Samenvatting. Adviesaanvraag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting. Adviesaanvraag"

Transcriptie

1 Samenvatting Adviesaanvraag Dit advies Medicamenteuze interventies bij drugverslaving is het derde en laatste advies dat de gelijknamige commissie uitbrengt in antwoord op de haar voorgelegde adviesaanvragen. Het eerste advies, Het voorschrijven van heroïne aan verslaafden aan heroïne (1995), heeft geleid tot een grootschalig onderzoek waaromtrent begin 2002 een eerste rapportage is uitgebracht. Het tweede advies, Onderzoek op druggebruik gaat over onderzoek van lichaamsmateriaal voornamelijk urine op het gebruik van drugs. Dit advies, dat verscheen in 1998, heeft onder meer een rol gespeeld bij het totstandkomen van de in juni 1999 door de Minister van Justitie uitgevaardigde Regeling Urinecontrole penitentiaire inrichtingen. Het onderhavige advies gaat over de medicamenteuze behandeling van verslaving aan illegale harddrugs. Gezien de vraag naar de behandeling van patiënten die naast deze drugs ook aan andere middelen verslaafd zijn, komt ook het gelijktijdige gebruik van danwel verslaving aan alcohol, tabak, benzodiazepinen en cannabis aan de orde. Aanpak De commissie heeft bij haar advisering een evidence-based benadering gevolgd, dat wil zeggen dat zij ernaar heeft gestreefd in de bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek, pathofysiologische inzichten, klinische ervaringen en de wensen van de individu- 15 Samenvatting

2 ele patiënt te integreren. Daartoe heeft zij zich allereerst verdiept in de evidencebased richtlijnen die betreffende de medicamenteuze behandeling van verslaving aan harddrugs in verschillende landen van kracht zijn. Vervolgens heeft zij de resultaten van recent uitgevoerde onderzoekingen (dubbelblind, met controlegroep) geanalyseerd. Om tot een advies te komen, heeft zij een en ander gecombineerd met eigen kennis van en ervaring met de situatie hier te lande. Drugs, druggebruik en verslaving Evenals in beide voorgaande adviezen gebruikt de commissie in dit advies het woord drug in de beperkte betekenis van illegale*, potentieel verslavende psychotrope stof. Het meeste druggebruik is recreatief; het merendeel van de gebruikers ondervindt daarvan weinig of geen gezondheids- of andere problemen. Herhaald en intensief gebruik kan echter veranderingen teweeg brengen in de cellulaire functies waaronder de prikkeloverdracht van bepaalde hersenstructuren. In combinatie met aangeboren kwetsbaarheid van het individu, diens persoonlijke ontwikkeling en de omstandigheden waarin hij verkeert, kunnen deze veranderingen leiden tot verslaving. Met moderne onderzoeksmethoden is aangetoond dat de neurobiologie van de hersenen van een verslaafde afwijkt van die van een niet-verslaafde: verslaving is een kwalitatief andere toestand. Gezien de factoren die een rol spelen bij het ontstaan van verslaving, beschouwt de commissie verslaving als een tot chroniciteit neigende aandoening van biopsychosociale etiologie. Dit geldt evenzeer voor verslavingen die het gevolg zijn van het gebruik van legale stoffen zoals alcohol en nicotine. De commissie adviseert onderzoek te bevorderen naar de fysiologische en cognitieve processen (conditionering, geheugen) die aan verslaving ten grondslag liggen. Drugverslaving in Nederland In Nederland zijn gebruikers verslaafd aan heroïne. Ongeveer van hen hebben contact met de hulpverlening. De overgrote meerderheid van de heroïneverslaafden gebruikt ook cocaïne. Hoeveel patiënten primair aan cocaïne zijn verslaafd, is niet bekend. Wel bekend is dat van de algemene bevolking ruim mensen (van 12 jaar en ouder) het middel wel eens gebruiken. Ongeveer mensen gebruiken wel eens (meth)amfetamine en ongeveer ecstasy. Niet bekend is hoevelen van hen aan deze middelen verslaafd zijn. * Illegaal hier in de betekenis van: vallend onder de Opiumwet en zonder recept verworven. 16 Medicamenteuze interventies bij drugverslaving

3 Behandeling van verslaving: medisch handelen Behandeling van verslaving moet, als behandeling van een tot chroniciteit neigende aandoening, worden gerekend tot het domein van het medisch handelen. Bij de behandeling van verslaving behoeven verschillend aspecten aandacht. Allereerst craving ( trek ): de sterke, vaak niet te beheersen hunkering naar drugs die kan ontstaan door het gebruik daarvan. Craving wordt wel beschouwd als een uiting van sensibilisatie van hersenprocessen; men spreekt van motivationele sensibilisatie ( incentive sensitisation ). Het optreden van craving is een exclusief kenmerk van verslaving. Voorts moet bij de behandeling van verslaving aandacht worden besteed aan eventueel bestaande onthoudingsverschijnselen, tolerantie en farmacologische sensibilisatie; het optreden van deze fenomenen bij gebruik van een bepaald middel vormt echter niet meer dan een aanwijzing voor en geen voorwaarde voor of bewijs van het bestaan van verslaving aan dat middel. Ook conditionering is niet specifiek voor verslaving. Farmacotherapeutische interventies bij verslaving zullen er over het algemeen op gericht zijn het ontstaan van onthoudingsverschijnselen te voorkomen, verstoorde fysiologische functies te normaliseren en craving te verminderen. Dat houdt in dat de medicatie moet aangrijpen op de systemen die als gevolg van het druggebruik zijn veranderd of ontregeld. De hiertoe gebruikte middelen worden dikwijls ingedeeld volgens de wijze waarop zij de prikkeloverdracht tussen de zenuwen kunnen beïnvloeden: hetzij door (geheel of gedeeltelijk) remmen danwel blokkeren, hetzij door (geheel of gedeeltelijk) stimuleren. Men maakt daarbij een onderscheid tussen agonisten (stoffen die zich binden aan receptoren en daardoor leiden tot fysiologische activiteit), partiële agonisten (stoffen die zich binden aan de receptoren maar deze niet maximaal kunnen activeren) en antagonisten (stoffen die de werking van agonisten remmen of blokkeren). Naast deze middelen die aangrijpen op het neurotransmittersysteem wordt gebruik gemaakt van een groep andere stoffen waarin voornamelijk stoffen worden gerubriceerd die de verslavende stof binden of de omzetting daarvan beïnvloeden. Dat kan tot gevolg hebben dat de verslavende stof de hersenen niet kan bereiken zodat geen roes optreedt of dat bepaalde stofwisselingsproducten zich ophopen waardoor aversieve verschijnselen optreden. Omdat verslaving een aandoening is van biopsychosociale etiologie, zullen medicamenteuze interventies in vele gevallen niet meer kunnen zijn dan een onderdeel van een geïntegreerde benadering waarvan eveneens psychosociale en psychotherapeutische in- 17 Samenvatting

4 terventies deel uitmaken. De commissie plaatst dan ook aan het eind van haar advies de farmacotherapie bij drugverslaving in het ruimere kader van de geïntegreerde, multidisciplinaire benadering van drugverslaafden. Naast of in relatie tot verslaving komen vaak verschillende somatische en psychiatrische stoornissen voor. Men spreekt van comorbiditeit. Het is van belang hierop bedacht te zijn en patiënten met dergelijke stoornissen ook daarvoor te behandelen. Omdat verslaving wordt gekenmerkt door frequent terugvallen, ook na lange perioden van schijnbaar herstel, is langdurig voortzetten van de behandeling veelal noodzakelijk. Behandeldoelstellingen Bij de behandeling van een chronische of naar chroniciteit neigende aandoening zoals verslaving bestaat een hiërarchie in doelstellingen die loopt van genezing via stabilisatie naar palliatie. Genezing van verslaving het bereiken van stabiele abstinentie is veelal niet op korte termijn te realiseren. Het volgende behandeldoel is stabilisatie van het gebruik: de patiënt krijgt een onderhoudsbehandeling, waarmee men hoopt te bereiken dat hij geen drugs bijgebruikt. Wanneer dit niet haalbaar blijkt, zal een onderhoudsbehandeling worden voorgeschreven om het gebruik van de patiënt te reguleren. Belangrijk nevendoel is het in stand houden van een regelmatig contact met de hulpverlening omdat dat de mogelijkheid biedt tot interventie ter verbetering van de lichamelijke en geestelijke gezondheid, het voorkómen van infectieziekten zoals hepatitis, tbc en HIV en tot het bieden van hulp bij maatschappelijke problemen (huisvesting, financiën, dagbesteding). Dit behandeldoel wordt ook wel aangeduid met risicobeperking ( risk minimisation ) of schadebeperking ( harm reduction ). Ook bij langdurig verslaafde patiënten bij wie in de loop der jaren geen enkele behandeling succesvol is gebleken, zal beperking van risico en schade het behandeldoel zijn. Het laatste behandeldoel is palliatie: verzachten van lijden door de symptomen te bestrijden die het gevolg zijn van jarenlange ernstige verslaving en het behandelen van bijkomende aandoeningen bij patiënten die nog maar een beperkte levensverwachting hebben. 18 Medicamenteuze interventies bij drugverslaving

5 Behandeling van verslaving aan opiaten Doelstelling: abstinentie Het bereiken van stabiele abstinentie, ofwel het staken van gebruik van alle opiaten*, verloopt via twee fasen: de feitelijke ontgifting (detoxificatie) gevolgd door terugvalpreventie. De meeste kans op het daadwerkelijk bereiken van abstinentie bestaat wanneer dit doel wordt gesteld op een moment dat de patiënt, volgens hemzelf en volgens zijn behandelend arts, daar aan toe is en zijn persoonlijke en sociale omstandigheden gunstig zijn. Naast de medische voorgeschiedenis en de wensen van de patiënt zelf, spelen eventueel bestaande comorbiditeit en eventuele contra-indicaties een rol. Over het algemeen worden de beste resultaten bereikt bij kortdurende klinische detoxificatie (maximaal drie weken). De commissie komt tot onderstaande aanbevelingen. Men vervangt het kortwerkende roesopiaat door een equivalente dosering van het langwerkende en oraal te gebruiken methadon en bouwt dit geleidelijk af. Wanneer zich, ondanks voldoende hoge aanvangsdosering en geleidelijk afbouwen individueel te bepalen onthoudingsverschijnselen voordoen, kunnen deze symptomatisch worden behandeld. Voor de eveneens langwerkende partiële opiaat-agonist buprenorfine lijkt bij de detoxificatie van heroïneverslaafden een plaats te bestaan naast de volledige agonist methadon. De commissie acht het dan ook wenselijk dat voor detoxificatie van opiaatverslaafden in Nederland buprenorfine in adequaat gedoseerde sublinguaaltabletten ter beschikking komt ( high dose buprenorphine, HDB**). Wanneer de onthoudingsverschijnselen met α 2 -adrenerge agonisten worden behandeld, kunnen opiaten vrij snel worden afgebouwd. Daarom is behandeling met deze middelen voor bepaalde patiënten een goed alternatief. Omdat het wenselijk is over een middel te kunnen beschikken dat minder hypotensie geeft dan clonidine, acht de commissie het van belang dat voor de Nederlandse verslavingszorg lofexidine ter beschikking komt. Detoxificatie met naltrexon zonder meer acht de commissie, gezien de heftige onthoudingsverschijnselen die daarbij optreden, niet raadzaam. Snelle detoxificatie met naltrexon met adequate behandeling van de onthoudingsverschijnselen kan bij bepaalde, gemotiveerde patiënten bevredigende resultaten geven. Algehele anesthe- * Wat in de literatuur onder abstinentie wordt verstaan, verschilt: de ene keer betekent abstinentie onthouding van alle verslavende stoffen, de andere keer onthouding van alle illegale middelen, dan weer onthouding van alle (legale en illegale) opiaten, weer een andere keer alleen onthouding van illegale opiaten. ** In een groot aantal landen reeds geregistreerd (merknaam Subutex ). 19 Samenvatting

