01_0018

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.magneet.hanze.nl 01_0018"

Transcriptie

1 magneet 01_0018

2 De Magneet Hanzehogeschool Groningen Pedagogische Academie

3 Voorwoord Scholen vinden het steeds belangrijker om binnen het lesprogramma aandacht te besteden aan wetenschap en techniek. Er worden bijvoorbeeld techniekweken georganiseerd en technieklessen ingeroosterd. De beperkingen van het schoolgebouw staan helaas maar al te vaak enthousiaste plannen in de weg, omdat er doorgaans geen ruimte is om plekken te creëren waar kinderen onderzoekend of ontdekkend bezig kunnen zijn. De Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen beschikt wèl over die ruimte en heeft speciaal voor scholen De Magneet' ingericht, een science centrum voor kinderen, met grote en uitdagende doe-stations' waar zij actief en spelenderwijs kennismaken met de wonderen van de wetenschap. Deze doestations zijn ontworpen rond een thema, bijvoorbeeld energie' of in beweging', en zijn het hart van de Magneet. Minimaal elk jaar wordt de Magneet volgens een ander thema ingericht, zodat u uw klas elk jaar kunt trakteren op nieuwe belevenissen en leerervaringen. Met dit boekje hopen we u en uw leerlingen te enthousiasmeren om de Magneet te bezoeken. We beschrijven wat u er met uw klas kunt beleven en hoe u, in de voorbereiding en verwerking van het bezoek, ook andere lessen kunt betrekken bij dit veelzijdige project. U bent van harte welkom! Peta de Vries Dean Pedagogische Academie Herman Veenker Projectleider didactiek de Magneet 4

4 Inleiding Wetenschap is leuk! Wetenschap is boeiend en afwisselend, ook voor kinderen. En dan bedoelen we jongens en meisjes! In dit boekje willen we leerkrachten en schoolleiding in het basisonderwijs in de noordelijke regio van Nederland kennis laten maken met de Magneet, een goed geoutilleerd sciencelokaal voor kinderen. Opgezet, ingevuld en begeleid door studenten van de Pedagogische Academie en de technische schools van de Hanzehogeschool Groningen. Actief bezig zijn, zelf ontdekken en onderzoeken, daar draait het om bij ons. Daarom beginnen we dit boekje ook met het hoofdstuk Aan de slag', waarin we een bezoek aan de Magneet beschrijven. Daarna gaan we dieper in op de achterliggende didactiek. In het eerste hoofdstuk volgen we het stappenplan dat wij voor de bezoekende scholen hebben ontwikkeld. De drie stappen, te weten de voorbereiding, het bezoek zelf en de verwerking van de ervaringen die de kinderen hebben opgedaan, zijn bedoeld om het leerrendement zo groot mogelijk te maken. Een bezoek aan de Magneet staat niet op zichzelf als geïsoleerd uitje, maar krijgt een grotere betekenis als het speels wordt verwerkt in alle vakken die op school aan bod komen. In het hoofdstuk gewijd aan didactiek gaan we hier verder op in en besteden we ook aandacht aan het belang om juist meisjes te enthousiasmeren voor bètawetenschappen en techniek. De Magneet is in eerste instantie ingericht voor de groepen 7 en 8 uit het basisonderwijs, maar ook leerlingen uit jaar 1 en 2 van het voortgezet onderwijs zullen een bezoek kunnen waarderen en zijn van harte welkom. Gemiddeld duurt een bezoek aan de Magneet ongeveer twee uur, wat globaal neerkomt op een dagdeel als het vervoer wordt meegerekend. Achter in dit boekje staan alle praktische gegevens nog even op een rij. Hier willen we u alvast graag attenderen op onze website: U vindt er niet alleen organisatorische informatie, maar ook inhoudelijke ondersteuning, zowel voor u als leerkracht als voor uw leerlingen. We wensen u een aangename kennismaking! 5

5 Aan de slag! 6

6 Stap 1: De voorbereiding Wetenschap gaat over het leven van alle dag. En niet alleen over zaken die alleen volwassenen kunnen begrijpen. Op het oog ingewikkelde en abstracte processen in de grote' wereld die het nieuws beheersen zijn vaak terug te voeren tot eenvoudige principes en wetmatigheden, die ook door kinderen te begrijpen, na te bootsen of zelfs te bedenken zijn. Het begrip van een windmolenpark begint in wezen met het kleurige rondtollende windmolentje op hun kinderfiets. Snuffelen Op onze website bieden wij u als leerkracht allerlei leuke aanknopingspunten om het bezoek aan de Magneet voor te bereiden. U vindt er lessuggesties en achtergrondinformatie over de gekozen doe-stations. De materialen kunnen worden gedownload, waaronder een kijkwijzer die in de klas kan worden bekeken. Voor de kinderen is er een speciale kinderpagina waar globaal de onderwerpen van de doestations in uitgelegd worden, maar zonder te verklappen hoe ze er uitzien en wat voor spectaculairs er gaat gebeuren! Snuffelen in boeken en op internet, vragen naar aanleiding van het journaal of artikelen uit de krant, kortom, een beetje voorkennis over de te verwachten onderwerpen binnen het thema voert de nieuwsgierigheid op in de aanloop naar het bezoek aan de Magneet. Binnen het thema energie richt de voorbereiding zich op een drietal basiseigenschappen: > energie kan dingen veranderen > je kunt energie in een andere vorm omzetten > je kunt het rendement van energie beïnvloeden Over de praktische en organisatorische aspecten van het bezoek, zoals aanmelding, data, thema en programma, vervoer, contactpersonen en kosten vindt u alle informatie die u zoekt op onze website. Alles geregeld? Dan kan nu het bezoek zelf aan de orde komen. 7

