Verslavingszorg onder jongeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslavingszorg onder jongeren"

Transcriptie

1 Verslavingszorg onder jongeren Naam leerlingen: Rutger van der Wal Manon van Duinen School: Piter Jelles!mpulse Onderwerp: Verslavingszorg onder jongeren. Datum: 5 januari 2014 Klas: 4 Vmbo-t

2 Inhoud Blz. 3 Blz. 4 Blz. 9 Blz. 12 Blz. 15 Blz. 16 Blz. 20 Blz. 21 Blz. 22 Inleiding Hoe ontwikkelen de hersenen met en zonder verslaving? Wanneer ben je verslaafd? Wat zijn de gevolgen van verslaving voor jezelf en mensen om je heen? PO hoe kom je van je verslaving af? Waarom raakt de een wel verslaafd en de ander niet? Conclusie Logboek Bronnen

3 Inleiding Wij zijn Rutger en Manon en we onderzoeken de verslavingszorg onder jongeren. Hoe ontwikkelen je hersenen, de gevolgen, wanneer je verslaafd bent, waarom de een wel en ander niet en hoe je ervan af komt. We hebben dit onderwerp gekozen omdat het erg actueel is. Er gebeuren steeds meer dingen in de wereld wat met alcohol en drugs heeft te maken. Dit leek ons erg interessant en daarom dat we dit onderwerp gekozen hebben. Voor dit onderzoek hebben we verschillende bronnen gebruikt. Boeken, internet, externe bronnen en interviews. Zo hebben we alles op een rijtje gezet en vanuit daar komen de antwoorden op de deelvragen.

4 Hoe ontwikkelen de hersenen met en zonder verslaving? Hoe ontwikkelen de hersenen zonder verslaving? Je houdt je hersenen op verschillende manieren gezond. Door slaap, beweging, voeding en training. Slaap Slaap is een dagelijks terugkerende toestand van lichamelijke rust. Er is dan een laag bewustzijnsniveau en de spieren ontspannen zich. Als je slaapt heeft de buitenwereld nauwelijks invloed op je omdat je hersenen de omgevingsprikkels blokkeren. Je krijgt dan zo weinig mogelijk mee van wat er om je heen gebeurd. De hersenen regelen slaap door 2 factoren: de slaapdruk en de biologische klok. De slaapdruk is de behoefte van de hersenen aan slaap die steeds groter wordt. Verstoor je bijvoorbeeld je slaapritme door een uur later te gaan slapen merk je dat je opeens veel meer moe bent en de slaap nodig hebt. Het stofje anodesine zorgt voor de toenemende slaapdruk. De biologische klok regelt iemands persoonlijke 24-uurs slaap-waakritme. Als je telkens om vaste tijden naar bed gaat, onthoudt de klok dat en laat je dan ook weten dat het tijd is. De klok bevindt zich in de hersenen. De slaaphormoon melatonine helpt om de biologische klok goed te laten functioneren. Slaap is voor veel dingen nodig, maar uiteindelijk komt het allemaal op de hersenen neer. Slaap is nodig om gezond te blijven want heb je niet genoeg slaap, functioneren de hersenen niet goed waardoor je ook weer andere problemen krijgt, bijvoorbeeld concentratieproblemen. Beweging Bewegen is een lichamelijke activiteit waarbij spieren betrokken zijn en die enige inspanning kost. De hersenen sturen bewegingen aan door prikkels door te geven aan de spieren. De hersenen zorgen voor de coördinatie van beweging en het kunnen uitvoeren van dingen. Lichamelijk bewegen is van belang voor de hersenen. Bewegen zorgt namelijk voor belangrijke herstelprocessen in de hersenen. Nieuwe hersencellen worden aangemaakt (neurogenese) en bewegen stimuleert de groei van het aantal verbindingen tussen hersencellen. Bewegen bevordert ook de mogelijkheid dat hersendelen functies van andere delen van de hersenen overnemen (plasticiteit). Bewegen (met inspanning) zorgt ook voor afgifte van stoffen in de hersenen, zoals serotonine, waardoor we ons prettiger voelen. De kans op psychische stoornissen zoals een depressie is kleiner als we regelmatig bewegen. Voor mensen met beginnende dementie blijkt dat bewegen tot nu toe het enige is dat vertraging van het proces kan bewerkstelligen. Mensen met dementie hebben vaak een verstoord slaap-waakritme. Ze hebben dan de neiging 's nachts rond te gaan zwerven. Bewegen (vooral buiten wandelen) heeft hierbij een positieve invloed op de biologische klok. Voor de biologische klok is het eveneens van belang dat mensen voldoende licht overdag hebben: komt u weinig buiten, zorg dan voor goed licht in huis. Voeding Hersenen gebruiken maar liefst 20% van alle energie van het lichaam en zijn dus een hongerig orgaan. Een tekort aan energie vermindert de werking van de hersenen. Energie komt uit vetten en koolhydraten.

5 De werking van de hersenen bestaat uit zenuwcellen die via netwerken van uitlopers met elkaar communiceren. Dat communiceren gebeurt door de overdracht van chemische stoffen (neurotransmitters) van de ene zenuwcel naar de andere. Tussen de zenuwcellen ontstaan zo steeds nieuwe verbindingen en bestaande verbindingen worden versterkt. Voor het onderhoud en de aanleg van nieuwe verbindingen hebben de hersenen bouwstenen nodig zoals vitaminen en mineralen. Training De hersenen stellen ons in staat om intelligent gedrag te vertonen. Denken, redeneren, verbanden zijn belangrijke hersenfuncties die we cognitieve vaardigheden noemen. Dit betekent hoe je dingen ervaart en verwerkt. Het geheugen speelt hierbij een belangrijke rol. Zonder geheugen is leren niet mogelijk. Hersentraining Hierbij gaat het meestal om reken-, taal- of cijferspellen, al dan niet met de computer gespeeld. Wat doen deze spellen nu met de hersenen? De meeste onderzoekers ontdekken dat gezonde volwassenen steeds beter gaan presteren op de taken die ze getraind hebben. Met andere woorden: als je veel kruiswoordpuzzels maakt word je steeds beter in het maken van kruiswoordpuzzels.. Wat niet gevonden wordt is dat deze taken de algemene werking van het geheugen verbeteren. Ook is niet aangetoond dat het effect op de taken blijft bestaan, wanneer er niet meer getraind wordt.

6 Hoe ontwikkelen de hersenen met verslaving? Hoe werken drugs op de hersenen? Zenuwcellen geven met behulp van bepaalde stofjes elektrische signalen aan elkaar door. Als je bijvoorbeeld je voet wil bewegen, gaat er een elektrisch signaal van de hersenen naar de spieren in je voet. Dat elektrisch signaal wordt met behulp van bepaalde stofjes (neurotranmitters) overgebracht. Drugs moeten om effect te hebben in de hersenen terechtkomen. Bij gebruik van drugs komen de drugsmoleculen eerst in het bloed terecht. Het hart pompt het bloed met de drugsmoleculen aar de hersenen. Als drugs ze daar aankomen beïnvloeden ze de werking van de stofjes die elektrische signalen van de ene zenuw naar de ander kunnen overbrengen. Daardoor worden bepaalde hersengedeelten extra gestimuleerd of geremd. Hierdoor treden er allerlei effecten op. Boodschappenjongens oftewel neurotransmitters Tussen de zenuwcellen zit een ruimte, die de synaps wordt genoemd. Het elektrisch signaaltje van de ene zenuwcel bereikt de andere zenuwcel via deze synaps. Dat gebeurt met behulp van bepaalde stofjes die wel de boodschappenjongens of met een moeilijk woord de neurotransmitters worden genoemd. Deze neurotransmitters zitten in zakjes aan de uiteinden van de zenuwcellen. Wanneer de zenuwen een elektrisch signaal ontvangen, komen de neurotransmitters in de synaps terecht. Daar verspreiden ze zich. Vervolgens worden de neurotransmitters opgevangen door de ontvangers ofwel de receptoren van de volgende zenuw. Het signaal wordt doorgegeven en het betreffende hersendeel wordt gestimuleerd. Drugs beïnvloeden neurotransmitters Drugs kunnen de afgifte van de neurotransmitters stimuleren of remmen. Ook kunnen drugs de werking van een neurotransmitter imiteren. Ze spelen dan zelf voor neurotransmitter of boodschappenjongen. Drugs beïnvloeden dus de werking van neurotransmitters en hechten zich aan bepaalde ontvangers. Drugs beïnvloeden neurotransmitters in verschillende hersendelen Er zijn heel veel verschillende soorten neurotransmitters/ boodschappenjongens en heel veel verschillende receptoren. De ene soort neurotransmitter bevindt zich in een bepaald deel van de hersenen, de andere weer in een ander deel. Dat geldt ook voor de receptoren. Elk hersendeel heeft zijn eigen functie. Het ene deel is verantwoordelijk voor de emotionele beleving en het gevoel van geluk; het andere deel heeft te maken met zintuiglijke waarneming en weer een ander met logisch denken en weer een ander met bewegen. Als een drug een bepaalde neurotransmitter beïnvloedt en de betreffende neurotransmitter komt vaak in een bepaald hersengedeelte voor, dan zal de functie die dat hersendeel heeft direct beïnvloed worden door de betreffende drug. Dat geldt ook de ontvangers. Komen ontvangers waaraan drugs zich kunnen hechten in een bepaald hersendeel vaak voor, dan zal dat hersengedeelte extra beïnvloed worden. Vrijwel alle drugs stimuleren direct of indirect de afscheiding van de neurotransmitter dopamine stimuleert. Dopamine komt veel voor in dat deel van de hersenen dat te maken heeft met plezier-gevoelens. Als je cocaïne gebruikt leidt dit tot een verhoogde dopamineproductie, waardoor een gevoel van euforie ontstaat. Amfetamine stimuleert de afgifte van de neurotransmitter adrenaline. Hierdoor wordt een bepaald gedeelte van het zenuwstelsel gestimuleerd waardoor het hart sneller gaat kloppen, de bronchiën open gaat staan en de ademhaling versnelt. 6

7 Interview Naam: Sjoerd Veenstra Gespecialiseerd in:preventie werker bij VNN 1. Wat is de meest voorkomende reden dat jongeren verslaafd raken? Dit is niet bekend, er kunnen veel redenen zijn. Wetenschappers hebben verschillende verklaringen voor verslaving: Morele model ( verslaafden zijn zwak of zondig.) Farmacologisch model ( mensen raken verslaafd door de stof die ze gebruiken. ) Psychiatrisch model ( verslaving is een uiting van een onderliggende geestesziekte. ) Sociale model ( stress, slechte sociaal-economische omstandigheden. ) Medische model ( verslaving is een lichamelijke ziekte. ) Gedragsmodel ( verslaving is aangeleerd en kan worden afgeleerd. ) Biopsychosociale model ( aangeboren vatbaarheid; persoonlijke ontwikkeling; sociale omstandigheden. ) De laatste vorm wordt gehanteerd bij VNN. Belangrijk is: waarom gebruiken mensen alcohol en drugs? Dit kan zijn vanwege: Religieuze betekenis ( iets wat je elke dag, week of maand herhaalt, bijvoorbeeld een avondmaalviering. Medische betekenis ( vroeger en nu ) Zelfmedicatie ( komt veel voor, mensen denken zelf wat goed voor hun is. ) recreatief gebruik Om ontwenningsverschijnselen tegen te gaan. Doping ( sport, theater, verkeer, oorlog ) Drugs als voedsel 2. Wat gebeurt er in je hersenen als je verslaafd bent? Je hersenen veranderen van structuur. Ligt eraan welke middelen je gebruikt, hoeveel en hoe vaak. Dit is niet het zelfde bij allemaal en ook niet het zelfde bij iedereen dus dit is moeilijk te zeggen. 3. Welke stofjes stimuleren de verslaving en waarom? Mensen (en dieren) zijn zo gemaakt dat ze plezierige dingen opzoeken en nare dingen vermijden. Meestal is dat nuttig. Maar iets dat op korte termijn leuk is, kan op langere termijn schadelijk zijn. Omgekeerd kan iets dat vervelend is op de lange duur voordeel geven. Daarom is het goed dat je behoeftes kunt uitstellen. Bij verslaving is dat proces verstoord. Je denkt liever aan het plezier op korte termijn, dan de schade op lange termijn. Bij het ervaren van narigheid en plezier zijn hormonen en neurotransmitters (chemische stof die zorg voor de prikkeloverdracht van de ene zenuwcel naar de andere) betrokken. Een belangrijke plezier gevende stof is dopamine. Je kunt verslaafd raken aan deze stof en daardoor dingen doen die deze stof activeren: drugs, drank, seks, maar ook sport of genieten van de natuur of kunst. Er zijn veel meer neurotransmitters. Welke worden aangesproken verschilt per drug. Een andere belangrijke neurotransmitter is serotonine. Het is een tryptamine die invloed heeft op stemming, zelfvertrouwen, slaap, emotie, seksuele activiteit en eetlust. Het speelt ook een rol bij de verwerking van pijnprikkels. 4. Wat zijn de gevolgen van een verslaving onder jongeren? Slechte prestaties op school. Dit kan leiden tot blijven zitten, je school niet halen en dus niet naar een goede opleiding kunnen. Ruzie met je ouders. Geld nodig. Veel verslaafden die geld nodig hebben gaan stelen, hierdoor raken ze nog meer in de problemen. Je leeft in je eigen wereld. Ze beseffen niet hoe erg het is voor de familie en stoten zich nog meer af. Lichamelijke schade Psychische schade

8 Conclusie Je hersenen ontwikkelen goed als je voldoende slaapt, beweegt, goed eet en traint. Het verschil van hersenen met verslaving en hersenen zonder verslaving zijn de stofjes. Door het gebruik van drugs maakt je lichaam stofjes aan wat verschillende hersendelen remmen of juist stimuleren. Dit kan leiden tot hartkloppingen of dat je sneller gaat ademen. Dit is erg gevaarlijk, vooral als je te veel drugs tegelijk gebruikt. De gevolgen kunnen ernstig zijn, de meeste mensen hebben een enorme schuld. Sommigen raken door hun verslaving hun dierbaren kwijt en dat zorgt voor meer ellende zodat ze meer gaan gebruiken. Voor een verslaving kun je naar een afkickkliniek. De kunst is om daarna ook clean te bijven. Veel mensen lukt dat maar sommigen vallen weer terug in hun oude leventje. Dit komt omdat ze nog contact hebben met de dealers of dat ze nog ergens aan vast zitten. Bijvoorbeeld afspraken met dealers. Ook kan een verslaving de dood zijn. Door teveel gebruik kun je een hartstilstand krijgen, als er op dat moment geen mensen in de buurt zijn om je te helpen is de kans klein dat je het overleeft.

9 Wanneer ben je verslaafd? Top 5 meest gebruikte drugs in Nederland met wat informatie. De top 5 meest gebruikte drugs zijn in Nederland: 1:Alcohol 2:Sigaretten (roken) 3: Marijuana 4: XTC 5: Cocaïne (http://www.daily9.nl/de-9-populairste-drugs-in-nederland/) Op nummer 1 van deze lijst staat: Alcohol. Hier volgt wat informatie over alcohol. Alcohol is de meest voorkomende hard drugs in Nederland. Ruim 78% van alle Nederlanders gebruikt regelmatig deze drugs. In alcohol zit geen verslavende stof zoals in andere drugs, maar toch zijn er veel mensen die alcohol gebruiken of eraan verslaafd zijn. (http://www.alcoholinfo.nl/index.cfm?act=esite.tonen&pagina=425) Op nummer 2 van deze lijst staat: Sigaretten (roken.) Hier volgt wat informatie over sigaretten (roken.) Ik wist zelf niet dat sigaretten ook onder drugs vallen, maar het staat op nummer 2 van meest voorkomende drugs in Nederland. Ruim 60% van der Nederlanders heet ooit gerookt waarvan 24% regelmatig gebruiker is. Nicotine is het verslavende stofje in sigaretten. Op nummer 3 van de lijst staat: Marijuana. Hier volg wat informatie over marijuana. Ruim 25% van de Nederlandse bevolking is ooit in aanraking gekomen met marijuana en 7% is regelmatig gebruiker. Door het gebruik van marijuana voelt het net alsof je een beetje aan het vliegen bent, je wordt licht in je hoofd en begint veel te lachen. Op nummer 4 van der lijst staat: XTC. Hier volgt wat informatie over XTC. Ruim 7% van de Nederlandse bevolking heeft ooit XTC gebruikt en 1,5% is regelmatig gebruiker. XTC is een drug die veel gebruikt wordt op dance events. Door het slikken van XTC krijg je het gevoel dat je in een trance zit, met een verhoogde beleving van kleuren en geluiden. Op nummer 5 van de lijst staat: Cocaïne. Hier volgt wat informatie over cocaïne. Ruim 1,2% van de Nederlandse bevolking gebruikt regelmatig cocaïne. Cocaïne is een dure drug, voor 1 gram betaal je al snel 50 euro ook is cocaïne erg verslavend. Ik hoop dat ik jullie hierbij genoeg heb geïnformeerd over de 5 meest voorkomende drugs in Nederland.

10 Wanneer ben je eigenlijk verslaafd? Je bent volgens het Diagnostic and Statistival Manual of Mental Disorders (DSM, een Amerikaans handboek voor diagnose en statistieken van psychische aandoeningen) verslaafd als je in een jaar minstents drie van deze zeven toepassingen op iemand ziet: -Tolerantie treedt op: Dezelfde dosis levert steeds minder effect op. Je hebt dus meer drugs of alcohol nodig om het zelfde effect te beleven wat je aan het begin van je verslaving had. -Onthoudingsverschijnselen als je stopt: je wordt lichamelijk en/of geestelijk zien. Maar óók dat je middelen moet gebruiken om deze onthoudingsverschijnselen tegen te gaan. -Regenmatig gebruik van het middel: Je gaat langer met je verslaving door dan je aanvankelijk van plan was. -Mislukte pogingen om gebruik te minderen of te stoppen: Je probeert wel te minderen of te stoppen, maar het lukt je niet of je krijgt vaak een terugval. -Grote delen van de tijd besteden aan het middel: Niet alleen om er aan te komen, maar ook om ervan te herstellen. -De vrij tijdsbesteding of beroepsmatige activiteiten erdoor beïnvloed worden: Excuses aandragen om het middel te kunnen gebruiken. -Het middel je in alle opzichten beheerst: Dat je er, ondanks de verergering van psychische of sociale problemen die het veroorzaakt, mee doorgaat. Volgens filmpjes op ben je verslaafd als je receptoren verminderen: Bij aangename activiteiten, zoals lekker eten of de liefde bedrijven, komt er in het beloningscentrum van je brein dopamine vrij. Dopamine is een natuurlijke signaalstof, die zo plezierig aanvoelt dat je die belangrijke dingen steeds weer blijft doen. Dopamine wordt opgevangen door dopaminereceptoren. Mensen die daar veel van hebben, ervaren eerder het aangename effect. Deze mensen halen plezier uit de gewone dingen des levens, de mazzelkonten. Als je weinig receptoren hebt, dan liggen de drugs op de loer, want die geven een enorme dopamineboost. Maar bij iedere shot krimpt het aantal receptoren in je bovenkamer, waardoor je een steeds hogere dosis moet nemen om je weer goed te voelen. De vicieuze verslavingscirkel komt op gang!

11 Hoe kan je verslaafd raken aan alcohol? Je raakt niet zomaar verslaafd. Daar gaan vaak jaren overheen. Verslaafd raken aan alcohol duurt dus een hele tijd. Risico lopen mensen die alcohol voortdurend gebruiken om van stemming te veranderen. Ze merken dat ze zonder alcohol niet meer vrolijk kunnen worden of hun spanningen of angsten niet meer kwijt kunnen raken. Bij mensen die verslaafd raken zie je in de loop van de tijd de volgende verschijnselen optreden: Drinken voor het effect. De motor achter het verslaafd raken aan alcohol is het drinken vanwege het effect. De drinker wil van stemming veranderen, even een vrolijk gevoel krijgen of even geen last hebben van spanningen, angsten of somberheid. Alcohol maakt immers vrolijk en licht. De stemmingsverandering die de drinker nastreeft is voor hem echter veel noodzakelijker en dwingender. Zonder alcohol lukt het hem gewoon niet. Hij voelt zich slecht en gebruikt de alcohol om zich weer goed te voelen. Dat zou misschien nog niet eens zo erg zijn als hij dat een enkel keertje doet maar wanneer hij dat systematisch doet loopt hij het risico dat zijn lichaam aan de alcohol went. Een beetje drinken helpt dan niet echt meer. Hij heeft steeds meer nodig om het effect nog te voelen. Gulzig drinken. De drinker drinkt snel, heeft altijd als eerste zijn glas leeg. Soms drinkt hij stiekem. Het gebruik mag niet al te veel opvallen. Verlangen naar alcohol. De drinker kan zeer sterk verlangen naar alcohol en onrustig worden als aan dat verlangen niet tegemoet kan worden gekomen en zo dus weer naar de alcohol grijpen. Optreden van black outs. Bij een black out vergeet je wat er tijdens de roes gebeurd is. Je weet bijvoorbeeld niet meer hoe je thuis gekomen bent. In het begin schrik je van black out maar voor een drinker wordt het in toenemende mate normaal. Met name deze onverschillige houding tegenover een blackout is een signaal. Het wennen aan alcohol ofwel het ontstaan van tolerantie. Op een gegeven moment voelt de drinker het effect van de alcohol niet meer en heeft hij meer en meer nodig. De stemming moet immers om. Het drinken voor het effect aan de ene kant en de toenemende gewenning of tolerantie aan de andere kant, zorgen ervoor dat de drinker steeds meer drinkt op steeds hogere niveau s uitkomt. Het niet voelen van het effect betekent niets anders dan dat de drinker een behoorlijke tolerantie heeft opgebouwd. 12

12 Wat zijn de gevolgen van verslaving voor jezelf en mensen om je heen? Gevolgen van een verslaving De gevolgen van een verslaving zijn afhankelijk van hoe ernstig deze is. Sommige mensen met een verslavingsprobleem werken en hebben een gezin. Hun omgeving weet vaak niet dat er iets aan de hand is. Toch hebben deze mensen last van hun verslaving en leidt dat tot ruzie thuis of problemen op het werk. Een klein deel van de ernstig verslaafde mensen kan niet meer deelnemen aan de gewone maatschappij. Ze hebben geen werk en kunnen vaak niet op familie terugvallen. Soms veroorzaken ze door hun problemen overlast. Ook is een verslaving slecht voor de gezondheid. Het middel zelf is schadelijk, maar een verslaafde gaat vaak ook slechter voor zichzelf zorgen. Een ander belangrijk gevolg van een verslaving is dat het een verandering in de hersenen veroorzaakt. Daardoor kan iemand niet meer zonder de middelen. Bouman GGZ ziet verslaving wij niet als slecht gedrag dat je moet afleren, maar als een chronische, psychiatrische ziekte. Gevolgen van een alcoholverslaving Een alcohol verslaving kan hele grote gevolgen hebben, zowel sociaal als financieel en ook is het voor je gezondheid slecht. Alcoholverslaafden proberen dan meestal hun zorgen weg te drinken. Daardoor geven ze te veel geld uit aan drank en raken ze in geldproblemen waardoor ze nog meer gaan drinken. Omdat ze zo vaak dronken zijn komen zij nauwelijks of niet meer in aanraking met hun oude vrienden of bekenden. Zo worden zij dus behoorlijk alleen waardoor ze zich nog rotter gaat voelen waardoor ze nog meer gaan drinken. Veel drinken is ook erg slecht voor je gezondheid. 15% van alle verkeersdoden sterft bij een ongeval waar drank in het spel is. Ook sterven er door te veel alcohol veel hersencellen af, het is bewezen dat door te veel alcohol verbruik je hersens zelfs tot 15 % kunnen krimpen, ook kan je op je 35e jaar al dement worden. Drank kan ook grote gevolgen hebben op je hart, lever, hersenen en maag. Door te veel alcohol kan de maagwand ontstoken raken en kan er zelfs een maagbloeding ontstaan. De lever die alcohol afbreekt kan door te veel alcohol ontstoken raken. Na een poosje gaan er cellen verloren: levercirrise. Uiteindelijk is dat een dodelijke ziekte. Gevolgen van een drugverslaving De gevolgen van drugs zijn bijvoorbeeld: je gaat trillen, zweten, overgeven of je krijgt diarree en koorts, je bent dus ziek. Het heeft dus invloed op je gezondheid. Maar dat is niet het enige, ook kan je in geldproblemen komen. Vaak is de contact met familie minimaal omdat de familie er alles aan heeft gedaan om die gene clean te krijgen en zien ze het alleen maar slechter gaan. Hierdoor gaat de verslaafde zich rotter voelen waardoor hij of zij weer terug kan vallen in het oude leventje. toekomst ex- verslaafde De toekomst van een ex-verslaafde kan heel verschillend zijn. Als een verslaafde optimaal wordt gesteund, zowel door familie als professionele hulp, pakken ze het leven veel sneller weer op. Sommigen gaan zelfs in de verslavingszorg werken. Deze mensen hebben er zelf ervaring mee en kunnen beter tot iemand doordringen. Vaak doen ze het ook omdat ze er zo enorm spijt van hebben dat ze er anderen voor willen beschermen. Ze hebben ervaring met verslavingsklinieken en kunnen mensen er goed in adviseren. Dit werkt ook beter voor een patiënt.

13 Familie en vrienden Voor familie en vrienden is er speciale hulp, om het te verwerken maar ook om te leren om er mee om te gaan. Dit wordt ook duidelijk in een programma, 'Verslaafd!' Hiermee werken ze met een interventie. Hier word de verslaafde voor het blok gezet. De familie vertelt dat ze er klaar mee zijn en ze geven hem de laatste kans en anders verbreken ze het contact. Het programma biedt de verslaafde een afkickkliniek aan en de keus aan de verslaafde is of hij mee gaat. Gaan ze niet mee, wordt al het contact verbroken. Terwijl de verslaafde in een kliniek zit krijgen familie en vrienden speciale hulp om er mee om te gaan. Na een paar maanden komt de verslaafde terug en is het aan hem om clean te blijven. Deze methode vind ik erg goed want je dringt goed tot iemand door en meestal beseffen ze ook dat dit de laatste kans is en dat ze er anders alleen voor staan. Het programma helpt ook na het programma om het leven van de ex- verslaafde op de rails te houden zodat ze niet nog een keer dezelfde fout maken. Dit zouden ze meer moeten doen in Nederland, zo kicken meer mensen af en zijn er minder verslaafden in Nederland. Wat is een interventie? Interventie heeft zijn sporen ruimschoots verdiend in onder meer de Verenigde Staten en Engeland. Het doel is een dierbare te confronteren (vanuit liefde en mededogen) met de gevolgen van zijn of haar verslaving. De gevolgen van een verslaving worden zeker ook ervaren en gevoeld door de personen in zijn of haar directe omgeving. De verslaafde heeft hier eigenlijk geen notie van of wil het gewoonweg niet erkennen. Verslaving leidt immers tot egocentrisch gedrag. De familie/vrienden zijn eigenlijk helemaal niet belangrijk meer. Zolang je geen duidelijke grenzen aangeeft blijft de situatie in stand. Hoe werkt een interventie? VIER STAPPEN PLAN 1. intake In het intakegesprek staan de volgende onderwerpen centraal: Wat zijn de persoonlijke omstandigheden, wie is de verslaafde, over welk type verslaving gaat het, hoe gaat het interventie traject eruit zien en wie is de opdrachtgever? U kunt vrijblijvend een intakegesprek aanvragen door nevenstaand formulier in te vullen. 2. pre-interventie meeting In deze stap staat de familie centraal: alle betrokkenen komen bij elkaar onder leiding van de interventionist. Er wordt u verteld hoe het proces uitgevoerd zal worden en wat uw rol en betrokkenheid hierin zal zijn. Zonder uw inzet geen succesvolle internventie. Een lid van de familie of een vriend(in) is het aanspreekpunt voor de familie. Dit is de primaire contactpersoon voor de internventionist. 3. interventie meeting De verslaafde wordt naar een plaats of locatie geleid zonder besef van de aard van de bijeenkomst. Eenmaal aangekomen wordt direct duidelijk dat de bijeenkomst een specifiek doel dient. De interventionist leidt op krachtige en duidelijke wijze deze bijeenkomst. Alle betrokkenen vertellen een persoonlijk verhaal aan de verslaafde, en wijzen vanuit liefde de verslaafde op de conseuqenties van het gedrag en de verslaving. Het is een confrontatie met impact. Daarbij komen intense emoties kijken. De interventionist leidt dit in goede banen door daadkrachtig op te treden. Het doel van de meeting is de verslaafde volmondig JA te laten zeggen tegen professionele hulp. Hulp die vervolgens ook direct beschikbaar is.

14 4. overdracht en nazorg De interventionist leidt de verslaafde eventueel samen met dierbaren- naar de vooraf geslecteerde kliniek. Hiermee is het proces geenszins afgerond, aan de familie wordt ook zorg verleend. Conclusie De gevolgen van een verslaving is bij iedereen anders, maar de meesten houden er een schuld van over. Ze moeten de band met hun familie weer opbouwen en hun leven weer op de rails zetten. De gezondheid gaat meestal ook achteruit, mager en onverzorgd. Als de ex-verslaafden goed geholpen zijn, is het krijgen van een betere toekomst meestal groter. Ik denk dat een interventie het beste middel is om van je verslaving af te komen. Je word dat voor het blok gezet en werk je niet mee, dan ben je je dierbaren kwijt. Dit is hard, maar wel beter. Zo zien ze in dat het toch nodig is.

15 Praktische opdracht hoe kom je van je verslaving af? Voor de praktische opdracht hebben we allebei iets anders gedaan. Rutger heeft een groot interview gehouden met Sjoerd Veenstra van de VNN, dit interview staat ook in het verslag, en Manon heeft een dag meegelopen bij het bejaardentehuis Skilhiem in Stiens. Het antwoord van deze deelvraag is te vinden in het interview. Bejaardentehuis Skilhiem in Stiens Ik heb een dag meegelopen bij het bejaardentehuis in Stiens. Ik heb geholpen op de dagbesteding. Hier komen mensen die nog zelfstandig thuis wonen maar een dagbesteding nodig hebben om onder de mensen te blijven. Deze mensen worden 10 uur opgehaald met een busje en naar het bejaardentehuis gebracht. Toen ze aankwamen moest ik hun jassen aannemen en begeleiden naar de koffieruimte. Ik zorgde voor de koffie en thee en maakte af en toe een praatje met iemand. Elke dag is er weer iets anders om te doen zodat het nooit gaat vervelen. Meestal gaan de mannen biljarten en de vrouwen breien of een boekje lezen. Ik ben een stuk gaan lopen met 3 mannen, dat vonden ze heel leuk. Toen we terug kwamen was het middageten klaar en konden ze een hapje gaan eten. Hier hoefde ik niet voor te zorgen. 'S middags was er een spelletjes middag, rummikub met de vrouwen en sjoelen met de mannen. Aan het eind van de dag werden ze weer thuis gebracht. Het leukste vond ik om een praatje met ze te maken. Ze hadden al veel meegemaakt en wouden dat allemaal vertellen. Ze vonden het erg leuk dat ik er een dagje was want dat was weer wat anders dan die mensen die er werkten, volgens de man waarmee ik een stuk had gelopen. Ik vind het goed dat ze dagbesteding organiseren want het kan best lastig zijn. Vaak zijn de mensen die erheen gaan alleen en eenzaam. Ze komen onder de mensen en kunnen hun verhalen delen met mensen die in het zelfde schuitje zitten. Het was moeilijk om goed te kunnen communiceren, ze verstonden je vaak niet, en ik hun ook niet. Ik had veel geduld nodig. Ik zou het niet als beroep kunnen doen, dan zou het me vervelen. Maar zo'n dagje was wel leuk!

16 Waarom raakt de ene wel verslaafd en de andere niet? Wat voor motieven heeft iemand om te beginnen? Wat voor motieven heeft iemand om níét te beginnen? Waardoor komt het? Waarom wordt de één wel verslaafd en de ander niet? Dat is een vraag die wetenschappers al heel lang bezighoudt. Helaas is dit antwoord niet zo maar te geven. Alcoholverslaving is een samenloop van veel verschillende biologische, psychologische en sociale factoren. Uiteindelijk maakt uzelf de keus om te beginnen of niet. Biologische factoren Met biologische factoren bedoelen we die factoren die een individu met zijn geboorte meekrijgt. Erfelijkheid Het risico om verslaafd te raken is groter in kinderen waarvan één van de ouders verslaafd is aan alcohol. Als beide ouders verslaafd zijn, is dit risico nog groter. Het blijkt bijvoorbeeld dat kinderen van alcoholisten die bij hun geboorte geadopteerd worden een drie tot vier keer zo grote kans hebben om verslaafd te raken. Genetische factoren kunnen echter maar een klein deel verklaren. Een belangrijk deel wordt verklaard door omgevings- of interpersoonlijke factoren. Van nature goed tegen alcohol kunnen Mensen die van nature goed tegen alcohol kunnen, lopen een groter risico op het ontwikkelen van een alcoholverslaving. Dit komt omdat zij de direct positieve effecten van alcohol sterker ervaren en de later optredende negatieve effecten, minder sterk ervaren. Zonen van verslaafde vaders bijvoorbeeld blijken gevoeliger voor de positieve effecten van alcohol (ontspannen) en minder gevoelig voor de negatieve effecten (kater) van alcohol. Dit vergroot de kans op verslaving. Zwangerschap Jonge mensen die prenataal blootgesteld zijn aan overmatig alcoholgebruik door hun moeder krijgen veel vaker problemen met alcohol, in vergelijking met jongeren waarvan de moeder niet overmatig dronk. Psychische factoren Met psychische factoren bedoelen wij die factoren die betrekking hebben op datgene wat u denkt, voelt en wilt. Gewenning Gewenning aan het gebruik van alcohol (bijvoorbeeld elke avond na het werk een paar pilsjes, of voor het slapen gaan een glas wijn) verhoogt de kans op alcoholverslaving. Positieve verwachtingen De verwachtingen die u heeft over de effecten van alcohol (bijvoorbeeld: Als ik straks een borrel op heb, voel ik me heerlijk ontspannen en dat vind ik belangrijk') bepalen mede óf u drinkt, hoeveel u drinkt en welke effecten u zult ervaren.

17 Depressie Depressie kan een belangrijk risico vormen in het ontwikkelen van alcoholproblematiek, met name bij vrouwen. Naast een oorzaak kan depressie ook een gevolg zijn van alcoholproblematiek. Angsten: zoals paniekstoornis en sociale fobie Ook angst(stoornissen) kunnen belangrijke voorspellers zijn van alcoholproblemen. Vaak wordt alcohol dan gebruikt als medicijn' om situaties waarin men zich angstig voelt, aan te kunnen. Dit is vanzelfsprekend geen oplossing. Jeugdtrauma's Jeugdtrauma's, zoals kindermishandeling, seksueel misbruik en kind zijn van ouder(s) met alcoholproblematiek, vergroten de kans op alcoholproblematiek. Slepende conflicten Slepende conflicten doen de kans op alcoholmisbruik en -afhankelijkheid toenemen onder zowel mannen als vrouwen. Stress, problemen of zorgen Stress, problemen of zorgen verhogen de kans op alcoholproblematiek. Doorgaans wordt alcohol dan gebruikt om stress of problemen aan te kunnen en/of te vergeten. Persoonlijkheidskenmerken Bepaalde persoonlijkheidskenmerken lijken verband te houden met problematisch alcoholgebruik, bijvoorbeeld: het zoeken van spanning en sensatie; impulsiviteit en rebellie (opstandig zijn); daarnaast lijken mensen - met name vrouwen - met een neurotische instelling (angstig en gespannen) ook meer risico te lopen. Sociale factoren Sociale factoren zijn factoren die u beïnvloeden vanuit uw omgeving - zoals familie, vrienden, school, werk - en waarop u reageert. Het gezin waarin u bent opgegroeid hebt u niet zelf gekozen. Toch heeft deze ervaring - hoe er binnen uw gezin met alcohol werd omgegaan - een belangrijke invloed op uw eigen alcoholgedrag. Sociale druk De manier waarop er door vrienden, collega's en familie tegen alcohol wordt aangekeken, speelt een grote rol in het wel of niet (regelmatig) drinken van alcohol. Ook kan er sociale druk bestaan om mee te drinken'. Als u daar niet tegen bestand bent, vormt dit een risicofactor. Met name bij jongeren kan sociale druk een grote rol spelen in het wel/niet drinken van alcohol. Ouders Ouders zijn een voorbeeld voor kinderen. Hoe er door ouders met alcohol wordt omgegaan, beïnvloedt hoe kinderen hier later zelf mee om zullen gaan. Kinderen van ouders met alcoholproblematiek vormen een risicogroep, omdat er thuis vaak positief over de effecten van alcohol is gesproken en alcohol in huis makkelijk te verkrijgen was.

18 Cultuur en religie De cultuur waaruit u komt blijkt mede bepalend te zijn voor uw alcoholgebruik. Vaak hangt dit ook samen met de daar heersende religie. Zo drinken jongeren van Turkse en Marokkaanse (Islamitische) afkomst veel minder alcohol in vergelijking met hun Nederlandse leeftijdsgenoten. Makkelijke verkrijgbaarheid Hoe makkelijker alcohol te verkrijgen is, hoe lager de drempel om het te kopen en hoe makkelijker alcoholgebruik kan leiden tot alcoholmisbruik. Dit geldt zeker voor iemand die het moeilijk vindt om grenzen te stellen. Alcohol is in elke supermarkt verkrijgbaar dus... Stedelijk gebied Wonen in een stedelijk gebied vergroot de kans op alcoholproblematiek zowel bij mannen als vrouwen. Werkloos/arbeidsongeschikt Werkloosheid kan met name bij mannen een belangrijke risicofactor vormen voor het ontwikkelen van een alcoholprobleem. Reclame Jaarlijks worden er enorme bedragen uitgegeven aan alcoholreclames (in 1999 werd er ruim 100 miljoen euro uitgegeven. Met name jongeren zijn een belangrijke doelgroep. Het feit dat jongeren meer zijn gaan drinken kan een direct gevolg daarvan zijn. Eigen keuze Niemand kiest er bewust voor om aan alcohol verslaafd te raken. Toch kan gezegd worden dat verslaving een keuze is. Of beter gezegd het gevolg van veel eigen keuzes: de keuze om als ontspanning alcohol te drinken; de keuze om op een avond te veel alcohol te drinken; de keuze om alcohol te drinken om je meer op je gemak te voelen; Etcetera... Al deze keuzes worden gemaakt vóórdat iemand verslaafd is. Iemand komt sneller tot deze keuzes wanneer de beschreven risicovolle biologische, psychologische en/of sociale factoren een rol in zijn/haar leven spelen. Maar altijd kan iemand kiezen uit verschillende alternatieven en hoeft een alcoholverslaving niet het gevolg te zijn. Risicogroepen In bepaalde groepen is er sprake van een verhoogde kans op alcoholproblemen. De volgende groepen kunnen worden onderscheiden. Mannen Er zijn ongeveer vier maal zoveel mannen als vrouwen die kampen met alcoholproblematiek. Onder werkende mannen zijn er zelfs een half miljoen mannen (12,1 procent) die een probleem met alcohol hebben. Jongeren Alcoholmisbruik en -afhankelijkheid komt bij jonge mensen meer voor dan bij ouderen. Van de mannen tussen de 18 en 24 jaar is volgens het CBS zelfs veertig procent een zware drinker (één of meer dagen per week zes of meer glazen drinken).

19 Studenten Onder studenten is er een hogere kans op alcoholproblematiek. Met name onder mannelijke studenten is er een verhoogde kans op verslaving. Sociale druk speelt hier een rol: overmatig alcoholgebruik is vaak gewenst sociaal gedrag. Alleenstaanden Alleenstaanden hebben meer kans om verslaafd te raken dan mensen die samenwonen met een partner of getrouwd zijn. Hoog opgeleide vrouwen Vrouwen met een hoge opleiding hebben meer kans op problemen met alcohol in vergelijking met vrouwen die lager zijn opgeleid. Mensen met een stemmings- of angststoornis Vrouwen en mannen die problemen hebben met alcohol, lijden opvallend vaak aan een stemmings- of angststoornis. Rokers Tussen de tachtig en 95 procent van de alcoholisten rookt tabak, in vergelijking met ruim dertig procent van de bevolking. Ook is zeventig procent van de zware alcoholgebruikers tevens excessief gebruiker van tabak (meer dan één pakje per dag)..

20 Conclusie gehele onderzoek Het was leuk en leerzaam om dit werkstuk te maken omdat wij er veel van hebben geleerd en er nog niet veel vanaf wisten. Verslavingszorg is een actueel onderwerp en het is leuk en handig om er meer van te weten. Het deel over de interventie was heel leerzaam. Wij wisten wel wat een interventie was en hoe het werkte maar hoe het precies in elkaar zat niet. Wij hebben ook geleerd hoe schadelijk het kan zijn voor familie en dierbaren van de verslaafde en hoe de toekomst eruit ziet. Het lijkt me erg lastig om dan weer positief het leven in te stappen en verder te gaan. Het interview heeft ons veel duidelijk gemaakt. Het is eigenlijk een antwoord op ons hele werkstuk. Er zijn veel verschillende verklaringen voor waarom iemand verslaafd is of is geraakt. Ik denk, net zoals de VNN, dat het de Biopsychosociale model is. Mensen krijgen het meestal mee vanuit hun omgeving en vrienden, een grote invloed in iemands leven. Maar ook door je thuissituatie. Als je je hele leven al in de drugs zit is het niet zo gek dat je zelf ook gaat gebruiken want je bent ermee op gegroeid. Het is goed dat er speciale hulp wordt geboden voor familie en dierbaren van een verslaafde. Deze mensen hebben er vaak nog meer last van dan de verslaafde zelf. Daarom is het vertrouwen bij deze mensen opbouwen ook lastig. De hulp wat ze bieden is dat er specialisten en psychologen met de dierbaren gaan praten, vertellen wat de verslaafde meemaak en hun advies geven. Dit geeft meer duidelijkheid en kunnen ze hun verhaal kwijt. De PO was ook erg leerzaam. Omdat Manon zelf uit de buurt van Stiens komt was het misschien nog wel leuker om met de mensen te praten. Ze kennen iedereen en elk verhaal uit de buurt. Wij hebben erg gelachen met de ouderen en spelletjes gespeeld. Het gesprek met mevrouw Zwart was erg mooi en die zei tegen ons: 'ik leef van dag tot dag en vind elk moment speciaal. Ik probeer er altijd wat van te maken.' Dat is me vooral heel erg bijgebleven van die dag. We hebben goede afspraken gemaakt, planningen en mindmaps. Het is erg goed gaan met samenwerken en als er problemen waren kwamen we er goed uit met overleg. Het was leuk om te doen!

21 Logboek

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie Sportief bewegen met een depressie Depressie Sportief bewegen met een depressie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret?

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret? 5h Roken 1 Dagelijks proberen in Nederland alleen al honderden mensen te stoppen met roken. Soms met succes maar vooral ook met ergernis en frustratie. De strijd tegen de sigaret of sigaar is geen makkelijke

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut Nee tegen alcohol (en drugs) schade Bert Vinken Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg Programma 19.30 uur 20.30 uur 20.45 uur 21.30 uur Presentatie Pauze vraag en antwoord Einde Drugs Definities

Nadere informatie

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen De Druglijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09 330 35 25 www.sosnuchterheid.org Anonieme Alcoholisten Vlaanderen

Nadere informatie

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: ROKEN EN BLOWEN 3 GEWOONTEN 3 CONTRACT 4 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID

Nadere informatie

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Folder 1 Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met depressieve klachten en

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

Anorexia. Inleiding. Wat betekent Anorexia Nervosa nu eigenlijk?

Anorexia. Inleiding. Wat betekent Anorexia Nervosa nu eigenlijk? Anorexia Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Anorexia nervosa. Anorexia is een ernstige ziekte waarbij degene die het heeft zichzelf min of meer uithongert. Deze patiënten zijn dan ook extreem mager.

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting:

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Mijn hersenletsel Ik heb moeite met het vasthouden of verdelen van mijn aandacht. Ik ben snel afgeleid. Ik heb moeite om alles bij te houden/de wereld gaat zo snel. Ik heb moeite met flexibiliteit en veranderingen.

Nadere informatie

4.1 Omcirkel het juiste antwoord.

4.1 Omcirkel het juiste antwoord. 4.1 Vraag 1 Het begrip vitaliteit heeft vooral te maken met... A. aankomen en afvallen B. gezondheid en geluk C. dansen en bewegen D. werk en carrière Vraag 2 Hoe vind je de meest betrouwbare informatie

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Alcohol en drugs Waar denken we aan? Nadine Mouchart, MSc Medewerker Verslavingspreventie Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? En wat missen

Nadere informatie

Alcohol nuchter bekeken

Alcohol nuchter bekeken Alcohol nuchter bekeken Alcohol en kanker Vandaag zal kanker je misschien niet echt bezighouden. Het is wel een feit dat overdadig alcoholgebruik op termijn het risico op bepaalde soorten kanker verhoogt.

Nadere informatie

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren!

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren! Bezint voor ge begint ROKEN Stoppen met roken is niet eenvoudig! Iets afleren is altijd veel moeilijker dan iets aanleren. DAAROM: begin niet met roken! WANT: In tabaksrook zitten heel wat stoffen die

Nadere informatie

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel MELATONINE Het natuurlijke slaapmiddel Wat is Melatonine Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier (epifyse) geproduceerd wordt uit serotonine (neurotransmitter betrokken bij stemming en pijn)

Nadere informatie

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting...

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting... Contents Gezond zwanger... 2 DOEN!... 2 Drink veel vocht.... 2 Eet elke dag verse groenten en fruit.... 2 Slik dagelijks foliumzuur.... 2 Slik een multivitamine speciaal voor zwangeren.... 2 Zorg voor

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over alcohol INHOUD pagina Inleiding 2 Welke soorten drank zijn er? 2 De werking

Nadere informatie

Informatie voor patiënten

Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten gegeneraliseerde angststoornis: wat is dat precies? Bij u is na de intakeprocedure de diagnose gegeneraliseerde angststoornis gesteld. Om deze diagnose te kunnen krijgen moet

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3 Patiëntenvoorlichting Verloskunde Roken en zwangerschap Inhoudsopgave Als je zwanger probeert te worden 2 Als je zwanger bent 3 Na de zwangerschap 5 Stoppen met roken 6 Tips om te stoppen 7 Hulp bij het

Nadere informatie

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Je bent in verwachting! Een nieuwe periode in je leven begint. Je wilt het beste voor je kindje. Stoppen met roken hoort daarbij. Het is goed voor je eigen

Nadere informatie

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is.

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Roken Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Inleiding In restaurants,wijkcentra,kantines van sporthallen en op het werk roken

Nadere informatie

7 Handvatten voor je dagelijks leven.

7 Handvatten voor je dagelijks leven. Via 3 Wegen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen 7 Handvatten voor je dagelijks leven. Wieneke Timmermans www.jeoorsprong.nl Om je zeker, goed en krachtig te voelen zijn geen ingewikkelde technieken nodig.

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen Middeleninfo Alcohol Tabak Cocaïne Hasj Heroïne Paddo's Smartdrugs Speed Tripmiddelen XTC Alcohol Afhankelijkheid Gewenning Alcohol & Bij 'sociaal gebruik' kan er al sprake zijn van matige geestelijke

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

Carol Dweck en andere knappe koppen

Carol Dweck en andere knappe koppen Carol Dweck en andere knappe koppen in de (plus)klas 2011 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com 2 http://hoogbegaafdheid.slo.nl/hoogbegaafdheid/ theorie/heller/ 3 http://www.youtube.com/watch?v=dg5lamqotok

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt Polikliniek Longgeneeskunde BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt STOPPEN MET ROKEN Langzamerhand weet iedereen dat roken een ongezonde gewoonte is. Roken speelt een belangrijke

Nadere informatie

Gevolgen van alcoholgebruik

Gevolgen van alcoholgebruik Gevolgen van alcoholgebruik Katwijk 7 februari 2008 Programma Trends in alcohol gebruik Effecten en risico s Gevolgen (bij jongeren) Mogelijke oplossingen Conclusies 1 Algemene trends bij jongeren Steeds

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE

SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE SOCIALE FOBIE PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Iedereen is wel eens angstig of gespannen in sociale situaties. Veel mensen vinden het vervelend om een praatje voor een groep mensen te houden, of om alleen

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP Overmatig alcoholgebruik aanpakken met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk RODER Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP De belangrijke eerste stap... U heeft met uw huisarts gesproken over

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Visie op kinderen en volwassenen met psychische klachten: Grote mensen zijn net kinderen, liever niet andersom

Visie op kinderen en volwassenen met psychische klachten: Grote mensen zijn net kinderen, liever niet andersom Viki s View Viki s View is een methodiek die ontwikkeld is vanuit de orthopedagogiek. De benadering is klachtgericht en de therapie richt zich op het terug in balans brengen van mensen die zichzelf zijn

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Werkboek Stoppen met roken

Werkboek Stoppen met roken Werkboek Stoppen met roken WWW.ZORROO.NL 1 2 Voorwoord Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout & Omstreken. Wij ondersteunen u bij het stoppen met roken. Dit doen we samen met uw huisarts, praktijkondersteuner

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie