le sud et le sud-ouest). Un cintrage de grande amplitude entraînera souvent une fissuration au niveau des ancrages. Dans certains cas, le phénomène de cintrage n apparaît pas directement, mais une désagrégation importante de la matière est observable. En ce qui concerne la nature du marbre, l examen microscopique indique que les roches les plus sensibles au cintrage sont composées quasi exclusivement de calcite (carbonate de calcium). Les marbres Onder fluorescerend licht stelt men bij de gebogen stenen intergranulaire openingen vast, wat de ontbinding bevestigt : het contact tussen de calcietkorrels is minder sterk door de opeenvolging van verschillende opwarmings- en afkoelingscycli. We willen erop wijzen dat de oppervlaktetemperatuur van een bezonde gevel kan oplopen tot 60 C. Ook de afmeting van de korrels heeft in deze context een rol te spelen, vermits dit verschijnsel bij sedimentaire gesteenten (die eveneens voornamelijk uit calciet bestaan, maar waarbij de korrels kleiner zijn) voor zover wij weten nooit vastgesteld werd. Normalisering De in 2003 gepubliceerde NBN EN Beproevingsmethoden voor natuursteen. Bepaling van de weerstand tegen veroudering door thermische schok is de enige proefnorm waarin dit fenomeen aan bod komt. Deze blijkt echter weinig geschikt voor het probleem van de buiging en is bovendien veel te streng voor het geheel der natuurstenen (reeks cycli waarbij een onderdompeling in water bij 20 C gevolgd wordt door een droging in een stoof bij 105 C). Op algemeen verzoek zal er bij de volgende herziening van de norm bijgevolg een proef opgenomen worden die een betere simulatie oplevert van de blootstelling die aanleiding geeft tot buiging. In afwachting van deze nieuwe proefmethode wordt in de TV 228 Natuursteen aanbevolen om naast de beoordeling van de vorstbestendigheid na te gaan of het marmer voldoet aan de norm NBN EN met een maximaal verlies van dynamische elasticiteitsmodulus van 20 % PIERRE & MARBRE - steen & marmer 11

12 3a. 3b het voorzorgsprincipe Een totale uitsluiting van het gebruik van marmer in gevels lijkt ons voorbarig. Bij gebrek aan een betere proefprocedure kan het feit dat het materiaal weerstand biedt tegen de thermische-schokproeven beschouwd worden als een bewijs voor het goede gedrag ervan. Gelet op de strengheid van de proef is de kans echter groot dat ook marmers, die in de praktijk geen problemen opleveren, afgewezen worden. Een petrografische analyse (onderzoek van de granoblastische of xenoblastische microstructuur) ter verfijning van de beoordeling van de gevoeligheid van de materialen voor buiging zou in voorkomend geval soelaas kunnen bieden. Ook wat het ontwerp van de gevelbekleding betreft, kunnen er bepaalde voorzorgen genomen worden om de invloed van de buiging te beperken. Zo zou men de afmetingen van de platen kunnen verminderen en de verhouding lengte/breedte van de elementen kunnen beperken tot maximum 3 (cf. TV 146 Verticale buitenbekledingen van dunne natuursteenplaten ). Men zou eveneens kunnen opteren voor composietplaten, opgebouwd uit een dunne marmerplaat (ongeveer 1 cm), die op een (bv. honingraatvormige) metalen constructie of een keramiekplaat met grote mechanische sterkte verlijmd wordt. Voor meer informatie omtrent de karakteristieken en de uitvoering van deze systemen, verwijzen we naar de technische adviezen. sensibles montrent une structure cristalline granoblastique, c est-à-dire composée de grains de taille semblable et de forme polygonale, souvent pseudohexagonale, contrairement à une structure xénoblastique, dont les cristaux ont des formes plus capricieuses et s'assemblent comme les pièces d'un puzzle. En lumière fluorescente, les pierres cintrées présentent des ouvertures intergranulaires, ce qui confirme le phénomène de décohésion granulaire : le contact entre chaque grain est moins fort à la suite des cycles d échauffement et refroidissement de la calcite. Rappelons que les façades ensoleillées peuvent atteindre des températures de 60 C en surface. La taille des grains a un rôle à jouer, étant donné que les roches sédimentaires (également constituées principalement de calcite, mais dont les grains sont de plus petites dimensions) n ont, à notre connaissance, jamais présenté ce phénomène. Normalisation La norme NBN EN Méthodes d essai pour pierres naturelles. Détermination de la résistance au vieillissement accéléré par chocs thermiques, publiée en 2003, est la seule norme traitant de ce phénomène, bien qu elle s avère peu adaptée au problème de cintrage et beaucoup trop sévère vis-à-vis de l ensemble des pierres (série de cycles alternant immersion dans l eau à 20 C et séchage en étuve à 105 C). A la demande générale, elle reprendra, lors de sa prochaine révision, un essai qui simule davantage l exposition amenant au cintrage. Dans l attente de cette nouvelle méthode d essai, la NIT 228 Pierres naturelles recommande, en plus de l évaluation de la résistance au gel, que les marbres satisfassent à la norme NBN EN avec une perte de module d élasticité dynamique de 20 % maximum. principe de précaution 6. Une exclusion totale du marbre en façade ne nous semble pas fondée. Dans l attente d une procédure d essai plus adaptée, la bonne tenue à l essai de chocs thermiques constitue une indication fiable quant au bon comportement du matériau. Mais en raison de sa grande sévérité, l essai pourrait conduire à écarter certains marbres qui ne présentent pas de problèmes en réalité. Une analyse pétrographique serait dès lors conseillée en complément, afin d affiner l évaluation de la sensibilité au cintrage du matériau grâce à l examen de sa microstructure (granoblastique ou xénoblastique). 3a & 3b. Twee marmerstructuren bij gekruiste nicols / Deux structures de marbre en nicols croisés. ( 3a. Carrare - 3b. Thassos) 4. Onder fluorescerend licht stelt men bij de gebogen stenen (met zuidelijke oriëntatie) intergranulaire openingen vast / En lumière fluorescente, les pierres cintrées (exposées au sud) présentent des ouvertures intergranulaires. 5. Onder fluorescerend licht vertonen de niet-gebogen stenen (met noordelijke oriëntatie) geen intergranulaire openingen / En lumière fluorescente, une pierre non cintrée (exposée au nord) ne présente pas d ouvertures intergranulaires. 6. Prototype voor metingen van buiging en vervorming (aangevuld met petrografische analyses) / Prototype pour mesures de cintrage et de déformation (complété par des analyses pétrographiques.) En ce qui concerne la conception des revêtements de façade, certaines précautions peuvent être prises pour réduire les effets du cintrage, notamment en réduisant la dimension des plaques et en minimisant l élancement des éléments (rapport longueur/largeur de 3 au maximum, p. ex.; cf. NIT 146 Les revêtement extérieurs verticaux en matériaux pierreux naturels de mince épaisseur ). Il est également possible d opter pour des panneaux composites constitués d une plaque mince de marbre (environ 1 cm) collée sur une structure métallique (de type nid d abeille, p. ex.) ou sur une plaque de céramique à haute résistance mécanique. Plus d informations sur les caractéristiques et la mise en œuvre de ces systèmes, on se référera aux avis techniques. 12 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

13 50 JAAR BATIBOUW 09 Brussels Expo van donderdag 26 februari t.e.m. zondag 8 maart van 10u tot 18u30. Op donderdag 26 en vrijdag 27 februari opent BATIBOUW, de grootste bouwvakbeurs van België, haar deuren exclusief voor de vaklui. U ontdekt er de meest recente nieuwigheden en trends en kan deelnemen aan rondetafelgesprekken, seminaries en andere randmanifestaties. Om wachttijden aan de ingang te verkorten, kan u zich best preregistreren via Met de uitgereikte badge krijgt u op 26 en 27 februari ongelimiteerde toegang tot BATIBOUW. Indien u de badge niet gebruikt tijdens deze dagen, is hij geldig voor een dag naar keuze tijdens de rest van de beurs. Batibouw pro: 26 februari van 10u tot 18u30, 27 februari van 10 tot 21u (nocturne) Batibouw publiek: van 28 februari t.e.m. 8 maart van 10u tot 18u30 en op 6 maart tot 21u (nocturne)