7 Stap 2: Het bezoek In de Magneet gaan de kinderen onder begeleiding van twee begeleiders en uzelf in kleine groepjes langs diverse doe-stations. Elk station is gewijd aan een ander facet van in dit voorbeeld van energie. De kinderen kunnen hierdoor al doende een thema verkennen en naar hartenlust experimenteren. De kinderen doen alles zelf, proberen van alles uit en zien meteen welke gevolgen hun handelingen en ingrepen hebben. Zo kunnen zij bijvoorbeeld bij het thema energie al spelend ontdekken hoe met zonlicht energie kan worden opgewekt. Kinderen leren zo voorspellingen te doen over de effecten van hun ingrijpen in een natuurlijke situatie. Wat zijn de gevolgen van hun ingreep voor de energieopbrengst, voor de economie of de natuur? Ter extra motivatie van de kinderen wordt hun inzet, inzicht en resultaten in de doe-stations van de Magneet vergeleken met die van andere scholen, zodat zij, eenmaal bezig, meteen deelnemers aan een wedstrijd zijn... Tijdens de activiteiten in de Magneet worden foto's van de experimenten gemaakt, om op school nog eens rustig te bekijken. Leuk voor de kinderen, zinvol als reminder' in latere lessituaties en informatief voor een ouderavond. Een bezoek aan de Magneet duurt ongeveer 2 uur. Van alle kanten De activiteiten van de kinderen bij de Magneet zijn onderverdeeld in drie soorten' van benadering van het thema. Elke benadering heeft haar eigen plek in de Magneet. In de zogenaamde binnencirkel wordt in de doe-stations gewerkt aan de fundamentele en essentiële onderdelen van het thema; in de buitencirkel zijn de leerlingen bezig met de toepassing en de link naar de werkelijkheid, bijvoorbeeld met allerlei beroepen. De Magneet is permanent ingericht als expositieruimte. In de techniekhoek kunnen leerlingen zelf iets maken, leuk om trots mee naar huis te nemen. Ook kunnen zij er sleutelen aan onderdelen die zij elders in de ruimte willen gebruiken bij een experiment. Een bezoek aan de Magneet is leerzaam, maar vooral een avontuurlijke belevenis! 8

8 Stap 3: De verwerking Na het bezoek aan de Magneet, waar de kinderen zich hebben ondergedompeld in alles wat met het thema te maken heeft en van alles hebben beleefd en geleerd, is het goed om in de klas nog eens rustig na te praten over wat er in de Magneet zoal aan de orde kwam, waar zij van onder de indruk waren, waar ze door waren verrast of wat ze op grond van eigen ervaringen al wisten. Om de overvloed aan indrukken te ordenen, om verbanden te leggen, kortom, om structuur aan te brengen in het thema, vindt u op onze website, zowel op de kinderpagina als op de leerkrachtenpagina, allerlei experimenten en ontwerpen bouwopdrachten die u kunt gebruiken om in uw lessen inhoudelijk voort te borduren op het bezoek. Hierin wordt steeds terugverwezen naar hetgeen de kinderen eerder in de Magneet hebben geleerd en ondergaan. De site kan kinderen helpen zich spelenderwijs bewust te worden van de complexiteit en veelomvattende gevolgen van bepaalde beslissingen met betrekking tot de wereld waarin zij leven. - per doe-station leggen we nog eens uit wat uw kinderen precies hebben gedaan en wat ze hebben geleerd - we reiken u activiteiten aan die u in de klas kunt doen als vervolg op het bezoek - we zetten de resultaten van de wedstrijd voor u op een rijtje. Bij wijze van voorbeeld krijgen de kinderen bij het thema energie bij binnenkomst uitgelegd dat je in bepaalde doe-stations energie kunt opwekken en in andere energie kunt verbruiken of verspillen. Op welke doe-stations zijn punten gewonnen of verloren? De resultaten bieden diverse aanknopingspunten die aanleiding kunnen zijn voor discussie over bijvoorbeeld welke vorm van energie veel oplevert en welke weinig. - De Magneet werkt samen met Biblionet met het opzetten van speciale collecties van boeken die bij een thema passen. De kinderen kunnen de boeken bij u in de buurt lenen. In het volgende hoofdstuk gaan we dieper in op de didactische achtergronden bij een bezoek aan de Magneet. 9

9 Didactiek 10

10 Het onderliggende doel van onderwijs in wetenschap en techniek beperkt zich niet tot zuiver wetenschappelijke foefjes en weetjes. Het behelst meer. Het leidt tot een levenshouding, tot een manier van denken en redeneren die het beste kan worden aangeduid met de term wetenschappelijke geletterdheid (OECD/PISA, zie kader). Willen kinderen goed voorbereid worden op de toekomst, dan is het van belang dat zij leren analyseren, logisch redeneren en helder communiceren. En nieuwsgierig blijven. Zodat zij, door zichzelf vragen te stellen, zich blijven ontwikkelen en zich kunnen aanpassen aan veranderingen. Zoals het taalonderwijs streeft naar geletterdheid van kinderen opdat zij teksten kunnen lezen en begrijpen om beslissingen te kunnen nemen in het maatschappelijk functioneren, zo gaat het bij wetenschap en techniek om het kunnen toepassen van logica en creativiteit in het nemen van beslissingen in het maatschappelijk functioneren. Deze beslissingen kunnen variëren van het kiezen van bijvoorbeeld duurzaam speelgoed tot het nadenken over de vraag: wat wil ik later worden als ik groot ben? Wat is wetenschappelijke geletterdheid? Wetenschappelijke geletterdheid is volgens OECD/PISA* het kunnen toepassen van wetenschappelijke kennis en vaardigheden in levensechte situaties. Het gaat hierbij met name om het begrijpen van de invloed van het menselijk handelen op de fysieke wereld, zodat dit begrip het nemen van beslissingen kan ondersteunen. *een internationale organisatie die zich bezighoudt met de evaluatie van het onderwijs om jongeren goed voor te bereiden op de toekomst, De didactiek van de Magneet probeert zo nauwkeurig mogelijk aan te sluiten bij wat er op de scholen al gebeurt. Daarom hebben wij negen scholen uit het basisonderwijs en een school voor voortgezet onderwijs gevraagd om mee te denken en mee te werken aan de opzet van de thema's van de Magneet. Zo weten wij zeker dat wij aansluiten bij de kerndoelen van uw school. In dit hoofdstuk beschrijven we de didactische kaders waarbinnen de Magneet is vormgegeven: onderzoekend leren, jongens-meisjes, klassenmanagement en communicatie en taal & rekenen 1. 1 zie ook voor een uitgebreidere benadering, waarin peer learning centraal staat 11

