De zintuigen van planten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De zintuigen van planten"

Transcriptie

1 De zintuigen van planten Voor beginners Alma Steenstra

2 Proloog Hallo, ik ben Alma Steenstra. Ik heb kort geleden een cursus biologie (What a plant knows) gevolgd aan de universiteit van Tel Aviv, via internet, daarom schrijf ik dit boek. Ik ben geslaagd voor het semester met een 9,3! Ik ben 12 jaar oud. Ik vond dat de cursus biologie erg moeilijk (maar wel heel interessant) was, dus schrijf ik dit boek voor beginners. Zodat iedereen het kan begrijpen zonder een wetenschapper te hoeven zijn. Het gaat over de zintuigen van planten. Daarmee bedoel ik de manier waarop planten de wereld om zich heen kunnen waarnemen. Ik hoop dat jullie het net zo leuk en interessant vinden als ikzelf. 2

3 Hoofdstuk 1 Wat een plant ziet. Wist je dat een plant weet of jij een rood of een blauw T shirt aan hebt? Een plant ziet niet de dingen zoals wij. Een plant ziet namelijk niet de dingen als een plaatje, maar een plant kan alsnog wel dingen zien. Een plant ziet bijvoorbeeld ultraviolet licht, dat licht kunnen wij niet zien, een plant kan ook zien waar het licht vandaan komt. Zien werkt niet hetzelfde zoals bij mensen of dieren, maar ze nemen het wel waar. Er zijn twee experimenten die laten zien dat planten lichtgevoelig zijn. Dit is het eerste experiment: dit gaat over fototropisme. Ik denk dat je Darwin wel kent van de theorie van de evolutie. Wat je waarschijnlijk niet wist is dat hij een goede, zo niet heel goede plantenbioloog was. Hij ontdekte dat bijna alle planten naar het licht toe buigen. Ik ga nu één van die experimenten uitleggen (put your thinking cap on!). Het doel van dit experiment was om uit te vinden waar de ogen van de plant zich bevinden. Want het was wel duidelijk dat planten het licht konden zien, dus vroeg Darwin zich af waarmee de plant het licht kan zien. 3

4 Dit werd in een donkere kamer uitgevoerd. Met maar een heel klein lichtje. Hierboven zie je vijf grassprieten. A: met deze plant is niets gedaan en hij buigt naar het licht. B: bij deze plant is de punt afgesneden, deze buigt niet naar het licht. C: op deze plant is er een niet licht doorlatend kapje gezet en wat dacht je? Hij buigt niet naar het licht. D: op deze plant is een glazen kapje gezet en deze buigt wel naar het licht. E: om de stam van de laatste is een niet licht doorlatende buis gelegd en boven de buis buigt hij naar het licht. De conclusie is dat de punt van de plant het licht ziet. Moeilijk hè. En dit is nog maar de eerste, er komt nog een tweede manier waarop planten licht zien. Voor planten die gaan bloeien is het belangrijk of de nacht lang of kort is. Want daarmee bepalen ze of het tijd is om te 4

5 gaan bloeien. Wetenschappers hebben ontdekt dat als je s nachts even het licht aan doet, al is het voor een paar minuten, dan heeft de plant het idee dat de nacht een heel stuk korter is. Maar eerst moet ik je iets vertellen over verschillende soorten licht. Heb je wel eens een zonsopgang gezien? Dan kleurt de lucht van heel donker rood naar oranje roodachtig. En bij zonsondergang is het precies andersom. Dus dat donkere rood betekent dat het nacht wordt en dat lichte rood betekent dat het dag wordt. Kun je me volgen, ja of nee? Zo ja, goed zo, zo nee dan raad ik aan om even een pauze te nemen. Kun je me wel volgen, lees dan maar verder. Wat de wetenschappers ontdekten was dat als je midden in de nacht een lichtrood lampje even laat branden, dat de planten (de planten die een lange nacht nodig hebben om te bloeien) niet gaan bloeien, maar (en hier komt het moeilijke) als na het lichte rood een donker rood lampje gaat branden dan bloeit die wel. Wat betekent dat nou? Je weet nog wat ik had gezegd over dat lichte en donkere rood? Daar heeft dit mee te maken. Kijk als je eerst licht en dan donker licht laat schijnen lijkt het voor de plant een zonsondergang en dat betekent dat het nacht is (dat denkt de plant tenminste). Maar laat je dan weer lichtrood licht schijnen dan denkt de plant dat het weer dag wordt en dat onderdrukt de bloei. 5

6 Denk je dat een plant echt ziet zo als wij? Of denk je dat een plant op een andere manier ziet? Ik kan hier nog verder over gaan vertellen, maar dan wordt het te moeilijk (ook voor mij). 6

7 Hoofdstuk 2 Wat een plant ruikt Wist jij dat een plant ruikt? Cool hè? Een plant ruikt dat er bijvoorbeeld een paardenbloem in de buurt is. Of een mens. Heb je daar ooit bij stil gestaan dat een plant kan ruiken of jij je moeders vers gebakken koekjes hebt opgegeten? (Van de planten krijgt ze die informatie). Planten weten dat het fruit van een andere plant rijp is. Of dat hij wordt aangevallen door bladluizen. Want dan verspreidt de plant een speciale geur. Die geur wordt door de lucht verspreid. Sommige planten weten het verschil tussen de geur van een tomatenplant en de geur van graan. Een plant kan een heleboel verschillende soorten licht waarnemen, maar de hoeveelheid verschillende geuren die een plant kan ruiken is veel kleiner. Maar ze zijn heel gevoelig voor de geuren die ze kunnen waarnemen en de specifieke geuren zijn voor de plant en zijn welzijn heel erg belangrijk. Maar wat ruikt een plant eigenlijk en wat doet hij met die geuren? 7

8 Ethyleen Deed jouw moeder ook wel eens een rijpe banaan met een onrijpe avocado in een plastic zak? en na een tijdje was de avocado ook rijp? Heb je je wel eens afgevraagd hoe dat kwam? Of zat je dan gewoon die avocado op te smikkelen? (dat is helemaal niet erg hoor). Ik zal je uiteggen hoe het komt dat die avocado rijp wordt. Het komt doordat er een stof die ethyleen heet in de lucht zit (ik weet dat ethyleen een best moeilijk woord is maar probeer het te onthouden). Deze stof wordt door rijp fruit geproduceerd, in dit geval de banaan. 8

9 Als een plant ethyleen ruikt dan worden zijn vruchten sneller rijp en komt er nog meer ethyleen in de lucht. Dat heeft veel voordelen omdat ook andere planten de ethyleen ruiken en dan wordt alles op ongeveer dezelfde tijd rijp. Als er veel rijpe vruchten op één plek zijn, worden veel meer dieren erdoor aangetrokken. Dus is de kans dat de zaden goed worden verspreid groter. Kieskeurig plantje Cuscuta is een plant die niet zijn eigen voedsel kan maken. Dat kunnen planten namelijk, voedsel maken van zonlicht. Eigenlijk eten we allemaal zonlicht Dus om te overleven moet hij voedsel van een andere plant stelen. Het plantje is erg kieskeurig, maar dat leg ik later uit. De Cuscuta kan na het ontkiemen maar kort in leven blijven, als hij niet snel een gastheer vindt, gaat hij dood. Zodra hij uit het zaadje komt begint de scheut naar een andere plant te zoeken. Hij draait rondjes en probeert een andere plant te vinden. Er is ontdekt dat hij andere planten vindt door ze te ruiken. Hoe hebben ze dat nou ontdekt? Ze hebben een Cuscuta laten groeien in een glazen bak. Die was met een buisje verbonden met een andere bak waar een plant in groeide. Als in die andere bak een tomatenplant 9

10 groeide, groeide de Cuscuta naar het buisje toe. Dat deed hij zelfs als er alleen een flesje tomatenparfum stond. Zette men er een graanplantje of graanparfum neer dan wist de Cuscuta niet hoe gauw hij weg moest komen. 10

11 Hoofdstuk 3 Wat een plant voelt Planten kunnen net als wij voelen, niet de gevoelens zoals angst, verliefdheid of haat, maar datgene wat je met je vingers en tastzintuigen doet. Een plant weet wanneer je hem aanraakt en of je koude of warme handen hebt. Er zijn ook planten die beter dingen kunnen voelen dan wij mensen. De komkommer kan een draad van 0,25 gram voelen terwijl wij maar een draad van 2 gram kunnen voelen. Planten kunnen ook op verschillende manieren op aanraking reageren. De Clematis (dat is een klimplant) reageert op aanraking door zich er omheen te wikkelen. De venusvliegenval klapt dicht door de aanraking van zijn prooi. Als het kruidje roer mij niet word aangeraakt, krimpt het ineen. Maar alles goed en wel, hoe werkt het nou eigenlijk? Planten hebben geen zenuwstelsel, dus gebruiken ze signaalstoffen om op aanraking te reageren. Dus als het kruidje roer mijniet wordt aangeraakt, komen er van die signaalstoffen vrij. Die signaalstoffen veranderen de druk in de motorische cellen in de pulvini (zwellichamen). Dan vouwen de blaadjes dicht en buigt de bladsteel naar de stam. Als om zich te beschermen. De signaalstoffen vertellen bepaalde delen van de plant om naar binnen te buigen. Na enkele minuten 11

12 vouwen de blaadjes zich weer open. De plant doet hetzelfde als s nachts, alsof hij gaat slapen. De venusvliegenvanger heeft 7 à 10 haartjes aan de binnenkant van zijn bladeren en als bijvoorbeeld een vlieg één van die haartjes aanraakt dan produceert de venusvliegenvanger een stofje. Eén haartje aanraken is alleen niet genoeg om de bladeren dicht te laten klappen. Want één aanraking zou ook een klein windvlaagje kunnen zijn geweest. Dus pas als er binnen 20 seconden nog een haartje wordt aangeraakt, produceert de venusvliegenvanger nog een keer dat stofje en dan klapt de venusvliegenvanger zijn val dicht. Pas als de plant twee keer binnen 20 seconden die signaalstof heeft geproduceerd is er genoeg van die stof aanwezig dat de val dicht kan klappen. Wat een wonder is het toch dat alles in de natuur zo goed werkt? 12

13 Epiloog Er zijn nog meer zintuigen van planten, hoort een plant? Heeft een plant geheugen? Maar dat is voor mij te moeilijk om over te schrijven. En als je over dit onderwerp meer wil leren, moet je maar de internet cursus doen. Je kan ook het boek lezen van mijn professor Daniel Chamovitz, dat heet What a Plant Knows: A Field Guide to the Senses. Ik hoop dat jullie dit boek leuk vonden, want ik heb er veel van geleerd. Ik vond het heel erg moeilijk en leuk, en door mijn geweldige ouders heb ik het kunnen af maken. Ik hoop dat mensen met dyslexie van mij kunnen leren dat je kunt doen wat je maar wilt, als je maar in jezelf gelooft. Als je dit te zoetsappig vindt, heb je pech. 13

Expeditie Boswachterscode

Expeditie Boswachterscode Boswachterscode Ontdek jij je zesde zintuig? Kinderen tussen de 7 en 10 jaar opgelet! Zet je zintuigen op scherp. Volg het spoor van Benno Buitenpret. Speciaal voor jou heeft hij zijn persoonlijke en buitengewoon

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Bronnen. Meer info. Naam: Co-wetenschapp(st)er: Klas:

Bronnen. Meer info. Naam: Co-wetenschapp(st)er: Klas: Bronnen - Het grote experimenteerboek, uitgeverij Deltas, 2003 - Aan de slag met Findus, uitgeverij Davidsfonds/Infodok, 2000 - Grasspriet Themadossier 4 Tuinbouw, Plattelandsklassen vzw Meer info Telefoon:

Nadere informatie

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur Geluiden Wees 1 minuut helemaal stil. Luister naar de geluiden om je heen. Hoeveel geluiden heb je gehoord? Welke geluiden heb je herkend? Je eigen geur maken Verzamel verschillende soorten blaadjes, mos,

Nadere informatie

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG LET OP: DIT IS EEN VOORBEELDVERSLAG EN IS DUS ERG BEKNOPT! NAAM: VOORNAAM & ACHTERNAAM KLAS: 1M1 - SCHOOL VAK: BIOLOGIE DOCENT: MEVROUW SMIT INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding..

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 11 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Hoe krijg je meer zin? Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12

Hoe krijg je meer zin? Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12 Hoe krijg je meer zin? 09 - Oefening 3: Wat zijn jouw prikkels? 12 Meer zin. Denk jij ook dat zin in vrijen er spontaan hoort te zijn? Dat zin iets is dat zomaar uit het niets op komt borrelen? Geloof

Nadere informatie

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur.

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur. Over de Tong Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen. Als goede proefpersonen willen jullie je natuurlijk

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Lekker stel + + Kleur & vorm. Schaapje Slaaaaa

Lekker stel + + Kleur & vorm. Schaapje Slaaaaa Over de Tong Bekijk voordat je begint deel 1 van de film. Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen.

Nadere informatie

1 DISK, Boom Amsterdam

1 DISK, Boom Amsterdam aan dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets met iets anders verbonden is al al dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets eerder gebeurt dan je dacht alles, allemaal bij in de buurt van iets

Nadere informatie

( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL:

( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL: ( DATUM) WAARNEMERS : SCHOOL: GROEP:.. BOOM IN DE HERFST waarneemvel 1 WAT IS DE NAAM VAN JULLIE BOOM?.. 1. KRUIS AAN WAT JE ZIET AAN JULLIE TAK Nog groene bladeren Gekleurde bladeren Kale takken Vruchten

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Groene tomaten rijp maken

Groene tomaten rijp maken Groene tomaten rijp maken Is het het einde van het seizoen en heb je nog wat onrijpe, groene tomaten aan je plant zitten? Hier zijn wat simpele suggesties om ze rijp te maken, waarbij je gebruik maakt

Nadere informatie

Rana, het regenboogkind. Esther Bohte-de Wilde

Rana, het regenboogkind. Esther Bohte-de Wilde Rana, het regenboogkind Esther Bohte-de Wilde Eerste druk, september 2016 ISBN 978 90 824214 2 2 NUR 728 Tekst: juli 2016 Esther Bohte-de Wilde Illustraties: juli 2016 Esther Bohte-de Wilde Uitgeverij:

Nadere informatie

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Naam: Klas: Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Oefenen Theorie Op dit moment ben je bezig met Hoofdstuk 2 dat gaat over planten. Planten groeien uit zaden, bollen of knollen. In dit practicum gaan we

Nadere informatie

Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie. Kind, Ik blijf altijd bij je

Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie. Kind, Ik blijf altijd bij je Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie Kind, Ik blijf altijd bij je Eerste Communieproject 2 DIT BEN IK De volgende bladzijde gaat over jou! Vraag aan papa of mama een foto van jezelf. Je mag ook

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN..

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. DIT BOEKJE GAAT OVER ZADEN EN WAT ER MEE GEBEURT ALS JE ZE IN DE GROND STOPT Heb jij wel eens wat in de tuin gezaaid? ja / nee Misschien woon je in een huis zonder tuin

Nadere informatie

Materiaal Groen. Deel 3: Groen groeit

Materiaal Groen. Deel 3: Groen groeit Materiaal Groen Deel 3: Groen groeit Colofon Deel 3: Groen groeit Onderdeel van het materiaal Groen, met de thema s: Seizoenen (dl. 1), Groen in de stad (dl. 2), Groen groeit (dl. 3), Thuis tuinieren (dl.

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Zonnepanelen op school Team 5: Natuur Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Jullie gaan onderzoeken of de plant een zonnecel is en wie daar gebruik van maken 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

Naam van gedichtenalbum : De eerste 30

Naam van gedichtenalbum : De eerste 30 Naam van gedichtenalbum : De eerste 30 Kinderen De Roos, een mooie school. Niet te stil of te druk. Kleine kindjes lopen door de gang, ik zie ze stampen en ze zeggen van alles door elkaar. Maar ze kunnen

Nadere informatie

Zintuigen. Expertgroep 2 : Ruiken doe je met je neus! Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zintuigen. Expertgroep 2 : Ruiken doe je met je neus! Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 2 : Ruiken doe je met je neus! Naam leerling:.... Leden expertgroep:... De voorbereiding De neus is er niet alleen om te ademen want door je neus kun je lekkere en vieze geuren ruiken. Jullie

Nadere informatie

Droge boon. Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden

Droge boon. Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden De boon Ik heb nodig: - een droge boon - een geweekte boon - weegschaal - een liniaal - kleurpotloden 1. Bekijk een droge en een geweekte boon. Vul het schema hieronder in. Droge boon Geweekte boon Welke

Nadere informatie

Werkblad bij de voorstelling de Mier

Werkblad bij de voorstelling de Mier Werkblad bij de voorstelling de Mier Elke dag van de week staat er één dier uit de voorstelling centraal. Een klein fragment uit de voorstelling introduceert vervolgens het thema waarmee dit dier geassocieerd

Nadere informatie

Op een onbewoond eiland

Op een onbewoond eiland Op een onbewoond eiland Geschreven door Ron Jansen toneelopschool@gmail.com toneelopschool.tk Op een onbewoond eiland zit een aantal kinderen op het strand. Ze zijn daar na een schipbreuk aangespoeld.

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

Kruidentuin in de klas

Kruidentuin in de klas Kruidentuin in de klas Werkbladen Leerlingenwerkboek Groep 5 t/m 8 Zaden... 2 Kieming, een nieuw begin... 3 Testen kiemfactoren... 4 Kruidenkaart maken... 5 De bouw van een plant... 6 Herbarium maken...

Nadere informatie

GROENTE & FRUIT LESPAKKET

GROENTE & FRUIT LESPAKKET MAAK KENNIS MET HET LESPAKKET LESPAKKET: MAAK KENNIS MET MAAK KENNIS MET HET LESPAKKET INLEESBLAD Beste leerkracht, Maak kennis met het Groente en Fruit lespakket van de Louis Bonduelle Foundation. Het

Nadere informatie

Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016

Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016 Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016 Honden, eenden, paarden, vlinders, giraffen en inktvissen: op aarde lopen, vliegen en zwemmen ontelbaar veel

Nadere informatie

ONDERZOEKERS:...(vul je naam in) Volg de aanwijzingen en ontdek met de cijfercode wat de naam van de boom is. Onze boom heet :...

ONDERZOEKERS:...(vul je naam in) Volg de aanwijzingen en ontdek met de cijfercode wat de naam van de boom is. Onze boom heet :... Rode opdracht: bomen Pak de boomzoeker 1, 2 en 3 uit de werkmap Volg de aanwijzingen en ontdek met de cijfercode wat de naam van de boom is. Onze boom heet :... Als je naar de takken van de boom kijkt,

Nadere informatie

De exodus. Foto s van het materiaal

De exodus. Foto s van het materiaal De exodus Focus van dit verhaal De focus van dit verhaal ligt bij de uittocht van het volk van God (Exodus 11:1 15:21). Het verhaal is één van de heilige verhalen en behoort tot de kernpresentatie. Lesdoelen

Nadere informatie

Januari. Ik accepteer en waardeer mijn ( hoog) gevoeligheid.

Januari. Ik accepteer en waardeer mijn ( hoog) gevoeligheid. Januari Ik accepteer en waardeer mijn ( hoog) gevoeligheid. (Hoog) gevoelig zijn krijgt in deze tijd steeds meer ruimte en bekendheid, dat is fijn. Een generatie geleden was het niet wenselijk om gevoelig

Nadere informatie

ONDERZOEKERS:...(vul je naam in)

ONDERZOEKERS:...(vul je naam in) Rode opdracht: bomen Pak de Boomzoeker 1,2 en 3 uit de werkmap Volg de aanwijzingen en ontdek met de cijfercode wat de naam van de boom is. Onze boom heet :... Staat deze boom in bloei? 0 - Ja 0 - Nee

Nadere informatie

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel Inhoud Nieuwe buurman 7 Kip schrikt 13 Ekster heeft pech 17 Kattenkruid 22 Ruzie 27 Een reuze idee 32 Bloemen voor kip 37 Waar was het nu? 40 Dom geweest 46 Goed zo, Kat! 51 Feest 55 5 Nieuwe buurman Het

Nadere informatie

Hap, slik, weg! SNELLE HAP

Hap, slik, weg! SNELLE HAP Naam: Hap, slik, weg! SNELLE HAP Bekijk het clipje : Snelle hap. a) Wat is jouw lievelingseten? Groep: LES 2 - WERKBLAD 1 b) Waar komt jouw lievelingseten vandaan? 1. OP DE MARKT Bekijk het clipje: Op

Nadere informatie

Van meizoentje tot liefkruid

Van meizoentje tot liefkruid Van meizoentje tot liefkruid Madeliefje Het madeliefje groeit in made landen (made = gras). Het madeliefje hoort bij de familie der composieten of samengesteld bloemige. Wat bij de eerste oogopslag één

Nadere informatie

Een vreemde planeet groep 5-8

Een vreemde planeet groep 5-8 Een vreemde planeet groep 5-8 Hoe weten we wat voor weer het is op Mars? Of uit welk materiaal de ringen van Saturnus bestaan? De leerlingen onderzoeken in deze les zelfgemaakte planeten. Ze leren dat

Nadere informatie

Alleen in een groot spookhuis. Duncan Neijenhuis Groep 7

Alleen in een groot spookhuis. Duncan Neijenhuis Groep 7 Alleen in een groot spookhuis Duncan Neijenhuis Groep 7 Hoofdstuk 1 Binnen Het is nacht en nieuwe maan. Dus het is stikdonker. Appie en Sjaak sluipen door het bos. Ze zien toch een stuk van een oude toren

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

... Lesfiche. Experimentjes met planten. graad 1, 2 en 3

... Lesfiche. Experimentjes met planten. graad 1, 2 en 3 Lesfiche Experimentjes met planten graad 1, 2 en 3 Wist je dat planten net als ons drinken, eten, zweten en ademen? En dat zaadjes geen licht nodig hebben om te ontkiemen? Via deze leuke experimentjes

Nadere informatie

Cursistenboek Taalklas.nl Hoofdstuk 1 Het huis

Cursistenboek Taalklas.nl Hoofdstuk 1 Het huis Cursistenboek Taalklas.nl Hoofdstuk 1 Het huis 1 Woorden 1 de badkamer 2 het bed 3 de deur 4 de doek 5 de doos 6 de douche 7 het huis 8 de huiskamer 9 de kapstok 1 10 de keuken 11 de muis 12 de muur 13

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Inhoud van deze lesbrief

Inhoud van deze lesbrief Lesbrief bij Krokodillen in het gras van Ingrid Bilardie de Boer Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014 Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (2): Verkennen de straat Juni 2014 Billie de Beer is heel blij dat hij nu bij de hamsters in Tuinstede mag wonen. Ze leven met z n allen tussen de mensen en helpen

Nadere informatie

De Nationale. Smaaktest Groep 5 t/m 8. Beste Smaakprins of Smaakprinses, Veel plezier met de Nationale Smaaktest!

De Nationale. Smaaktest Groep 5 t/m 8. Beste Smaakprins of Smaakprinses, Veel plezier met de Nationale Smaaktest! De Nationale Smaaktest 2009 Beste Smaakprins of Smaakprinses, Mag ik me even voorstellen? Ik ben kok Pierre Wind. Die kale, die drukke. Misschien ken je me wel van de televisie of de smaaktest van andere

Nadere informatie

Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn.

Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn. Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn. De ondeugendste aap Snoei pakt de hoed van Herman af. Snoei

Nadere informatie

Kinder Woord Dienst van Oase. Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel!

Kinder Woord Dienst van Oase. Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel! Kinder Woord Dienst van Oase Elke keer dat je komt, krijg je een Bijbel verhaal, Verzamel ze en je hebt je eigen Bijbel! Openingsgebed Met mijn handen samen en mijn ogen dicht, kom ik met U praten, Vader

Nadere informatie

LYRICS EP1 BEGRIJP ME NIET VERKEERD

LYRICS EP1 BEGRIJP ME NIET VERKEERD LYRICS EP1 BEGRIJP ME NIET VERKEERD Ik ken je tranen en je wensen En je drift om door te gaan Ik ken je afgunst en je twijfel En wat je denkt als je ontwaakt Ik ken je lelijkste momenten Zo donker vol

Nadere informatie

Boterbloemen in het gras

Boterbloemen in het gras Boterbloemen in het gras Achtergrondinformatie De boterbloem behoort tot de familie der ranonkelachtigen. De wetenschappelijke naam Ranunculus betekent in het Latijn: kikkertje. Veel soorten hebben namelijk

Nadere informatie

Oude bomen. Opdracht 1 - Bijzondere bomen. Opdracht 2 De leeftijd van een boom meten. Benodigdheden

Oude bomen. Opdracht 1 - Bijzondere bomen. Opdracht 2 De leeftijd van een boom meten. Benodigdheden Oude bomen meetlint In Amsterdam staan veel bomen. Sommige van die bomen zijn al heel oud en hebben veel meegemaakt. Bomen kunnen veel betekenen voor mensen. Denk bijvoorbeeld aan de kastanjeboom in de

Nadere informatie

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Colofon Titel: Plant in de klas - Instructieblad leerkracht, groep 6/7/8 Auteurs: Nienke van den Berg Hilde Spitters (NIGZ) Redacteuren: John Luteijs

Nadere informatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie

Molsla Paardenbloem. Achtergrondinformatie Molsla Paardenbloem Achtergrondinformatie De paardenbloem is een zeer algemeen voorkomende plant. In gazons, graslanden, bermen en ruigten kun je hem vaak aantreffen. De paardenbloem behoort tot de familie

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Marcus 14,1-11 Maak Jezus blij met jouw liefde

Marcus 14,1-11 Maak Jezus blij met jouw liefde Marcus 14,1-11 Maak Jezus blij met jouw liefde Aangepaste dienst met medewerking van de Bliid Boadskip Sjongers uit Berlikum Liturgie Voorzang Gez 132 Dank u voor deze nieuwe morgen Stil gebed Votum Zegengroet

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus..

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. Lesbrief groep 5 6 Inhoudsopgave Wist je dat?... Vlinderwiel Stripverhaal.. Overwintering van vlinders. Vlinder mobiel Het voedsel van rupsen.. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. 1 Wist je dat Allerlei

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

DIERENPASPOORT GIRAFFE. Giraffa camelopardalis

DIERENPASPOORT GIRAFFE. Giraffa camelopardalis DE GIRAFFE Langnek Over de giraffe wordt wel eens gezegd dat hij uit restjes bestaat. Dat is natuurlijk onzin, maar een giraffe is wel een apart dier. Met zijn prachtige wimpers, lange nek, gespleten hoeven,

Nadere informatie

PLANTEN. Basis maakt de vragen 1 t/m 35. Voor iedere vraag kan 1 punt behaald worden

PLANTEN. Basis maakt de vragen 1 t/m 35. Voor iedere vraag kan 1 punt behaald worden BK402: PLANTEN Basis maakt de vragen 1 t/m 35. Voor iedere vraag kan 1 punt behaald worden Kader maakt de vragen 1 t/m 45. Voor iedere vraag kan 1 punt behaald worden Beantwoord de volgende vragen. 1 Een

Nadere informatie

Experimenten KIT. werkboekje. Dokter in de wetenschap: Klas:

Experimenten KIT. werkboekje. Dokter in de wetenschap: Klas: Experimenten werkboekje KIT Dokter in de wetenschap: Klas: 1 Licht/zon Zonnebaden in het licht Zonlicht is heel belangrijk voor planten. Als een plant enkele dagen geen of onvoldoende licht krijgt, begint

Nadere informatie

DIERENPASPOORT GIRAFFE

DIERENPASPOORT GIRAFFE GIRAFFE Langnek Over de giraffe wordt wel eens gezegd dat hij uit restjes bestaat. Met zijn prachtige wimpers, lange nek, gespleten hoeven, lange staartpluim en hoorntjes op het hoofd valt hij zeker op!.

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat?

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe verplaatst licht zich? 1. Als je wel eens de lichtstraal van een zaklamp hebt gezien, weet

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Inspiratiemiddag W&T: De wereld van planten

Inspiratiemiddag W&T: De wereld van planten Inspiratiemiddag W&T: De wereld van planten De wetenschapper of onderzoeker Wat kun je allemaal aan planten onderzoeken? Wat kun je allemaal aan planten onderzoeken? Bestuiving Bloemontwikkeling Plantenziekten

Nadere informatie

Lespakket Zomerzon. Instructieblad groep 5 & 8. Inhoud pakket - Achtergrondinformatie. Lessuggesties:

Lespakket Zomerzon. Instructieblad groep 5 & 8. Inhoud pakket - Achtergrondinformatie. Lessuggesties: Lespakket Zomerzon Instructieblad groep 5 & 8 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie - Instructieblad groep 5 & 8 - Materialen van het pakket * Stuk karton * 4 potjes * Tuinkerszaden * Potgrond * 6 kievitsbonen

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Oppervlakte op het schoolplein versie A

Oppervlakte op het schoolplein versie A Oppervlakte op het schoolplein versie A Doe deze opdracht met vier kinderen. Nodig: een rolmaat 1. Maak met zijn vieren een vierkant van 1 x 1 meter. Op elke hoek van het vierkant staat een kind. Gelukt?

Nadere informatie

Beseffen dat God {...} is

Beseffen dat God {...} is Beseffen dat God {...} is Waarom zouden we straks aandacht besteden aan wie God is? Denk met de groep na over wie God is. Wat kunnen jullie allemaal over Hem vertellen? Ooit er bij stil gestaan dat God

Nadere informatie

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft.

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft. Op het strand Els en Tim zijn terug. Ze zijn op vakantie geweest. Helemaal naar Frankrijk. Ze hebben daar gespeeld met nieuwe vriendjes. Ook hebben ze gezwommen in zee. Op het strand lagen mooie schelpen.

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

6555 BW Wat kun je doen als je te snel boos bent.indd 12

6555 BW Wat kun je doen als je te snel boos bent.indd 12 Hoofdstuk twee Een geheimpje over boosheid Iedereen wordt wel eens boos. Het is zelfs zo n gewoon gevoel dat we een heleboel woorden hebben om het te beschrijven. Hier zijn een paar woorden die allemaal

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Zintuigen. Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs

Zintuigen. Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Zintuigen Groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs Hallo, welkom in Ouwehands Dierenpark! Ogen, oren, neus, smaak en tast worden ook wel zintuigen genoemd. Jij hebt zintuigen, dieren hebben ze ook. Wat doe

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per

U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per Wat is een infuus? Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Dit specerij heet kruidnagel omdat het de vorm heeft van een spijker. Een ander woord voor spijker is nagel.

Dit specerij heet kruidnagel omdat het de vorm heeft van een spijker. Een ander woord voor spijker is nagel. Kruidnagel Dit specerij heet kruidnagel omdat het de vorm heeft van een spijker. Een ander woord voor spijker is nagel. Kruidnagels zijn de gedroogde, nog gesloten bloemknoppen van de kruidnagelboom De

Nadere informatie

Levende Verhalen Het verhaal van Anke

Levende Verhalen Het verhaal van Anke 1 Levende Verhalen Het verhaal van Anke Anke is een krachtige, levenslustige vrouw die midden in haar leven staat. Ze heeft een intensieve baan als leidinggevende in de zorg en naast haar drukke baan is

Nadere informatie

Wim Annerel Life coach Loopbaancoach Business coach.

Wim Annerel Life coach Loopbaancoach Business coach. Wim Annerel Life coach Loopbaancoach Business coach Goede voornemens? Vergeet het maar, zeggen de statistieken: slechts 18% slaagt erin om goede voornemens ook succesvol na te komen. En toch. Als je weet

Nadere informatie

Waarom zijn er ongelukkige mensen?

Waarom zijn er ongelukkige mensen? Eerste Communieproject 8 Waarom zijn er ongelukkige mensen? De mensen doen niet wat God wil Je hebt gezien wat geluk is. Als mensen van jou houden, word je gelukkig. Niet iedereen is gelukkig. Als andere

Nadere informatie

Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik

Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik Verslag les 4 De Wilgenstam kleutergroep 1/2C Thema van de filosofielessen: ik Wie weet er wat we vorige keer hebben gedaan? Kees: Hoe groot je bent. En jezelf getekend, hoe groot je denkt dat je bent

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing leerdagboek

Gebruiksaanwijzing leerdagboek Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel Sporen van schimmels Afdrukken pagina 2-21 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte

Nadere informatie

Voorbereiding op de Eerste heilige Communie R.K. Parochie van de H.Dionysius Heerhugowaard

Voorbereiding op de Eerste heilige Communie R.K. Parochie van de H.Dionysius Heerhugowaard Voorbereiding op de Eerste heilige Communie 2017-2018 R.K. Parochie van de H.Dionysius Heerhugowaard Eerste Communieproject - les 1 2 DIT BEN IK De volgende bladzijde gaat over jou! Vraag aan papa of mama

Nadere informatie

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten paard sporen stap draf Paarden hebben hoefijzers. Pak eens een hoefijzer uit de emmer en bekijk hem goed. 1 Waar zijn de gaatjes voor? Waar zijn hoefijzers

Nadere informatie

Julian krijgt een bril

Julian krijgt een bril Julian krijgt een bril II Inleiding: Julian heeft veel last van hoofdpijn, daarom neemt zijn moeder hem mee naar de dokter. Het is al heel lang geleden dat Julian naar de dokter is geweest, daarom moet

Nadere informatie

Haal de bliksem in huis!

Haal de bliksem in huis! Hiernaast zie je gravure van een bolbliksem, één van de vijf soorten bliksem die er zijn. Lange tijd dachten wetenschappers dat het een bestaan van de bolbliksem een fabeltje was maar tegenwoordig denkt

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie