Magnetocalorische materialen voor koeltoepassingen bij kamertemperatuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Magnetocalorische materialen voor koeltoepassingen bij kamertemperatuur"

Transcriptie

1 Tekst E. Brück, N.H. Dung, Z.Q. Ou, L. Caron, L. Zhang, K.H.J. Buschow Magnetocalorische materialen voor koeltoepassingen bij kamertemperatuur De efficiënte koppeling tussen rooster-vrijheidsgraden en spin-vrijheidsgraden in magnetische materialen kan worden gebruikt voor koeling. Deze koppeling wordt nog krachtiger in materialen die een sterk magnetocalorisch effect vertonen. Van de co-existentie van sterk en zwak magnetisme in afwisselende atomaire lagen is onlangs aangetoond dat het een instrument kan zijn om nieuwe materialen te ontwerpen. Het zwakke magnetisme van Fe-lagen (het verdwijnen van het lokale magnetische moment bij de curietemperatuur) is verantwoordelijk voor een sterke koppeling met het kristalrooster terwijl het sterke magnetisme in aangrenzende Mn-lagen ervoor zorgt dat de curietemperatuur hoog genoeg is om de werking mogelijk te maken bij en boven kamertemperatuur. Variaties in de samenstelling van deze magnetische sub-roosters bieden een mogelijkheid om de werktemperatuur af te stemmen en om een sterke vermindering te bereiken van de ongewenste thermische hysteresis. Op deze manier ontwikkelen wij nieuwe materialen op basis van in ruime mate beschikbare elementen met eigenschappen die afgestemd zijn op de eisen van een efficiënt koelsysteem. De moderne samenleving rekent op direct beschikbare koeling. Magnetische koeling heeft drie belangrijke voordelen in vergelijking met de meestal gebruikte dampcompressie. Ten eerste zijn er geen schadelijke gassen bij betrokken, ten tweede is het meer energie-efficiënt en ten derde veroorzaken magnetische koelkasten minder lawaai. Onlangs is een nieuwe klasse van magnetische materialen voor koeltoepassingen bij kamertemperatuur ontdekt. Deze nieuwe materialen bieden belangrijke voordelen over bestaande magnetische materialen. Ze vertonen een groot magnetocalorisch effect (MCE) in combinatie met een magnetische fase-overgang van de eerste orde. Dit MCE is groter dan die van het metaal gadolinium (Gd), dat wordt gebruikt in de demonstratiekoelkasten, die gemaakt zijn om de mogelijkheden van deze ontwikkelende technologie te verkennen. Een geoptimaliseerde magnetoca- lorisch materiaal kan worden beschouwd als een zeer efficiënte omzetter voor energie uit de spinsector (magnetisering, magnetisch veld) naar fononen (thermische energie) en vice versa. Vanwege de microscopische quantumaard van het spinsysteem in een vaste stof en de koppeling met het rooster bezit deze energieoverdracht een inherent hoge efficiëntie. Als we dus het juiste magnetocalorische systeem hebben, kunnen we de warmtestroom tussen het materiaal en zijn omgeving gebruiken om een geschikt materiaal in een magnetocalorische overgang te schakelen en zo kunnen we deze thermische energie efficiënt omzetten in een verandering in magnetisch veld. Deze behoeft slechts te worden opgepakt in een solenoïde en de overdracht van warmte naar elektrische stroom is voltooid. Als alternatief kan men magnetische velden die worden toegepast in magnetocalorisch materiaal omschakelen en dat zal resulteren in een verandering van temperatuur. Deze verandering van temperatuur kan worden toegepast in een warmtepomp. Onlangs is een aantal magnetocalorische demonstratiekoelkasten gebouwd die werken rond kamertemperatuur. De meeste van deze apparaten gebruiken het metaal gadolinium (Gd) als magnetocalorisch materiaal. Gd is zeer geschikt voor demonstraties om zijn curietemperatuur die zich dicht bij kamertemperatuur bevindt en zijn grote magnetische moment. Echter, vanwege de vrij hoge materiaalkosten en de beperkte beschikbaarheid van zeldzame aardmetalen, waartoe galodinium behoort, kunnen commerciële producten gebaseerd op Gd niet concurreren. De ontwikkeling van nieuwe magnetocalorische materialen is dan ook een voorwaarde voor de marktintroductie van deze technologie. In dit artikel zullen we de basis-thermodynamica van magnetische koeling introduceren en enkele voorbeelden geven van prototypes en tenslotte bespreken we nieuwe op transitiemetaal gebaseerde magnetocalorische materialen die momenteel worden ontwikkeld en kunnen leiden tot commercieel concurrerende warmtepompen. Magnetische koeling Wanneer een materiaal wordt gemagnetiseerd in een opgelegd magnetisch veld, verandert de entropie geassocieerd met de magnetische vrijheidsgraden, de zo genoemde magnetische entropie 106e JAARGANG SEPTEMBER

2 RCC Koude & luchtbehandeling Sm, omdat het veld de magnetische orde van het materiaal verandert. Onder adiabatische omstandigheden moet Sm worden gecompenseerd door een gelijke maar tegengestelde verandering van de entropie verbonden met het rooster, resulterend in een verandering in temperatuur van het materiaal. Deze wijziging van de temperatuur Tad wordt meestal aangeduid met het magnetocalorisch effect. Het is gerelateerd aan de magnetische eigenschappen van het materiaal door de thermodynamische Maxwell-vergelijking (1) Voor magnetisatie-metingen op discrete temperatuurintervallen kan Sm worden berekend door middel van (2) waarbij Mi +1 (Ti +1, B) en Mi (Ti, B) de waarden van de magnetisatie in een magnetisch veld B bij de temperaturen Ti respectievelijk Ti +1 vertegenwoordigen. Anderzijds kan de magnetische entropieverandering meer rechtstreeks worden verkregen uit een calorimetrische meting van de veldafhankelijkheid van de warmtecapaciteit en daaropvolgende integratie: (3) De adiabatische temperatuurverandering kan numeriek geïntegreerd worden met behulp van de experimenteel gemeten of theoretisch voorspelde magnetisatie en warmtecapaciteit (4) Uiteraard is de MCE groot wanneer aanzienlijk en C(T,B) klein is bij dezelfde temperatuur. Deze voorwaarde geldt voor paramagnetische materialen van bijna nul Kelvin waar de graad van Figuur 1: Foto van een 500 W koelkast magnetisatie gaat afwijken en de warmtecapaciteit nul nadert. Dit is de reden waarom de eerste totstandkoming van magnetische koeling werkte bij zeer lage temperaturen. Omdat wij geïnteresseerd zijn in een werking bij hogere temperaturen is de warmtecapaciteit meestal vrij groot, in de orde van de regel van Dulong Petit: C 3NR met N het aantal atomen en R de molaire gasconstante. Daarom moeten we ons concentreren op het vinden van een grote verandering in magnetisatie bij de relevante temperatuur. Aangezien het sterkst is bij de temperatuur van de magnetische ordening wordt een grote MCE verwacht dicht bij deze magnetische faseovergang en het effect kan verder worden gemaximaliseerd wanneer de orde-parameter van de faseovergang sterk verandert binnen een klein temperatuurinterval. Het laatste geldt voor faseovergangen van de eerste orde. Gezien het belang van de toepassingen is de interesse in de overgang van de eerste orde direct gerelateerd aan het feit dat een relatief klein aangelegd magnetisch veld een belangrijke verandering in entropie kan bewerkstelligen omdat het een bepaalde hoeveelheid latente warmte bevat. Bij een eerste orde-overgang treedt ook thermische- of veld-hysteresis op die echter voor onze toepassingen klein moet zijn. Magnetische koelkasten In het magnetische koelsysteem worden aanvankelijk willekeurig georiënteerde magnetische momenten uitgelijnd door een magnetisch veld, waardoor de temperatuur van het magnetische materiaal stijgt. Deze warmte wordt uit het materiaal door warmteoverdracht naar de omgeving verplaatst. Het verwijderen van het veld, waardoor de magnetische momenten zich in willekeurige volgorde herschikken, leidt tot koeling van het materiaal tot onder de omgevingstemperatuur. Warmte uit het te koelen systeem kan vervolgens worden onttrokken via een warmteoverdrachtsmedium. Afhankelijk van de temperatuur kan het warmteoverdrachtsmedium water (met antivries) of lucht zijn en voor zeer lage temperaturen helium. Daarom is magnetische koeling een milieuvriendelijke koeltechnologie. Het maakt geen gebruik van ozonafbrekende stoffen (CFK s), gevaarlijke chemische stoffen (NH3), of broeikasgassen (HCFK s en HFK s). Een ander belangrijk verschil tussen koelkasten werkend op een verdampingskringloop en magnetische koelkasten is de hoeveelheid energieverlies tijdens de koelcyclus. Van de koelefficiëntie in magnetische koelkasten werkend met gadolinium is aangetoond dat deze 60 procent van de theoretische limiet 38 SEPTEMBER e JAARGANG

3 bedraagt. Deze energie-efficiëntie zal resulteren in een verminderde CO2-uitstoot. De meeste van de moderne magnetische koelkasten maken gebruik van het actieve magnetische regenerator -kringproces (AMR) die het werken over een veel breder temperatuurbereik mogelijk maakt dan de enkele stap van temperatuurverandering die optreedt tijdens het magnetiseren of demagnetiseren. Er zijn vele verschillende ontwerpen van prototypes voorgesteld. Als voorbeeld tonen we in figuur 1 een 500 W koelsysteem werkend met roterende permanente magneten en Gd-bollen als koudebron. Bovendien worden in tabel I enkele van de eerste ontwerpen met hun kenmerken vermeld. Zowel zuigeren roterende ontwerpen zijn gebruikt en ook de veldbron is zeer divers, variërend van eenvoudige permanente magneten tot elektromagneten en supergeleidende spoelen. Een opvallend kenmerk van al deze machines is dat ze op één uitzondering na alle galodinium of een legering van andere zeldzame aardmetalen gebruiken als werkende stof. De enige uitzondering is de machine van Astronautics die gebruik maakt van een LaFeSiH-legering.¹) Enerzijds vergemakkelijkt dit de vergelijking van de prestaties van verschillende machineontwerpen, anderzijds weerspiegelt het echter ook de beperkte beschikbaarheid van geschikte alternatieven. Pas onlangs kwamen er grotere hoeveelheden op overgangs- of transitiemetalen gebaseerde magnetische koudebronnen beschikbaar. Dit blijkt uit een snelle stijging van het aantal warmtepompontwerpen. Bij de THERMAGconferentie van september 2012 in Grenoble zijn 29 nieuwe prototypes en machine-ontwerpen gepresenteerd in een vermogensbereik van enkele W tot 2 kw. Deze warmtepompen gebruiken naast legeringen van zeldzame aardmetalen, LaFeCoSi, LaFeMnSiH, LaFeSiH, MnFePAs en MnFePGe.¹) Magnetocalorische materialen Na de ontdekking van een zeer sterk magnetocalorisch effect (MCE) in Gd5(Si, Ge)4, is een aantal magnetocalorische materialen met een eersteorde magnetische faseovergang (FOMT - first order magnetic phase transition) intensief onderzocht. In deze materialen versterkt de FOMT het magnetocalorisch effect in de nabijheid van de magnetische Naam Ames Laboratory / Astronautics Actieve Magnetische Regenerator Type Actieve Magnetische Regenerator Materiaal faseovergang. De maximum isothermische entropieverandering is derhalve vaak aanzienlijk groter dan die van het referentiemateriaal Gd die een tweede-orde magnetische faseovergang geeft. Door het combineren van sterk magnetocalorische materialen met verschillende TC (curietemperatuur) in diverse samenstellingen wordt een hogere efficiëntie en een groter temperatuurbereik Magnetisch veld(t) Opmerkingen Gd bollen 5 (S) COPT 10 Barcelona roterend Gd folie 0,3 (P) Olijfolie Universiteit van Victoria Lab. Electric Grenoble Astronautics Tokyo Inst. Techno. / Chubu roterend roterend Gd, Gd.74%Tb.26% 2 (S) epoxy-gebonden bolletjes Gd folie 0,8 (P) COPR 2,2 Gd, Gd-Er, bollen LaFeSiH deeltjes Gd-Dy, Gd-Y bollen 1,5 (P) 4 Hz 0,7 (P) Koppel 52 Nm COPR 0,2 Natl Inst. Appl. Sci. / Cooltech roterend Gd platen 1 (P) Koppel 10 Nm Xian Jiaotong Univ. Universiteit van Victoria Gd bollen; Gd5(Si, Ge)4 poeder Gd, Gd.74%Tb.26% Gd.85%Er.15% 2,18 (E) COPT (S) DT 50K Tabel I: Demonstratiemodellen van magnetische koeling. De magnetische veldbron is: (S) = supergeleidende magneet; (P) = permanente magneet; (E) = elektromagneet. Wanneer auteurs prestaties vermelden is er sprake van COPT (alleen op basis van het koelvermogen en het gedissipeerde vermogen bij de warmzijdige warmtewisselaar) en COPR (koelvermogen gedeeld door het totale elektrische vermogen). ) 106e JAARGANG SEPTEMBER

4 RCC Koude & luchtbehandeling verkregen dan bij alleen Gd. Voor optimale prestaties moeten de gebruikte materialen in een zo samengestelde regenerator zeer gelijke magnetocalorische eigenschappen bezitten teneinde een constante entropieverandering als functie van de temperatuur te bewerkstelligen. De grote thermische hysteresis (= naijleffect), vaak geassocieerd met de FOMT, bemoeilijkt in ernstige mate de toepassing in een koelcyclus. Thermische en veld-hystereses zijn intrinsieke eigenschappen van een eerste-ordemateriaal. De grootte van deze hysteresis kan echter sterk afhankelijk zijn van de microstructuur of mechanische spanning in het systeem. Bovendien blijkt dat het type FOMT belangrijk is. Materialen die een magneto-elastische overgang vertonen zonder verandering van symmetrie kennen minder hysteresis dan materialen met een magneto-structurele faseovergang met verandering van symmetrie. Tot nu toe is slechts een zeer beperkt aantal magnetische legeringen bekend die deze eigenschappen vertonen, namelijk legeringen op basis van La (Fe, Si)13 en MnFe (P, X) met als X: As, Ge en Si. De zoektocht naar nieuwe materialen wordt duidelijk gehinderd door de beperkte kennis van de onderliggende fysische mechanismen die leiden tot deze gewenste eigenschappen. Omdat deze legeringen, afhankelijk van hun stoichiometrie (de massaverhouding van de stoffen die betrokken zijn bij een chemisch of fysisch verschijnsel), een ferromagnetische of antiferromagnetische orde kunnen vertonen, nam men tot voor kort aan dat elkaar tegenwerkende ferromagnetische en antiferromagnetische interacties een belangrijke rol spelen in het creëren van goede magnetocalorische materialen. Deze aanname is perfect in overeenstemming met het fenomenologische beeld van de theorie van Landau over faseovergangen van de eerste orde. De voorspellende kracht van dit model is echter zeer beperkt omdat het bekend is dat vele samenstellingen aan deze voorwaarden voldoen, maar geen tekenen vertonen van sterke magnetocalorische effecten. Gemengd magnetisme zoals recent waargenomen voor de samenstellingen (Mn, Fe)2(P, Si) belooft van veel groter belang te zijn voor het selecteren van nieuwe materialen. Een dergelijke combinatie van sterk en zwak magnetisme in één en dezelfde samenstelling is onverwacht. Zwak magnetisme is zeldzaam, het is te vinden in materialen zoals ZrZn2 of Ni3Al. De curietempe- - Een compleet pakket voor installatie en onderhoud aan klimaatbeheersingsinstallaties - Reinigt, onderhoudt en renoveert alle systemen op het gebied van luchtbehandeling, koeling en ventilatie - Inspecties - Desinfecteren - Legionellabestrijding - Vermindering bedrijfskosten en lager ziekteverzuim - VCA gecertificeerd - Milieubewust door professioneel onderhoud - Gericht op een inspirerende en comfortabele leef- en werkomgeving, waarin gezondheid, veiligheid en duurzaamheid zijn verankerd Expert op het gebied van conditioneren van water- en luchtgekoelde systemen 40 SEPTEMBER e JAARGANG Tel: (010)

5 raturen zijn laag (bijvoorbeeld ZrZn2: 33 K; Ni3Al: K, afhankelijk van de samenstelling). Naar ons beste weten zijn eerder geen andere gevallen van gemengd magnetisme beschreven. Het is direct gerelateerd aan het sterke magnetocalorische effect, omdat in vaste materialen de aanwezigheid van magnetische momenten rivaliseert met de chemische binding. Dit wordt het best geïllustreerd in het geval van een half gevulde d-schil: de niet-magnetische omstandigheid geeft een maximum aan chemische binding (zoals alle half gevulde schillen), maar de hoge-spintoestand toont geen binding, aangezien de hogere en lagere subbanden volledig gevuld respectievelijk leeg zijn. Het verlies van de moment-oriëntatie bij de curietemperatuur brengt daar geen verandering in. Het verdwijnen van de momenten is nodig om de d-elektronen deel te laten nemen aan chemische bindingen. Het verlies van de magnetische momenten van ijzer maakt de sterke koppeling naar het rooster boven de curietemperatuur mogelijk, hetgeen resulteert in de discontinuïteit van de c/a-verhouding (maatverhouding binnen een kristal) die leidt naar de FOMT. Anderzijds, het sterke magnetisme van de mangaanlagen zorgt voor een curietemperatuur rond de kamertemperatuur. Het magneto-elastische effect dat nauw verbonden is met de verandering in de bezetting van de elektronorbitalen is direct verbonden met de sterke magnetische entropieveranderingen door de bijdrage van de latente warmte. Op deze manier kunnen berekeningen van de elektronische structuur direct worden gebruikt om potentiële materialen te kiezen met goede magnetocalorische eigenschappen. We hebben experimenteel het effect bestudeerd van het veranderen van de roosterplaatsbezettingen. De structuur van het zeshoekige Fe2P-type blijkt over een breed bereik van samenstellingen stabiel te zijn. Figuur 2: Partiëel fasediagram van het viervoudige (MnFePSi) systeem (onderste figuur). Het toont de samenstellingsafhankelijkheid van de magnetische-ordeningtemperatuur TC (K) voor MnxFe2xP1ySiy mengsels. Samenstellingsafhankelijkheid van de thermische hysteresis Thys (K) voor MnxFe2x- P1ySiy-mengsels (bovenste figuur). Vergelijkbaar met de orthorhombische samenstelling neemt TC toe bij een toenemend Si-gehalte. Deze toename in TC wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een Best verkochte geïsoleerde koelleiding! KENMERKEN: µ > 6000 SGS do IS OOK VERKRIJGBAAR BIJ: T e JAARGANG SEPTEMBER

6 RCC Koude & luchtbehandeling Figuur 3. Isotherm magnetische entropieverandering (onderste figuur) bij een veldverandering van 0-1 T (open lijnen) en 0-2 T (volle lijnen) en magnetische respons (bovenste figuur) voor enkele typische MnxFe1,95-xP1-ySiy-samenstellingen. Chemische symbolen, gebruikt in dit artikel: Al = aluminium As = arseen Co = kobalt** Dy = dysprosium* Er = erbium* Fe = ijzer** Gd = galodinium* Ge = germanium H = waterstof La = lanthaan* Mn = mangaan** Ni = nikkel** P = fosfor S = zwavel Si = silicium Tb = terbium* Y = yttrium* Zn = zink** Zr = zirkoon** Elementen gemerkt met * behoren tot de zeldzame aardmetalen; met ** tot de overgangs- of transitiemetalen (red.). toename van magnetische momenten die experimenteel en vanuit theoretische berekeningen wordt waargenomen. Deze berekeningen geven aan dat vooral het Fe-moment op 3f-locaties wordt versterkt. Er zijn neutronendiffractieproefnemingen uitgevoerd om deze bevinding (experimenteel) te bevestigen. Bij het verhogen van het Mn-gehalte in MnFe(P, Si) samenstellingen, vermindert TC (zie fiuur 3 onderste figuur). Deze bevinding lijkt op het eerste gezicht verbazingwekkend omdat Mn een groter moment lijkt te hebben dan Fe. Echter, de overmaat Mn-atomen moeten nu de 3f-locatie bezetten waar zij alleen een relatief laag moment van 1,25µB kunnen ontwikkelen vergeleken met de 1,54µB van Fe atomen als zij die plaatsen bezetten. Bovendien is bekend dat Mn-legeringen vaak neigen naar een antiferromagnetische orde beneden een kritische Mn-Mnafstand. De afstand tussen 3g- en 3f-locaties is duidelijk kleiner dan deze kritische afstand en dus zal Mn op 3f-locaties niet bijdragen aan het sterke ferromagnetisme. Anderzijds resulteert een toename van het Fe-gehalte in een toename van TC. De overmaat Fe zal de 3g-locaties bezetten waar Fe altijd een groot magnetisch moment heeft, en de TC van zeshoekig Fe2P0,8Si0,2 510 K is hoger dan de TC van de legering met Mn. Beide Fe-substituties op het Mn-subrooster of Mn-substituties op het Fe-subrooster, alsmede een toename in Si-gehalte zijn gunstig omdat zij tot een afname in Thys leiden (figuur 3 bovenste figuur). Uit deze trends leiden we af dat een grote Sm gekoppeld aan een kleine Thys kan worden verkregen door het uitbalanceren van de Mn:Feverhouding en de P:Si-verhouding. Bovendien kan TC worden afgestemd door het gelijktijdig veranderen van de Mn:Fe- en P:Si-verhoudingen om zowel een grote Sm en een kleine Thys te behouden. Deze trends gaan ook op voor enigszins niet-stoichiometrische samenstellingen. Door het gelijktijdig veranderen van Mn:Fe- en P:Si-verhoudingen in MnxFe1,95- xp1-ysiy samenstellingen kan de werktemperatuur worden geregeld tussen 210 en 430 K voor x = 1,35, y = 0,46 respectievelijk x = 0,66 en y = 0,42, terwijl de overgang steil blijft en de Thys klein (1-1,5 K). De entropie verandert als functie van de temperatuur, afkomstig van magnetische isothermen via de Maxwell-vergelijkingen (vergelijking 2), weergegeven in figuur 3. De absolute waarde van Sm wordt 18 Jkg -1 K -1 bij zowel 215 en 350 K, onder een verandering van het magnetisch veld 0-2 T. De piekwaarden zijn relatief stabiel (tussen 12,8-18,3 Jkg -1 K -1 ) in het gehele temperatuurbereik van 220 tot 380 K. Deze waarden zijn ongeveer 4 keer groter dan die van Gd (zie de gegevens in figuur 3) voor instelbare temperaturen. Merk op dat voor hetzelfde effect meer dan tweemaal de waarde van de veldverandering, namelijk 0-5 T, vereist is voor MnFe(P, As), eerder vermeld. Op deze wijze kunnen met algemeen gangbare stoffen veel goedkoper magneten worden toegepast in magnetocalorische koelkasten. Omdat het grote effect over een breed bereik van samenstellingen wordt waargenomen, kan men een net zo grote MCE over een breed temperatuur-interval bereiken door verschillende legeringen met enigszins verschillende samenstel- 42 SEPTEMBER e JAARGANG

7 MAGNETISCHE KOELING lingen in cascade aan te brengen in een actieve magnetische regenerator. Een andere belangrijke parameter om het magnetocalorisch effect te karakteriseren is de adiabatische temperatuurverandering. Van metingen van de soortelijke warmte in een aangelegd magnetische veld leiden we voor Mn1,24Fe0,71P0,46Si0,54 een adiabatische T van ongeveer 3K bij 320 K, bij een veldverandering van 1 T. Dit resultaat komt zeer dicht bij eerdere resultaten met Mn1,1Fe0,9P0,47As0,53 en Gd. Cassette Fancoils Airview Luchtbehandeling is uw totaalleverancier in klimaatoplossingen. Door middel van ons uitgebreid leveringsprogramma kunnen wij u de oplossing bieden voor ieder klimaatprobleem. Conclusies Magnetocalorische koeling is een opkomende technologie, de thermodynamische kringloop is vergelijkbaar met de gascompressiekringloop en het aantal koelkastontwerpen neemt snel toe. Dit toenemende aantal ontwerpen weerspiegelt de groeiende belangstelling voor alternatieven voor de huidige dampcompressietechnologie. De tweede belangrijke ontwikkeling is de verbetering van het begrip van magnetocalorische effecten in materialen die een FOMT vertonen zonder symmetrieverandering. Dit maakt het mogelijk dat binnenkort materialen beschikbaar zijn die sterke magnetocalorische effecten vertonen in velden van minder dan 1 T. Hierdoor kunnen deze velden veel goedkoper gegenereerd worden door permanente magneetmaterialen zoals ferriet of AlNiCo. Hierdoor worden commercieel concurrerende warmtepompen toepasbaar. Dit werk maakt deel uit van het Industrial Partnership Program IPP I18 van de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM), Nederland, en medegefinancierd door BASF Future Business. ¹) Verklaring chemische symbolen: zie kader. Nomenclatuur B R T Sm C M magnetische inductie (T) molaire gasconstante (8, J mol-1 K-1) temperatuur (K) magnetische entropie (J kg-1 K-1) soortelijke warmte (J kg-1 K-1) magnetisatie (A m2 kg-1) Over de auteurs E. Brück, N.H. Dung, Z.Q. Ou, L. Caron, L. Zhang en K.H.J. Buschow Delft University of Technology, Fundamental Aspects of Materials and Energy, Faculty of Applied Sciences, Delft, NL2629 JB 15, The Netherlands, SKYSTAR SK CASSETTE FANCOILS De nieuwe SkyStar SK fancoils onderscheiden zich door het zeer moderne design, het lage geluidsniveau en de energiezuinige werking. De belangrijkste kenmerken: t $PNQBDU FO [FFS NPEFSO POUXFSQ t NPEFMMFO Y PG Y t,pfmwfsnphfo L8 t 7FSXBSNJOHTWFSNPHFO L8 t 5FWFOT MFWFSCBBS NFU &$ WFOUJMBUPSNPUPS t $BTTFUUFSPPTUFST PQUJPOFFM MFWFSCBBS JO 3"- LMFVS OBBS LFV[F ENNIS MAAK K ZE UNIT MET DE VAN ND 331 OP STA IE A L TAL T DE INS S R U VAKBE! NBERG HARDE Bij ons kunt u terecht voor méér dan alleen de levering van uw apparatuur. Ook advies en ondersteuning in alle fases van uw project vormen voor ons een belangrijk onderdeel van de totaaloplossing. Scan de QR-code met uw smartphone of tablet voor meer informatie! Anders denken in klimaatoplossingen ADVISERING I ONDERSTEUNING I TOTAALOPLOSSING Airview Luchtbehandeling BV I I 106 e JAARGANG SEPTEMBER

Samenvatting. Introductie

Samenvatting. Introductie Samenvatting Introductie Wanneer er een spanning wordt aangelegd over een metaal, gaat er een stroom lopen. Deze stroom bestaat uit elektronen, elementaire deeltjes met fundamentele lading e = 1.6 10 16

Nadere informatie

Vraagstuk 1 (10 eenheden) In het algemeen zal een ferro-magnetisch lichaam zich opsplitsen in een aantal magnetische domeinen.

Vraagstuk 1 (10 eenheden) In het algemeen zal een ferro-magnetisch lichaam zich opsplitsen in een aantal magnetische domeinen. Tentamen vragen DEEL B Materiaalkunde dec. 1999 Vraagstuk 1 (10 eenheden) In het algemeen zal een ferro-magnetisch lichaam zich opsplitsen in een aantal magnetische domeinen. a). Wanneer treedt deze toestand

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19 Inhoud 1 Inleiding 13 1 onderzoeken van de natuur 13 Natuurwetenschappen 13 Onderzoeken 13 Ontwerpen 15 2 grootheden en eenheden 15 SI-stelsel 15 Voorvoegsels 15 3 meten 16 Meetinstrumenten 16 Nauwkeurigheid

Nadere informatie

Supergeleiding, hoe werkt dat? Samengevat. Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld

Supergeleiding, hoe werkt dat? Samengevat. Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld Supergeleiding, hoe werkt dat? atoomfysica Onderwerp: elektrische stroom elektrisch veld en magnetisch veld In 1911 deed de Nederlander Heike Kamerlingh Onnes een zeer merkwaardige ontdekking. Hij merkte

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties!

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties! Centrale Verwarmingssysteem Uitwerking van de deelvragen 1 ) Wat zijn de Energietransformaties in het systeem? De Energietransformaties die optreden in het CV-systeem zijn a. Boven de brander c.q. in de

Nadere informatie

Samenvatting EEN MID INFRAROOD ELLIPSOMETER

Samenvatting EEN MID INFRAROOD ELLIPSOMETER SAMENVATTING In het begin van de vorige eeuw werd het fenomeen supergeleiding ontdekt. Als bepaalde materialen worden afgekoeld tot onder een kritische temperatuur geleiden ze stroom zonder weerstand.

Nadere informatie

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam Naam:. Studentnummer Leiden:... En/of Studentnummer Delft:... Dit tentamen bestaat

Nadere informatie

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk

Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd. Spreker: Marius Klerk Datacenterkoeling zonder F-gassen: uw data center het gehele (!) jaar compressorloos geklimatiseerd Spreker: Marius Klerk ZONDER F-GASSEN STAAT UW DATACENTER STIL! F-gassen? gefluoreerde broeikasgassen,

Nadere informatie

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van BINAS en een (grafische) rekenmachine. Let op eenheden en significante cijfers. 1.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Electron Transfer Properties in the Prussian Blue Analogues Rb x Mn[Fe() 6 ] y z 2 ederlandse Samenvatting Ieder element dat bestaat heeft een specifiek aantal protonen (positief geladen deeltjes in de

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

THERMODYNAMICA 2 (WB1224)

THERMODYNAMICA 2 (WB1224) THERMODYNAMICA 2 (WB1224) donderdag 2 februari 2006 14.00-17.00 u. AANWIJZINGEN Het tentamen bestaat uit twee of drie open vragen en 15 meerkeuzevragen. Voor de beantwoording van de meerkeuzevragen is

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20843 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schramm, Sebastian Markus Title: Imaging with aberration-corrected low energy

Nadere informatie

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur.

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur. In tegenstelling tot een verandering van druk of concentratie zal een verandering in temperatuur wel degelijk de evenwichtsconstante wijzigen, want C k / k L De twee snelheidsconstanten hangen op niet

Nadere informatie

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen)

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Ga na of de onderstaande beweringen waar of niet waar zijn (invullen op antwoordblad). 1) De krachtwerking van een magneet is bij

Nadere informatie

Samenvatting. Klassieke! deeltjes. Bosonen

Samenvatting. Klassieke! deeltjes. Bosonen Samenvatting Dit proefschrift gaat over kwantummaterie, oftewel de collectieve gedragingen van een veelheid aan kwantumdeeltjes. In een stukje metaal of legering zitten circa 10 26 atomen die zich meestal

Nadere informatie

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor.

AC-inductiemotoren en BLDC-motoren lijken erg op elkaar. Het grootste verschil ligt in de constructie van de rotor. Pneumatische pompen vormen al vele jaren de steunpilaar van de verfcirculatiewereld en daar zijn goede redenen voor. Ze zijn eenvoudig, betrouwbaar en dankzij de langzame heenen-weer gaande beweging beschadigen

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

XIII. Samenvatting. Samenvatting

XIII. Samenvatting. Samenvatting XIII In dit werk wordt de invloed van dimethyldisulfide (DMDS) en van zeven potentiële additieven op het stoomkraken van n-hexaan onderzocht aan de hand van experimenten in een continu volkomen gemengde

Nadere informatie

Samenvatting. Injectie van SiC deeltjes in Al

Samenvatting. Injectie van SiC deeltjes in Al In technologische toepassingen wordt het oppervlak vaak het meeste belast. Dit heeft geleid tot het ontstaan van een nieuw vakgebied, de oppervlakte technologie. Constructie-onderdelen falen door hoge

Nadere informatie

Warmte- en stromingsleer Examennummer: 93071 Datum: 14 december 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Warmte- en stromingsleer Examennummer: 93071 Datum: 14 december 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Warmte- en stromingsleer Examennummer: 93071 Datum: 14 december 2013 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 10 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: 20 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

Samenvatting. Weerstand, magnetoweerstand en multilaagjes

Samenvatting. Weerstand, magnetoweerstand en multilaagjes Samenvatting In de wereld om ons heen manifesteert materie zich in voornamelijk drie toestands-fasen, te weten: de gasvormige, vloeibare en vaste fase. In de gasvormige fase zijn de deeltjes, waaruit het

Nadere informatie

Pot & Elektromagneten

Pot & Elektromagneten Driven by magnetism since 199 Goudsmit agnetic Supplies Goudsmit agnetic Supplies behoort tot de internationale Goudsmit agnetics Group, met meer dan 0 jaar ervaring een van de meest vooraanstaande magneetleveranciers

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1 Vraag 1 Twee stenen van op dezelfde hoogte horizontaal weggeworpen in het punt A: steen 1 met een snelheid v 1 en steen 2 met snelheid v 2 Steen 1 komt neer op een afstand x 1 van het punt O en steen 2

Nadere informatie

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH.

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. Dank zij de komst van sterke neodymium magneten is het mogelijk om het afstotend gedrag van sommige diamagnetische materialen zichtbaar te maken. Ofschoon er veel

Nadere informatie

Samenvattig. Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties

Samenvattig. Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties Samenvattig Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties Duursportprestaties worden negatief beïnvloed in een warme omgeving. Deze invloed kan worden verminderd door het toepassen

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Verdyn & Verdyn Cool. Plug and play. Hoog rendement warmte terugwinning. Energiezuinige ventilatoren. Hoge COP. HR-balansventilatie units

Verdyn & Verdyn Cool. Plug and play. Hoog rendement warmte terugwinning. Energiezuinige ventilatoren. Hoge COP. HR-balansventilatie units Verdyn & Verdyn Cool HR-balansventilatie units Plug and play Hoog rendement warmte terugwinning Energiezuinige ventilatoren Hoge COP HR-balansventilatie units type Verdyn & Verdyn Cool Ventileren is noodzakelijk

Nadere informatie

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen. koelsysteem» Solution. AquaFREE RESIDENTIEEL

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen. koelsysteem» Solution. AquaFREE RESIDENTIEEL Verwarming & Airconditioning «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen koelsysteem» Solution AquaFREE RESIDENTIEEL Solution Ik wens een performante verwarming. Ik wens een milieuvriendelijke

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

Ecoverter. hoog-voelbaar inverter splitairco

Ecoverter. hoog-voelbaar inverter splitairco Ecoverter hoog-voelbaar inverter splitairco Ecoverter Koeling technische lokalen Model/klasse/vermogen Type AS07RIY Type AS09RIY Type AS12RIY Type AS14RIY 2,0kW 2,5kW 3,4kW 4,0kW Type AS18RIY Type AS24RIY

Nadere informatie

* Verwarmen * Koelen * Warm Water. DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp. Versati II

* Verwarmen * Koelen * Warm Water. DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp. Versati II * Verwarmen * Koelen * Warm Water DC Inverter Lucht / Water Warmtepomp Versati II Nr.1 Air Conditioner fabrikant van de wereld Gree Electric Appliances, Inc. of Zhuhai, opgericht in 1991, is s werelds

Nadere informatie

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet Jaarplan TSO-BTW/VT TSO-TeWe ASO-Wet Fysica TWEEDE GRAAD ASO VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 4de jaar, 2u/week JAARPLAN Vul de donkergrijze kolommen in en je hebt een jaarplan; vul de andere ook in en je

Nadere informatie

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming H01N2a: Energieconversiemachines- en systemen Academiejaar 2010-2011 Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Professor: Martine Baelmans Assistent: Clara

Nadere informatie

De Climalife aanbevelingen

De Climalife aanbevelingen koudemiddelen De Climalife aanbevelingen Toepassing Koudemiddelen Klimaatregeling Airconditioning R-134a R-404A R-507 R-407C R-410A R-417A (ISCEON MO59) R-422D (ISCEON MO29) R-422A (ISCEON MO79) R-427A

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20925 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Tabak, F.C. Title: Towards high-speed scanning tunneling microscopy Issue Date:

Nadere informatie

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens het beste van het beste, ik wil me goed voelen!» Vloermodel RESIDENTIEEL

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens het beste van het beste, ik wil me goed voelen!» Vloermodel RESIDENTIEEL Verwarming & Airconditioning * «Ik wens het beste van het beste, ik wil me goed voelen!» Vloermodel RESIDENTIEEL Vloermodel Ik wens comfort. Ik wens gebruiksgemak. Ik wens stilte. Ik wens de beste prestaties.

Nadere informatie

Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films

Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films Samenvatting Spin-afhankelijk transport over anti-fase grenzen in magnetiet films Introductie Waarom zijn dunne films van magnetiet (Fe 3 O 4 ) interessant? Dit is omdat magnetiet magnetisch en geleidend

Nadere informatie

DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER

DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER EOS PLUS HP DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER Lucht-water warmtepomp voor de productie van Sanitair Warm Water zonder gebruik van gas. Deze pomp, speciaal

Nadere informatie

Mkv Magnetisme. Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar.

Mkv Magnetisme. Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar. Mkv Magnetisme Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar. In een punt P op een afstand d/2 van de rechtse geleider is

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit

Thermische Centrales voor Elektriciteit Thermische Centrales voor Elektriciteit College spm1520 5 maart 2013 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Universitair Hoofddocent Energie en Industrie Faculty of Technology, Policy and Management Industry and Energy

Nadere informatie

Nieuwe duurzame koelconcepten. Rittal B.V. Elbert Raben

Nieuwe duurzame koelconcepten. Rittal B.V. Elbert Raben Nieuwe duurzame koelconcepten Rittal B.V. Elbert Raben Deze lezing wordt u aangeboden door: IT Enclosures IT Cooling IT Power IT Security IT Monitoring IT Services RiMatrix projects Agenda Verbod koudemiddel

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Technische Universiteit Eindhoven Tentamen Thermische Fysica II 3NB65. 15 augustus 2011, 9.00-12.00 uur

Technische Universiteit Eindhoven Tentamen Thermische Fysica II 3NB65. 15 augustus 2011, 9.00-12.00 uur Technische Universiteit Eindhoven Tentamen Thermische Fysica II 3NB65 15 augustus 2011, 9.00-12.00 uur Het tentamen bestaat uit drie, de hele stof omvattende opgaven, onderverdeeld in 15 deelopgaven die

Nadere informatie

CIAT installeert zijn HEE-technologie in Bluebox gebouw in Genève

CIAT installeert zijn HEE-technologie in Bluebox gebouw in Genève CIAT installeert zijn HEE-technologie in Bluebox gebouw in Genève De installatie van 230 COADIS 2 HEE (hoge energie-efficiëntie) cassettetype comfort-units hebben er aanzienlijk aan bijgedragen dat Bluebox

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Renema, Jelmer Jan Title: The physics of nanowire superconducting single-photon

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen. koelsysteem» Solution. AquaFREE RESIDENTIEEL

Verwarming & Airconditioning. «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen. koelsysteem» Solution. AquaFREE RESIDENTIEEL Verwarming & Airconditioning «Ik wens een VOLWAARDIG alternatief voor een klassiek verwarmingsen koelsysteem» Solution AquaFREE RESIDENTIEEL Solution Ik wens een performante verwarming. Ik wens een milieuvriendelijke

Nadere informatie

Veiligheidsaspecten met betrekking tot natuurlijke koudemiddelen.

Veiligheidsaspecten met betrekking tot natuurlijke koudemiddelen. Toepassing van natuurlijke koudemiddelen in koelinstallaties, airconditioners en warmtepompen Veiligheidsaspecten met betrekking tot natuurlijke koudemiddelen. Nederlandse praktijkrichtlijn (NPR-7600)

Nadere informatie

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Samenvatting Optische metamaterialen zijn kunstmatige materialen opgebouwd uit elementen die typisch kleiner zijn dan de golflengte van

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

natuurkunde 1,2 Compex

natuurkunde 1,2 Compex Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 23 mei totale examentijd 3,5 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 1 tot en met 17 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

Braadpannen voor inductiekoken

Braadpannen voor inductiekoken Braadpannen voor inductiekoken Inductiekoken Bij de aanschaf van een pan is het erg belangrijk dat je pan geschikt is voor de juiste warmtebron. Een moderne warmtebron die snel aan populariteit wint is

Nadere informatie

VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST

VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST N. 2003 967 [2003/200311] 16 JANUARI 2003. Besluit van de Waalse Regering houdende sectorale voorwaarden inzake watergebruik i.v.m. de vervaardiging van kleurstoffen

Nadere informatie

GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE

GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE Alles rondom Duurzame oplossingen voor nu en in de toekomst: In de meer dan vijftig jaar van haar bestaan heeft Thermagas altijd vooruit gekeken.

Nadere informatie

Omdat techniek een ander klimaat nodig heeft dan de mens. EC Tower - effectieve klimaatregeling voor de technische ruimte met een hoge warmtelast

Omdat techniek een ander klimaat nodig heeft dan de mens. EC Tower - effectieve klimaatregeling voor de technische ruimte met een hoge warmtelast Omdat techniek een ander klimaat nodig heeft dan de mens EC Tower - effectieve klimaatregeling voor de technische ruimte met een hoge warmtelast Het juiste koelsysteem voor uw technische ruimte In technische

Nadere informatie

De intelligente elektrische radiator Zehnder Fare LCD. Verwarming Koeling Ventilatie

De intelligente elektrische radiator Zehnder Fare LCD. Verwarming Koeling Ventilatie De intelligente elektrische radiator Zehnder Fare LCD Verwarming Koeling Ventilatie Luchtzuivering Als u esthetiek op prijs stelt. En intelligentie verlangt. U leeft graag gezond en comfortabel en u wenst

Nadere informatie

Samenvatting voor de leek

Samenvatting voor de leek Samenvatting voor de leek Niet-vluchtig geheugen (NVG), computergeheugen dat informatie bewaart zelfs als er geen spanning op de chip staat, wordt steeds belangrijker in elektronische apparatuur. De meest

Nadere informatie

1. Materiaal Onderzoek

1. Materiaal Onderzoek 1 1. Materiaal Onderzoek In dit onderdeel gaan we de eigenschappen van de materialen onderzoeken. We gaan dit doen aan de hand van een paar simpele proefjes. Proefje 1: Magnetisch of niet? In dit proefje

Nadere informatie

Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier

Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier HAVO I EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1983 Dinsdag 10 mei, 9.00-12.00 uur NATUURKUNDE Dit examen bestaat uit vier opgaven Bijlage: 1 antwoordpapier 2 " Benodigde gegevens kunnen worden opgezocht

Nadere informatie

Handleiding Magnetisme

Handleiding Magnetisme Handleiding Magnetisme Informatie voor de leerkracht De naald van ons kompas wijst altijd naar het noorden. Dat komt omdat het ijzer van die magnetische naald reageert op de ijzeren kern van de aarde.

Nadere informatie

H e t W A d u s E P C p a k k e t

H e t W A d u s E P C p a k k e t Uw partner in duurzame energie H e t W A d u s E P C p a k k e t De ultieme oplossing voor uw woning v1.0 april 2009 Voorwoord WAdus BV is een jong en dynamisch bedrijf. Het bedrijf is opgericht in 2008

Nadere informatie

Luchtbehandeling 39SQ

Luchtbehandeling 39SQ Luchtbehandeling 39SQ dco E F F I C I E N C Y P L U G & P L A Y L U C H T B E H A N D E L I N G S U N I T FRISSE LUCHT ESSENTIEEL VOOR EEN PRETTIG COMFORT Mensen kunnen enkele weken zonder eten, enkele

Nadere informatie

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing.

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Opgave 2 Aardwarmte N2-2002-I -----------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Bereken de benodigde capaciteit, het vermogen van een radiator

Bereken de benodigde capaciteit, het vermogen van een radiator Bereken de benodigde capaciteit, het vermogen van een radiator Om een, voor uw woonruimte, geschikte radiator uit te zoeken moet u rekening houden met een aantal factoren. Wij bieden graag onze diensten

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

De natuurlijke combinatie

De natuurlijke combinatie Intergas Kombi Kompakt HRE EPC verlaging met 0.35 Informatie installateurs: Daikin Airconditioning Netherlands BV Fascinatio Boulevard 562 Postbus 8585 3009 AN Rotterdam t (088) 324 54 55 f (088) 324 54

Nadere informatie

AT4-CAPRI klimaatbeheersing voor zwembaden

AT4-CAPRI klimaatbeheersing voor zwembaden AT4-CAPRI klimaatbeheersing voor zwembaden Geavanceerde technologie op het gebied van klimaatbeheersing in zwembaden 3-trapswarmteterugwinning binnen- en buitenzijde in kunststof poedercoating uitgevoerd

Nadere informatie

Sales handleiding. Versie april 2015. Onder voorbehoud van wijzigingen en (type-)fouten.

Sales handleiding. Versie april 2015. Onder voorbehoud van wijzigingen en (type-)fouten. Sales handleiding Versie april 2015. Onder voorbehoud van wijzigingen en (type-)fouten. Comfortabele warmte voor iedere ruimte - gezond en milieuvriendelijk - met ThermIQ infrarood verwarmingspanelen.

Nadere informatie

Project 5 TEE: Wetenschappelijk onderzoek rond de werking van een inductiekookplaat.

Project 5 TEE: Wetenschappelijk onderzoek rond de werking van een inductiekookplaat. Project 5 TEE: Wetenschappelijk onderzoek rond de werking van een inductiekookplaat. Bepaling van het energieverbruik en rendement van een inductiekookplaat. Een studie gerealiseerd door de studenten van

Nadere informatie

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen SCHAKELENDE VOEDING INLEIDING Bij de examenstof over voedingen is sinds 2007 behalve de stof in hoofdstuk 3.3. van het cursusboek ook kennis van de werking van schakelende voedingen opgenomen. De voordelen

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Toestandsgrootheden en energieconversie

Toestandsgrootheden en energieconversie Toestandsgrootheden en energieconversie Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Faculty of Technology, Policy and Management Industry and Energy Group PO Box 5015, 2600 GA Delft, The Netherlands Eemscentrale, Eemshaven,

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATINALE SHEIKUNDELYMPIADE RRETIEMDEL VRRNDE 1 (de week van) woensdag 4 februari 2009 Deze voorronde bestaat uit 24 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 13 deelvragen

Nadere informatie

RICON HOUSING SOLUTIONS. Luchtstroomoptimalisatie

RICON HOUSING SOLUTIONS. Luchtstroomoptimalisatie V RICON HOUSING SOLUTIONS Luchtstroomoptimalisatie Door het optimaliseren van luchtstromen in het datacenter valt veel energiewinst te behalen zonder kapitaalintensieve investeringen te doen. Er is alleen

Nadere informatie

Specifieke kenmerken van de Art Cool unit:

Specifieke kenmerken van de Art Cool unit: Bent u op zoek naar een unieke airconditioner, eentje die anders is dan de rest? Kies dan voor Art Cool, een stijlvolle, innovatieve en aantrekkelijk ogende airconditioner. Vormgegeven als een kunstwerk,

Nadere informatie

PCM PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA DATACENTER COOLER

PCM PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA DATACENTER COOLER Its time for Greenovation PCM DATACENTER COOLER PCM DATACENTER COOLER DE MEEST BEDRIJFSZEKERE, ROBUUSTE, FLEXIBELSTE EN ENERGIE ZUINIGSTE KOELER VOOR DATACENTRA www.oc-autarkis.nl Inhoudsopgave Waarom

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Opstellen van een octrooiaanvrage (deel A) elektrotechniek/werktuigkunde 6 oktober 2014 09.00 13.00 uur 1 TENTAMENOPGAVE OPSTELLEN VAN EEN OCTROOIAANVRAGE (A) E/W

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

Naam (plus beschrijving) Symbool Eenheid Formules. Druk = kracht per eenheid van oppervlakte p (N/m² = ) Pa

Naam (plus beschrijving) Symbool Eenheid Formules. Druk = kracht per eenheid van oppervlakte p (N/m² = ) Pa Naam (lus beschrijving) Symbool enheid ormules MHANIA in het derde jaar Dichtheid massa er eenheid van volume ρ kg /m³ m ρ V Druk kracht er eenheid van oervlakte (N/m² ) a A Hydrostatische druk in een

Nadere informatie

ATEX schakelkasten EJB (Electrical Junction Boxes)

ATEX schakelkasten EJB (Electrical Junction Boxes) ATEX schakelkasten EJB (Electrical Junction Boxes) Introductie SERMES SERMES S.A. SERMES Nederland is onderdeel van SERMES S.A. uit Straatburg in Frankrijk en ontstaan in 1949 met het vertegenwoordigen

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU

Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU 1 PolyCoil warmtewisselaars De Polycoil warmtewisselaar is een revolutionaire kunststof warmtewisselaar welke is ontwikkeld na jaren van onderzoek door Cesaroni

Nadere informatie

HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30

HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30 HERHALINGS TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA voor S2/F2/MNW2 Woensdag 14 januari, 2009, 18.30 20.30 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een GR en BINAS. NB: Geef bij je antwoorden altijd eenheden,

Nadere informatie

Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici.

Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici. Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. 26-4-2012 Kennisdag voor technici. Besparing elektrische energie door ketenoptimalisatie. Agenda: 1) Lezing door Jo Huppertz ca. 45 minuten 2) Vragen

Nadere informatie

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.

gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern. 1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit

Nadere informatie

De natuurlijke combinatie

De natuurlijke combinatie Intergas Kombi Kompakt HRE EPC verlaging tot 0.35 De natuurlijke combinatie Daikin-Intergas hybride Betrouwbaar in warmte Uw voordelen EPC-verlaging tot 0.35 in nieuwbouw Forse verbetering van het energielabel

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Buffervaten in gekoeldwatersystemen

Buffervaten in gekoeldwatersystemen Buffervaten in gekoeldwatersystemen Buffervat of actieve systeeminhoud nodig of niet? Sinds jaar en dag vragen koelmachineleveranciers een voldoende groot watersysteem. In hoeverre is of was dit terecht?

Nadere informatie

Non-ferrometalen. constructiematerialen. ferrometalen

Non-ferrometalen. constructiematerialen. ferrometalen 1. Situering constructiematerialen Metalen Verbindingen Niet-metalen non-ferrometalen ferrometalen 2. Hoofdkenmerken Þ non-ferrometalen zijn... Ze worden in zowel zuivere vorm als in legeringen gebruikt.

Nadere informatie

MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS

MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS MAGASRO VERBRANDINGSPRINCIPE STOKEN MET COMFORT Hout vullen, aansteken en al het andere verloopt automatisch. De grote verbrandingsruimte zorgt voor een lange verbrandingsduur.

Nadere informatie

Vraaggestuurde ventilatie met warmteterugwinning. Combinatie VNV/WTW: optimaal rendement! Vraaggestuurde ventilatie op basis van CO 2

Vraaggestuurde ventilatie met warmteterugwinning. Combinatie VNV/WTW: optimaal rendement! Vraaggestuurde ventilatie op basis van CO 2 Duco WTW System Vraaggestuurde ventilatie met warmteterugwinning Combinatie VNV/WTW: optimaal rendement! Vraaggestuurde ventilatie op basis van CO 2 Maximale EPC-winst bij nieuwbouw Twee EPA-labels winst

Nadere informatie

Over de Aqua DX unit. Energiebesparing. Keuze vrijheid. Compact en fluisterstil

Over de Aqua DX unit. Energiebesparing. Keuze vrijheid. Compact en fluisterstil Over de Aqua DX unit De Aqua DX is een watergekoelde condensingunit voorzien van Fuji Electric invertertechniek. De Aqua DX maakt gebruik van water om de warmte te verplaatsen, dit in tegenstelling tot

Nadere informatie