11 Onderzoekend en ontdekkend leren Zoals we in het vorige hoofdstuk hebben beschreven gaan de kinderen bij de Magneet vooral zelf aan de slag in doe-stations. Ze onderzoeken een opstelling, brengen veranderingen aan en ontdekken waar dat toe leidt. Oorzaak en gevolg. Door actief bezig te zijn en verschillende mogelijkheden af te tasten steken ze een hoop op. Meer dan als het alleen verteld wordt. Surprise! Dit zogeheten onderzoekend leren' is een verzamelnaam voor een visie op leren, waarin het wetenschappelijk denken wordt bevorderd. Bij het ontdekkend leren', een aspect van onderzoekend leren, staan de eigen ontdekkingen die kinderen doen centraal. Soms ontdek je iets heel bijzonders waar je niet eens naar zocht! De uitvinding van penicilline door Alexander Fleming, maar ook de beroemde gele Post-it papiertjes zijn bijvoorbeeld toevallige' vondsten. Bij-effecten, die een eigen leven konden leiden omdat ze zijn gezien' en op waarde zijn geschat. Ontdekkend leren is leren denken volgens een bepaalde methodiek waarin kinderen leren systematisch na te denken over dingen die ze in de werkelijkheid hebben ontdekt of ervaren. Er zijn daarom doe-stations waar de nadruk ligt op het methodisch leren denken, en andere waar het gaat om het ontwikkelen van het ontdekkend vermogen. En omdat lijfelijk ervaren erg belangrijk (en leuk!) is, hebben we dramatische effecten niet geschuwd! De Magneet biedt op deze manier een mix van werkvormen aan, die met elkaar gemeen hebben dat ze de belangstelling van kinderen voor wetenschap en techniek proberen te prikkelen en ontwikkelen. Doen! Voor deze manier van werken hebben we ons laten inspireren door de principes zoals die zijn opgesteld door Smid e.a., in een publicatie uit We zetten ze hier nog eens op een rijtje. De leerlingen - nemen actief deel - leren door doen - onderzoeken zelf - nemen zelf initiatieven - leren van elkaar - komen zelfstandig tot conclusies - spreken in zichzelf andere bronnen van intelligentie aan Dit laatste is met name interessant. Bij de Magneet worden kinderen uitgedaagd om andere vormen van intelligentie te gebruiken. Er wordt een appèl gedaan op probleemoplossend denken en handelen, of gewoon op boerenslimheid. Op intuïtie en alertheid, al of niet beredeneerd. Verschillen tussen kinderen zoals die in de klas soms voorkomen, kunnen hier verzachten. Samenwerken, wederzijdse waardering en hulp, ook daar gaat het om. En wie weet komt hier het onopvallendste kind uit uw klas een stuk beter tot zijn of haar recht! 12

12 Gevraagd: j/m We kunnen er niet omheen: maatschappelijk worden nog steeds grote verschillen tussen mannen en vrouwen waargenomen. Enerzijds is in het primair onderwijs een toenemende feminisering waar te nemen, waardoor er steeds minder mannen voor de klas staan, anderzijds zien we dat in Nederland wetenschap en techniek anders dan in het buitenland- zeer sterk geassocieerd zijn met mannen. Helaas, maar waar. 13

13 Foutje? Toch zijn er in de meeste landen geen verschillen tussen de prestaties van jongens en meisjes op het gebied van rekenen en wiskunde, zoals een internationaal onderzoek 2 (TIMMS) onder kinderen in de bovenbouw van de basisschool heeft aangetoond. Op grond hiervan kun je dus niet beweren dat meisjes minder aanleg zouden hebben voor bèta-wetenschappen en techniek. Ergens gaat er dus iets mis! Op een of andere manier ontwikkelen meisjes minder zelfvertrouwen op het gebied van wetenschap en techniek en beleven er daardoor minder plezier aan. Ze zien het nut er niet van in en hebben daarbij ook onvoldoende rolmodellen tot hun beschikking. Onderzoek wijst uit dat, ook al zou je het in onze tijd niet meer verwachten, de verklaring voor dit verschijnsel gezocht moet worden in de volgende omstandigheden: - er is een gebrek aan rolmodellen, bijvoorbeeld van vrouwen in de ICT of in de bouw - vooroordelen en gendercodes: het blijkt dat er in de maatschappij nog steeds vooroordelen leven die stereotiep jongens- en meisjesgedrag stimuleren - de vaardigheden die kinderen leren bij realistisch rekenen liggen bij jongens gemiddeld beter dan bij meisjes - leerkrachten behandelen jongens tòch anders dan meisjes - ouders stimuleren dochters minder om de computer te gebruiken en geven hun eigen negatieve beeld van bètavakken en techniek aan hen door. Een onzichtbaar mechanisme? Een eilandje van meiden in een zee van jongens. Dat is de situatie op het gros van de bèta- en techniekopleidingen. Van alle bèta afgestudeerden is nog geen 20% vrouw. Mbo, hbo en universitair: overal is de balans zoek. Op alle Nederlandse opleidingen wel te verstaan. Want in vele andere landen is de verhouding jongensmeiden minder scheef. Al decennialang kampen de exacte studies met een ondervertegenwoordiging van meiden. Er is in ons land dus een onzichtbaar mechanisme dat meiden al tijdenlang van bèta/techniek afhoudt. Alsof beiden de noordpool van een magneet zijn: ze stoten elkaar af. Mis. Uit onderzoek blijkt dat de school sturend kan werken als het om de keuze voor een vervolgopleiding gaat. De magneten kunnen gekeerd worden: zuidpool tegen noordpool. Van tegenpolen tot aantrekkingskracht. De kiem daarvoor wordt gelegd in het basisonderwijs! 2 14

14 Het onderwijs speelt een belangrijke rol als het gaat om het stimuleren van wetenschap en techniek bij meisjes. Om de interesse van meisjes te vangen èn vast te houden is meer nodig dan alleen aandacht voor wetenschap en techniek. Dan moet eerst het imago van deze vakken eens flink worden opgekrikt. De rol van het onderwijs is hierin cruciaal. Er kan een domino-effect optreden als vlotte en eigentijdse informatie over de rol en het nut van wetenschap en techniek in samenhang met allerlei beroepen zo pakkend' is, óók, of juist voor meisjes, dat zij steeds meer plezier beleven aan lessen die hier over gaan en als vanzelf meer zelfvertrouwen op dit vlak ontwikkelen. Talent gezocht Hoe kun je meisjes en jongens motiveren om hun talenten te ontwikkelen op het gebied van wetenschap en techniek? Wel, om een talent te kunnen ontwikkelen, moet je eerst weten of je dat talent hebt. De Magneet presenteert een fris en hedendaags beeld van wetenschap en techniek en zorgt ook voor de aanwezigheid van professionals, rolmodellen waar de leerlingen zich mee kunnen identificeren. Als in de klas een veilige leeromgeving wordt gecreëerd, gericht op het vergroten van het zelfvertrouwen, en u als leerkracht uw eigen houding ten opzichte van jongens en meisjes eens kritisch tegen het licht houdt, zult u zeker in staat zijn dit talent bij uw leerlingen te herkennen en te stimuleren. 15

15 Klassenmanagement Het bezoek aan de Magneet, stap 2 in het stappenplan zoals we dat in het vorige hoofdstuk beschreven, vraagt een goede voorbereiding in stap 1 en een goede verwerking in stap 3. Hoe kunt u als leerkracht er voor zorgen dat een en ander op een goede manier aan bod komt in het lesprogramma? We hebben geprobeerd het hele proces 3 onder te brengen in een schema, waar zowel uw aandeel als dat van de kinderen in staat beschreven, met de koppeling naar het stappenplan. Stappenplan Fase leerproces Wat doet de leerkracht Wat doen de leerlingen Stap 1: Voorbereiden op bezoek Fase a: voorkennis activeren Fase b: verkenning Om ideeën en ervaringen op te doen kunt u woordvelden maken, associëren en brainstormen, discussiëren, multimedia of krantenknipsels inzetten De (school-) bibliotheek biedt ook veel mogelijkheden tot inspiratie. Gebruik makend van het circuitmodel kunt u kinderen in de klas verkenningen laten doen. Fijn is als er computers beschikbaar zijn voor verkenningen op het internet. De leerkracht organiseert een bezoek aan de Magneet De kinderen brengen zelf een onderwerp binnen het actuele thema van de Magneet naar voren. Via de website en de schoolbibliotheek kunnen kinderen (zelfstandig) hun voorkennis ophalen. Bij het bezoek aan de Magneet verkennen de leerlingen verschijnselen uit natuur en techniek in de doe-stations. Daarbij kunnen ze zelf tot vragen, hypotheses en (intuïtieve) oplossingen komen. Stap 2: Bezoek aan de Magneet - verklaringen zoeken: U stelt goede vragen en treedt op als - verklaringen zoeken: In de meest open vorm kiezen de kinderen 3 gebaseerd op het Ontwerpatelier dat is opgezet door Pabo-studenten 16

16 Stap 2: Bezoek aan de Magneet Stap 3: Verwerking Fase c: onderzoek Fase d: verslag Fase e: verbreding en verdieping - verklaringen zoeken: U stelt goede vragen en treedt op als procesbewaker. - stapsgewijs leren onderzoeken: U legt aan de hand van een schema of een figuur uit hoe een onderzoekscyclus er uitziet.. - abstraheren: U leert de kinderen een passend vocabulaire waarmee abstracties en argumentatie kunnen worden uitgedrukt. U legt een link met andere vakken als taal en rekenen en zoekt hier werkbladen of opdrachten bij. NB: de website biedt bij diverse doe-stations toepassingen voor rekenen en taal. U organiseert schriftelijke of ruimtelijke presentaties en regelt de benodigde faciliteiten. U begeleidt het maken van de presentaties, helpt kinderen zo nodig over een drempel en u moedigt tijdens de presentaties de discussie aan. U houdt het onderwerp warm, zoekt vergelijkingen in de actualiteit en toetst of de kennis is geland. - verklaringen zoeken: In de meest open vorm kiezen de kinderen zelf wàt ze gaan onderzoeken, met welk materiaal, en hóe; ze formuleren zelf onderzoeksvragen, zoeken zelf antwoorden en ordenen zelf de resultaten. - stapsgewijs leren onderzoeken: De kinderen maken kennis met de onderzoekscyclus: een verklaring bedenken bij een probleem of vraag; de verklaring toetsen, de toetsresultaten vergelijken met de verklaring en de goede conclusies trekken. - abstraheren: De kinderen leren hun ervaringen in een bredere context te zien en gebruiken. De kinderen presenteren de resultaten, trekken conclusies en zoeken toepassingen. De leerlingen zoeken of vragen meer informatie over het onderwerp o.a. naar aanleiding van reacties op de presentaties en de discussies die daarbij aan de orde kwamen. 17

17 Circuitmodel Een succesvolle manier om bovengenoemde activiteiten aan te bieden in de klas is het circuitmodel. In het circuitmodel worden verschillende tafels ingericht, elk met een onderwerp of opdracht, waarbij de kinderen in groepjes langs de tafels rouleren, net zoals bij de doe-stations in de Magneet. Iedere tafel bevat dan materiaal rondom een onderwerp van een doe-station. Een dergelijke opzet heeft als voordeel dat daarmee het bezoek aan de Magneet heel dichtbij komt; als tweede voordeel heeft dit dat kinderen in hun eigen tempo de tafels kunnen afgaan. Snelle kinderen doen meer tafels dan minder snelle kinderen. Een zekere mate van rumoer is onvermijdelijk bij het circuitmodel. Discussiëren is nu eenmaal een onderdeel van het leerproces. Zolang u merkt dat de kinderen bezig zijn met de stof en andere kinderen er geen last van hebben, zal wat levendigheid deze leuke en informatieve manier van leren niet in de weg staan. Tot slot spreken we onze hoop uit dat ook op uw school de kinderen in de verschillende fasen van het leerproces de beschikking hebben over computers met een internetverbinding. Onze website bevat voor elke fase, voor zowel u als voor de kinderen actuele en nuttige informatie. 18

18 Communicatie, taal en rekenen Communicatie en taal zijn van grote invloed op de ontwikkeling van het wetenschappelijk denken. Taal is het verbale voertuig van communicatie. Om een ervaring, een belevenis of een waarneming te kunnen delen met iemand anders, is het van belang dat je je denkbeelden helder kunt verwoorden, of het nou gaat om de smaak van een ijsje of om onvermoede energiebronnen op Mars. Taal kweekt begrip, ook voor jezelf. Taal brengt logica in de warboel van je gedachten, organiseert en filtert deze tot handelbare eenheden. Woordenschat Recent onderzoek geeft aan dat wanneer kinderen een academische' woordenschat opbouwen er veel leerwinst kan worden geboekt. Het gaat hierbij om woorden die ze kunnen gebruiken voor het verwoorden van het wetenschappelijk denken, zoals: conclusie, oorzaak, gevolg, dus, maar, want, bewijs, argument, mening, voordeel, nadeel, gewicht, lengte, vergelijken, proef, test, etc. Op onze website doen we suggesties voor deze woordenschatontwikkeling, zodat u op deze manier ook uw taallessen kunt inbedden in dit techniekproject. Overigens willen we in dit verband graag opmerken dat een bezoek aan de Magneet zeer zeker ook geschikt is voor taalzwakke kinderen en kinderen met leesproblemen. Bij de doe-stations is het gebruik van teksten zoveel mogelijk vermeden. Er wordt veelal met behulp van beeld en multimedia aangegeven wat de bedoeling is en wat de kinderen er kunnen doen. Leuk rekenen Om uw bezoek aan de Magneet door te trekken naar de rekenlessen kunt u aan de volgende opdrachten en oefeningen denken: Wilt u de (leer-)ervaringen in een doe-station naar getallen' vertalen dan zijn er mogelijkheden te over om u met uw klas te verdiepen in de procedure van het meten: > wat kan worden gemeten: tijd, aantallen, gewicht, snelheid, druk, lengte, volume (inhoud), volume (geluid), intensiteit etc. > met welke eenheden kan worden gemeten: tijd: minuten, uren, seconden > hoe nauwkeurig zijn de getallen: verschijnen dezelfde getallen wanneer iemand anders de meting verricht Als leerkracht heeft u hiermee het gereedschap om kinderen onderzoek te laten doen dat is onderbouwd met cijfers. De cijfers' kunnen worden gebruikt voor het opzetten van een discussie in de klas en daarmee tot betrokkenheid en kennisvergroting. 19

19 20

20 Rekenen met Zonne-energie In de Magneet staat een doe-station over zonne-energie met grote spiegels opgesteld. Joost en Ingrid zijn erg nieuwsgierig naar het doe-station want op school is al druk geëxperimenteerd met het maken van vuur met een loupe. Kim, Joost en Ingrid hebben vorige week al druk geëxperimenteerd met het maken van vuur op millimeterpapier. In de klas lag het millimeterpapier met de loupes al enige tijd klaar. Kim had al gezien dat het die donderdag mooi zonnig weer zou worden. Er zou vast genoeg zon zijn om buiten het millimeterpapier te branden. En ja, om u brak de zon goed door, het was zelfs heet. Kim, Ingrid en Joost gingen samen naar buiten met de loupes en het papier. Ingrid en Kim probeerden op vele manieren het papier te doen branden: op een grote vlek die veel vlakjes op het papier innam en op een kleine vlek die net niet op één vlakje paste. En Kim en Joost hadden ook geprobeerd hoe je de loupe vast moest houden om een mooie brandvlek te krijgen. Ingrid had met een stopwatch opgeschreven hoe lang het duurde voordat de eerste brandvlek ontstond. Kim had opgeschreven hoe hoog ze de loupe moest houden en Joost had de hoek uitgevonden hoe hij de loupe had vastgehouden. Voor de zekerheid hadden ze ook maar de dag en het tijdstip opgeschreven, dat stond op internet. 21

21 Praktische informatie 22

22 Aanmelden U kunt uw school aanmelden voor een bezoek aan de Magneet via de planner op onze website, op of Locatie en bereikbaarheid De Magneet is ondergebracht in het gebouw van de Pedagogische Academie, BrugsmaBorg, Zernikeplein 9, K-gebouw in Groningen. Pedagogische Academie De Magneet Hanzehogeschool Groningen Zernikeplein 9, K-gebouw 9747 AS Groningen Postbus AA Groningen tel: of website: Informatie Bezoek onze website voor: > informatie voor aanmelding, data, thema en programma, contactpersonen en kosten. > inhoudelijke ondersteuning voor de leerkracht. Uiteraard kunt u via deze site ook doorklikken naar de planner voor aanmelding en dergelijke. > inhoudelijke ondersteuning voor de kinderen aan: informatie over de voorbereiding, over de thema's en over de doe-stations, en tips voor de verwerking. Bovendien geeft de website op deze plek informatie over de scholenwedstrijd. Bronnen Smid, H., F. Oldersma, M. Venema, H. de Vries en H. Koster: Sciencebeleidsplan; Samenwerking OBS De Starter en het Zernike College; Groningen, Keere, K. van de e.a.: Het Stipps-project, Katholieke Hogeschool Zuid-West- Vlaanderen University College KATHO, Tielt (teacher training) België, , 23

23 Dankwoord Dit project, opgezet onder de naam Ruimte voor Bèta' is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële ondersteuning van de regeling SiaRaak. Ook willen wij onze dank betuigen aan de leden van de Vereniging van Handelaren te Groningen. Voor het opzetten van de doe-stations was hun bijdrage onmisbaar. De teksten in deze publicatie zijn tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de collega's van de pilotscholen van het project Ruimte voor Bèta, de volgende basisscholen: obs Goeman Borgesius, obs De Bouwte, De Groningse Schoolvereniging, obs Jan Bierma, obs De jonge Hondenhoek, de St Josephschool, ods De Starter, obs 't Vrieske Honk, ods Westerschool, ojs De Weerborg en het Zernikecollege voor VO. Speciale dank gaat uit naar Levi Austin, Gerjan Arends, Hendrina Beukema, Antonia Boels, Hans Bos, Reid Coehoorn, Astrid Haverkort, Folkert Oldersma, Bas Pieterse, J. Siebelink, Jan van Veen, Henk de Vries, Ria Logtenberg, Grietha de Boer, Ynze van der Spek en Willem Hollewand voor hun voorwerk en tekstuele bijdragen. Ada Duker bedanken we voor het editen van dit boekje. We danken de deans die participeren in Focus op 2010 en het CvB van de Hanzehogeschool voor hun steun bij het realiseren van De Magneet. Speciale dank gaat hierbij uit naar onze collega s van het Facilitair Bedrijf, afdeling Vastgoed. We danken leerkrachten, leerlingen en ouders van de Westerschool te Wildervank alsmede de Jan Biermaschool, Joke Broekema en de ouders van Sabine en Marijn voor hun medewerking en toestemming voor het gebruik van hun foto s. Ook danken we Define, Design for interfaces in electronics te Groningen en Pepijn van den Broeke voor het beschikbaar stellen van hun fotomateriaal. Tot slot danken we Rianne Vrolijk en Eddy Kootstra voor hun inzet bij de totstandkoming van dit boekje. 24

24 Hanzehogeschool Groningen Pedagogische Academie De Magneet Zernikeplein 9, K-gebouw 9747 AS Groningen Postbus AA Groningen Telefoon: of Website: Productie: Marketing & Communicatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht onderwijs

Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontwikkelingsgericht onderwijs Leren op de John F. Kennedyschool De basisschool van onze zoon, de John F. Kennedyschool te Zutphen, is dit schooljaar begonnen met een nieuwe manier van werken. Ze zijn

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren

De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De didactiek van Onderzoekend en ontwerpend leren De leeromgeving Interactief onderzoeken.nl gaat uit van de didactiek onderzoekend en ontwerpend leren (OOL). Deze didactische aanpak is uitgewerkt en verspreid

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs

Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Lesopbouw Onderzoekend Leren Wetenschap in het basisonderwijs Routekaart Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor een les onderzoekend leren in het

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Inhoud Welkom Doelen Profielschetsen Materialen Bijlagen Met het Solly Systeem worden kinderen al op jonge leeftijd geïntroduceerd in de wereld

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Les 1: Waterzuivering

Les 1: Waterzuivering Les 1: Waterzuivering Lesvoorbereiding volgens het model activerende directe instructie 1 Dit formulier is een middel om lesactiviteiten voor te bereiden en uit te voeren. Het is geen doel op zich. Het

Nadere informatie

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5

Creatief Denken. Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Creatief Denken Ideeën Werkplaats Groep 3 Groep 4 Groep 5 Inleiding Creativiteit is een proces waardoor je laat zien dat alles wat is ook altijd anders kan zijn. Kijken naar de werkelijkheid, dat koppelen

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf!

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Meer jonge mensen in de techniek Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Over TechniekTalent.nu TechniekTalent.nu is een samenwerkingsverband van acht technische sectoren met één doel: meer instroom

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool In dit beroepsproduct ontwerp je onderwijs op het gebied van Wetenschap en technologie voor de basisschool. Uitgangspunt bij je onderwijsontwerp

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Lessenserie De hellingbaan

Lessenserie De hellingbaan - Bovenbouw - Lessenserie De hellingbaan Een lessenserie over het experimenteren met de hellingbaan en de strategie controleren van variabelen. Met dank aan leerkrachten en leerlingen van basisschool De

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN Deze vragenlijst sluit aan op de vragenlijst die je eerder hebt ingevuld over wetenschap en techniek in het basisonderwijs. Door de eerste en de tweede vragenlijst van een groep leerkrachten te vergelijken

Nadere informatie

ENGELS als Tweede Taal

ENGELS als Tweede Taal ENGELS als Tweede Taal o.b.s. De Drift de Pol 4a 9444 XE Grolloo 0592-501480 drift@primah.org Inhoudsopgave Inhoud: 1. Inleiding 2. Keuze voor de Engelse taal (Why English?) 3. Vroeg vreemde talenonderwijs

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

1 Waarover gaat natuuronderwijs? 1.1 Natuuronderwijs op school 1.2 Waarom natuur en techniek? 1.3 De centrale doelstelling van natuuronderwijs

1 Waarover gaat natuuronderwijs? 1.1 Natuuronderwijs op school 1.2 Waarom natuur en techniek? 1.3 De centrale doelstelling van natuuronderwijs 1 Inhoud Inleiding Deel A Achtergronden 1 Waarover gaat natuuronderwijs? 1.1 Natuuronderwijs op school 1.2 Waarom natuur en techniek? 1.3 De centrale doelstelling van natuuronderwijs 2 Doen en denken 2.1

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Opbrengstgerichte nieuwsflits

Opbrengstgerichte nieuwsflits Jaargang 16 Nummer 14 Vrijdag 27 maart 2015 Opbrengstgerichte nieuwsflits In deze nieuwsflits willen we u informeren over de opbrengsten van de verschillende Cito toetsen van midden schooljaar 2014/2015

Nadere informatie

Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top.

Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top. Het PENTA college in Hoogvliet is sinds augustus 2014 een gecertificeerde BUSINESS SCHOOL voor mavo en havo-top. Heb je een mavo- of mavo/havo-advies en wil je het beste uit jezelf halen? Kom dan eens

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

LOB en techniek. Geef jongeren praktijkervaringen die ertoe doen.

LOB en techniek. Geef jongeren praktijkervaringen die ertoe doen. LOB en techniek. Geef jongeren praktijkervaringen die ertoe doen. 5 tips voor een praktijkgericht programma White paper Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) leert jongeren keuzes te maken die passen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag. Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.jongondernemen.nl. Kamer van Koophandel: 56817312

Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag. Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.jongondernemen.nl. Kamer van Koophandel: 56817312 BASIS ONDERWIJS Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag www.jongondernemen.nl Kamer van Koophandel: 56817312 Ondernemen kun je niet vroeg genoeg leren

Nadere informatie

De Schoolwerkplaats school van nu

De Schoolwerkplaats school van nu 2015 De Schoolwerkplaats school van nu Visie en uitgangspunten Manon van der Linde Ilse Overzier Marjan van Baekel- Kan 1. Waar de Schoolwerkplaats voor staat Missie Wat we willen is dat alle kinderen

Nadere informatie

Voorwoord. Carla Geveke. Promovendus Rijksuniversiteit Groningen/ Hanzehogeschool Groningen December 2010

Voorwoord. Carla Geveke. Promovendus Rijksuniversiteit Groningen/ Hanzehogeschool Groningen December 2010 Voorwoord Voor u ligt de brochure voor de Orion-scholen met daarin de beschrijving van de verschillende Orion-arrangementen die vanuit het Wetenschapsknooppunt Noord- Nederland worden aangeboden. De Pedagogische

Nadere informatie

Inhoud Trainersmap Verdieping

Inhoud Trainersmap Verdieping Inhoud Trainersmap Verdieping 2 Module 9 Taal Module 10 Rekenen/wiskunde en Science (basisonderwijs) Module 11 Sociaal-emotionele ontwikkeling - verdieping Module 12 Sensomotorische ontwikkeling - verdieping

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten

YoungWorks. weet wat jongeren beweegt. & leerconcepten YoungWorks Academy weet wat jongeren beweegt ONderwijs & leerconcepten InhoudsOpgave 5 YoungWorks Academy, onderwijs en leerconcepten 9 Thema s & Lezingen en presentaties 10 Workshops en trainingen 12

Nadere informatie

Introduceren thema Het menselijk lichaam. Thema: Het (menselijk) lichaam. centraal: 1. Maak een vergelijking tussen het menselijk lichaam en het

Introduceren thema Het menselijk lichaam. Thema: Het (menselijk) lichaam. centraal: 1. Maak een vergelijking tussen het menselijk lichaam en het Natuur & Techniek Het (menselijk) lichaam Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Het (menselijk) lichaam Introduceren thema Het menselijk lichaam In deze lessen staan

Nadere informatie

Working with parents. Models for activities in science centres and museums

Working with parents. Models for activities in science centres and museums Working with parents. Models for activities in science centres and museums 1 Indice VOERTUIGEN DIE ROLLEN MECHANICA... 3 1. Kort overzicht van de activiteiten in de workshop... 3 2. Doelstellingen... 3

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

ONDERZOEKSGERICHT LEREN

ONDERZOEKSGERICHT LEREN Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") ONDERZOEKSGERICHT LEREN Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese

Nadere informatie

o.b.s. De Tandem " Your talents, our future "

o.b.s. De Tandem  Your talents, our future o.b.s. De Tandem " Your talents, our future " Werken met het talent voor de toekomst Onze leerkrachten hebben een geweldige taak: Zij mogen werken met het talent van uw kind. Zij ondersteunen, helpen,

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

David Kolb en de leerstijlen

David Kolb en de leerstijlen Hoezo leerstijlen? David Kolb en de leerstijlen De toepassing van de leerstijlen theorie van Kolb, het leerproces en de vier leerstijlen, kan bij leren en scholing activerend werken. Iedereen die wil leren

Nadere informatie

Het technasium op het Dr. Nassau College

Het technasium op het Dr. Nassau College Het technasium op het Dr. Nassau College Locatie Quintus Locatie Beilen Locatie Oost-Drenthe Gieten Locatie Noord-Drenthe Norg Wat is het technasium? In de eerste jaren van het technasium zijn de opdrachten

Nadere informatie

Introduceren thema Voeding en Bewegen. Wat doe je als leerkracht? Omschrijving van de opdracht: Thema: Voeding en bewegen

Introduceren thema Voeding en Bewegen. Wat doe je als leerkracht? Omschrijving van de opdracht: Thema: Voeding en bewegen Natuur & Techniek Mijn lijf: Voeding en bewegen Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Voeding en bewegen In dit thema staan de volgende hogere orde denkvragen centraal rondom voeding en bewegen:

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6

Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6 Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6 Inhoud Inhoud 1 1. Waarom geven wij huiswerk? 2 2. In welke groepen krijgen de kinderen huiswerk? 3 3. Wat kunnen de ouders van de school verwachten? 3 4. Wat verwacht de

Nadere informatie

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o.

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o. Talentontwikkeling voor en door jongeren www.oho-t.nl Onderwijs helpt Onderwijs bij talentontwikkeling (OhO-t) bestaat alleen in een krachtig, regionaal onderwijsnetwerk, liefst met betrokkenheid van bedrijfsleven

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

MAAK WERK VAN JOUW TALENT

MAAK WERK VAN JOUW TALENT MAAK WERK VAN JOUW TALENT Schatgraven heeft altijd iets spannends. Zeker als je weet dat je iets gaat vinden. Wat komt er tevoorschijn? De komende jaren ga jij schatgraven. Als het kan op onze school.

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Interne begeleiders 26 november 2009 Berber Klein & Henk Logtenberg Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Rekenspecialisten De AGENDA 1. Ervaringen uitwisselen Gebruik maken van elkaars ervaringen

Nadere informatie

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd. OBS de Bongerd Elke leerling leert anders Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.info leerling elke leert anders Onze school is een gemeenschap

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Engels als Aanvullende Taal

Engels als Aanvullende Taal International School of Amsterdam Engels als Aanvullende Taal Richtlijnen voor Ouders English as an Additional Language (EAL) Dutch Het doel van het EAL programma is om kinderen zelfstandig en zelfverzekerd

Nadere informatie

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 module aantal deelnemers aantal ingeleverde evaluatieverslagen Het totaaloordeel over de module. Door de deelnemer uitgedrukt in een rapportcijfer: 1 2 3 4 5 6

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg VERTROUWELIJK Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg School: Opleiding: Klas: Fontys Economische Hogeschool Tilburg Communicatie 1CD E-mail: jotamdveer@home.nl Studentnummer:

Nadere informatie

Weddingplanning Bootcamp Weekend

Weddingplanning Bootcamp Weekend Weddingplanning Bootcamp Weekend 2012 is het jaar van ontwikkelen. Een jaar waarin Personal branding, imago en performance centraal staan. In het Weddingplanning Bootcamp Weekend komen deze eigenschappen

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek.

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Het schooljaar is nu bijna voorbij. Afgelopen jaar was voor de Oranje Nassau een bijzonder jaar, ze zijn namelijk vindplaatsschool geworden!

Nadere informatie

Brochure Montessori Academie 2015-2016

Brochure Montessori Academie 2015-2016 Brochure Montessori Academie 2015-2016 De Montessori Academie is een onderdeel van het Montessori Kenniscentrum. Vanuit de Montessori Academie wordt jaarlijks een aantal cursussen aangeboden. In deze brochure

Nadere informatie

Klas in bedrijf. Werkbladen. Bedrijf en logistiek proces - 3. Talenten en beroepen: logistiek. Peter Hantson

Klas in bedrijf. Werkbladen. Bedrijf en logistiek proces - 3. Talenten en beroepen: logistiek. Peter Hantson Klas in bedrijf www.klasinbedrijf.be Werkbladen Techniek in de klas Reëel bedrijfsbezoek Bedrijf en logistiek proces - 3 Talenten en beroepen: logistiek Peter Hantson 2013 2015 Dit materiaal is auteursrechtelijk

Nadere informatie

Welkom bij de ouderavond over Vier Keer Wijzer

Welkom bij de ouderavond over Vier Keer Wijzer Welkom bij de ouderavond over Vier Keer Wijzer Programma 19.30 tot 21.00 uur Waarom hebben we gekozen voor Vier Keer Wijzer? Uitleg en achtergrondinformatie over het onderwijsmodel Interactieve informatie-

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal.

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal. Inleiding Het project Kunstructeur is bedoeld om leerlingen van de basisschool en onderbouw voortgezet onderwijs, kennis te laten maken met kunst en techniek binnen het onderwijs. Beleving, verbeelding

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

December 2013. Vriendelijke groet, betasteunpunt@org.hanze.nl d.j.schorren@pl.hanze.nl 050-595 7821 06-13 222 700/ 050-595 5552.

December 2013. Vriendelijke groet, betasteunpunt@org.hanze.nl d.j.schorren@pl.hanze.nl 050-595 7821 06-13 222 700/ 050-595 5552. December 2013 Het Betasteunpunt van de Hanzehogeschool is het eerste aanspreekpunt voor scholieren en docenten uit het voortgezet onderwijs (VO) met interesse voor techniek en ict. In het schooljaar 2013-2014

Nadere informatie

DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015

DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015 DOCEER EN LEERSTIJLEN 7 NOVEMBER 2015 Extraversion wil het liefst leren door te praten en op te gaan in zijn omgeving wil het liefst de aandacht naar de buitenwereld laten vloeien, naar objectieve gebeurtenissen

Nadere informatie

energie Natuur & Techniek Bespreek met de kinderen waar in huis allemaal energie voor alleen nadenken over de verschillende soorten energie, maar

energie Natuur & Techniek Bespreek met de kinderen waar in huis allemaal energie voor alleen nadenken over de verschillende soorten energie, maar Natuur & Techniek energie Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Energie In dit thema staat de volgende hogere orde denkvraag centraal: Hoeveel bespaar je met een energiezuinig huis in vergelijking

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Vragen stellen

Handleiding Werkvormen Vragen stellen Handleiding Werkvormen Vragen stellen Inhoud 1. Inleiding 2. Vragen stellen 3. Werkvormen 3.1. Vragenvuurtje 3.2. Geen Ja / Geen Nee 3.3. Doorzagen 3.4. De onbekende weg 1. Inleiding Voor de dialoog is

Nadere informatie

Alles over. Grenzeloos. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Grenzeloos. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs

Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs kennisnet.nl Beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs Op de volgende pagina s treft u het beoordelingsinstrument Digitale Leermiddelen Taalonderwijs. Het instrument is ingedeeld in acht

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Opdracht 4 Stappenplan 4 Logboek 8 Overzicht van taken 9 Langetermijnplanning 10 Overzicht informatiebronnen profielkeuze 13 2 INLEIDING

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie