Jaarverslag verantwoord beleggen 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag verantwoord beleggen 2011"

Transcriptie

1 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2011

2

3 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2011

4

5 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 PNO Media in cijfers 7 2 Engagement Vooruitgang van engagements Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico 19 3 Stemmen 22 4 Uitsluiten 25 5 Duurzaam beleggen 27 6 Duurzaamheidsonderzoek VBDO 29 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

6 Voorwoord 2011 was voor de beleggingsportefeuille van PNO Media een jaar met twee gezichten. Verliep de eerste helft van het jaar relatief rustig, de tweede helft van 2011 liet vanaf juli een scherpe daling van de financiële markten zien met een gematigd herstel in oktober. Uiteindelijk behaalde de totale beleggingsportefeuille van PNO Media een rendement van 0,7% (na kosten). De financiële markten waren in 2011 extreem gespannen, met name veroorzaakt door de schuldenproblematiek van de landen uit Zuid-Europa en de onzekerheden rondom het voortbestaan van de euro. De invloed hiervan op de rentemarkt was groot. In Noord-Europa (Duitsland en Nederland) daalde de rente tot historisch lage niveaus als gevolg van de vlucht naar veiligheid door beleggers, terwijl de rente in Zuid-Europa (Italië en Spanje) sterk steeg. Het renteniveau in Griekenland en Portugal is onhoudbaar hoog, in Griekenland heeft dit al geresulteerd in schuldsanering. Ingrijpen door de Europese Centrale Bank (ECB) heeft een verdere verslechtering voorkomen. Verantwoord beleggen in turbulente tijden Ons beleid van verantwoord beleggen staat los van de dagelijkse beweeglijkheid op de financiële markten. Het beleid is gebaseerd op duurzame principes van verantwoord beleggen die juist op de lange termijn zijn gericht. Ook in 2011 hebben wij op al onze aandelen onze stem uitgebracht. In totaal ging het om 758 Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders (AvA) waarbij bijna agendapunten aan bod zijn gekomen. Omdat een AvA niet altijd het juiste forum is om met een onderneming een discussie aan te gaan, voeren wij ook engagements uit. Dit doen wij in samenwerking met onze adviseur Hermes Equity Ownership Services. Door een dialoog met een onderneming aan te gaan zijn wij in staat onze bezorgdheid over onderwerpen als milieu, corporate governance en mensenrechten goed onder de aandacht te brengen en samen met het bedrijf tot een oplossing te komen. Een engagement kan enkele weken duren maar kan ook meerdere jaren in beslag nemen. Mocht er geen enkele verbetering in het gedrag van de onderneming zichtbaar zijn dan heeft PNO Media de mogelijkheid om de onderneming op de uitsluitingslijst te plaatsen. 4 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

7 Hoge notering in VBDO duurzaamheidsonderzoek In 2011 heeft PNO Media wederom meegedaan aan het sector brede onderzoek voor duurzaam beleggen bij pensioenfondsen, uitgevoerd door de Vereniging voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO). Dit onderzoek is voor het vierde jaar gehouden en voor de vierde keer op rij heeft PNO Media een top 5 notering behaald. In 2011 zijn wij met een score van 4,0 (op een schaal van 1-5) op een vierde plaats geëindigd. Hilversum, 28 april 2012 Pensioenfonds PNO Media namens deze Media Pensioen Diensten L.G. Witkamp AAG Directeur Drs. L.J. van der Put Directeur Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

8 6

9 hoofdstuk 1 PNO Media in cijfers 1 PNO Media in cijfers PNO Media heeft een belegd vermogen van circa 3,3 miljard. Dit vermogen is verdeeld over verschillende beleggingscategorieën als aandelen, vastrentende waarden, vastgoed en private equity. Het beleggingsrendement (inclusief kosten) is in ,7%. Het totale rendement inclusief afdekking (rente en valuta) is 6,3%. Met name de renteafdekking heeft het rendement positief beïnvloed. De aandelenmarkten hadden in 2011 een moeilijk jaar. Was de eerste helft van 2011 nog positief, de schuldencrisis die in de tweede helft van het jaar oplaaide zorgde ervoor dat de koersen scherp daalden. Andere beleggingscategorieën zoals vastrentende waarden, vastgoed en private equity lieten wel een goed rendement zien. De dalende rente had tot gevolg dat de rentederivaten een rendement behaalden van 6,2%. Samenstelling beleggingsrendement 2011 Fondsrendement 2011 Rendement beleggingen 0,70% Rendement aandelen -6,10% - Mature Markets -4,20% - Emerging Markets -14,40% Rendement vastrentende waarden 3,10% Rendement alternatieven 6,90% - Commodities -9,10% - Deelnemingen vastgoed 4,00% - Infrastructuur 7,40% - Private Equity 22,80% Rendement rentederivaten 6,20% Rendement valutaderivaten -0,70% Rendement beleggingen totaal 6,30% De beleggingsportefeuille wordt beheerd door Media Pensioen Diensten (MPD). De verschillende vermogensbeheerders krijgen de opdracht mee om in een bepaalde regio of op basis van een specifieke beleggingsstijl het vermogen te beheren. MPD selecteert en monitort deze managers. Wordt niet aan de doelstelling voldaan, dan zal de samenwerking met de manager worden verbroken. Het belegd vermogen van PNO Media is als volgt verdeeld. Belegd vermogen naar categorie 11% 1% 6% 49% 33% Aandelen Vastrentende waarden Vastgoed Infrastructuur Private equity Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

10 8

11 hoofdstuk 2 Engagement 2 Engagement Wanneer wij het niet eens zijn met het gedrag van een onderneming, gaan wij met deze onderneming een constructieve dialoog aan (engagement). Een engagement is erop gericht om samen met de onderneming te komen tot een positieve verbetering van de bedrijfsvoering. In 2011 is PNO Media met in totaal 166 ondernemingen een engagement aangegaan. Hiervan bevinden engagements bij 4 ondernemingen zich nog in de onderzoeksfase waarbij nog geen specifieke engagementdoelstelling is geformuleerd. Het komt vaak voor dat er bij ondernemingen meerdere engagements lopen over verschillende onderwerpen. In totaal zijn er in 2011 over 336 onderwerpen engagements gevoerd. De engagements worden wereldwijd gevoerd. In de onderstaande grafiek is te zien waar de engagements hebben plaatsgevonden. De aanleiding van een engagement kan in een ander liggen, bijvoorbeeld de arbeidsomstandigheden van een dochterbedrijf in Azië. Omdat PNO Media veel in grote internationale ondernemingen belegt, kan de engagement dan toch met de in Nederland gevestigde onderneming worden gevoerd. Geografische spreiding engagements Azie-Pacific Opkomende markten Europa Noord Amerika UK 57 In 2010 voerde wij met 64 ondernemingen een engagement en in 2011 met 166 ondernemingen. De stijging wordt veroorzaakt doordat de hoeveelheid individuele ondernemingen in de aandelenportefeuille in 2011 is gestegen. De belegging die wij in 2010 in aandelenfutures hadden is in 2011 omgezet in portefeuilles met fysieke aandelen. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

12 hoofdstuk 2 Engagement Van de 336 engagements hadden er 72 met milieu te maken, 148 met corporate governance, 72 met mensenrechten en ethiek en 44 met bedrijfsrisico en strategie. Engagements per thema Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsrisico en strategie 148 Update engagement met Royal Dutch Shell: teerzanden Er is met een aantal oliebedrijven al langere tijd een intensieve engagement gaande over de winning van olie uit teerzanden. Door de toenemende vraag naar olie zoeken oliemaatschappijen naar alternatieve manieren van olieexploratie. Het winnen van olie uit de bovenste grondlaag van zogeheten teerzanden is hierdoor sterk in opkomst. Oliewinning uit teerzanden legt echter een groot beslag op natuur en milieu. In 2010 hebben wij het management van Royal Duch Shell uitgedaagd om met een duidelijk en transparant plan te komen waarin haar risicomanagementbeleid voor oliewinning uit teerzanden wordt uiteengezet. In 2011 heeft Shell in alle openheid toegelicht hoe zij omgaat met de risico s die gepaard gaan met oliewinning uit teerzanden. Tijdens een bezoek aan een terrein in Canada waar Shell olie wint uit teerzand is uitgelegd hoe wordt omgegaan met milieurisico s (CO2, biodiversiteit, gebruik van water en afvalmanagement) en sociale kwesties zoals veiligheid op het werkterrein. In vervolggesprekken is besproken hoe Shell samenwerkt met andere oliemaatschappijen om samen deze problemen te managen. Dit kan bijvoorbeeld door goede afspraken te maken met gecertificeerde toeleverancierbedrijven zodat ook verder in de keten dezelfde milieustandaarden worden nageleefd. Shell heeft duidelijk een meer proactieve houding aangenomen als het gaat om het managen van risico s die gepaard gaan met oliewinning uit teerzanden. Men probeert serieus tegemoet te komen aan de bezwaren die bij een deel van de bevolking, en ook de aandeelhouders, leven. Wij zijn dan ook positief over de stappen die Shell heeft gemaakt. 10 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

13 hoofdstuk 2 Engagement 2.1 Vooruitgang van engagements Het meten van de vooruitgang bij een engagement is geen exacte wetenschap. Toch heeft PNO Media in samenwerking met adviseur Hermes Equity Ownership Services een methodiek ontwikkeld die een aantal stappen in het engagement proces definieert en monitort. Deze stappen noemen wij mijlpalen. Dit proces begint met het vaststellen van een concrete doelstelling van een engagement bij een onderneming (mijlpaal 0). Vervolgens wordt er contact gelegd met de onderneming en gaat de engagement van start. Het doel is om samen met de onderneming een oplossing te vinden voor onze bezorgdheid en de engagement met succes af te ronden. Toelichting mijlpalen engagements Status actieve engagement Voltooide engagement Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Bepalen van nieuwe doelstelling voor engagement Kenbaar maken bij bedrijf van bezorgdheid Erkenning van bezorgdheid door bedrijf Ontwikkelen van strategie / stellen van doelen Strategie succesvol geïmplementeerd Geen succes met de engagement. Stopzetten of hernieuwde poging In 2011 hebben wij in totaal 336 engagements gevoerd. Hiervan zijn er 12 nieuwe engagements. 16 engagements zijn met succes afgerond, de overige engagements zijn nog gaande. Voordat er met een engagement wordt begonnen, vindt er eerst een korte onderzoeksfase plaats. Dit houdt in dat onderzocht wordt of er daadwerkelijk sprake is van een overtreding van de principes voor verantwoord beleggen. Dit kan door een bureauonderzoek te initiëren of door in contact te treden met de betreffende onderneming. Wordt onze bezorgdheid over een bepaalde kwestie bevestigd, dan wordt er een engagement opgestart. Er wordt een doelstelling voor de engagement bepaald en een engagementtraject opgesteld. Dit is mijlpaal 0. Het kan ook zijn dat onze bezorgdheid niet juist is of dat de onderneming al stappen heeft genomen om de kwestie op te lossen. In dat geval is het starten van een nieuwe engagement niet nodig. In 2011 zijn er 4 engagements nog in de onderzoeksfase. Na het vaststellen van de doelstelling wordt deze bij de onderneming kenbaar gemaakt. Dit is het startpunt van de engagement. De meeste ondernemingen zijn bereid om met ons de dialoog aan te gaan en samen tot een oplossing te komen. Uiteindelijk wordt samen met de onderneming naar een oplossing gezocht en een strategie ontwikkelt om een positieve verandering in de bedrijfsvoering te bewerkstelligen. Na een succesvolle implementatie hiervan is de engagement afgerond. Het gebeurt echter ook weleens dat een onderneming op geen enkele wijze bereid is om over de kwestie te spreken. Is de onderneming niet bereid om onze bezorgdheid te erkennen, en dus een engagement hierover te voeren, of is de voorgestelde oplossing naar onze mening niet afdoende, dan zal er een beslissing worden genomen hoe hiermee verder wordt gegaan. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

14 hoofdstuk 2 Engagement Het kan zijn dat in een andere vorm een nieuwe engagement wordt opgestart, maar het kan ook betekenen dat wij besluiten om de onderneming op onze uitsluitinglijst te plaatsen. Wij beleggen dan niet meer in dit bedrijf. Engagements gebeuren vaak achter de schermen. Dit komt omdat ondernemingen vaak alleen bereid zijn om samen een bepaalde kwestie op te lossen als dit in vertrouwen gebeurt. De kans op eventuele reputatieschade speelt hierbij een belangrijke rol. Zouden wij de engagement in het openbaar willen voeren, dan zullen wij veel minder effectief kunnen optreden. Is het nodig om toch een kwestie in het openbaar aan de kaak te stellen, dan gebeurt dit meestal via de AvA. Status engagements per thema Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Totaal engagements Bij 150 van de 336 engagements is positieve voorruitgang geboekt. Dit houdt in dat een engagement een mijlpaal met succes heeft afgerond en de volgende mijlpaal als nieuwe doelstelling beschouwd wordt. Bij 186 engagements is geen tot weinig vooruitgang geboekt. Deze engagements bevinden zich nog steeds bij dezelfde mijlpaal. Dat een engagement nog niet naar de volgende mijlpaal is gegaan, betekent niet dat er geen werk is verzet. De oorzaak van beperkte vooruitgang ligt bij de aard van de lopende engagements. De stap van mijlpaal 0 naar mijlpaal 1 of mijlpaal 2 is een relatief kleine stap. Maar vanaf mijlpaal 2 zal de vooruitgang over het algemeen langer duren. In 2011 bevinden zich relatief veel engagements in wat latere stadia. En een engagement kan enkele maanden tot wel enkele jaren duren. De verwachting is dat in 2012 een aanzienlijk aantal engagements in mijlpaal 3 komt en dat een relatief groot aantal engagements (met succes) wordt afgerond. Vooruitgang engagements per thema Negatieve vooruitgang Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

15 hoofdstuk 2 Engagement 2.2 Milieu In 2011 voerde PNO Media 72 engagements die betrekking hadden op milieugerelateerde kwesties. Hiervan zijn 4 engagements met succes afgerond. Onze engagement met energiebedrijf RWE was één van de succesvolle engagements (zie praktijkcasus). Van de 72 milieuengagements hebben er 27 een positieve vooruitgang geboekt, van 45 engagements is de status onveranderd. Vooruitgang engagements milieu Negatieve vooruitgang Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Status engagements milieu Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu In 2011 is er veel vooruitgang geboekt in het streven naar een meer duurzame vorm van bosbouw. In het eerste kwartaal is het initiatief Forest Footprint Disclosure Project (FFDP) gelanceerd, een internationaal programma waarbij bedrijven wordt gevraagd om aan te geven wat hun voetafdruk is op het gebied van ontbossing, wat het beleid is om deze voetafdruk zoveel mogelijk terug te dringen en hoe zij duurzame bosbouw hebben geïntegreerd in de bedrijfsvoering. Alleen al het bereiken van de eerste stap, wat is de invloed van een onderneming op de natuur in het algemeen en op bosbouw in het bijzonder, zou een grote stap voorwaarts zijn. Tot op heden is hierover weinig transparantie. Wij hebben een groot aantal ondernemingen een brief gestuurd waarin wij hen oproepen zich aan te sluiten bij het FFDP. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

16 hoofdstuk 2 Engagement In 2011 is er een nieuw thema engagement gestart over het onderwerp overbevissing. Een thema engagement wordt in eerste instantie niet met een bedrijf gevoerd. Eerst wordt in samenwerking met beleggers en maatschappelijke organisaties een openbare discussie gevoerd waarin het probleem van alle kanten, in dit geval dus ook met de visserijsector, wordt besproken. De thema engagement over overbevissing vond plaats in samenwerking met de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI). In de eerste sessies zijn sprekers uit de visserij, onafhankelijke ESG-specialisten en experts op het gebied van aquacultuur samengekomen om de huidige wetenschappelijke stand van zaken toe te lichten en in kaart te brengen wat er gedaan moet worden om te vermijden dat de vispopulaties te sterk afnemen. In 2012 zal er een vervolg van deze thema engagement plaatsvinden. Praktijkcasus RWE - Milieu Strategie voor reductie van CO2 RWE is een van Europa s grootste elektriciteitsbedrijven. De onderneming, met als thuisland Duitsland, is actief in heel Europa en is eigenaar van een groot aantal elektriciteitscentrales. RWE heeft echter de reputatie dat het één van de meest vervuilende elektriciteitsbedrijven in de sector is. De voornaamste reden hiervan is dat de grootste energiebron van RWE steenkool is. De verbranding van steenkool zorgt voor een hoge uitstoot aan CO2, het broeikasgas dat in verband wordt gebracht met de opwarming van de aarde. Daarnaast exploiteert RWE een aantal nucleaire energiecentrales. Al enige jaren wordt er met RWE op meerdere terreinen engagement gevoerd. Tijdens de laatste aandeelhoudersvergadering heeft onze adviseur Hermes Equity Ownership Services mede namens PNO Media een voordracht gehouden waarbij gevraagd werd om een duidelijke en vooruitstrevende strategie te ontwikkelen om de uitstoot van CO2 terug te dringen. Daarbij is ook kenbaar gemaakt dat de huidige strategie van RWE, waarbij een belangrijk deel van de productie van elektriciteit afkomstig is uit kernenergie, in onze ogen niet realistisch is. In 2011 is Japan overvallen door een zware aardbeving met daaropvolgend een tsunami. De tsunami zorgde voor grote overstromingen waarbij ook de nucleaire elektriciteitscentrale in Fukushima werd getroffen. Het gevolg was dat er brand in de centrale uitbrak en er een aanzienlijke hoeveelheid straling vrijkwam. Het ongeluk zorgde wereldwijd voor een terugkeer van bezorgdheid over de gevaren van nucleaire elektriciteitscentrales. In Duitsland, waar een groot deel van de bevolking altijd al argwanend tegenover nucleaire energiebronnen stond, kwam de regering met het voorstel om alle nucleaire centrales de komende 20 jaar uit te faseren. Nucleaire opwekking van energie heeft in Duitsland dan ook geen toekomst. Daarbovenop kwam de regering ook met een directe belastingheffing op alle bestaande nucleaire centrales. Onze bezorgdheid over het gebrek aan vooruitgang van RWE bij het terugdringen van CO2, in acht nemend dat kernenergie geen oplossing biedt voor CO2 reductie, is tijdens de aandeelhoudersvergadering duidelijk aan RWE kenbaar gemaakt. RWE heeft aangegeven dat men in 2012 met een lange termijn strategieplan zal komen. Onze engagement met RWE zal in 2012 dan ook vooral gericht zijn op de vooruitgang die men hiermee heeft gemaakt. 14 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

17 hoofdstuk 2 Engagement 2.3 Corporate governance Voor het thema corporate governance (goed ondernemingsbestuur) hebben wij in engagements gevoerd. Hiervan zijn er 8 nieuwe engagements opgestart en zijn er 10 engagements met succes afgerond. Bij 73 engagements is er positieve vooruitgang geboekt en 75 engagements bevinden zich nog in dezelfde fase van het engagementtraject. Onderwerpen bij engagements van het thema corporate governance zijn bijvoorbeeld het bewerkstelligen van een duidelijke scheiding tussen bestuur en toezicht, een duidelijke kapitaalstructuur en een passend beloningsbeleid. Vooruitgang engagements corporate governance Negatieve vooruitgang Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Status engagements corporate governance Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Corporate governance Een belangrijk, en helaas regelmatig terugkerend, onderwerp bij engagements over corporate governance is het gebrek aan een duidelijke afbakening tussen de bestuurders en toezichthouders. Een bedrijfscultuur waarin het bestuur kritisch wordt gevolgd, en zich dient te verantwoorden over strategische beslissingen, kan alleen ontstaan wanneer het bestuur en het toezicht duidelijk gescheiden functies zijn. Wordt de functie van bestuurder en toezichthouder door één en dezelfde persoon bekleed dan ontstaat het risico dat deze persoon te dominant wordt bij de besluitvorming. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

18 hoofdstuk 2 Engagement In het verleden zijn er duidelijke voorbeelden bij bedrijven geweest waar de topman volledig zijn eigen gang kon gaan (zonnekoninggedrag) en veel te grote risico s zijn genomen. In enkele gevallen heeft dit geleid tot een faillissement van het bedrijf. Wij hebben ons zowel tijdens het stemmen op de AvA als tijdens engagements altijd hard gemaakt voor een duidelijke functiescheiding (zie ook praktijkcasus Moody s). Heeft het beloningsbeleid van financiële instellingen invloed op de duurzaamheid en stabiliteit van het financiële systeem? De krediet crisis die begon met het faillissement van Lehman Brothers (en Bear Stearns) heeft laten zien dat dit inderdaad het geval is. Een te agressief beloningsbeleid geeft perverse prikkels aan het management om meer risico te nemen dan op lange termijn verantwoord is. Al een aantal jaren voeren wij engagements met financiële instellingen over het beloningsbeleid. Wij zijn niet perse tegen variabele beloning of bonussen, maar ze moeten wel gebaseerd zijn op lange termijn doelstellingen waarbij duidelijk rekening wordt gehouden met de financiële risico s die met de bedrijfsvoering gepaard gaan. Een bedrijfscultuur waarbij het nemen van meer risico juist extra werd beloond is onacceptabel. Nationale en internationale toezichthouders komen met verschillende initiatieven om de risico s in de financiële sector terug te dringen, waarbij echter wel het gevaar bestaat dat teveel regulering het proces van kredietverstrekking aan het bedrijfsleven kan frustreren. De financiële sector beseft dat een cultuuromslag wat betreft het beloningsbeleid niet kan uitblijven en heeft reeds een aantal maatregelen ingevoerd. Gezien de maatschappelijke verontwaardiging over de hoogte van beloning bij financiële instellingen is de discussie hieromtrent nog lang niet ten einde. Praktijkcasus Moody s - Corporate governance Scheiden van functies belangrijk De kredietcrisis heeft aangetoond dat een duidelijke scheiding tussen bestuur en toezicht bij een onderneming van groot belang is. In het Angelsaksische bedrijfsmodel houdt dit in dat er naast de chief executive officer (ceo) een zogenaamde chairman of the board (chair) wordt benoemd. De chair is te vergelijken met de Nederlandse voorzitter van de raad van commissarissen. Bij het financiële concern Moody s werd de functie van ceo en chair door dezelfde persoon ingevuld. Al in 2009 hebben wij een aandeelhoudersresolutie ingediend waarbij wij aandrongen op het scheiden van de functie van ceo en chair. Deze aandeelhoudersresolutie kreeg tijdens de AvA in 2010 de steun van 33% van de aandeelhouders. Overtuigd van het belang van de scheiding van deze functies dienden wij het voorstel in 2010 wederom in. Tijdens de AvA in 2011 kreeg het voorstel de steun van 56% van de aandeelhouders, een voor de VS ongekend grote steun. De uitslag van de stemming gaf aan dat aandeelhouders inzien dat een onafhankelijke chair een belangrijke toezichthoudende functie is die het zittende management controleert. Begin 2012 maakte Moody s bekend dat het de functie van ceo en chair zal scheiden. De chair zal een onafhankelijk rol spelen in de board (bestuur en toezicht). Wij zijn tevreden met de beslissing van Moody s, ook omdat het een duidelijk signaal afgeeft wanneer een belangrijke rating agency de corporate governance op een dergelijke manier versterkt. 16 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

19 hoofdstuk 2 Engagement 2.4 Mensenrechten en ethiek In 2011 hebben wij 72 engagements gevoerd voor het thema mensenrechten en ethiek. Onder dit thema valt ook het tegengaan van corruptie, het beperken en verbannen van controversiële wapensystemen en het respecteren van arbeidsrechten. Er zijn twee nieuwe engagements gestart en ook twee engagements met succes afgerond. Bij 29 engagements is er een positieve vooruitgang geboekt. 43 engagements bevinden zich nog steeds in dezelfde fase van het engagementproces. Vooruitgang engagements mensenrechten en ethiek Negatieve vooruitgang Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Status engagements mensenrechten en ethiek Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Mensenrechten en ethiek In 2011 is er een UNPRI werkgroep gestart over het onderwerp controversiële wapens. Hoewel PNO Media bedrijven die zich bezighouden met de productie en/of verkoop van controversiële wapens op de uitsluitinglijst plaatst, is het belangrijk om goed in kaart te brengen waar verschillende ondernemingen zich precies mee bezighouden. Omdat niet bij alle ondernemingen de productie en verkoop van controversiële wapens de kernactiviteit is, kan een engagement in enkele gevallen toch zinvol zijn. PNO Media maakt, evenals veel andere pensioenfondsen, een duidelijk onderscheid in de productie van conventionele wapens (die bijvoorbeeld ook door het Nederlandse leger en politie worden gebruikt) en de productie van controversiële wapens. Wij hebben deze ondernemingen schriftelijk verzocht zoveel mogelijk openheid te geven over hun activiteiten. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

20 hoofdstuk 2 Engagement Ook zijn er gesprekken geweest met wapenproducenten over ethische en verantwoorde bedrijfsvoering. Hierbij is het exporteren van wapens aan landen met een twijfelachtige reputatie uiteraard een belangrijke kwestie. De internationale regelgeving hieromtrent komt aan de orde in het Arms Trade treaty. In ons jaarverslag verantwoord beleggen 2010 presenteerden wij al een praktijkcasus over zogenaamde conflict mineralen. Deze casus concentreerde zich op de koppeling tussen elektronicabedrijven en de winning van bepaalde mineralen (delfstoffen) in de door oorlog verscheurde Democratische Republiek Congo. De regering gebruikte de opbrengsten hiervan om het leger, dat verantwoordelijk was voor grote mensenrechtenschendingen, te bewapenen. In 2011 implementeerde de SEC (Amerikaanse beurstoezichthouder) een richtlijn die bedrijven verplicht om openbaar te maken hoe en waar men haar mineralen inkoopt. Wij beschouwen dit als een zeer positieve ontwikkeling om het gebruik van conflict mineralen tegen te gaan. In navolging van het nucleaire ongeluk in de kerncentrale in Fukushima, als gevolg van de aardbeving en tsunami die Japan in 2011 trof, zijn een aantal korte engagements gestart met bedrijven die kerncentrales exploiteren. Gevraagd is om hun veiligheid- en risicomanagement te evalueren en, indien nodig, aan te scherpen. De resultaten van deze evaluatie moeten openbaar worden gemaakt. Praktijkcasus Takeda Pharmaceuticals - Mensenrechten en ethiek Toegang tot medicijnen voor ontwikkelingslanden Wij voeren al enige tijd een intensieve dialoog met het Japanse farmaceutische bedrijf Takeda Pharmaceuticals over toegang tot medicijnen voor ontwikkelingslanden. Aanleiding was de zeer lage score van Takeda op de Access to Medicines Index De Access to Medicines Index is een non-profit instelling die jaarlijks een ranking publiceert van farmaceutische bedrijven op het gebied van toegankelijkheid van medicijnen in ontwikkelingslanden. De ATM Index is te vinden op Takeda Pharmaceuticals scoorde een achttiende positie van in totaal 20 ondernemingen. Wij zijn van mening dat farmaceutische bedrijven een morele plicht hebben om ontwikkelingslanden toegang te geven tot betaalbare medicijnen. Maar ook vanuit een bedrijfseconomisch oogpunt is positionering in ontwikkelingslanden belangrijk. Immers, deze landen maken de laatste jaren een aanzienlijke economische groei door en ontstaat een middenklasse die een nieuwe afzetmarkt vormt. Hoewel Takeda een aantal charitatieve initiatieven ontplooide was hier geen sprake van een lange termijn strategie. Wij spraken met Takeda over het uitbreiden van de geografische aanwezigheid in opkomende en minder ontwikkelde landen. Daarnaast drongen wij aan op het versnellen van haar vaccinatieprogramma s in de meest arme landen. Kort na deze discussie kondigde Takeda aan dat het het Zwitserse farmaceutische bedrijf Nycomed had overgenomen. Nycomed heeft een uitgebreid netwerk in opkomende landen. Takeda maakte bovendien openbaar dat het een nieuw vaccinatie-initiatief ontplooit in de meest arme landen. Deze ontwikkelingen laten het hernieuwde commitment zien om de ATM Index in de lange termijn strategie van Takeda te integreren. Ook is een aantal best practices op het gebied van ESG overgenomen. 18 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2011

21 hoofdstuk 2 Engagement 2.5 Bedrijfsstrategie en risico In het kader van het thema bedrijfsstrategie en risico hebben wij in enagagements gevoerd. Er is één nieuw engagement gestart. Bij 21 engagements is er vooruitgang geboekt, deze hebben een mijlpaal met succes afgerond en zijn naar een nieuwe mijlpaal gegaan. Bij 23 engagements is de status onveranderd. Vaak zijn engagements voor het thema bedrijfsstrategie en risico direct verbonden met engagements die onder een ander thema vallen. Vooruitgang engagements bedrijfsstrategie en risico Negatieve vooruitgang Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Status engagements bedrijfsstrategie en risico Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Bedrijfsstrategie en risico De reputatie is het meest waardevolle bezit van een bedrijf. Het opbouwen van een goede naam is een proces dat decennia kan duren en is dan ook de meest duurzame investering die het bedrijf kan doen. Wanneer een bedrijf eenmaal een goede reputatie heeft, dient men er alles aan te doen om deze te beschermen en verder uit te bouwen. Beschadiging van de goede reputatie kan in korte tijd gebeuren en is dan mogelijk niet meer te repareren. In het ergste geval kan dit het einde van de onderneming betekenen. Een goed voorbeeld is News Corp, het media-imperium dat onder andere een aantal kranten uitgeeft. Een van de kranten heeft op illegale wijze informatie vergaard, onder meer door telefoons af te luisteren, en deze informatie in de krant gepubliceerd. Toen dit eenmaal in de openbaarheid kwam was de schade dusdanig ernstig dat News Corp zich genoodzaakt zag de krant failliet te laten gaan. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

Jaarverslag verantwoord beleggen 2010

Jaarverslag verantwoord beleggen 2010 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2010 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2010 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 PNO Media in cijfers 7 2 Engagement

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand

Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Beleggingen van pensioenfondsen in wapenhandel een tussenstand Campagne tegen Wapenhandel - mei 2008 Conclusies: veel pensioenfondsen hebben inmiddels een opgesteld zo'n beleid beperkt zich vaak tot enkele

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen...3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...3 2.2. ESG-criteria...3

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 Beleggingsjaar positief verlopen

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen

Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen Pensioenfonds PNO Media 2 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2012 Pensioenfonds

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013

Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013 2 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013 PENSIOENFONDS

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

VERANTWOORD beleggen

VERANTWOORD beleggen VERANTWOORD beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede financiële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN Waarom beleggen? Om de pensioenen betaalbaar te houden en liefst ook nog eens ieder jaar te kunnen beschermen tegen koopkrachtverlies, belegt ARCADIS Pensioenfonds

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

RegioBank Doelbeleggen

RegioBank Doelbeleggen RegioBank Doelbeleggen Denkt u erover om te beleggen? En wilt u hierbij gemak en niet meer risico lopen dan bij u past? Dan is Doelbeleggen de oplossing voor u. Met Doelbeleggen beleggen onze experts uw

Nadere informatie