Hoofdstuk 5. Voor het versterken van mensen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 5. Voor het versterken van mensen"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 5. Voor het versterken van mensen In het najaar van 2012 lanceerde CD&V-voorzitter Wouter Beke Operatie Innesto : een verfrissende vernieuwingsoperatie voor zijn partij. Beke gaf aan dat een snel veranderende wereld ook de politiek en zijn partij voor nieuwe vraagstukken stelde. Zijn eigen antwoorden op deze vraagstukken publiceerde Wouter Beke in het boek dat in juni 2013 verscheen. Het boek is zijn persoonlijke bijdrage aan Operatie Innesto en toont aan dat de ideeën van de man die jaren terug gold als huisideoloog van CD&V geenszins zijn afgestompt. Vertrekkend vanuit persoonlijke levenservaringen, schetst Beke de hedendaagse samenleving en de uitdagingen waarvoor ze ons stelt. Uitdagingen die hij wil aangaan met christendemocratische recepten. Nooit extreem, wel duidelijk. Steeds vertrekkend vanuit de mens en zijn omgeving. De focus van ligt op empowerment. Iedereen moet de mogelijkheid krijgen om het eigen leven uit te bouwen, de regie over het eigen leven in handen te nemen. Niet pamperen, maar evenmin iemand voor de leeuwen gooien. Naar aanleiding van het themanummer over empowerment, kreeg CDR van uitgever Pelckmans exclusief de toelating om hoofdstuk 5 van het boek, Voor het versterken van mensen, te publiceren. Wouter Beke Kalmthout, Pelckmans, 2013, 162p. is o.m. te bestellen via de CD&V-webwinkel op 77

2 Hoofdstuk 5. Voor het versterken van mensen Ik herinner me nog die eerste computer. Ik zat in het vijfde studiejaar en een medeleerling had een computer meegebracht. Een Commodore 64! Niet met een geheugenstick maar met een cassettebandje. Wie dit in zijn cassetterecorder stak kreeg alleen hevige fluittonen te horen. Een heel spektakel ontrolde zich letterlijk. Enkele zware houten lessenaars werden in het midden van de klas tegen elkaar geschoven. Met zo n twintig leerlingen stonden we erbij en keken we ernaar, met grote verbazing, terwijl dat piepende bandje de computer oplaadde. Eigenlijk snapten we er niet zo veel van. Vandaag staan de computers in de klas van mijn zevenjarige dochter en leren ze er mee werken. Thuis zoekt ze via Google de liedjes van K3 op. Mijn zoon van negen kan beter overweg met de ipad dan ikzelf en als hij thuiskomt zit hij achter mijn pc om via bingel. be zijn huiswerk te maken. En tussendoor skypet hij met zijn vader die in Brussel tussen de zoveelste vergadering door even virtueel thuis poolshoogte komt nemen of legt hij verbinding met zijn oom die in Frankrijk woont. Wie op zijn zesde in het eerste studiejaar voor het eerst een computer ziet, is even gehandicapt als ik in het vijfde studiejaar. Maar met dat verschil dat zo goed als alle leerlingen hier nu wel mee overweg kunnen. Daarom moeten we het debat durven voeren over de vervroeging van de leerplicht (nu zes jaar). Dergelijk pleidooi wordt vandaag al te zeer gepercipieerd als een maatregel om allochtonen te helpen in hun integratie. Schooldiscipline, taalvaardigheid en samen opgroeien zijn natuurlijk immens belangrijk in deze context. Maar vergeten we dan niet de Vlaamse gezinnen die niet de mogelijkheden hebben om een computer thuis te hebben of het maandelijkse internetabonnement te kunnen betalen? Niet iedereen heeft de kans om thuis op een computer te werken. Kinderen die pas in het eerste studiejaar naar school gaan, lopen niet alleen een taalachterstand maar ook een computerachterstand op. Precies om iedereen meteen mee te krijgen en via onderwijs zo vroeg mogelijk allen een perspectief te geven, vind ik een verlaging van de startleeftijd voor de leerplicht meer dan wenselijk. Willen we gevormde, zelfstandig denkende en handelende mensen de wereld en de vrijheid insturen, dan moeten we dus ook een blik werpen op de startlijn van de schoolloopbaan. Er wordt reeds zoveel meegegeven in de kleuterklassen! Maar de meeste ouders weten maar al te goed dat, mochten ze hun kinderen pas op zesjarige leeftijd naar school laten gaan, ze reeds starten met een achterstand en dus met een handicap, zowel op cognitief als vaak ook op sociaal vlak. Mijn kinderen kenden al zoveel liedjes uit het hoofd, konden al lezen, schrijven en rekenen nog voor ze naar het eerste studiejaar gingen. 78

3 De school als startpunt Zeg me hoe je onderwijs er voor staat en ik zeg je hoe je toekomst is als regio. Op vlak van het onderwijsniveau behoort Vlaanderen tot de wereldtop. Om dat niveau te consolideren en te optimaliseren is er voortdurend beweging in de organisatie van het onderwijs, zowel op het vlak van structuren als op dat van het inhoudelijk aanbod. Denken we maar aan de associaties op het niveau van het universitair en hoger onderwijs. Maar ook aan de hervorming van het secundair onderwijs. Een school is geen eiland, afgesloten van de rest van de samenleving. Iedere school heeft een inbedding in de lokale gemeenschap van een gemeente of stad, en moet verbonden zijn met die context. Vandaar de notie van brede school : betrokken op de toekomst van de leerlingen, verbonden met de samenleving en dus ook met alle andere actoren in de opvoeding en opleiding van onze kinderen en kleinkinderen. In de context van een school ontmoeten de waarden als verbinding, verzorging, vooruitzien en versterking elkaar als geen ander. En is er sprake van een belangrijke kruisbestuiving tussen deze vier V s. Meer dan ooit speelt de school een rol in het versterken van de lokale sociale cohesie. Onze steden en gemeenten worden gekenmerkt door een toenemende in- en uitwijking. Nieuwe mensen komen in de gemeenten wonen. Jonge koppels stichten een gezin en gaan dicht bij het werk wonen. De school is vaak één van de belangrijkste structuren waarlangs mensen die elkaar niet kennen met elkaar in contact komen. Mijn vrouw is niet afkomstig van Leopoldsburg, waar ikzelf altijd gewoond heb. Zij heeft via de school van onze kinderen een nieuwe lokale vriendenkring opgebouwd. En ik vermoed dat ze geen alleenstaand geval is geweest. De notie brede school hangt ook samen met het doel van het onderwijs tout court, met name gevormde mensen afleveren. Daarmee ga ik volledig akkoord met het pleidooi van filosofe Martha Nussbaum in haar boek Niet voor de winst. 1 De New York Times riep haar uit tot de belangrijkste vrouwelijke intellectueel van de VS: zij stelt dat we niet alleen economische actoren of met andere woorden de toekomstige producenten en consumenten mogen afleveren. Ik ben het daar absoluut mee eens en alles begint hier in het onderwijs. Ook eindtermen mogen daarom niet als fetisj worden beschouwd, al leggen ze vast waar elke leerling in Vlaanderen dient te landen. Scholen zouden (in hun intern overleg met alle actoren) evenwel meer vrijheid moeten hebben om de weg naar dat doel in te vullen zoals hen dat het best lijkt. 1 Marta Nussbaum, Niet voor de winst. Waarom de democratie de geestes wetenschappen nodig heeft. Amsterdam: Ambo,

4 (Schijn)vrijheid, (schijn)blijheid Mensen versterken en weerbaar maken, is iets anders dan hen gewoon hun ding laten doen, of de negatieve vrijheid zoals die wel eens genoemd wordt. Vorig jaar interviewde men zwarte Zuid-Afrikaanse jongeren die dit jaar achttien worden. Hoe vrij is de vrijheidsgeneratie? was de vraag. Deze jongeren zijn geboren op het ogenblik dat Nelson Mandela president werd. Het gaat om de eerste generatie jongeren die in volle vrijheid is opgegroeid en nooit het verschrikkelijke apartheidsregime heeft gekend. Hun belangrijkste kritiek bestond erin dat door de mensen vrij te maken maar hen onvoldoende aan te spreken op hun plichten er een grote schijnvrijheid was ontstaan. Door in het onderwijssysteem een onverschilligheidscultuur te laten bestaan en jongeren niet meer te wijzen op de plicht om met hun talenten ook iets te doen, heeft men een kwetsbare generatie groot gebracht. De vrijheid is een schijnvrijheid geworden. Soms denk ik dat we het iets te breed zien, die vrijheid. Dat we ervan profiteren. Kijk naar de feiten. Het is mijn generatie die het vaakst spijbelt. Het is mijn generatie die zoveel drugs gebruikt. Dat is de vrijheidsgeneratie, zegt de achttienjarige Zuid-Afrikaan Mduzi Ngcobo. 2 Die schijnvrijheid vinden we niet alleen in Zuid-Afrika terug. Ook bij ons is er een dergelijke onverschilligheid aanwezig. Een negatieve vrijheid. Niet om je verantwoordelijkheid op te nemen maar om je persoonlijk leven in te vullen. Ik doe toch met mijn leven wat ik wil? De manier waarop we aankijken tegen drugs is daar een mooi voorbeeld van. Een jointje kan toch geen kwaad? Van de twaalf- tot achttienjarigen heeft intussen 21,6 procent ooit cannabis gebruikt. Nederland komt intussen terug van het gedoogbeleid. Sinds vorig jaar is er een wietpas ingevoerd. Maar wie cannabis toelaat, laat ook de markt toe. Want het is vooral de hele achterkant van dit gedoogbeleid dat overlast met zich meebrengt: drugkoeriers, illegale handel, vaak gecombineerd met misdaadcircuits Drugs tasten met andere woorden het veiligheidsgevoel en de gezondheid aan. Er is geen enkele reden om hierover alleen maar lichtjes de schouders op te halen. Jongeren experimenteren nu al op twaalf à dertien jaar, op een moment dat de hersenen nog in volle ontwikkeling zijn. En de nederwiet die vandaag op de markt is, is veel straffer geworden dan enkele jaren geleden. Het verschil tussen hard drugs en soft drugs is daardoor helemaal vervaagd. Wie vrij wil zijn, moet ook verantwoordelijk willen zijn. Mei 68, et alors? Verboden te verbieden waren de gevleugelde woorden in mei 68. De beweging plaatste 2 De Standaard weekblad, 28 april

5 het individu in het centrum. Niet je afkomst maar je toekomst telt. Gezagsrelaties werden onderuit gehaald: in het gezin, op de arbeidsvloer, in de school, in de kerk, in de samenleving. De vraag is of deze vrijheid ons veel heeft bijgebracht. De voorbije decennia zijn te vaak de rechten geïndividualiseerd en de plichten gecollectiviseerd. Om vrije mensen te hebben, moet je hen versterken, weerbaar maken of empoweren. Dit wil zeggen hen leren omgaan met deze vrijheid, wat samenhangt met het leren omgaan met verantwoordelijkheid. Bovendien moeten we die vrije keuze en de vrije wil juist plaatsen. Ik ga niet zover als Dick Swaab in zijn boek Wij zijn ons brein waarin hij zegt dat de vrije wil zo goed als niet bestaat en onze talenten en mogelijkheden al van voor onze geboorte vaststaan. 3 Volgens hem bepalen onze genetische achtergrond, chemische processen in de baarmoeder en de omgeving in onze eerste levensjaren hoe onze hersenen eruitzien en hoe ze functioneren. De hoogte van ons IQ, de ontvankelijkheid voor religie, onze seksuele voorkeur en ons al dan niet agressief gedrag: alles is voorgeprogrammeerd volgens Swaab. Bij Swaab is er zo goed als geen vrije wil. Terwijl wil en gedrevenheid zoveel vermogen. Mensen dragen natuurlijk wel een genetische geschiedenis mee, net zoals opvoeding hen mee vorm geeft. Afkomst, familie, geschiedenis, thuis, vriendenkring, collega s op het werk bepalen mee wie je bent, hoe je naar de wereld kijkt en welke keuzes je maakt. De mens is geen abstract individu dat voortdurend louter rationele beslissingen neemt. De mens is een persoon die leeft in verbondenheid met anderen; met wie hem is voorafgegaan, met wie hij nu leeft en wie hem als volgende generatie zal opvolgen. In die zin is elke mens een estafetteloper die een stok gekregen heeft van diegenen die voor hem kwamen en doorgeeft aan diegenen die na hem komen. Dit maakt de mens tot een sociaal wezen. Hij heeft de vrijheid om zijn eigen race te lopen, maar hij heeft ook de verantwoordelijkheid om de stok aan te nemen en door te geven. Psychologen en sociologen wijzen al enige tijd op de gevolgen van dit hele discours. Het betekent niet alleen dat mensen hun eigen leven kunnen inrichten maar ook moeten inrichten. De persoonlijke verantwoordelijkheid over succes en falen neemt met andere woorden ook toe. En dit geldt voor kleine en voor grote keuzes. Vroeger ging de keuze voor een bank, ziekenfonds of krantenabonnement over van ouders op kinderen. De Franse socioloog Alain Ehrenberg legt in zijn ophefmakende boek La fatigue d être soi een oorzakelijk verband tussen de toegenomen persoonlijke vrijheid en het stijgende aantal depressies in onze samenleving. 4 Kunnen kiezen is immers ook moeten kiezen en niet iedereen kan daar op eenzelfde manier mee overweg. Bovendien zijn er veel keuzes die mensen onverschillig laten. En nogmaals maken mensen vaak keuzes die niet op rationele gronden gestoeld zijn. Waarom deze verzekeraar, telefoniebedrijf of energieleverancier? Waarom deze bank, dit 3 Dick Swaab, Wij zijn ons brein. Van baarmoeder tot alzheimer, Amsterdam, Uitgeverij Contact, Zie ook Marc Desmet & Ria Grommen, Moe van het moeten kiezen. Op zoek naar een spiritualiteit van de zelfbeschikking, Tielt, Lannoo,

6 merk van ijskast of gsm of wagen? Waarom systematisch vakanties op een camping, hotel of een gehuurd appartementje? De autonomie terugschroeven is geen optie. Het kan niet en het is niet wenselijk. Iedereen leren omgaan met zijn autonomie is des te meer nodig. We moeten het uitgangspunt van de individuele autonomie koppelen aan de idee dat mensen sociale wezens zijn die leven in concrete verbondenheid met anderen. Men sen nemen vaak een bepaalde levensstijl aan, laten zich hierdoor op basis van afkomst, vrienden, collega s en reclame een identiteit boetseren en nemen op die basis keuzes. Onze leefgemeenschap waarin we ons bewegen, bepaalt veel meer de keuzes die we maken dan we denken. Waar sociale normen vroeger expliciet waren zijn deze vandaag eerder impliciet geworden. Niemand schrijft vandaag nog uitdrukkelijk voor wat je moet doen. Bepaal het zelf maar. Zoek het zelf maar uit. Maar onrechtstreeks worden we voortdurend beïnvloed door ideaalbeelden: via de media, via de reclame, via de commentaren op de radio, via de televisiefeuilletons, Het is dus niet omdat ze niet meer uitdrukkelijk aanwezig zijn dat ze daarom afwezig zijn. Niet zozeer de gerichtheid op een grotere autonomie is het probleem dat mei 68 met zich mee gebracht heeft, maar misschien wel de onverschilligheid. Iedereen moet vrij zijn keuzes kunnen maken, maar niet elke keuze is uiteraard gelijk. De keuze voor duurzame relaties is voor de relaties zelf, maar ook voor de kinderen en voor een samenleving, aantoonbaar beter. De keuze voor een leven zonder drugs is beter dan de keuze voor een leven met drugs. De keuze voor een auto met weinig CO2-uitstoot is beter dan die voor een zwaar vervuilende 4x4. En een samenleving die een aantal basiswaarden met elkaar deelt en waar iedereen de streektaal spreekt, is beter dan een samenleving waar ieder zijn ding doet en men elkaar letterlijk en figuurlijk niet begrijpt. Wanneer elke keuze evenwaardig is of beter gezegd, even onverschillig, dan is het vaak de wet van de sterkste die geldt. Zelfs de klassieke liberale denker John Stuart Mill schreef reeds 150 jaar geleden in zijn magnum opus On Liberty dat publieke handelingen die indruisen tegen normen van fatsoen, eerbaarheid en waardigheid mogen verboden worden zonder dat er daarmee sprake is van ongeoorloofde vrijheidsbeperkingen. Mei 68 heeft onze vrijheid sterk vergroot. Remmen zijn weggevallen. Kansen zijn toegenomen. Maar we moeten mensen versterken opdat zij deze kansen zouden kunnen grijpen. Niet door mensen teruggeworpen te laten zijn op zichzelf. We kunnen dit doen door hen aan te sporen hun eigen verantwoordelijkheden op te nemen om hun talenten te ontwikkelen. Maar ook door meer dan ooit in te zetten op sociale investeringen. Het onderwijs en de arbeidsmarkt spelen daarbij een cruciale rol. 82

7 Het gaat om versterken van mens en samenleving Mensen moeten versterkt worden om hun eigen beslissingen te kunnen nemen. Om op een verantwoordelijke manier vrij te kunnen zijn. Versterken geldt niet alleen voor mensen maar ook voor overheden en het maatschappelijk middenveld. Ik heb al gesproken over het subsidiariteitsbeginsel. Het is meer dan ooit actueel. Om in een wereld van schaalvergroting en globalisering ervoor te kunnen zorgen dat iedereen zich betrokken voelt, moeten we van dit beginsel uitgaan: beslissingen moeten worden genomen op het meest geschikte niveau, wat wil zeggen nooit op een hoger niveau dan het niveau dat er het best toe geschikt is, vanuit het idee dat de beslissingen zo dicht mogelijk bij de betrokkenen moeten zitten. Ook moet telkens de afweging gemaakt worden wie welke opdracht moet doen: wat is een taak voor de overheid? Waar speelt best de private marktwerking? Waar heeft het maatschappelijk middenveld een rol te spelen? Subsidiariteit maakt ook wederkerigheid mogelijk, namelijk dat in het geheel van een vrije en solidaire samenleving die kansen wil scheppen voor iedereen, elke mens zijn bijdrage kan, mag en moet leveren. Voor wat de mens krijgt van de samenleving via de overheid en de door solidariteit opgebouwde sociale zekerheid, moet hij een tegenprestatie leveren. Elke mens draagt bij volgens zijn talenten, mogelijkheden en context. Maar niemand kan zich als een vrijbuiter gedragen. Het gebruik van zijn talenten maakt dat iemand zijn optimale bijdrage kan leveren en dat hij tevens zichzelf ontplooit, ontvoogdt en realiseert. Het is door de inzet van zijn talenten dat de mens zich verdienstelijk maakt vanuit het beste waartoe hij in staat is. Plus est en vous. Deze leuze van de jezuïeten vinden we terug boven de deur van het paleis dat Lodewijk van Gruuthuse in de 15de eeuw in Brugge liet bouwen. Het is een blijvend actueel motto dat appelleert aan de persoonlijke verantwoordelijkheid van éénieder. Het subsidiariteitsprincipe heeft ook nog in een andere betekenis zijn belang: namelijk in de afweging van de vraag wie het best in staat is om een dienst te organiseren: de overheid, de markt of de civiele maatschappij. In ons land hebben we een historische rol toebedeeld aan het maatschappelijk middenveld in het onderwijs, de zorg en het sociaal overleg. Dat ons land inzake onderwijs en zorg aan de top staat in de wereld, is hiervan het gevolg: er wordt in het aanbieden van maatschappelijke diensten immers geconcurreerd op basis van kwaliteit en niet op basis van prijs. De huidige staatshervorming en de overdracht van bevoegdheden op het vlak van gezinsbeleid, ouderenbeleid en delen van het arbeidsmarktbeleid doen ons opnieuw de vraag stellen hoe we Vlaanderen willen organiseren. Een Vlaanderen waar de marktprincipes sterker spelen en waardoor de maatschappelijke dienstverlening gebeurt op basis van prijscriteria en (onvermijdelijk in mindere mate) kwaliteitscriteria? Een Vlaanderen waarbij de overheid het monopolie heeft om maatschappelijke diensten te 83

8 organiseren zonder kwalitatief sterk geprikkeld te worden? Of een Vlaanderen waarbij de maatschappelijke dienstverlening geprikkeld wordt op kwalitatieve criteria maar waar de toegankelijkheid voor iedereen (de prijs) verzekerd blijft? Een markteconomie is geen doel op zich maar een middel: een middel om de krachten te benutten van de competitie, het vrije initiatief en het privébezit. Het doel daarbij is sociaal: we willen dat allen, ook de zwakste leden van de samenleving, de vruchten kunnen plukken van de boom van onze gezamenlijke inspanningen en actief kunnen deelnemen aan de vooruitgang van het geheel, zonder de kansen van de toekomstige generaties te hypothekeren. Op die wijze bouwen wij uit eigen beweging én samen de samenleving op. De samenleving is niet van de staat en ook niet van de markt, ze is van de mensen en dit in allerlei samenwerkingsverbanden. Wat meteen inhoudt dat staat, markt en zelforganisatie (middenveld, sociale partners, verenigingen) elkaar in evenwicht houden. Het sociale in het begrip sociale markteconomie betekent een markteconomie die de capaciteiten van mensen verhoogt en dus niet minder maar meer markt creëert, in het voordeel van iedereen. Het gaat dus om een verbreding en een verdieping van de markteconomie en niet om een inperking ervan. De markt (het mededingingsprincipe dus) alleen is niet in staat om zonder staatsinterventie in te staan voor de nodige herverdeling gebaseerd op solidariteit en om bepaalde externe markteffecten, zoals milieuvervuiling, op te lossen. Het gaat dus om een nieuwe balans tussen burger, markt en overheid, en dit in het kader van een wereldeconomie. De overheid is er op gericht om de mensen die op de markt van de mededinging niet of onvoldoende aan bod komen, vooruit te helpen. Maar ze is er nog veel meer op gericht om wie uit de boot valt, in staat te stellen en te bekwamen om in de maatschappelijke interactie te stappen en zich productief te maken. Ze staat niet alleen in voor sociale uitkeringen maar ook voor sociale investeringen. Meer nog dan in het verleden zal de kern van het overheidsoptreden op de arbeidsmarkt gericht zijn op het versterken van de capaciteiten van mensen en het vergemakkelijken van overgangen voor werkende mensen. Het voornaamste doel van het sociale ingrijpen is de activering. Dit maakt mogelijk wat Ludwig Erhard, voormalig Duits bondskanselier, voor ogen stond: Ik wil het risico van mijn leven zelf dragen en zelf verantwoordelijk zijn voor mijn lot. Maar, Staat, wil u ervoor zorgen dat ik daartoe in staat ben. De overheid moet een investeringsstaat zijn die investeert in mensen, gemeenschappen en regio s. [Wouter Beke is voorzitter van CD&V, senator & burgemeester van Leopoldsburg] 84

Diverse school, diverse kansen

Diverse school, diverse kansen Diverse school, diverse kansen Stel je buur de volgende 3 vragen: 1. Hoe kom jij in aanraking met diversiteit in onderwijs? 2. Wat is het eerste gevoel dat jij hebt wanneer je denkt aan diversiteit? 3.

Nadere informatie

Inclusief onderwijs? beno.schraepen@ap.be

Inclusief onderwijs? beno.schraepen@ap.be Inclusief onderwijs? beno.schraepen@ap.be Nieuwe inzichten Kennis, rechten, beeldvorming 21 ste eeuw: Andere beeldvorming Vn-verdrag Gelijke rechten van personen in een handicapsituatie Apart zetten =

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl11 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding Rechten AO BE 028 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE TEKST 1 In een bijbels perspectief verschijnt de mens als faiblesse et promesse. Mensen zijn tezelfdertijd eindig onvolkomen en oneindig beloftevol. Beperkt, kwetsbaar,

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Rechten en plichten 028 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 18 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 Gedurende de geschiedenis hebben verschillende factoren zoals slavernij, migratie, de katholieke kerk en multinationals zoals de Shell raffinaderij de gezinsstructuren

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Collega s, Voorzitter, Armoede is moeilijk te bestrijden. Ook de collega s van de oppositie zullen dat moeten toegeven. Zo is mevrouw Lieten 5 jaar

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

1. Grootste groep gezinnen gaat er op vooruit

1. Grootste groep gezinnen gaat er op vooruit Wat zegt sp.a over de kinderbijslag De kinderbijslag wordt straks een Vlaamse bevoegdheid. We willen een sterk vereenvoudigd systeem van kinderbijslag waarbij elk kind hetzelfde bedrag krijgt, onafhankelijk

Nadere informatie

Het Jeugdsportfonds Camille Paulus

Het Jeugdsportfonds Camille Paulus Het Jeugdsportfonds Camille Paulus Een sporttoekomst voor jongeren en personen met een handicap Wat is sporten? Sporten is niet alleen een werkwoord. Het brengt mensen dichterbij, maakt energie en creativiteit

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Reactie op het Groenboek migratie en mobiliteit: uitdagingen en kansen voor Europese onderwijssystemen. Ontwerp

Reactie op het Groenboek migratie en mobiliteit: uitdagingen en kansen voor Europese onderwijssystemen. Ontwerp Vlaamse Onderwijsraad Algemene Raad Kunstlaan 6 bus 6 18 december 2008 1210 Brussel AR/PCA/DOC/018 Reactie op het Groenboek migratie en mobiliteit: uitdagingen en kansen voor Europese onderwijssystemen

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Vraag 3 Bekijk scène 1, scène 2 en scène 3 nogmaals en lees de tekst De ontdekking.

Vraag 3 Bekijk scène 1, scène 2 en scène 3 nogmaals en lees de tekst De ontdekking. Feedbackvragen Casus Doortje Vraag 1 Lees de tekst De ontdekking en bekijk scène 2 en scène 3 nogmaals. Beantwoord daarna de vraag. Nemen de moeder en vader van Doortje voldoende afstand tot Doortje? a.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

Meer weten over kinderbijslagen

Meer weten over kinderbijslagen Troonstraat 125-1050 Brussel Tel. 02 507 89 37 - studiedienst@gezinsbond.be Meer weten over kinderbijslagen 1. Waarvoor dient de kinderbijslag? De kinderbijslag is een tussenkomst van de overheid om deels

Nadere informatie

Argumentenkaart Deeltijdwerken. Werknemers. Wat zijn voor mij als vrouwelijke deeltijder de argumenten voor en tegen meer uren per week werken?

Argumentenkaart Deeltijdwerken. Werknemers. Wat zijn voor mij als vrouwelijke deeltijder de argumenten voor en tegen meer uren per week werken? Wat zijn mij als vrouwelijke deeler de argumenten en tegen meer uren per week werken? Wat zijn mij als vrouwelijke deeler de argumenten en tegen meer uren per week werken? Wat zijn mij als vrouwelijke

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Nieuwe en oude beleidsparadigma s

Nieuwe en oude beleidsparadigma s Nieuwe en oude beleidsparadigma s Bea Cantillon Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck, Universiteit Antwerpen Gent, 6 juni 2012 Zorgmodellen doorheen de geschiedenis 19de eeuw : liefdadigheid 20ste

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Slotwoord Jongerenmediadag

Slotwoord Jongerenmediadag Slotwoord Jongerenmediadag Woensdag 7 november 2012 Hallo iedereen! Het is nu mijn beurt om samen met jullie deze Jongerenmediadag stilaan af te ronden. De Jongerenmediadag kadert in de uitvoering van

Nadere informatie

Gebruik van sociale media

Gebruik van sociale media Gebruik van sociale media Het klikt tussen jongeren en sociale media. Facebook, Facetime, Twitter, Instagram, Swarm, Snapchat en andere zijn een deel van het leven van de jongeren geworden. Voor heel wat

Nadere informatie

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen De manier om succes te bereiken is op de eerste plaats een definitief, duidelijk, praktisch ideaal te hebben een doel, een doelstelling. Ten tweede moet men over de noodzakelijke middelen beschikken om

Nadere informatie

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag De Vlaamse regering hakte uiteindelijk de knoop door over de hervorming van de Vlaamse kinderbijslag.

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

DE ONTMASKERING VAN HET STRAFRECHTELIJK DISCOURS

DE ONTMASKERING VAN HET STRAFRECHTELIJK DISCOURS DE ONTMASKERING VAN HET STRAFRECHTELIJK DISCOURS Een bloemlezing uit het van Louk Hulsman Onder redactie van RENÉ VAN SWAANINGEN JOHN R. BLAD Boom Lemma uitgevers Den Haag 2011 INHOUD De ontmaskering van

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

Kinderen met een handicap op de schoolbanken

Kinderen met een handicap op de schoolbanken Kinderen met een handicap op de schoolbanken Ouders van een kind met een handicap moeten vaak een moeilijke weg bewandelen met veel hindernissen en omwegen om voor hun kind de geschikte onderwijsvorm of

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Het Groeipakket. voor elk kind in elk gezin

Het Groeipakket. voor elk kind in elk gezin Het Groeipakket voor elk kind in elk gezin Een stevige start voor jonge gezinnen (Kinder)armoede bestrijden Vereenvoudiging Recht van het kind Gelijkwaardig: want niet alle kinderen starten gelijk Zorgzame

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening

Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening Ruimte voor verandering Transitie Ruimtelijke Ordening een tussentijdse balans Netwerk organisatiebeheersing, 7 juni 2012 Christophe Pelgrims, transitiemanager Decreet van 1999: ontvoogding Beleidscontext

Nadere informatie

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Feiten New York 13 december 2006 Verdrag + Optioneel Protocol (rechtsbescherming)

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

Personen met een handicap hebben gelijke rechten

Personen met een handicap hebben gelijke rechten Personen met een handicap hebben gelijke rechten De Europese strategie voor personen met een handicap 2010-2020 Europese Commissie Gelijke rechten, gelijke kansen Europese toegevoegde waarde Circa 80 miljoen

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Aan geadresseerde Den Haag, Ridderkerk, Voorburg, Zwolle, 28 juni 2006 Ons kenmerk: 60626119.HL/vhl Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Geachte heer, mevrouw, Nederland staat

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

Welkom bij jezelf. Powered by

Welkom bij jezelf. Powered by Welkom bij jezelf. Powered by 2 Commercieel excelleren. Het is onze filosofie dat commerciële professionals alleen duurzaam succesvol kunnen zijn als ze hun biologische talenten inzetten in een rol die

Nadere informatie

Voorbeeldig onderwijs

Voorbeeldig onderwijs m a r i a va n de r hoe v e n Voorbeeldig onderwijs In de politieke arena wordt gedebatteerd over de vraag of het goed gaat met het Nederlandse onderwijs. Getuige het recente Oesorapport zijn we op onderdelen

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot)

maatschappijwetenschappen (pilot) Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Filip Coussee & Griet Roets Vakgroep Sociale Agogiek, Universiteit Gent 28 juni 2011 Wat is het probleem? Jeugdwerk en culturele

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Naar een nieuw en modern belastingsysteem #jijmaaktmorgen België is uitzonderlijk. Je belast kapitaal niet en je overbelast arbeid. Dat moet je dus herzien. Pascal Saint-Amans

Nadere informatie

Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) -

Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) - Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) - Interview op maandag. CHRISTEL GEERTS, SP.A-SENATOR EN GERONTOLOGE,,Dementie treft een half miljoen mensen'', zegt Christel Geerts

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Advies Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Commissie Justitie, Kamer van Volksvertegenwoordigers Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek teneinde adoptie door koppels van

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers

Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Gelijkgestelde periodes in de pensioenopbouw bij werknemers Peeters, H. & Larmuseau, H. (2005). De solidariteit van de gelijkgestelde periodes. Een exploratie van de aard, het belang en de zin van de gelijkgestelde

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking

Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking DC 72 Delinquent gedrag bij jongeren met een licht verstandelijke beperking Dit thema is een bewerking van het krantenartikel uit NRC Handelsblad Vroeger een debiel, nu een delinquent. In dit artikel zegt

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

BURGERPANEL CAPELLE OVER...

BURGERPANEL CAPELLE OVER... BURGERPANEL CAPELLE OVER... profiel nieuwe burgemeester Mei 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 15 e peiling met het burgerpanel van Gemeente Capelle aan den IJssel. Deze peiling

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

Participatiewet vanaf 2015 Wat betekent dit voor u?

Participatiewet vanaf 2015 Wat betekent dit voor u? Participatiewet vanaf 2015 Wat betekent dit voor u? Participatiewet vanaf 2015 Wat betekent dit voor u? Vanaf 2015 is er veel veranderd rondom werk en inkomen. Zo is de Participatiewet ingevoerd, zijn

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl

Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl Resultaat Ontdekken en herkennen wat talenten zijn, daar draait het om bij StapOp. Stap voor stap ontdekt de jongere hoe zijn talent

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Inschrijvingsformulier

Inschrijvingsformulier Inschrijvingsformulier Schooljaar 2013 2014 InlICHTIngen InTern Naam & voornaam Geboorteplaats Geboortedatum School Klas GSM Datum inschrijving Nationaliteit rijksregisternr. M/V InlICHTIngen gezinshoofd

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Bijeenkomst 1: Kennismaking 1 Bijeenkomst 2: Familie en vrienden Gesprek over subthema 1: Ouders en Grootouders : Wie was uw

Nadere informatie