14 FUNERAiRe SECTOR / FUNERAIRE Monument Goffin, Monument Schmetz Smits-Vieujant, Delhaize, 1928 Het kerkhof van Elsene: blauwe steen en graniet Op het kerkhof van Elsene (Brussels Gewest) liggen talrijke opmerkelijke monumenten verborgen waarin de specifieke karakteristieken van het materiaal en de natuursteenbewerking goed tot hun recht komen. Het meest voorkomende materiaal in de grafmonumenten is weliswaar blauwe steen, maar graniet neemt op dit kerkhof eveneens een belangrijke plaats in. Bénédicte Verschaeren Kunsthistorica, lid van Epitaaf Historienne de l art, membre d Epitaaf Le cimetière d Ixelles : pierre bleue et granit Le cimetière d Ixelles (Région bruxelloise) recèle de nombreux monuments remarquables mettant en valeur des caractéristiques spécifiques liées au matériau et au travail de la pierre. En effet, si le matériau le plus courant des monuments funéraires est la pierre bleue, le granit lui aussi trouve une place importante dans ce cimetière. Door zijn technische karakteristieken kan met graniet een heel ander type monument worden opgericht dan met blauwe steen. De ornamentmaker zal de steen bewerken en vorm geven (sarcofaag, gedenksteen, obelisk,...) en hem tot sculpturen en talrijke decoraties en symbolen behouwen: palmen, dennenappels, eikenbladeren, laurierbladeren, boeken, kronen, zandlopers, zeisen, uilen... De hardheid van graniet laat niet toe op dezelfde manier te werken. De steenhouwer zal het volume, de vorm bewerken. Granieten versieringen zal men dus op het kerkhof van Elsene niet vinden. Men zal meer spelen met de kleur van graniet, het polijsten en de opbouw van elke steen apart. Het kerkhof van Elsene wordt gekenmerkt door talrijke granieten monumenten, ofwel helemaal uitgevoerd in graniet, ofwel gemengd met blauwe steen. De firma Beernaert, sinds vele jaren in Elsene gevestigd, is onbetwistbaar verbonden met de invoer van graniet en zijn verspreiding. De naam van Emile Beernaert wordt in 1897 geciteerd in het Jaarboek voor handel Les caractéristiques techniques du granit permettent d élever un type de monument différent de celles de la pierre bleue. L ornemaniste travaillera la pierre bleue, lui donnera forme (sarcophage, stèle, obélisque, ) et également y taillera des sculptures et de nombreuses décorations, de nombreux symboles : palmes, pommes de pin, feuilles de chêne, feuilles de laurier, livres, couronnes, sabliers, faux, hiboux La dureté du granit ne permettra pas de s engager dans cette voie. Dès lors, le tailleur de pierre travaillera seulement le volume, la forme. L ornementation en granit sera donc totalement bannie au cimetière d Ixelles. On jouera davantage avec la couleur du granit, son polissage et l agencement de chaque pierre. Le cimetière d Ixelles se caractérise par de nombreux monuments utilisant le granit, soit pour la réalisation du monument entier, soit pour une réalisation mixte pierre bleue granit. L entreprise Beernaert implantée à Ixelles depuis de nombreuses années est indéniablement liée à l importation du granit et à sa diffusion. Ainsi en 1897, on voit apparaître dans l Annuaire de Commerce et de 14 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

15 en nijverheid, met de nieuwe activiteit : import van graniet uit Schotland en Noorwegen. Aanvankelijk wordt het graniet niet alleen voor grafmonumenten aangewend, maar ook voor de sector Kunstmarmer en de handel. In 1903 maken zijn briefhoofden gewag van de verschillende importplaatsen : Schotland, Zweden, Noorwegen, de Vogezen, Beieren, Saksen, enz... Eerst gaat zijn aanbod over de realisatie van kolommen, pilasters, treden, en vanaf 1919 biedt hij volledig afgewerkte monumenten aan. Emile Beernaert is een van de eersten die deze nieuwe mode heeft gelanceerd. Pas na de eerste wereldoorlog wordt graniet gangbaarder en gaan andere steenhouwers het ook importeren en aan hun cliënteel aanbieden. Het monopolie op de granieten realisaties behoort dan misschien niet meer toe aan de firma Beernaert, maar ze blijft in elk geval een belangrijke rol spelen in de Brusselse grafkunst. l Industrie le nom d Emile Beernaert associé à cette nouvelle activité : l importation du granit d Ecosse et de Norvège. Au départ, il ne travaille pas uniquement le granit pour les monuments funéraires, mais réalise aussi de la Marbrerie d Art et de Commerce. En 1903, l en-tête du papier à lettres précise les différents lieux d importation : Ecosse, Suède, Norvège, Vosges, Bavière et Saxe, etc. Il propose d abord la réalisation de colonnes, de pilastres, de marches, ensuite en 1919 l exécution de monuments entiers. Emile Beernaert est l un des premiers qui a lancé cette nouvelle mode. C est véritablement après la première guerre mondiale que le granit se répandra et que d autres tailleurs de pierre en importeront et en proposeront à leur clientèle. Néanmoins, l entreprise Beernaert gardera si non le monopole des réalisations en granit, du moins une importance reconnue au sein de l art funéraire bruxellois. 5. Monument Blieck 1919 / 6. Furne 1916 / 7. Petitqueux Tussen de twee wereldoorlogen Het gebruik van graniet maakt opgang in de jaren na 1910, en vooral tussen de twee wereldoorlogen, wat aan de begraafplaats een grote homogeniteit verleent. We onderscheiden in deze periode 5 types van monumenten, geheel of gedeeltelijk uitgevoerd in graniet. Monument Solvay, Goffin, Schmetz Dit zijn unieke monumenten van hoge kwaliteit, zeer origineel en dikwijls gerealiseerd in samenwerking met een architect of beeldhouwer. Deze drie monumenten werden gerealiseerd door de firma Beernaert. De tint van het graniet is een bewuste keuze en wordt door het polijsten nog benadrukt. Het monument van de familie Solvay werd ontworpen door architect Victor Horta, en gerealiseerd in twee fasen; het bovenste deel dateert uit 1894, het onderste uit Het Goffin monument werd bedacht door architect Charles Van Nueten, die tussen de twee wereldoorlogen meerdere grafmonumenten ontwierp en bijdroeg aan verschillende afbeeldingen in het boek Sépultures modernes van J. Lecocq. Aan het monument Schmetz werkte beeldhouwer Marcel Rau mee. Smits-Vieujant, Delhaize, Le Prince Voor deze monumenten wordt graniet gebruikt als luxe materiaal, het polijstwerk geeft aan de steen meer glans. Dit type monument met zijn Beaux-Arts stijl bekoort de gevestigde burgerij. De steen is mooi behouwen en gepolijst, en draagt bij aan het prestige van het monument. Deze monumenten bevinden zich op een zorgvuldig uitgekozen plaats zodat ze goed zichtbaar zijn, vaak op de hoek van een rij. Het zijn allemaal realisaties van de firma Beernaert. L entre-deux-guerres L utilisation du granit est répandue dans les années 1910 et surtout pendant l entre-deux-guerres, ce qui confère à ce cimetière une grande homogénéité. Nous distinguerons cinq types de monuments de cette période qui seront entièrement ou en partie en granit. monument Solvay, Goffin, Schmetz Ce sont des monuments uniques, de haute qualité, de grande originalité, et souvent réalisés avec la collaboration d un architecte ou d un sculpteur. Ces trois monuments sont réalisés par l entreprise Beernaert. La teinte du granit est un réel choix et est mise en valeur par un polissage. Le monument de la famille Solvay est dessiné par l architecte Victor Horta, il a été réalisé à deux moments, la partie supérieure date de 1894, la partie inférieure de Le monument Goffin est pensé par l architecte Charles Van Nueten qui a conçu plusieurs monuments funéraires pendant l entre-deux-guerres, et a contribué à différentes planches au livre Sépultures modernes par J. Lecocq. Quant au monument Schmetz, Marcel Rau a collaboré à cet ensemble en tant que sculpteur. Smits-Vieujant, Delhaize, Le Prince Ce sont des monuments où le granit est utilisé comme matériau de luxe, le polissage rend la pierre brillante. Ce type de monument, de style Beaux-Arts séduit une bourgeoise installée. La taille de la pierre, avec ses arêtes et son polissage est soignée et contribue au prestige du monument. L emplacement de ces monuments est judicieusement choisi assurant une visibilité immédiate et sont généralement placés aux angles des rangées. Ils sont tous réalisés par l entreprise Beernaert PIERRE & MARBRE - steen & marmer 15

16 Monument Blieck, Furne, Petitqueux In deze meer bescheiden, doch bijzondere monumenten, participeert het graniet in de architectuur. Het is niet gepolijst en het bouchardeerwerk bezorgt het monument een heel persoonlijke toets. Architect Hamesse en de firma Fayt Frères realiseerden het Petitqueux monument. Hoewel de naam van Emile Beernaert voorkomt op het monument van Max Blieck, is het heel waarschijnlijk gerealiseerd door de afgestorvene zelf die architect was. Het monument van Furne draagt eveneens de signatuur van Emile Beernaert. Monument Blieck, Furne, Petitqueux Ces monuments de taille plus modeste où le granit participe à l architecture sortent de l ordinaire. Le granit n est pas poli, le travail de la boucharde donne au monument une touche toute personnelle. Le monument Petitqueux est signé par l architecte Hamesse et l entreprise Fayt Frères. Le monument Max Blieck est sans doute réalisé par le défunt lui-même qui était architecte, le nom d Emile Beernaert y est apposé. Quant au monument Furne, Emile Beernaert le signe également Mignot. 9. 'Soufflet' + zuil / Soufflet + stèle Sellesagh, zonder datum / pas de date. 10. Monumenten van het soufflet type van Beernaert / Monuments du type soufflet de Beernaert, fonds Beernaert Smolders, Bette, Gilmont1930 Monumenten van het soufflet type van Beernaert Emile Beernaert stelt een variante voor van de 19e eeuwse sarcofaag: de soufflet. Het is een monoliet die op een sokkel wordt geplaatst, nu eens in graniet, dan weer in blauwe steen, soms gemengd. Hij geeft meer volume aan de steen om het horizontale gedeelte van het monument meer te doen uitkomen. Het graniet heeft verschillende tinten (roze, groen, bruin, grijs, zwart, blauw) en reflecteert het licht afhankelijk van de manier van het polijsten. Het werd met de grootste zorg uitgevoerd. Het motief van de soufflet, een horizontaal element, wordt dikwijls gecombineerd met een grafzuil, een verticaal element. De grafzuil is dikwijls in blauwe steen. Sirtaine, Chavet, Dorhout, Vandeneyende, Paulus, Delomez, Mignot Deze monumenten, samengesteld uit blauwe steen en graniet, werden niet altijd door Beernaert gebouwd en zijn van mindere kwaliteit. De gebruikte materialen, zoals de blauwe steen, zijn minder kostbaar. De structuur is samengesteld uit vier wanden die de muren van de sarcofaag vormen, en daarop een afdekplaat, dikwijls in graniet. In elk geval vinden we op de gedenksteen dezelfde decoratieve elementen in verscheidene varianten: kronen, bas-reliëfs, Christussen, allegorieën, medaillons... De gedenkstenen dragen bij aan de diversiteit van de monumenten doordat het bewerken van hun vorm daarop gericht is. De top van de gedenksteen kan concaaf zijn, horizontaal of een geometrische vorm aannemen. Het specifieke houwen van de steen laat combinaties toe van verschillende modellen, die door de klanten in de catalogi werden gekozen. De monumenten werden dikwijls gebouwd door andere ondernemers zoals Cordemans, Gilmont, Fayt, De medaillons, allegorieën en Christussen komen dikwijls van de firma Norga. monuments du type soufflet de Beernaert Emile Beernaert propose une variante au sarcophage du XIX e siècle : le soufflet. Il s agit d un monolithe déposé sur un socle, tantôt en granit, tantôt en pierre bleue, tantôt mixte pierre bleue-granit. Il gonfle le volume de la dalle afin de mettre en évidence la partie horizontale du monument. Le granit offre différentes teintes (rose, vert, brun, gris, noir, bleu) et, selon le polissage, reflète la lumière de diverses façons. Il est réalisé avec le plus grand soin. Le motif du soufflet, élément horizontal, est souvent combiné à la stèle, élément vertical. La stèle, quant à elle, sera souvent en pierre bleue. Sirtaine, Chavet, Dorhout, Vandeneyende, Paulus, Delomez, Mignot Il s agit de monuments composés de pierres bleues et de granit, ils ne sont pas toujours construits par Beernaert et sont de moindre qualité. Les matériaux utilisés sont moins coûteux comme la pierre bleue. Leur structure est composée de quatre parois formant les murs du sarcophage et est recouverte d une dalle qui est très souvent en granit. Dans tous les cas, on retrouve sur la stèle les mêmes éléments décoratifs apposés, les variantes sont multiples : couronnes, bas-relief, Christ, allégories, médaillons Les stèles contribuent à diversifier les modèles des monuments. En effet, leurs formes sont toujours travaillées dans la diversité. Le sommet de la stèle peut être concave, horizontal, ou encore peut prendre une forme géométrique. La taille de la pierre permet de combiner différents modèles que les clients choisissaient dans les catalogues. Souvent, ces monuments sont construits par d autres entrepreneurs comme Cordemans, Gilmont, Fayt Les médaillons, allégories et Christ proviennent quant à eux très souvent de l entreprise Norga. 16 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

17 Sirtaine, 1924, Fayt / 13. Chavet / 14. Dorhout. / 15. Vandeneyende Graniet tot in de eeuwigheid? Al de voorgestelde monumenten wijzen op de diversiteit van de natuursteen op het kerkhof van Elsene. De steenhouwers en marmerbewerkers ontwikkelden er hun kunst en hun bedrevenheid stelt ons in staat de kunst en kennis eigen aan deze verlopen tijd te begrijpen. Elk monument staat voor een andere aanpak in een coherent en homogeen geheel waar blauwe steen en roos, grijs, groen en zwart graniet in perfecte harmonie samen worden gebruikt. De wet van 1971 heeft de eeuwigdurende concessies afgeschaft. Vandaar dat al onze aandacht moet gaan naar de blauwe steen en het graniet om ze niet te laten verdwijnen. Talrijke monumenten zijn immers al afgebroken. Vandaag is men in Elsene bereid om deze kwestie te onderzoeken ten einde een praktisch en efficiënt kerkhofbeheer tot stand te brengen met zorg voor het behoud van het erfgoed. Du granit à perpétuité? Tous les exemples présentés tentent à montrer la diversité du travail de la pierre au cimetière d Ixelles. Les tailleurs de pierre et marbriers y ont développé leur art ; leur habileté nous permet d appréhender un art, un savoir-faire caractéristique d une époque révolue. Chaque monument consiste en un travail différent dans un ensemble cohérent et homogène où pierre bleue et granit rose, gris, vert, noir se côtoient en toute harmonie. La loi de 1971 supprime la notion de concessions à perpétuité, dès lors pierre bleue et granit requièrent toute notre attention pour qu ils ne disparaissent pas. En effet, de nombreux monuments ont déjà été détruits. Aujourd hui, la commune d Ixelles se propose de se pencher sur cette question afin de concilier une gestion efficace et pratique du cimetière avec le souci de préserver son patrimoine.

18 actueel / actualite GUSTAVE SERRURIER-BOVY Het is bijna honderd jaar geleden dat deze Luikenaar, een voorloper van de Art Nouveau, overleed. Hij was niet zo bekend als architect, maar wel als meubelontwerper. Hoewel zijn invloed weliswaar niet zo groot is geweest als die van Horta of van de Velde, werd het wel stilaan tijd om zijn geschiedenis en zijn werk te herontdekken. GUSTAVE SERRURIER-BOVY Voici presque cent ans que nous a quitté ce Liégeois -un précurseur de l Art nouveau en Belgique- connu non pas en tant qu architecte mais comme concepteur de mobilier. Certes, son aura n est pas aussi importante que celle d Horta ou van de Velde, mais il est maintenant grand temps de redécouvrir son histoire et son œuvre &2. Stoel en meubel. Silex Serie / Chaise et meuble. Série Silex. 3. Monument Serrurier, kerkhof van Robermont / Monument Serrurier-Bovy, cimetière de Robermont. In het kader van zijn designbiënnale, wijdt de stad Luik een overzichtstentoonstelling aan Serrurier-Bovy in het Musée d art moderne et contemporain (MAMAC) die loopt tot 18 januari Gustave wordt geboren op 29 juli 1958 als kind van Louis en Eugénie. Louis is een zelfstandig ondernemer in de bouw en schrijnwerkerij, waardoor het lot van de kleine Gustave meteen bezegeld is!!!! Hij is pal in de bouwsector beland. Eerst werkt hij bij zijn vader en studeert architectuur aan de Académie des Beaux-Arts van Luik. Na het behalen van zijn diploma oefent hij dit beroep nochtans niet uit, want na enkele projecten richt hij zich op de handel. Samen met zijn echtgenote Marie Bovy, baat hij een winkel uit met meubilair, decoratieve artikelen uit India, China en Japan, Engelse stoffen, tapijten, zilverwerk en exotische voorwerpen. Van handelaar evolueert hij naar ontwerper en meubelproducent. Zijn werken zijn van eigen makelij. Zijn doel is de moderne kunst populair maken door een aangepast esthetisch, financieel en functioneel meubilair te bedenken voor iedereen. Van de ongedwongen arbeider tot de intellectueel, iedereen heeft recht op een dagelijkse portie schoonheid. Daarvoor maakt hij gebruik van goedkopere grondstoffen; de mechanische vervaardiging ervan is al in gebruik. Tezelfdertijd bouwt hij in Cointe (Luik) zijn eigen villa, genaamd L Aube. Deze woning wordt opgenomen in de lijst van uitzonderlijk Waals erfgoed. La ville de Liège lui consacre, dans le cadre de sa biennale du design, une rétrospective, qui se tient au Musée d art moderne et contemporain (MAMAC) jusqu au 18 janvier Gustave, né le 29 juillet 1858, est l enfant de Louis et d Eugénie. Louis est indépendant, entrepreneur en bâtiment et menuiserie. Voilà déjà le destin du gamin scellé!!! Il est dans le bain du secteur de la construction. Il travaille d abord avec son père et étudie l architecture à l Académie des Beaux-Arts de Liège. Diplômé, il exerce peu et après quelques ouvrages il se tourne vers le commerce. Il exploite alors avec son épouse Marie Bovy un magasin d ameublement, d articles de décorations des Indes, de Chine, du Japon, de tissus anglais, de tapis, de quincaillerie argentée, d objets exotiques. De commerçant, il devient concepteur et producteur de mobilier. Il produit ses propres œuvres. Son désir est de populariser l art moderne en proposant un mobilier adapté esthétiquement, financièrement, fonctionnellement à tout travailleur, de l ouvrier aisé au travailleur intellectuel, tout le monde à droit à la beauté au quotidien. Pour ce faire, ses œuvres sont réalisées dans des matériaux peu onéreux ; la mécanisation de leur mise en œuvre est déjà de mise. Il construit dans le même temps sa propre villa, L Aube, située à Cointe (Liège). Cette demeure est inscrite au patrimoine exceptionnel de Wallonie. 18 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

19 Zijn producties zijn een waar succes: talrijke meubelseries worden ontwikkeld en vervaardigd, filialen worden geopend in Brussel, Parijs, Nice en Den Haag, en hij verwerft bekendheid tot over de Atlantische oceaan (Wereldtentoonstelling van Saint-Louis in ). Door de belangrijke noodzakelijke investeringen en wellicht al te snelle financiële inspanningen wordt het bedrijf Serrurier et Cie in 1907 ontbonden. De productie wordt nog voortgezet in Luik en de winkels in Parijs, Nice, Brussel en Luik blijven bestaan. Gustave Serrurier sterft op 19 november 1910 en ligt begraven op het Robermont kerkhof van Luik. R. D. Ses productions sont un succès : de très nombreuses séries de meubles sont créées et produites, des succursales s ouvrent à Bruxelles, Paris, Nice, La Haye, sa renommée a franchi l Atlantique (Exposition internationale de Saint-Louis ). Tout cela a demandé des investissements importants, un effort financier sans doute trop rapide, et, en 1907, la société Serrurier et Cie est dissoute. La production continuera encore à Liège, les magasins de Paris, Nice, Bruxelles et Liège subsistent. Gustave Serrurier meurt le 19 novembre Il repose au cimetière de Robermont à Liège R. D. Bibliografie Serrurier-Bovy, un créateur précurseur, Françoise en Etienne du Mesnil du Buisson Editions Faton, Dijon, pagina s, meer dan 500 kleurenillustraties ISBN Nuttig adres MAMAC (Musée d Art Moderne et d Art Contemporain) Parc de la Boverie, Liège - Tel. + 32(0) Bibliographie Serrurier-Bovy, un créateur précurseur, Françoise et Etienne du Mesnil du Buisson Editions Faton, Dijon, pages, près de 500 illustrations en couleurs ISBN Adresse utile MAMAC (Musée d Art Moderne et d Art Contemporain) Parc de la Boverie, Liège - Tél. + 32(0) De natuur creëert, Blauwe Steen uit Henegouwen fascineert. CARRIERES DU HAINAUT B-7060 Soignies Tel: 067/ Une pierre si proche de vous De natuursteen die dicht bij u staat > Pierre&Marbre SDB NL.indd 1 1/12/08 16:35: PIERRE & MARBRE - steen & marmer 19

20 actueel / actualite Waalse aanwezigheid op het Salon Marmomacc De laatste editie van de internationale beurs Marmomacc, die tussen 2 en 5 oktober jongstleden in Verona plaatshad, mocht rekenen op het bezoek van een sterke Waalse delegatie van heel goede kwaliteit, met niet minder dan drie ministers in functie, naast de vertegenwoordigers van administraties en syndicaten, en talrijke vakmensen, groeve-uitbaters, steenhouwers, marmerbewerkers, enz... Présence wallonne à Marmomacc La dernière édition du salon international Marmomacc, qui s est tenue à Vérone du 2 au 5 octobre dernier, a été marquée par la visite d une délégation wallonne d une exceptionnelle qualité, puisqu on ne comptait pas moins de trois ministres en exercice, en plus des représentants des administrations et des syndicats, aux côtés des nombreux professionnels, maîtres carriers, maîtres tailleurs de pierres et maîtres marbriers, entre autres. De ochtend van zaterdag 4 oktober was besteed aan een ronde tafelgesprek tijdens hetwelk verschillende thema s werden aangekaart door vertegenwoordigers van de vakwereld en waarop een antwoord werd gegeven door de ministers tot wiens bevoegdheid deze specifieke thema s behoren. Na het onthaal door de heer V. Brancaleoni, voorzitter van de vereniging Pierres et Marbres de Wallonie en animator van de ganse bijeenkomst, bracht de heer J.-Fr. Abraham een globale socioeconomische presentatie van de Waalse siersteensector in het hart van Europa. In zijn uiteenzetting wees hij ook op het algemeen belang van de inzet voor bepaalde punten, zoals de noodzakelijke toegang tot de ontginningen (en de daarmee gepaard gaande inrichting van het terrein, gewestplannen, vergunningen, toelatingen, enz...), en de sterke concurrentie van de Aziatische import, zowel op de openbare als de particuliere markt (met de gekende nefaste gevolgen, meer bepaald voor het imago). Een eerste reeks oplossingen werd in het kort voorgesteld. La matinée du samedi 4 octobre a été consacrée à une large table ronde, au cours de laquelle différentes thématiques ont été abordées par des représentants du monde professionnel, auxquels ont répondu les ministres en charge de ces compétences spécifiques. Après l accueil par le président de l association Pierres et Marbres de Wallonie, M. V. Brancaleoni, qui a aussi animé toute la séance, une présentation socioéconomique globale du secteur wallon des roches ornementales au cœur de l Europe a été proposée par M. J.-Fr. Abraham. Celui-ci a également évoqué les enjeux d intérêt général que sont l accès indispensable aux gisements (et toutes les conséquences en matière d aménagement du territoire, de plans de secteurs, de permis et autorisations, etc.) et la forte concurrence des importations asiatiques, tant dans les marchés publics que privés (avec les conséquences néfastes que l on sait, notamment en terme d image). Un premier inventaire de solutions a été évoqué rapidement. 20 PIERRE & MARBRE - steen & marmer

La gare des Guillemins à Liège

La gare des Guillemins à Liège ARCHITECTUUR / A R C H I T E C T U R E Het station Luik-Guillemins Architectuur van beton, staal, glas en natuursteen Het staal in het gigantische gewelf van de koepel in het nieuwe station Gare des Guillemins

Nadere informatie

The professional s choice!

The professional s choice! GEEF UW PROJECT KLEUR COLORIEZ VOTRE PROJET The professional s choice! Geef persoonlijkheid aan uw voegwerk Een gevel bestaat voor 15 à 20% uit voegen. Die spelen een belangrijke rol in de duurzaamheid

Nadere informatie

Installatie van versie 2.2 van Atoum

Installatie van versie 2.2 van Atoum Version française en seconde partie du document. Installatie van versie 2.2 van Atoum U moet in uw databases een nieuwe tabel aanmaken na de installatie van versie 2.2 van de toepassing Atoum. Hiervoor

Nadere informatie

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur.

Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa boîtes aux lettres. Design à l état pur. Mefa brievenbussen. Puur design. Mefa brievenbussen blinken niet alleen uit door hun stijlvol design. Ze zijn ook functioneel,

Nadere informatie

CATALOGUS / CATALOGUE

CATALOGUS / CATALOGUE CATALOGUS / CATALOGUE LA SOCIÉTÉ EUROPOCHETTE HET BEDRIJF [ NL ] Wat 10 jaar geleden aarzelend begon, groeide voor Europochette uit tot een succesverhaal. Met het uitvinden van het bestekzakje gaf Europochette

Nadere informatie

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service

MIELE SERVICE. Tot uw dienst / A votre service MIELE SERVICE Tot uw dienst / A votre service Miele Service Certificate 2 Miele Service Certificate 10 jaar totale zekerheid Sinds meer dan 100 jaar is het merk Miele synoniem van kwaliteit, duurzaamheid,

Nadere informatie

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING

AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING AMÉNAGEMENT DE MAGASINS WINKELINRICHTING Quatre-vingts ans d expérience en aménagement de magasin L agencement de votre magasin vous rappelle les années 70? Vous ouvrez prochainement une nouvelle boutique?

Nadere informatie

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009.

Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. . Déclaration environnementale Document préparé par Marie Spaey, en collaboration avec Pauline de Wouters. Novembre 2009. Définition dans le cadre de Clé Verte Dans le cadre de l éco-label Clé Verte, l

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais

Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Comprendre et se faire comprendre commence par s exprimer en néerlandais Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal La langue néerlandaise crée un lien entre nous Wat leest

Nadere informatie

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011

Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Paritair Comité voor de bedienden van de nonferro metalen non ferreux Collectieve arbeidsovereenkomst van 27 juni 2011 Convention collective de travail du 27 juin 2011 Tewerkstellings- en opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

WAT WORDT UW LOGO? PERSONNALISATION À LA CARTE

WAT WORDT UW LOGO? PERSONNALISATION À LA CARTE WAT WORDT UW LOGO? PERSONNALISATION À LA CARTE IMPRESSION FLEXO DRUK PLATTE HANDVATTEN - POIGNEES PLATES KRAFTZAKKEN - SACS KRAFT 1 KLEUR - 2 ZIJDEN OF 2 KLEUREN - 2 ZIJDEN / 1 COULEUR - 2 FACES OU 2 COULEURS

Nadere informatie

JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU

JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU JARDIN OUVERT 1 : AU FIL DE L EAU Il faisait beau le samedi 26 septembre pour le premier Jardin Ouvert de la saison! Cette activité organisée par les jardiniers de Molenbabbel, qui sont à l origine de

Nadere informatie

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

SOFRECOM. Fiche. Station de pompage de Milsaucy - Herstal. Pompstation van Milsaucy - Herstal

SOFRECOM. Fiche. Station de pompage de Milsaucy - Herstal. Pompstation van Milsaucy - Herstal Station de pompage de Milsaucy - Herstal Construction d une station de pompage à Herstal en rive gauche de la Meuse, assortie d égouts-collecteurs à grande profondeur. Les trois pompes y immergées ont

Nadere informatie

DOUCHES WWW.BALMANI.EU

DOUCHES WWW.BALMANI.EU DOUCHES WWW.BALMANI.EU Een inloopdouche op maat voor een redelijke prijs. Dat klinkt als een droom, maar het Balmani Modular Shower System komt wel heel erg in de buurt van die droom. Het systeem kortweg

Nadere informatie

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE

FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE FABULOUS CHIC WINTER LODGE CHRISTMAS MORNING BALANCED WHITE We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: FABULOUS CHIC, WINTER LODGE, CHRISTMAS MORNING, BALANCED WHITE.* Naast deze thema s blijven

Nadere informatie

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015)

FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles. Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) FAVV -AFSCA AC- Kruidtuin - FSC Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel / Bruxelles Verslag van infosessie bestek FAVV_DGLABO_CPM_2016 (29/06/2015) Rapport de la session d information Cahier spécial des charges

Nadere informatie

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER

DREAMS NATURE GLAMOUR WINTER CHRISTMAS at work 2014 We presenteren u graag onze nieuwe kerstthema s: DREAMS, NATURE, GLAMOUR, WINTER Naast deze thema s blijven we u ook onze CLASSIC-thema s (rood, zilver of goud) aanbieden; onze sfeer-volle

Nadere informatie

Wedstrijdreglement Hug the Trooper

Wedstrijdreglement Hug the Trooper Wedstrijdreglement Hug the Trooper 1. De wedstrijd op hugthetrooper.brightfish.be wordt georganiseerd door Brightfish NV, Eeuwfeestlaan 20, 1020 Brussel. 2. De wedstrijd staat open voor alle personen die

Nadere informatie

Inventaris OV - Inventaire EP BIV - IBE 2011 2012-10-18

Inventaris OV - Inventaire EP BIV - IBE 2011 2012-10-18 Om de drie jaar wordt een inventaris opgemaakt van alle lampentypes en hun vermogens van de openbare verlichting in België. Deze driejaarlijkse gegevens worden verzameld door Synergrid, de federatie van

Nadere informatie

64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE

64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE 64360 BELGISCH STAATSBLAD 27.10.2010 MONITEUR BELGE FEDERALE OVERHEIDSDIENST SOCIALE ZEKERHEID N. 2010 3685 [C 2010/22451] F. 2010 3685 SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2010/22451] 15 OKTOBER

Nadere informatie

FUTURA RBE SUR GRAND RA COU YON INSTALLATION VERBUIGING OP GROTE STRAAL INSTALLATIE

FUTURA RBE SUR GRAND RA COU YON INSTALLATION VERBUIGING OP GROTE STRAAL INSTALLATIE www.mottura.com ORIENTE ORIENTE 542 ORIENTE 543 Une gamme complète - Oriente est le programme de systèmes de parois coulissantes de Mottura, fonctionnel et qualitatif et qui se décline comme suit: La gamma

Nadere informatie

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008

Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 Barema's op 01/09/2008 Barèmes au 01/09/2008 SPILINDEX 110,51 INDICE-PIVOT 110,51 Tegemoetkomingen aan personen met een handicap Allocations aux personnes handicapées (Jaarbedragen) (Montants annuels)

Nadere informatie

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website

Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Siemens SITRAIN Institute Mode d emploi Website Edition 01 Réservation d un cours au Siemens SITRAIN Institute 1.1 Commencer sur le site web A partir de la page de démarrage https://www.sitrain-learning.siemens.com/bel-pl/en/index.do

Nadere informatie

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk?

En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Korte inhoud En sécurité et santé au travail? Veilig en gezond op mijn werk? Les résultats de resultaten Odette Wlodarski An Rommel 1. Méthodologie 2. Les répondants 3. L expérience des jeunes stage 4.

Nadere informatie

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux.

Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Porsche Belgium Driving Days 2011 Faire évoluer les voitures de sport, c est bien. Faire évoluer leur conducteur, c est encore mieux. Sportwagens die evolueren, dat is goed. Bestuurders die evolueren,

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD 08.01.2010 Ed. 2 MONITEUR BELGE 731 MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2010 45 [C 2010/31002] 17 DECEMBER 2009. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot

Nadere informatie

Novo. onderkast meuble vasque NV-OL-06-60cm

Novo. onderkast meuble vasque NV-OL-06-60cm onderkast meuble vasque NV-OL-06-60cm 481 120 465 300 300 712 742 900 Wanneer het meubel aan de muur wordt gehangen, moet rekening worden gehouden met de draagkracht van de muur. Er wordt ten sterkste

Nadere informatie

NOTEBORN. creating new dimensions

NOTEBORN. creating new dimensions NOTEBORN creating new dimensions 38 3 8 3 Welk verhaal vertelt uw boekenkast? De boeken die u om zich heen verzamelt weerspiegelen uw karakter. Nu kunt u uw boekenkast net zo persoonlijk maken als de inhoud.

Nadere informatie

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15

Telebib2 Edifact Validation - Tool introduction page 2 / 15 Tool introduction Telebib2 Edifact Validation page 1 / 15 10.01.2012 Er is nu een tool beschikbaar die het mogelijk maakt een tekstbestand met inhoud op basis van de Telebib2 Edifact syntaxis the valideren.

Nadere informatie

Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles. TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop.

Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles. TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop. Bondgenotenstraat 68 Rue des Alliés Brussel 1190 Bruxelles TEL: 02 346 11 50 FAX: 02 344 20 52 e-mail: bebop@bebop.be www.bebop.be Bestaat sedert - existe depuis 19-9-1990 Als direct marketing adviesbureau

Nadere informatie

Chairs for the quality office FLIGHT

Chairs for the quality office FLIGHT Chairs for the quality office FLIGHT Flight 20 Het nieuwe werken Une nouvelle façon de travailler Het nieuwe werken houdt in dat één bureaustoel meerdere gebruikers heeft. Flight 20 is hiervoor geschikt

Nadere informatie

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50.

Hôtel Eurocatering. 26 oct. Sauna 24,75 7 173,25. 27 oct. Petit-déjeuner 14,50 15 217,50. Sous-total 3645,25 TVA 21% 765,50. CONTEXTE 1.3 Une erreur dans la facture 1. Lisez les nombres productief kaartjes - klassikaal Zie Fiches à découper. Aantal setjes = 1. Elke leerling krijgt een kaartje. Ze lopen rond in de klas en houden

Nadere informatie

Pannenkoekmachines Crepmatic

Pannenkoekmachines Crepmatic Pannenkoekmachines Crepmatic Het beste is maar goed genoeg 2/6 Een system dat toelaat om 60 pannenkoeken per uur te produceren! Het systeem is eenvoudig in gebruik en snel te reinigen. Het systeem wordt

Nadere informatie

PROGRES Infosession Riverains

PROGRES Infosession Riverains When rail means service > QUADRILATERE NORD RUE DU PROGRES Infosession Riverains Schaerbeek 11/06/2008 Schaarbeek 11/06/2008 Liesbeth Vandeputte Responsable Communication Riverains Verantwoordelijke Communicatie

Nadere informatie

Vrijstaande baden - Baignoires îlot

Vrijstaande baden - Baignoires îlot Vrijstaande baden - Baignoires îlot Meubelen op maat / Meubles sur mesure Op maat LED spiegels / Mirroirs LED sur mesure a division of Aqua Prestige www.aquasento.be 1 Inhoud - Contenu Meubelen op maat

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. relative à l enregistrement abusif des noms de domaine

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN. relative à l enregistrement abusif des noms de domaine DOC 50 1069/002 DOC 50 1069/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 17 oktober 2002 17 octobre 2002 WETSONTWERP betreffende het wederrechtelijk registreren van domeinnamen

Nadere informatie

VERKLARING VAN WOONPLAATS

VERKLARING VAN WOONPLAATS 5000-NL Bestemd voor de buitenlandse belastingdienst VERKLARING VAN WOONPLAATS Verzoek om toepassing van het belastingverdrag tussen Frankrijk en 12816*01 De belastingplichtige geeft in dit vak de naam

Nadere informatie

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TOESPRAAK VAN BIANCA DEBAETS STAATSSECRETARIS VOOR VERKEERSVEILIGHEID, GELIJKE KANSEN, DIERENWELZIJN & ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 18 maart 2015 Conferentie Vrouwelijk Ondernemerschap (zaal Keynes) 12 e

Nadere informatie

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN

CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS BELGISCHE KAMER VAN DOC 50 0321/002 DOC 50 0321/002 BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE 6 januari 2000 6 janvier 2000 WETSONTWERP betreffende het ontslag van bepaalde militairen en de

Nadere informatie

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten

Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Architecture is one part science, one part craft and two parts art. David Rutten Breevast Belgium ontwikkelt, realiseert en beheert kantoren, commercieel en residentieel vastgoed in België en Luxemburg.

Nadere informatie

ING ActivePay. Guide d utilisation

ING ActivePay. Guide d utilisation ING ActivePay Guide d utilisation Bienvenue dans ING ActivePay Cher utilisateur, Nous sommes heureux de vous compter parmi nos clients et vous remercions de votre confiance! Dans ce guide, vous trouverez

Nadere informatie

Polijsten van beton - Decoratieve betonnen vloeren en muren. Printbeton - Boren en zagen in gewapend beton.

Polijsten van beton - Decoratieve betonnen vloeren en muren. Printbeton - Boren en zagen in gewapend beton. Polijsten van beton - Decoratieve betonnen vloeren en muren. Printbeton - Boren en zagen in gewapend beton. Gepolijste beton - Béton poli Het concept "gepolijste beton" is een mechanisch veredeld betonoppervlak.

Nadere informatie

Wie zijn wij? Qui sommes-nous?

Wie zijn wij? Qui sommes-nous? Projectbrochure Brochure promoteurs 2015 Wie zijn wij? Grando Keukens is in België een vertrouwd merk. Met een landelijk netwerk van prachtige toonzalen bedienen wij de keukenmarkt. Gericht op: - Verkoop

Nadere informatie

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc

Eik rustiek wit geolied Chêne rustique huilé blanc Eik rustiek it geolied Chêne rustique huilé blanc parket Leuke aanbiedingen in FSC hout 2015 parquet Offres attractives en bois FSC hout 2015 Beuk ild, natuur geolied 41,50 Eik ild rood, natuur geolied

Nadere informatie

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 51132 MONITEUR BELGE 12.08.2015 BELGISCH STAATSBLAD GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN VLAAMSE GEMEENSCHAP COMMUNAUTE FLAMANDE

Nadere informatie

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE

49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE 49188 BELGISCH STAATSBLAD 22.09.2008 MONITEUR BELGE Art. 3. Artikel 15 van hetzelfde besluit wordt vervangen als volgt : «Art. 15. De subsidies die ten bate van het Nationaal Geografisch Instituut zijn

Nadere informatie

Montagehandleiding - Notice de montage

Montagehandleiding - Notice de montage Montagehandleiding - Notice de montage Artikel - Article 771417 Omschrijving - Déscription Carport Hannover 604 x 760 cm Carport Hannover 604 x 760 cm Nederlands : De door u gekochte constructie werd zorgvuldig

Nadere informatie

Collection Collectie AMBIENTE AMEZA ARCO BELLA CACAHUETE COBRA COSMO CURVA ESTRELLA FOGO LINDA MAGAZINE ONDA PONTE SENTA VENTO

Collection Collectie AMBIENTE AMEZA ARCO BELLA CACAHUETE COBRA COSMO CURVA ESTRELLA FOGO LINDA MAGAZINE ONDA PONTE SENTA VENTO Collection Collectie 2015 AMBIENTE AMEZA ARCO BELLA CACAHUETE COBRA COSMO CURVA ESTRELLA FOGO LINDA MAGAZINE ONDA PONTE SENTA VENTO LUXE FURNITURE A PROPOS OVER A la direction de RJ Welding, une entreprise

Nadere informatie

33662 BELGISCH STAATSBLAD 02.07.2008 MONITEUR BELGE

33662 BELGISCH STAATSBLAD 02.07.2008 MONITEUR BELGE 33662 BELGISCH STAATSBLAD 02.07.2008 MONITEUR BELGE MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST N. 2008 2191 [C 2008/31345] 19 JUNI 2008. Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot vaststelling

Nadere informatie

MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD. Numéro tél. gratuit : 0800-98 809 Gratis tel. nummer : 0800-98 809. 104 pages/bladzijden. www.staatsblad.

MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD. Numéro tél. gratuit : 0800-98 809 Gratis tel. nummer : 0800-98 809. 104 pages/bladzijden. www.staatsblad. MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD Publication conforme aux articles 472 à 478 de la loi-programme du 24 décembre 2002, modifiés par les articles 4 à 8 de la loi portant des dispositions diverses du 20

Nadere informatie

CREATIEF MET TEGELS EN NATUURSTEEN. S.E.P Beton Tegel PERSMAP DISTRIBUTOR BENELUX

CREATIEF MET TEGELS EN NATUURSTEEN. S.E.P Beton Tegel PERSMAP DISTRIBUTOR BENELUX CREATIEF MET TEGELS EN NATUURSTEEN PERSMAP S.E.P Beton Tegel DISTRIBUTOR BENELUX Deze revolutionaire betontegel ontstond uit de samenwerking van de creatieve familie Verhoonhove van Veronove Tegels met

Nadere informatie

www.gallon.be lineaire actuatoren vérins linéaires

www.gallon.be lineaire actuatoren vérins linéaires lineaire actuatoren vérins linéaires afmetingen dimensions.4 SHG-5-A -> SHG-100-A.5 SHG-5-A -> SHG-500-A.6 SHG-5-B -> SHG-100-B.7 SHG-0-B -> SHG-500-B.8 afmetingen van de accessoires dimensions des accessoires

Nadere informatie

Cadre légal. Descriptif

Cadre légal. Descriptif Cadre légal Descriptif Les données enregistrées dans le tachygraphe doivent être téléchargées tous les deux mois minimum et celles contenues dans la carte du chauffeur tous les 21 jours. Toutes ces données

Nadere informatie

FABRIKANT VAN CELLENBETONPRODUCTEN FABRICANT DE PRODUITS EN BÉTON CELLULAIRE. Pascal Vandelannoote, Commercieel Directeur Cellumat

FABRIKANT VAN CELLENBETONPRODUCTEN FABRICANT DE PRODUITS EN BÉTON CELLULAIRE. Pascal Vandelannoote, Commercieel Directeur Cellumat FABRIKANT VAN CELLENBETONPRODUCTEN FABRICANT DE PRODUITS EN BÉTON CELLULAIRE Pascal Vandelannoote, Commercieel Directeur Cellumat Ing. Marc Lacrosse, Directeur Technique Cellumat CHALLENGER & INNOVATOR

Nadere informatie

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010

PRESS REVIEW. Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 - 1 / 8 - PRESS REVIEW Enquête Acerta : 50-plussers meest betrokken 26/04/2010 Powered by Auxipress - 2 / 8 - Table des matières: Les seniors plus impliqués La Libre Entreprise (La Libre Belgique) 24/04/2010

Nadere informatie

CABLE SUPPORT SYSTEMS BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU

CABLE SUPPORT SYSTEMS BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU BRANDWEREND RÉSISTANT AU FEU SYSTÈMES RÉSISTANTS AU FEU (RGIE 104) Lorsqu un incendie se déclare dans un bâtiment, l objectif essentiel est le sauvetage de vies humaines. C est pourquoi nous attachons

Nadere informatie

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02

Hoe snel. ben jij? Serez-vous assez rapide? Spelregels. Règles du Jeu. 12+ 30 min. 3-6. 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 Hoe snel Serez-vous assez rapide? ben jij? 12+ 30 min. 3-6 NL Spelregels FR Règles du Jeu 17610_Manual_5se.indd 1 21-06-12 15:02 NL Spelregels Als je er de tijd voor mag nemen, dan zijn het eigenlijk makkelijke

Nadere informatie

Questions & réponses dans le cadre du cahier spécial de charge «CobiT»

Questions & réponses dans le cadre du cahier spécial de charge «CobiT» Questions & réponses dans le cadre du cahier spécial de charge «CobiT» Paragraphe Page Langue Questions Réponses 1 Généralités Français Votre intention est-elle de travailler avec un seul consultant (personne)

Nadere informatie

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Bruxelles Environnement Vivre le passif, retour d expériences Projet Espoir Donatienne Hermesse Maison de Quartier Bonnevie Donatienne

Nadere informatie

FAIRE DU SPORT. Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20

FAIRE DU SPORT. Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20 56 FAIRE DU SPORT Final.indd 56 3/11/2011 10:36:20 SPORTBEOEFENING 57 Final.indd 57 3/11/2011 10:36:21 Le centre sportif / Het sportcentrum Le centre sportif met à disposition de ses membres des salles

Nadere informatie

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011

Employment Monitor. Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Employment Monitor Voor Corelio/Jobat Door Synovate Datum: 24/5/2011 Methodologie Werkgevers N=500 Telefonische interviews Interviews met HR professionals Representatieve steekproef (Graydon) op basis

Nadere informatie

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J.

07-02-2012. Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. 07-02-2012 Formation permanente: le point de vue de la zone Luxembourg Voorgezette opleiding: Het standpunt van de zone Luxemburg Cpt/Kpt J. Louis De moeilijkheden van de permanente opleiding in een grote

Nadere informatie

45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M)

45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M) 45MM 385X565CM GARAGE SDPAU+EDC (ART 4004M) Onderdelenlijst Liste d'inventaire 4004M Wandelementen / Eléments des parois Typ ovoïde 45mm 385x565 SDPAU Artikel nr Afmeting / Dimension # Functie/Fonction

Nadere informatie

Chairs for the quality office. Breeze

Chairs for the quality office. Breeze Chairs for the quality office 30Y De BREEZE 30 met hoogteverstelbare rug met netbespanning is uitermate geschikt voor wisselwerkplekken dankzij het eenvoudig te bedienen synchroonmechanisme met neigbegrenzer.

Nadere informatie

Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00

Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00 Blog Damien Menu Deulys presenteert nieuwe website zaterdag 26 november 2011, 03u00 KOMEN - In Komen werd de nieuwe website van het project Deulys met als thema 'herdenking 14-18' voorgesteld. Na een

Nadere informatie

des Ingénieurs-Conseils C.Ir. FABI - KVIV Raadgevend Ingenieurs à partir du 1 janvier 2014 vanaf 1 januari 2014

des Ingénieurs-Conseils C.Ir. FABI - KVIV Raadgevend Ingenieurs à partir du 1 janvier 2014 vanaf 1 januari 2014 MISSION A Constructions industrielles (Missions d ensembles) OPDRACHT A Industriële constructies (Geheelopdrachten) A Classe - Klasse 1 2 3 4 5 a = 9,0192 11,4255 13,5747 15,4350 17,4016 b = -0,0854-0,0814-0,0875-0,0896-0,0913

Nadere informatie

ERRATUM ERRATUM PARITAIR COMITE VOOR DE LANDBOUW COMMISSION PARITAIRE DE. CAO nr 61932 van 27.07.2001. CCT 61932 du 27.07.2001

ERRATUM ERRATUM PARITAIR COMITE VOOR DE LANDBOUW COMMISSION PARITAIRE DE. CAO nr 61932 van 27.07.2001. CCT 61932 du 27.07.2001 Ministère fédéral de l'emploi et du Travail ADMINISTRATION DES RELATIONS COLLECTIVES DU TRAVAIL Direction du Greffe Federaal Ministerie van Tewerkstelling en VAN DE Directie van de ERRATUM COMMISSION PARITAIRE

Nadere informatie

Présentation de l étude

Présentation de l étude Studiedag Journée d études Overdracht en overname van KMO s Transmission et reprise de PME Overnames in de Belgische KMO context Reprises dans le contexte belge des PME De heer Karel VAN EETVELT, Gedelegeerd

Nadere informatie

Style in your garden!

Style in your garden! Style in your garden! www.gardenspecial.be - www.gardenspecial.nl INDEX Bij het doorwandelen van dit fotoboek, ziet u slechts een klein deel van de vele mogelijkheden. Vertel ons echter uw verhaal, en

Nadere informatie

Schiedel BEMAL Hulpstukken Accessoires

Schiedel BEMAL Hulpstukken Accessoires Hulpstukken Accessoires 1 Aansluitmond type PR Indien de PR zich in de kokerwand bevindt en rechtstreeks verbonden is met het betonnen kanaal, vormt de aansluiting en het afvoerkanaal één betonnen geheel,

Nadere informatie

INFORMATIONS COMPLEMENTAIRES

INFORMATIONS COMPLEMENTAIRES INFORMATIONS COMPLEMENTAIRES Welke strategie zal hier in de dashboard vertaald worden (wat is de scope van de dashboard?): a. De doelstellingen van de beheersovereenkomst b. De doelstellingen van het ondernemingsplan

Nadere informatie

GLAS MET MATTE STROOK VERRE AVEC BANDE OPAQUE 6 DOUCHEWANDBETEGELING CARRELAGE DE DOUCHE 38

GLAS MET MATTE STROOK VERRE AVEC BANDE OPAQUE 6 DOUCHEWANDBETEGELING CARRELAGE DE DOUCHE 38 WWW.BALMANI.EU Een inloopdouche op maat, met of zonder deur, voor een redelijke prijs. Dat klinkt als een droom, maar het Balmani Modular Shower System komt wel heel erg in de buurt van die droom. Het

Nadere informatie

wedding ring collection

wedding ring collection wedding ring collection 1 Creativiteit en vakmanschap Créativité et savoir-faire P 6-7 P 8-9 yellow gold P 10-11 bicolor yellow P 12-19 Bicolor red P 20-21 white gold P 22-27 palladium P 28-29 Titanium

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING MODE D EMPLOI

GEBRUIKERSHANDLEIDING MODE D EMPLOI GEBRUIKERSHANDLEIDING MODE D EMPLOI Fork-lift crane series 03-2013 REMA HOLLAND BV Galjoenweg 47 / 6222 NS Maastricht Postbus 4303/6202 VA Maastricht Telefoon: 0031-43-3631777 Fax: 0031-43-3632922 Email:

Nadere informatie

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin

1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie. voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin 1 Belg op 2 heeft vertrouwen in homeopathie voor het behandelen van de meest voorkomende aandoeningen binnen het gezin De Belg en homeopathie IPSOS Studie uitgevoerd in mei 2011 in België met een representatief

Nadere informatie

Trans West - Oostkamp. Trans West - Oostkamp

Trans West - Oostkamp. Trans West - Oostkamp 324>328 ALHEEBUW - C&P BELGIQUE 4-8341_ise en page 1 22/02/10 14:05 Page324 Roeselarestraat 209 - B-8840 ostnieuwkerke Tel : 051/2215 86 - Fax : 051/22 54 30 info@alheembouw.be - www.alheembouw.be Trans

Nadere informatie

20/04/2015 2. Conférence de presse Persconferentie

20/04/2015 2. Conférence de presse Persconferentie 20/04/2015 2 Conférence de presse Persconferentie 29 juin 2015 La Ville change pour tous les Bruxellois 29 juni 2015 De Stad verandert voor alle Brusselaars Mise en place de la zone piétonne et du plan

Nadere informatie

02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 1 ESPACE PUBLIC MULTIMÉDIA DE LA COMMUNE DE SAINT GILLES

02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 1 ESPACE PUBLIC MULTIMÉDIA DE LA COMMUNE DE SAINT GILLES 02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 1 ESPACE PUBLIC MULTIMÉDIA DE LA COMMUNE DE SAINT GILLES 02.07 ATELWEB entr.bil 10/05/07 16:43 Page 2 TARIEVEN Vrije ruimte...35 /uur excl. BTW Opleidingsruimte

Nadere informatie

Le Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, De Brusselse Hoofdstedelijke Regering,

Le Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, De Brusselse Hoofdstedelijke Regering, COORDINATION OFFICIEUSE DE : Arrêté du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale du 19 juin 2008 déterminant le contenu de la proposition PEB et de l étude de faisabilité AE22 - Arrêté du Gouvernement

Nadere informatie

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE

13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE 13286 BELGISCH STAATSBLAD 09.03.2004 Ed. 2 MONITEUR BELGE PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID N. 2004 842 [C 2004/21028] 13 FEBRUARI 2004. Ministerieel besluit tot vastlegging

Nadere informatie

MINISTERE DES FINANCES MINISTERIE VAN FINANCIEN

MINISTERE DES FINANCES MINISTERIE VAN FINANCIEN MINISTERIE VAN FINANCIEN N. 2002 1081 [C 2002/03145] 14 MAART 2002. Koninklijk besluit tot vastlegging van het model van deel 2 van het aangifteformulier inzake personenbelasting voor het aanslagjaar 2002

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 15.07.2014 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 15.07.2014 MONITEUR BELGE 53805 BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST [C 2014/31492] 10 JUNI 2014. Ministerieel besluit tot vaststelling van de typeinhoud en de algemene uitvoeringsmodaliteiten van de energieaudit opgelegd door het Besluit

Nadere informatie

40816 MONITEUR BELGE 29.10.1999 BELGISCH STAATSBLAD

40816 MONITEUR BELGE 29.10.1999 BELGISCH STAATSBLAD 40816 MONITEUR BELGE 29.10.1999 BELGISCH STAATSBLAD MINISTERE DES AFFAIRES ECONOMIQUES F. 99 3542 [99/11342] 30 SEPTEMBRE 1999. Arrêté ministériel modifiant l arrêté royal du 30 décembre 1993 prescrivant

Nadere informatie

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.)

De moderne stad. New York. Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens. Bologna. Toronto (Can.) De stad en duurzame mobiliteit: verandering op til La ville et la mobilité durable: une transition en cours 1. Vaststellingen De moderne stad New York Curitiba (Braz.) creëert ruimte voor de mens Bologna

Nadere informatie

Keukenhulp / Aide culinaire

Keukenhulp / Aide culinaire CASHBACK Keukenhulp / Aide culinaire Acties geldig / Actions valables : 01/11 tot / au 31/12/2015 Ref : MMB65G0M Ref : MMB42G0B Ref : MMB42G1B Ref : MMB21P0R Ref : MMB21P1W Ref : MUM56S40 Ref : MUMXL20C

Nadere informatie

P ARKING. Salle de démonstration Cisco Boulevard du Régent, 43-44 - 1000 Bruxelles. Cisco demonstratieruimte Regentlaan, 43-44 - 1000 Brussel

P ARKING. Salle de démonstration Cisco Boulevard du Régent, 43-44 - 1000 Bruxelles. Cisco demonstratieruimte Regentlaan, 43-44 - 1000 Brussel Salle de démonstration Cisco Boulevard du Régent, 43-44 - 1000 Bruxelles Veuillez garder votre ticket de parking, nous y apposerons un cachet afin que vous puissiez sortir du parking sans frais Gelieve

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 28.07.2010 MONITEUR BELGE 48001 N. 2010 2506 VLAAMSE OVERHEID [C 2010/35508] 11 JUNI 2010. Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2007 betreffende de modulaire structuur

Nadere informatie

MEFA TrendFA. MEFA ParcelA

MEFA TrendFA. MEFA ParcelA brievenbussen I boîtes aux lettres MEFA TrendFA MEFA ParcelA MEFA Harmony MEFA Classic MEFA Projects Fashion Colours Personaliseer uw brievenbus! Mits een beperkte meerprijs kan u een selectie van de MEFA

Nadere informatie

19612 MONITEUR BELGE 30.03.2015 BELGISCH STAATSBLAD

19612 MONITEUR BELGE 30.03.2015 BELGISCH STAATSBLAD 19612 MONITEUR BELGE 30.03.2015 BELGISCH STAATSBLAD SERVICE PUBLIC FEDERAL SECURITE SOCIALE [C 2015/22079] 16 MARS 2015. Règlement modifiantlerèglement du 28 juillet 2003 portant exécution de l article

Nadere informatie

BELGISCH STAATSBLAD 01.06.2012 MONITEUR BELGE

BELGISCH STAATSBLAD 01.06.2012 MONITEUR BELGE BELGISCH STAATSBLAD 01.06.2012 MONITEUR BELGE 31353 Vu pour être annexé àl arrêté ministériel du 23 mai 2012 modifiant l arrêté ministériel du 17 décembre 1998 déterminant les documents comptables à tenir

Nadere informatie

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar

Handleiding. SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar Handleiding SOLUS PA (Traditioneel rolluik) met Inus Keo schakelaar A. Aansluiting Indien foute draadrichting: wissel de bruine en zwarte motordraad om. B. Afstelling 1. De draairichting van de oprolbuis

Nadere informatie

Partner in maatwerk aluminium bouw transport industrie Partenaire en aluminium personnalisé construction transport industrie

Partner in maatwerk aluminium bouw transport industrie Partenaire en aluminium personnalisé construction transport industrie Partner in maatwerk aluminium bouw transport industrie Partenaire en aluminium personnalisé construction transport industrie Wij verwerken gevelpanelen van Almet, altijd exact op maat geproduceerd! K.

Nadere informatie

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF

Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF 1 Grande enquête IPCF - Grote enquête BIBF Pression fiscale, médias sociaux ou encore législation anti-blanchiment : les comptables-fiscalistes nous disent tout! Fiscale druk, sociale media en witwaswetgeving

Nadere informatie

34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC

34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC 34MM BODEN 355X535+30 CM SDPAU+EDC Onderdelenlijst Liste d'inventaire 6005 Wandelementen / Eléments des parois Typ Ovoïde 34mm 355x535+30 SDPAU+EDC01L Artikel nr Afmeting / Dimension # Functie/Fonction

Nadere informatie

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables

Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Formation Bâtiment Durable : Suivi et monitoring des bâtiments durables Bruxelles Environnement Vivre le passif, retour d expériences Projet Espoir Cleo Swinnen Maison de Quartier Bonnevie Cleo Swinnen

Nadere informatie

paritaire pour les de travail adapté et les ateliers sociaux (CP 327)

paritaire pour les de travail adapté et les ateliers sociaux (CP 327) (CP 7) paritaire pour les de travail adapté et les ateliers sociaux Convention collective de travail du 9 janvier 999 relative aux conséquences de du revenu minimum mensuel moyen garanti d les entreprises

Nadere informatie

Avant de remplir la présente formule lire la notice explicative à la dernière page. ... ( dénomination en capitales ) ( naam in blokletters )

Avant de remplir la présente formule lire la notice explicative à la dernière page. ... ( dénomination en capitales ) ( naam in blokletters ) Réduction l impôt néerlandais sur les divins en vertu l article 10, paragraphe 2, litt. b, la Convention Verminring van Nerlandse divindbelasting op grond van artikel 10, 2e lid, letter b, van 1er exemplaire

Nadere informatie