6 sie lijkt hierbij geen meerwaarde te hebben. Een oordeel over het eventuele nut van sedatie bij deze procedure kan de commissie vooralsnog niet geven. De commissie acht het laten afkicken van een patiënt door hem acuut alle opiaatgebruik te doen staken zonder de daarbij optredende onthoudingsverschijnselen adequaat te behandelen ( cold turkey ) niet in het belang van de patiënt en dus niet professioneel. Terugval vormt een probleem waarvoor, wanneer totale onthouding van opiaten het behandeldoel is, de tot op heden ter beschikking staande farmacotherapeutische mogelijkheden geen afdoende oplossing bieden. Naltrexon is het enige medicament dat ter beschikking staat. Hoewel deze opiaat-antagonist bij de patiënten weinig geliefd is, kan naltrexon bij patiënten die voor een dergelijke behandeling gemotiveerd zijn op adequate wijze terugval voorkomen. De commissie verwacht dat met het ter beschikking komen van naltrexon als depot-preparaat de bruikbaarheid van het middel kan toenemen. Medicamenteuze terugvalpreventie moet veelal gedurende een jaar (gerekend vanaf de laatste terugval) worden voortgezet. Detoxificatie is gecontra-indiceerd wanneer geen uitzicht bestaat op adequate terugvalpreventie (risico van overdosering bij hernieuwd gebruik, kans dat de continuïteit van de zorg wordt onderbroken). De commissie acht het dan ook noodzakelijk voorwaarden te creëren waaronder na detoxificatie een vervolgbehandeling kan worden gegarandeerd. Doelstelling: stabilisatie Bij deze doelstelling is de eerste plaats voor methadon. De laatste jaren is men overtuigd geraakt dat de dosering individueel moet worden bepaald; waar voor de ene patiënt 60 mg/dag voldoende is om onthoudingsverschijnselen en craving te voorkómen of zoveel mogelijk te verminderen, kan voor de ander meer dan 100 mg/dag nodig zijn. Vaak blijkt langdurige, soms levenslange behandeling noodzakelijk. Omdat niet alle patiënten optimaal op methadon reageren, bestaat in de praktijk behoefte aan alternatieven. De commissie verwacht dat voor buprenorfine, wanneer dat in adequaat gedoseerde toedieningsvorm beschikbaar zou komen, ook als onderhoudsbehandeling van opiaatverslaafden in Nederland een plaats zal zijn. Het laat zich aanzien dat bij langdurig verslaafde patiënten die op andere wijze niet zijn te helpen, via behandeling met heroïne onder duidelijk omschreven voorwaarden goede resultaten kunnen worden behaald. 20 Medicamenteuze interventies bij drugverslaving

7 Voor vrijwel alle patiënten is ook tijdens een onderhoudsbehandeling ondersteunende psychosociale behandeling van belang. Aanmoedigingen in materiële vorm ( incentives ) kunnen een duidelijke prikkel vormen de behandeling vol te houden. Doelstelling: palliatie Bij palliatie is verlichten van lijden primair; de daartoe aangewezen middelen zullen per patiënt variëren. Bij aan heroïne verslaafde patiënten kunnen, indien de behandelend arts zulks geïndiceerd acht, als onderdeel van de behandeling heroïne of heroïneequivalente roesopiaten worden voorgeschreven. Behandeling van verslaving aan cocaïne, (meth)amfetamine, XTC Ter behandeling van verslaving aan cocaïne en amfetaminen (amfetamine, methamfetamine, XTC) is tot op heden geen effectieve farmacotherapie beschikbaar. Over het algemeen volstaat men, waar mogelijk, met medicamenteuze behandeling van de verschillende neveneffecten van gebruik. Wel wordt vanuit verschillende invalshoeken onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden voor medicamenteuze behandeling van verslaving aan stimulantia. De commissie adviseert dergelijk onderzoek te steunen. Bij cocaïneverslaving lijkt tot op heden, ondanks de zeer grote uitval, intensieve individuele counseling in combinatie met groepstherapie de beste resultaten op te leveren. In toenemende mate worden aanwijzingen gevonden dat gebruik van amfetaminen (inclusief XTC) en van cocaïne, ook wanneer geen sprake is van verslaving, kan leiden tot deels irreversibele hersenbeschadigingen. Behandeling van polydruggebruik Bij de behandeling van patiënten die verschillende middelen naast elkaar gebruiken, moet allereerst rekening worden gehouden met de farmacologische aspecten van de gebruikte middelen en hun eventuele (farmaceutische, farmacokinetische of farmacodynamische) interactie. Daarnaast spelen factoren zoals de dosering en wijze van toediening van de verschillende middelen, de fysieke conditie van de patiënt, biologische factoren (erfelijkheid en aanleg van de patiënt, individuele variaties in metabolisme), het patroon van voedsel- en vochtinname en de context waarbinnen het gebruik plaatsvindt een rol. Medicamenteuze behandeling zal zich over het algemeen moeten richten op de behandeling van de verschillende verslavingen apart. Psychosociale ondersteuning is bij dergelijke patiënten van bijzonder belang. 21 Samenvatting

8 Gebruik van bepaalde combinaties van middelen moet met kracht worden ontraden. Zo vormt het gelijktijdig gebruik van cocaïne en alcohol een vergroot risico, zowel voor de gezondheid van de gebruiker (plotse dood) als voor die van zijn medemensen (agressie). De commissie acht het lonend patiënten die zich bij de drugshulpverlening melden te adviseren het roken van sigaretten te staken en het drinken van alcohol te matigen of eveneens te staken. Training van de hulpverlening in de ondersteuning van dit traject is noodzakelijk. Daarvoor in aanmerking komende patiënten moeten op de hoogte worden gebracht van mogelijke onverwachte effecten bij gelijktijdig gebruik van drugs en medicatie die voor comorbide aandoeningen wordt voorgeschreven. Hun moet worden geadviseerd het gebruik van drugs en niet dat van deze medicatie te staken. Behandeling van verslaafden: gezondheidszorg Uit het beschikbare cijfermateriaal komt naar voren dat de wijze waarop thans in Nederland de behandeling van drugverslaafden plaatsvindt (medische, psychologische en sociale zorg, frequentie en intensiteit van de contacten) en de dosering van de voorgeschreven medicatie per instelling aanzienlijk uiteenlopen. De commissie signaleert hier een duidelijk gebrek aan consensus en aan richtlijnen. Zij acht het onwaarschijnlijk dat met een dergelijke variatie in de behandeling van vergelijkbare groepen patiënten optimale zorg is gewaarborgd. Daarom stelt zij in dit advies, naast de medicamenteuze interventiemogelijkheden, ook de verschillende andere aspecten aan de orde die bij de behandeling van verslaafden aandacht verdienen. Zij hoopt dat dit advies daarmee de basis zal kunnen vormen voor adequate richtlijnen voor de praktijk. Allereerst is bij de behandeling van verslaafden goede samenwerking van hulpverleners van verschillende disciplines noodzakelijk. Ontbreken daarvan kan tot gevolg hebben dat niemand zich voor de behandeling verantwoordelijk voelt. De commissie bepleit verslavingsartsen expliciet met deze verantwoordelijkheid te belasten. Daarmee kan evenwel niet worden volstaan. De verslavingszorg kan zich slechts ontwikkelen tot een optimale gezondheidszorgvoorziening als aan een aantal voorwaarden is voldaan: In de medische opleidingen moet aandacht worden besteed aan de praktische aspecten van de behandeling van en het omgaan met verslaafden. De ontwikkeling van een aparte aantekening verslavingszorg voor basisartsen, huisartsen en specialisten is wenselijk. Behoefte bestaat aan richtlijnen voor de praktijk. Het onderhavige advies kan daarvoor als uitgangspunt dienen. Vervolgens moet aandacht worden besteed aan de 22 Medicamenteuze interventies bij drugverslaving

9 23 Samenvatting implementatie en aan een regelmatige kritische evaluatie van deze richtlijnen. Coördinatie van hierop gerichte activiteiten zou kunnen berusten bij de Stuurgroep Ontwikkeling Multidisciplinaire Richtlijnen in de GGZ. Ook hulpverleners in de verslavingszorg die een beroep uitoefenen dat valt onder de Wet BIG moeten adequaat voor hun specifieke taak zijn opgeleid. Dit geldt tevens voor andere medewerkers die met verslaafde patiënten in aanraking komen, zoals receptionisten en managers. Als de zorgvraag daartoe aanleiding geeft, moet de drugshulpverlening zeven dagen per week laagdrempelig bereikbaar zijn, ook voor allochtonen en illegalen. De organisatie en de personeelsbezetting van de instellingen voor verslavingszorg moeten voldoen aan de eisen die aan een gezondheidszorgvoorziening gesteld moeten worden. De ambulante verslavingszorg moet als reguliere gezondheidszorgvoorziening worden gefinancierd. Publieksvoorlichting over het wezen van verslaving en de mogelijkheden tot behandeling van verslaafden zou kunnen bijdragen tot destigmatisering van deze categorie patiënten.

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 24 077 Drugbeleid Nr. 113 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

A Adviesaanvraag Toepassing van (genees-)middelen bij de behandeling van drugverslaving dd 6 april 1993

A Adviesaanvraag Toepassing van (genees-)middelen bij de behandeling van drugverslaving dd 6 april 1993 Bijlage A Adviesaanvraag Toepassing van (genees-)middelen bij de behandeling van drugverslaving dd 6 april 1993 De Voorzitter van de Gezondheidsraad ontving de volgende brief, gedateerd 6 april 1993, nr

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Toestemming 2 6. Werkwijze 3

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Medicamenteuze interventies bij drugverslaving

Medicamenteuze interventies bij drugverslaving Medicamenteuze interventies bij drugverslaving Gezondheidsraad Health Council of the Netherlands Voorzitter Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : aanbieding advies Uw kenmerk

Nadere informatie

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING Congres 01-04-2009 lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING PREVALENTIE VERKLARINGSMODELLEN DIAGNOSTIEK BEHANDELING lex pull 23-03-2009 2 prevalentie 8-Tal studies SUD bij ADHD: Life-time

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

Nieuwe evidentie voor werkzame interventies in de verslavingszorg

Nieuwe evidentie voor werkzame interventies in de verslavingszorg Nieuwe evidentie voor werkzame interventies in de verslavingszorg Enkele resultaten van een recente achtergrondstudie van de NDM André van Gageldonk, Geeske Hoogenboezem, Toine Ketelaars Hulp bij probleemgebruik

Nadere informatie

Schizofrenie en comorbide verslaving

Schizofrenie en comorbide verslaving Schizofrenie en comorbide verslaving Wilma Reesink GGZ Verpleegkundig Specialist GGNet Apeldoorn Workshopindeling: 1. Stellingen bespreken aan de hand van het Lagerhuismodel met doel: kennis testen, dilemma

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

uitkomstmaat). Over de hele linie bezien zou toekenning van drie sterren verdedigbaar zijn.

uitkomstmaat). Over de hele linie bezien zou toekenning van drie sterren verdedigbaar zijn. Bijlage bij BOW-07.123 Samenvatting uit Hulp bij probleemgebruik van Drugs, Stand van wetenschap voor behandelingen en andere interventies 2004. Achtergrondstudie bij de Nationale Drug Monitor. (Trimbos

Nadere informatie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie Doelgroepen kasteelplus Ontwennen meer dan stoppen. Hoe helpen we mensen om te veranderen? dag van de zorg 17/03/2013 Patrick Lobbens Hoofdverpleegkundige verslavingszorg kasteelplus Kasteelplus 1 : mensen

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Uw problemen gaan in rook op

Uw problemen gaan in rook op Uw problemen gaan in rook op Waarom is het zo verslavend? Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen huisarts en verslavingsarts Jellinek / Arkin Amsterdam Afhankelijkheid van een middel definitie

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009

HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG. Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 HERSENZIEKTEN, AUTONOMIE EN GEDRAG Werkbezoek OM Dordrecht 6-10-2009 Co-morbiditeit is de norm (gegevens uit intern onderzoek Bouman GGZ) HEROÏNE (VAAK POLYDRUGGE BRUIK) ALCOHOL STIMULAN- TIA CANNABIS

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008

Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008 Roesmiddelen en probleemgedrag: naar een Forensische Verslavingspsychiatrie?! Werkbezoek NIFP 26-06-2008 Achter dat probleemgedrag zit(ten). De gevolgen van middelengebruik op het gedrag Mogelijk verslaving

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

Farmacotherapeutische opties bij verslaving. Dr. Glenn JH Dumont klinisch farmacoloog UPH St Norbertus/CAPRI/HS Zuyd

Farmacotherapeutische opties bij verslaving. Dr. Glenn JH Dumont klinisch farmacoloog UPH St Norbertus/CAPRI/HS Zuyd Farmacotherapeutische opties bij verslaving Dr. Glenn JH Dumont klinisch farmacoloog UPH St Norbertus/CAPRI/HS Zuyd Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Coördinator Pharmacological Research

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2004) over Psychoactieve Drugs Tabak, Alcohol, en Verboden middelen Samenvatting en details: GreenFacts Context - Psychoactieve drugs zoals tabak, alcohol,

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg VMDB 15-06-2013 Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg DUBBELE DIAGNOSE Psychiatrische Stoornis + middelenproblematiek Er bestaat wederzijdse beïnvloeding Prognose is minder goed Afzonderlijke

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen

Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Richtlijn Forensische Geneeskunde Behandeling opiaatverslaafden in politiecellen Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Toestemming 3 6. Werkwijze 3

Nadere informatie

Voorwoord Wat zijn drugs en hoe werken ze?

Voorwoord Wat zijn drugs en hoe werken ze? Voorwoord 16 1 Wat zijn drugs en hoe werken ze? 19 1.1 Definitie drugs 19 1.2 Soorten drugs naar effect 20 1.2.1 Gedragingen 22 1.3 Betekenissen van druggebruik 23 1.3.1 Gebruik van drugs bij religie 23

Nadere informatie

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1

Dynamisch overzicht. Psychologische interventies GGZ. Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht Psychologische interventies GGZ Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ 2016 Pagina 1 Dynamisch overzicht psychologische interventies GGZ U heeft een Basisverzekering bij

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Behandeling van middelengebruik in de forensische psychiatrie

Behandeling van middelengebruik in de forensische psychiatrie Behandeling van middelengebruik in de forensische psychiatrie Aanleiding Naar aanleiding van de reactie van GGZ Nederland op het IVO rapport dat in 2008 is gepubliceerd en betrekking heeft op middelengebruik

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Voorstelling Team Verslavingszorg

Voorstelling Team Verslavingszorg 27/05/2015 Voorstelling Team Verslavingszorg Ivo Vanschooland Doelgroep De afdeling staat open voor mannen en vrouwen uit gans Vlaanderen en Nederland met problemen gekoppeld aan misbruik of afhankelijkheid

Nadere informatie

Somatiek en verslaving

Somatiek en verslaving Somatiek en verslaving Utrechtse Somatische Screening (potentiële) belangenverstrengeling Disclosure belangen spreker Geen / Zie hieronder Hans Post, verslavingsarts VictasUtrecht Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Geneeskundige en Gezondheidsdienst Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/gggd Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht (GG&GD) Postbus

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Samenvatting

Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Samenvatting Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Samenvatting Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Samenvatting Wim van den Brink, Geurt van de Glind en Gerard Schippers (redactie) De Tijdstroom,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Beek, Erik te Title: Neuropharmacology of novel dopamine modulators Issue Date:

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB

Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB GHB, Nazorg, begeleiding en dan.? Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB Onderwerpen Korte ( hernieuwde)kennismaking met GHB Behandeling bij VNN Vragen GHB: Gamma

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

CHAPTER 11 SAMENVATTING

CHAPTER 11 SAMENVATTING CHAPTER 11 SAMENVATTING Chapter 11 Drugsverslaving Drugsverslaving is een wereldwijd gezondheidsprobleem dat gekarakteriseerd wordt door dwangmatig drugsgebruik en een hoge mate van terugval na afkicken.

Nadere informatie

Presentatie DDu Ketencasus

Presentatie DDu Ketencasus Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking n Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige n n Mass Gathering

Nadere informatie

TDI Formulier Belgische register van de indicator van de behandelingsaanvragen betreffende drugs en alcohol (Ziekenhuis versie 3.0.

TDI Formulier Belgische register van de indicator van de behandelingsaanvragen betreffende drugs en alcohol (Ziekenhuis versie 3.0. TDI Formulier Belgische register van de indicator van de behandelingsaanvragen betreffende drugs en alcohol (Ziekenhuis versie 3.0.) IDENTIFICATIE VAN DE REGISTRATIE CI2. CI4. Naam van het programma /

Nadere informatie

Categorie 9 Middelenstoornis

Categorie 9 Middelenstoornis 9. Middelenstoornis 2 Categorie 9 Middelenstoornis Wat verstaan we onder middelenstoornis? Van 'middelenmisbruik' wordt gesproken wanneer een leerling veelvuldig en langdurig alcohol of drugs gebruikt

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

De juiste instelling. Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid

De juiste instelling. Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid De juiste instelling Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid INHOUDSOPGAVE 1. Hoezo de juiste instelling? 4 2. Opiaatafhankelijkheid 6 3. Als je begint met behandeling 9 4. Je gezondheid

Nadere informatie

Drugspreventie-beleid

Drugspreventie-beleid Lommel United stelt zich tot doel om voetballers professioneel op te leiden. In kwaliteitsvolle omstandigheden en in een gezonde competitieve én aangenaam constructieve geest wil Lommel United zoveel mogelijk

Nadere informatie

namens Jellinek dank voor uw uitnodiging

namens Jellinek dank voor uw uitnodiging namens Jellinek dank voor uw uitnodiging Bani da Lima - Ahrendt Manager Behandelzaken JellinekMinnesota Franca Hasenbos Manager Bedrijfsvoering Jellinek Gooi- en Vechtstreek & JellinekMinnesota Onderwerpen

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving

Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Multidisciplinaire richtlijn opiaatverslaving Wim van den Brink, Geurt van de Glind en Gerard Schippers (redactie) De Tijdstroom, Utrecht 2013 Nederlandse

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u informatie gekregen over het maken van een afspraak met een medisch psycholoog van de afdeling

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013

Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013 Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013 Enschede, december 2012 AR/12/2534/izzp ZZP 1B GGZ Voortgezet verblijf met begeleiding (B-groep) voor verzekerden jonger dan drieëntwintig jaar Deze cliëntgroep

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0207 (E) 10012/15 CORDROGUE 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Ontwerp-UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Daniel Kotz Department of General Practice School for Public Health and Primary Care (CAPHRI) Maastricht University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

De juiste instelling. Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid

De juiste instelling. Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid De juiste instelling Wat gebruikers moeten weten over opiaatafhankelijkheid 1 1. HOEZO De juiste instelling? Deze folder is bedoeld voor iedereen die wordt behandeld voor opiaatgebruik of overweegt daarmee

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van Justitie verzochten de Gezondheidsraad aan te geven welke volgens de huidige inzichten de mogelijkheden

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Nora Volkow, Director NIDA

Nora Volkow, Director NIDA APA TeleReview 2008 Verslaving Prof. dr. Wim van den Brink AMC, Amsterdam 8 mei 2008 Nora Volkow, Director NIDA Nora Volkow en Salience Shifting TAMAR TAMAR Inhoudsopgave Epidemiologie Neurobiologie van

Nadere informatie

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN Onderdeel van Arkin Ieder mens is waardevol. Mentrum behandelt mensen met langerdurende ernstige problemen op het gebied van psychiatrie en/of verslaving.

Nadere informatie

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld Advies expertgroep middelen Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag en geweld Datum 5 februari 2013 Ons kenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister

Nadere informatie

GHB hulpvraag in Nederland

GHB hulpvraag in Nederland GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor GHB problematiek in de verslavingszorg 2007-2012 Houten, mei 2013 Stichting IVZ GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 1 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in 2006 met een jaarlijks budget van 5.000.000 (3.000.000

Nadere informatie

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep

Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland. Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep Kerncijfers Brijder 2012 Noord- en Zuid-Holland Parnassia Addiction Research Centre (PARC) Brijder Parnassia Groep INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 VOORAF 4 BEKNOPTE SAMENVATTING 5 KERNCIJFERS BRIJDER 2012 NOORD-HOLLAND

Nadere informatie

Conceptversie ten behoeve van de commentaarfase

Conceptversie ten behoeve van de commentaarfase Multidisciplinaire Richtlijn Opiaatverslaving Conceptversie ten behoeve van de commentaarfase 1 Redactie Wim van den Brink Geurt van de Glind Gerard Schippers 2 1 Colofon 1 2 Financiering en Opdrachtgevers

Nadere informatie

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen Drugpunt 24 februari 2015 Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen DRUGPUNT TEAM Filip Claeys filip.claeys@drugpunt.be 09/381 86 63 of 0498

Nadere informatie

Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag

Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag Workshop jongeren, middelengebruik en delictgedrag Programma Delictgedrag en middelengebruik jongeren Typen delictgedrag in relatie tot middelen(gebruik) Effecten middelengebruik samenleving Werking van

Nadere informatie

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, december 2014

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, december 2014 Risico-indicatoren 2014 Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg Utrecht, december 2014 2 Inspectie voor de Gezondheidszorg Inleiding INLEIDING Voor u ligt de basisset

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door een duurzaam patroon van egocentrisme, impulsiviteit en agressiviteit.

Nadere informatie

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, november 2015

Risico-indicatoren. Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg. Utrecht, november 2015 Risico-indicatoren 2015 Basisset Geestelijke gezondheidszorg, Verslavingszorg en Forensische zorg Utrecht, november 2015 2 Inspectie voor de Gezondheidszorg Inleiding INLEIDING Voor u ligt de basisset

Nadere informatie

TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz

TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz Fennie Zwanepol, directeur Indigo Centraal, 4 november 2013 / 1 2 vragen Wat is in 2020 de ideale situatie in Lelystad op het gebied van de basis-ggz? Waar

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Langdurige Forensische Psychiatrie

Langdurige Forensische Psychiatrie Risicomanagement Checklijst Langdurige Forensische Psychiatrie Drs. Peter C. Braun, Dr. Erik Bulten Persoonlijke gegevens van de patiënt: Naam tbs-gestelde: Geboortedatum: TBS nummer: Verblijfplaats ten

Nadere informatie

Achtergronddocument Specifieke groepen binnen de GGZ

Achtergronddocument Specifieke groepen binnen de GGZ Achtergronddocument Specifieke groepen binnen de GGZ Specifieke groepen binnen de GGZ 1 2 Achtergronddocument bij advies Hoogspecialistische GGZ 1 Inleiding In dit achtergronddocument bespreekt de commissie

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Advies expertgroep middelen en geweld. 1. Inleiding. 2. Vraagstelling

Advies expertgroep middelen en geweld. 1. Inleiding. 2. Vraagstelling Advies expertgroep middelen en geweld Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag 5 tabruari 2013 Onalcenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister van

Nadere informatie