Astrid Geudens, MDCL Lessius Leuven, 17/09/09

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Astrid Geudens, MDCL Lessius Leuven, 17/09/09"

Transcriptie

1 Betrouwbare diagnostiek van dyslexie bij 16+: knelpunten en illustratie nieuwe perspectieven Astrid Geudens MDCL Lessius Leuven, 17/09/09 Outline 1. Knelpunten diagnostiek 16+ a. procedures op maat b. gericht advies m.b.t. ondersteuning en begeleiding c. lacune op vlak van diagnostisch materiaal 2. Illustratie recente initiatieven a. Interactieve Dyslexietest Amsterdam-Antwerpen b. verantwoord handelen in de jongvolwassenheid 1a. Procedures op maat Procedures op maat van: studenten secundair onderwijs studenten hoger onderwijs werkzoekenden werknemers/gevers Specifieke problematiek en verwachtingen: verwerken van grotere pakketten geen oefening meer van basisvaardigheden bewustzijn van problematiek en vragen over aard van leesen spellingmoeilijkheden aanpassen compensatietechnieken vraag naar onderwijs- en examenfaciliteiten vraag naar begeleiding

2 1a. Procedures op maat Procedures op maat van: studenten secundair onderwijs studenten hoger onderwijs werkzoekenden werknemers/gevers Specifieke problematiek en verwachtingen: attest met het oog op schriftelijke selectieprocedures en bevorderingsexamens bewustzijn van problematiek en vragen over aard van leesen spellingmoeilijkheden hoelees- en spelvaardigheden verbeteren? vraag naar begrip van werkomgeving 1b. Advies met het oog op ondersteuning Procedures op maat van: studenten secundair onderwijs studenten hoger onderwijs werkzoekenden werknemers/gevers Specifieke nood aan diagnostiek gericht op ondersteuning én remediëring: gebaseerd op uitgebreide intake en gedetailleerde functionele analyse hoelees- en spelvaardigheden verbeteren? (bv. leesstrategieën, lezen, spellen) welkecompensatietechnieken toepassen? (bv. ICT, structureren...) hulp bij oriëntatie studiekeuze hoe omgaan met sociaal-emotionele problemen als gevolg van de leerstoornis?... 1c. Diagnostisch materiaal Lacune op vlak van testinstrumentaria nood aan testinstrumentaria met Nederlandse/Vlaamse normering voor 16+ Goede recente initiatieven bv. Gl&schr (Andries & Depessemier, 2009); ATGSN (o.l.v. Ghesquière) Blijvende nood aan: adequate normering voor verschillende onderwijstypes sensitiviteit op itemniveau bij ontwikkelen van items rekening houden met itemspecifieke eigenschappen, vergelijkbaarheid over testen heen etc. (bv. spellen vs. lezen) rekening houden met fakers 6

3 1c. Diagnostisch materiaal Verder rekening houden met specifieke eigenschappen van 16+ met dyslexie: kader Stichting Dyslexie Nederland (2008), Stichting Leesproblemen Vlaanderen maar evalueren van specifieke aspecten met het oog op diagnostiek bij 16+ (bv. didactische resistentie) onderkennende diagnose = basis heterogene groep met uitingsvormenen 7 1c. Diagnostisch materiaal descriptief gerelateerd gerelateerd Moeilijkheden koppeling grafemen fonemen op lexicale en sublexicale niveaus Accuratesse stijgt maar gebrek aan snelheid, vloeiendheid (de Jong & Van der Leij, 2003) met name bij minder frequente items (Booth et al., 1999) Fonologische competentie Fonologische vaardigheden zijn sterk gerelateerd aan succes in lezen en spellen (Vellutino et al., 2004; maar zie ook Castles & Coltheart, 2004). In talen met transparant schrift blijken effecten taak- en leeftijdsgebonden (Geudens, 2006) Orthografische competentie woordspecifieke kennis Variatie in woordspecifieke kennis (Bekebrede et al. 2009) Verschillen over talen heen complexiteit van het schriftsysteem dwingt je beroep te doen op grotere eenheden, bv. in het Engels (Ziegler & Goswami, 2005) 8 Outline 1. Knelpunten diagnostiek 16+ a. procedures op maat b. gericht advies m.b.t. ondersteuning en begeleiding c. lacune op vlak van diagnostisch materiaal 2. Illustratie recente initiatieven a. Interactieve Dyslexietest Amsterdam-Antwerpen b. verantwoord handelen in de jongvolwassenheid 9

4 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA samenwerking o.l.v. Aryan Van der Leij, Universiteit van Amsterdam Aryan van der Leij Judith Bekebrede Truus Schijf Harry Garst Hilde Willems Astrid Geudens Kirsten Schraeyen Vera Janssens Dieter Baeyens Ellen Meersschaert Annelies Aerts Ilse Smits Theo Schijf Truus Schrijf 10 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA samenwerking o.l.v. Aryan Van der Leij, Universiteit van Amsterdam doelgroep 16+ computergestuurd instrumentarium doelstelling drieledig: informatie geven over de ernst van het lees- en/of spelprobleem onderkennen informatie geven die bijdraagt tot begrip van de cognitieve correlaten inzicht geven in relatief sterke en zwakke punten in het beheersingsprofiel bijdrage indicerende diagnose van dyslexie 11 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA snelheidscomponent integreren in stimulus door geflitste aanbieding van items vs. pseudo opdrijven moeilijkheidsgraad in taak die fonologisch bewustzijn meet Nederlands vs. Engels Engelse leen vs. inheemse Nederl. frequentiemanipulatie Moeilijkheden koppeling grafemen fonemen IDAAop lexicale en sublexicale niveaus Accuratesse stijgt maar gebrek aan snelheid, vloeiendheid met name bij minder frequente items IDAA Fonologische competentie Fonologische vaardigheden sterk gerelateerd aan IDAA succes in lezen en spellen In talen met transparant schrift blijken effecten taak- en leeftijdsgebonden IDAA Orthografische competentie woordspecifieke kennis IDAA Variatie in woordspecifieke kennis Verschillen over talen heen complexiteit van het schriftsysteem dwingt je beroep te doen op IDAA grotere eenheden, bv. in het Engels 12

5 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA 5 hoofdtests Flitslezen Geautomatiseerde woordherkenning Geautomatiseerde woordherkenning pseudo Fonologisch decoderen Engelse Geautomatiseerde woordherkenning Woordomkering Fonologisch bewustzijn Opslag Opslag Opslag Opslag Auditieve discriminatie Orthografische competentie Orthografische competentie Orthografische competentie Orthografische competentie Fonologisch Spellen Spellen Spellen Engels a. Recente initiatieven: illustratie IDAA doorgedreven itemselectie Flitslezen pseudo Woordstructuur Prosodische kenmerken Spellingmoeilijkheden Aantal orthografische buren + frequentie flist (F) blindoek (F) ontbijt (G) flist (F) plots branddeur gordijn plots frolk grenddaut fetsijn frolk 15

6 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA Normering Vlaanderen parallel aan Nederland N = 1307; 5e secundair 3 schooltypes ASO 36% TSO 31,4% BSO 32,6% 5 provincies Vlaanderen: Antwerpen 17,5% Oost-Vlaanderen 21,2% Vlaams-Brabant 17,4% Vlaams-Limburg 22,9% West-Vlaanderen 21% Validering Vlaanderen: N=81 met dyslexie; N=52 zonder dyslexie (criteria SDN, 2008) bestaande tests (EMT, Klepel, spelling Depessemier, NRT, SSB, Olson orthografie, WAIS) Test-hertest Vlaanderen: N=72 (ASO, TSO, BSO) 16 2a. Recente initiatieven: illustratie IDAA Voorlopige data betrouwbaarheid IDAA Vlaanderen: IRT Klassiek Test-hertest Flitslezen Engels pseudo Woordomkerings taak Voorlopige data criteriumvaliditeit IDAA Vlaanderen: Sensitiviteit 84.62%, specificiteit 90.12% Flitslezen belangrijkste voorspeller b. Recente initiatieven: gericht advies PWO verantwoord handelen in de jongvolwassenheid LUIK 1: meest werkzame aspecten in kaart brengen m.b.t. ondersteuning en interventie vanuit 3 actoren onderzoek ervaring cliënt ervaring hulpverlener i.s.m. Marc Brysbaert, Annemie Desoete UGent; sig; Vlaamse Vereniging voor Logopedisten

7 2b. Recente initiatieven: gericht advies PWO verantwoord handelen in de jongvolwassenheid LUIK 1: meest werkzame aspecten in kaart brengen m.b.t. ondersteuning en interventie vanuit 3 actoren onderzoek ervaring cliënt ervaring hulpverlener optimaliseren van de diagnostische procedure en kwantitatieve gegevens aanvullen met kwalitatieve 2b. Recente initiatieven: gericht advies PWO: verantwoord handelen in de jongvolwassenheid LUIK 2: ontwikkelen ondersteunings- en remediëringspakket onderzoek ervaring cliënt ervaring hulpverlener ondersteuningspakket op maat van 16+ met dyslexie workshops; sessies op maat; geïndividualiseerd studieplan psycho-educatie; remediëren basisvaardigheden; integratie van compensatiestrategieën in studiemethoden; sociaalemotionele gevolgen van dyslexie in nauw overleg met scholen, doorverwijscentra Outline 1. Knelpunten diagnostiek 16+ a. procedures op maat b. gericht advies m.b.t. ondersteuning en begeleiding c. lacune op vlak van diagnostisch materiaal 2. Illustratie recente initiatieven a. Interactieve Dyslexietest Amsterdam-Antwerpen b. verantwoord handelen in de jongvolwassenheid 21

8 22 Diagnostische procedure Multidisciplinaire setting Intake Onderzoek IDAA en aanvullende tests cognitief vaardigheidsprofiel SWOT analysis (sterktes, zwaktes) Adviesgesprek met jongvolwassene/ouder(s) totaalprofiel Feedback doorverwijscentra, scholen, CLB, diensten studieadvies etc. 23 Diagnostische procedure Multidisciplinaire setting Intake Onderzoek IDAA en aanvullende tests cognitief vaardigheidsprofiel Advies op maat Onderwijs- en examenfaciliteiten Compensatiestrategieën Studiemethode Oriëntatie studiekeuze SWOT analysis (sterktes, zwaktes) Advies remediëring totaalprofiel Adviesgesprek met jongvolwassene/ouder(s) Ondersteunings- en Feedback remediëringspakket op maat doorverwijscentra, scholen, CLB, Workshops, individuele sessies diensten studieadvies etc. Geïndividualiseerd studieplan 24

9 Bedankt voor uw aandacht Contact: 25 Met medewerking van MDCL o.l.v. dr. Astrid Geudens Annelies Aerts dr. Dieter Baeyens Vera Janssens Ellen Meersschaert Ilse Smits Kirsten Schraeyen UvA: o.l.v. prof. dr. Aryan van der Leij drs. Judith Bekebrede Harry Garst dr. Truus Schijf Hilde Willems Muiswerk Theo Schijf (Muiswerk) dr. Truus Schijf 26

Dyslexie: onderbenutting van talent in MBO en HO? Prof. Dr. Aryan van der Leij

Dyslexie: onderbenutting van talent in MBO en HO? Prof. Dr. Aryan van der Leij Dyslexie: onderbenutting van talent in MBO en HO? Prof. Dr. Aryan van der Leij Wat is dyslexie? Hoe diagnostiseer je dyslexie? Kan dyslexie zich pas laat manifesteren? Voortraject: vmbo, havo, vwo Welke

Nadere informatie

Handleiding IDAA 2014

Handleiding IDAA 2014 Handleiding IDAA 2014 Research Institute Child Development and Education Universiteit van Amsterdam Expertisecentrum Code (Communicatie, Ontwikkeling, Dienstverlening en Expertise) van Lessius Antwerpen,

Nadere informatie

EFFECTIEF BEHANDELEN EN BEGELEIDEN VAN KINDEREN EN JONGEREN MET DYSLEXIE: 1+1 IS MEER

EFFECTIEF BEHANDELEN EN BEGELEIDEN VAN KINDEREN EN JONGEREN MET DYSLEXIE: 1+1 IS MEER EFFECTIEF BEHANDELEN EN BEGELEIDEN VAN KINDEREN EN JONGEREN MET DYSLEXIE: 1+1 IS MEER Astrid Geudens i.s.m. Ellen Meersschaert, Eline Van Kerckhove, & Jolien De Brauwer Lezing naar aanleiding van het Jubileumcongres

Nadere informatie

Handleiding IDAA-mbo. Research Institute Child Development and Education Universiteit van Amsterdam. Muiswerk Educatief

Handleiding IDAA-mbo. Research Institute Child Development and Education Universiteit van Amsterdam. Muiswerk Educatief Handleiding IDAA-mbo Research Institute Child Development and Education Universiteit van Amsterdam & Muiswerk Educatief Bekebrede, J. I., Van der Leij, A., Schijf, G. M., Garst, H., Geudens, A., Schraeyen,

Nadere informatie

DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA

DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA Eline Van Kerckhove PROJECTTEAM Jolien De Brauwer Ellen Meersschaert Annelies Aerts Eline Van Kerckhove

Nadere informatie

DE MEERWAARDE VAN EEN TOTAALPROFIEL IN DE HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK VAN DYSLEXIE

DE MEERWAARDE VAN EEN TOTAALPROFIEL IN DE HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK VAN DYSLEXIE DE MEERWAARDE VAN EEN TOTAALPROFIEL IN DE HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK VAN DYSLEXIE TOL-congres Brugge, 30 september 2011 www.codelessius.eu UITGANGSPUNT Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt

Nadere informatie

Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie:

Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie: Annelies Aerts ab, Jolien De Brauwer ab, Ellen Meersschaert ac, Vera Janssens b en Astrid Geudens a Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie: Een verkennend beeld

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE

JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE Moeilijkheden en tips voor aanpak Voorwoord In deze folder willen we jongeren en volwassenen met dyslexie informatie geven over dyslexie. We bieden ook een antwoord

Nadere informatie

1. Inhoudelijke kadering van casus Kaat. a. Van diagnose tot advies

1. Inhoudelijke kadering van casus Kaat. a. Van diagnose tot advies Dyslexie in het secundair onderwijs: Van diagnose tot begeleiding. Een case-study. Annelies Aerts, Charlotte Mostaert, Ellen Meersschaert, Vera Janssens, Maaike Loncke & Astrid Geudens De cel leerstoornissen

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 1

Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 Flitsend Spellen en Lezen 1 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden, om te beginnen bij de klanklettercombinaties. Doelgroep Flitsend

Nadere informatie

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen?

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Dr. Maaike Vandermosten Prof. Dr. Pol Ghesquière Prof. Dr. Jan Wouters Dyslexia Collaboration KU Leuven (DYSCO) OVERZICHT 1.

Nadere informatie

Dyslexie en dyscalculie in het hoger secundair onderwijs

Dyslexie en dyscalculie in het hoger secundair onderwijs Dyslexie en dyscalculie in het hoger secundair onderwijs Prof. dr. Wim Tops (Rijksuniversiteit Groningen) Dr. Frauke De Weerdt (IVV Sint-Vincentius Gent) Overzicht deel I 1. Definities dyslexie en dyscalculie

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

Format Leerlingdossier Dyslexie

Format Leerlingdossier Dyslexie Format Leerlingdossier Dyslexie Aanmeldformulier in te vullen door de school voor dyslexieonderzoek Gelieve een complete uitdraai van het Leerlingvolgsysteem,de AVI-gegevens, eventuele entreetoetsen, het

Nadere informatie

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS:

ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: ALS LEREN LEZEN NIET VANZELFSPREKEND IS: De rol van woordspecifieke kennis in didactiek en interventie Astrid Geudens 5 juni 2014, VUB, Brussel DE WEG NAAR GEAUTOMATISEERD LEZEN Begrijpend lezen Voorwaarde

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

Het trainen van leesvloeiendheid. Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen

Het trainen van leesvloeiendheid. Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen Het trainen van leesvloeiendheid Patrick Snellings, Universiteit van Amsterdam, Rudolf Berlin Center voor leerproblemen D. (8 jaar) Ik ga het niet doen, want ik kan het toch niet H. (7 jaar) Ben ik al

Nadere informatie

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren

Nadere informatie

DIAGNOSTISCH PROTOCOL VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE

DIAGNOSTISCH PROTOCOL VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE DIAGNOSTISCH PROTOCOL VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE Wim Tops Nationale Dyslexie Conferentie INHOUD Inleiding Nieuwe studie van Callens, Tops, & Brysbaert (2012) Beknopt diagnostisch protocol van Tops,

Nadere informatie

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Actuele cognitieve theorieën over dyslexie Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren lezen en/of spellen = leerstoornis Manifesteert specifiek

Nadere informatie

vormingsaanbod 2013-2014

vormingsaanbod 2013-2014 vormingsaanbod 2013-2014 Lezen, spellen en dyslexie Rekenen en dyscalculie ADHD en ASS Taalontwikkeling en dysfasie Meertaligheid en taalbeleid Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid en Welzijn van

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.62578 File ID Filename Version uvapub:62578 Belangrijke begrippen final SOURCE

Nadere informatie

Het ABC van de leerstoornissen

Het ABC van de leerstoornissen Het ABC van de leerstoornissen 23 oktober 2012 K.A. Redingenhof Leuven Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud Leerstoornissen, dyslexie, dyscalculie een beknopt overzicht

Nadere informatie

Flitsend Spellen en Lezen 3

Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 Flitsend Spellen en Lezen 3 is gericht op het geven van ondersteuning bij het leren van Nederlandse woorden. Het programma heet Flitsend spellen en Lezen omdat veelvuldig gebruik

Nadere informatie

DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID

DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID 18-01-2012 DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID Marlou Janssen GZ-psycholoog, kinder- en jeugdpsycholoog, orthopedagoog DYSLEXIE IN COMBINATIE MET (HOOG)BEGAAFDHEID EEN ZOEKTOCHT NAAR SIGNALEN EN PROTECTIEVE

Nadere informatie

Onderwijs & Onderzoek. Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos)

Onderwijs & Onderzoek. Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos) Onderwijs & Onderzoek Annemie Spooren (PXL) Greet De Beuckeleer (Pulderbos) Onderwijs & Onderzoek Wat hebben we gedaan? Wat betekent dit voor werkveld? Waar het begon nood aan Kennis en competenties voor

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie mbo

Studiesucces met dyslexie mbo Studiesucces met dyslexie mbo Karin Lukassen, APS Marga Kemper, Cinop Oktober 2012 Wat is dyslexie? Wat is dyslexie? Definitie en kenmerken Vaardigheidsniveau Criterium van de didactische resistentie Criterium

Nadere informatie

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Situatieschets PDDB: vergoeding van behandeling enkelvoudige dyslexie Enkelvoudig: bij het kind

Nadere informatie

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3:

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: In het Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 3, kortweg PLD 3, wordt in het hoofdstuk Signaleren een

Nadere informatie

Lees Interventie Programma

Lees Interventie Programma Lees Interventie Programma BROCHURE Giralis, partners in onderwijs Locatie Ede Argonstraat 30 6718 WT EDE telefoon (0318) 619 049 fax (0318) 651 123 mail: bestellingen@giralis.nl website: www.remediering.nl

Nadere informatie

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Samenvatting Leren lezen is een proces dat zich voor de meeste kinderen volgens een vast patroon over

Nadere informatie

Dyslexie. Beatrijs Brand

Dyslexie. Beatrijs Brand Dyslexie Beatrijs Brand Hoe lezen wij? T s errassend oeveel ekst r emist an orden Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de lttres in een wrood saatn (c)

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

Aangepaste studietrajecten

Aangepaste studietrajecten Aangepaste studietrajecten 4. Groeiend aantal studenten met functiebeperkingen Hoe hierop anticiperen? Samenwerkingsverband 'Cursief' Steeds meer studenten met een functiebeperking wagen hun kans in het

Nadere informatie

Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs

Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs 1. Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs Pol Ghesquière 1 1.1 Inleiding In deze tekst presenteert het Netwerk

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012 Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo Bert de Vos Marga Kemper - b.devos@aps.nl - mkemper@cinop.nl Juni 2012 Vraag bij binnenkomst Wat zie je in de klas, waarbij je denkt: dit zou door dyslexie

Nadere informatie

PROTOCOL LEESPROBLEMEN EN DYSLEXIE VOOR GROEP 4 LEERLINGRAPPORT GROEP 4. Leerlingrapport 1/7

PROTOCOL LEESPROBLEMEN EN DYSLEXIE VOOR GROEP 4 LEERLINGRAPPORT GROEP 4. Leerlingrapport 1/7 Leerlingrapport Groep 4 Naam: Groep: Geboortedatum: 1/7 Groep 4 Vaardigheid Toetsen MM 1* (okt/nov) MM 2* (jan/feb) MM 3* (apr) MM 4* (mei/jun) Technisch (letterniveau) Technisch (woordniveau) Technisch

Nadere informatie

Woord vooraf 11. 1.1 Directe systeemmethodiek vanaf 1986 19 1.2 DSM in recente leesmethodes 20

Woord vooraf 11. 1.1 Directe systeemmethodiek vanaf 1986 19 1.2 DSM in recente leesmethodes 20 Inhoud Woord vooraf 11 Inleiding 13 1. Belang van het aanvankelijk lezen 13 2. DSM-wending in leesmethodiek 13 2.1 Globale of directe aanpak? 13 2.2 DSM: vernieuwing in continuïteit 14 3. Overzicht 15

Nadere informatie

Diagnostiek en indicatiestelling van dyslexie en dyslexiebehandeling

Diagnostiek en indicatiestelling van dyslexie en dyslexiebehandeling Diagnostiek en indicatiestelling van dyslexie en dyslexiebehandeling Stichting Dyslexie Nederland (SDN) Om voor verzekeringsvergoeding in aanmerking te komen, moet - per 1 januari 2009 - de indicatiestelling

Nadere informatie

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink

Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014. Evy Visch-Brink Comprehensive Aphasia Test (CAT) CAT workshop juni 2014 Evy Visch-Brink Dutch version CAT Comprehensive Aphasia Test, 2004 Kate Swinburn, Gillian Porter, David Howard CAT-NL, 2014 Evy Visch-Brink, Dorien

Nadere informatie

Weak Reader, Weak Speller or Both: What Underliying Skills Predict Reading and Spelling Best in Seventh Grade?

Weak Reader, Weak Speller or Both: What Underliying Skills Predict Reading and Spelling Best in Seventh Grade? Weak Reader, Weak Speller or Both: What Underliying Skills Predict Reading and Spelling Best in Seventh Grade? Masterscriptie Orthopedagogiek Naam student: Mirjam de Jong Datum: januari 2012 Begeleiders:

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 4 expertisecentrum nederlands 4 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Peter F. de Jong Brussel, Juni 2014 Overzicht Belang van kennis over oorzaken Belangrijkste oorzaken Enkele

Nadere informatie

Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs

Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs Ariane Cuenen Kris Brijs Tom Brijs Karin van Vlierden Stijn Daniëls Overzicht 1. Inleiding Programma

Nadere informatie

inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie...

inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie... inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie... 19 1.1. Historiek vóór 1860... 20 1.2. Broca, Wernicke en Lichtheim

Nadere informatie

Historiek Basiseducatie

Historiek Basiseducatie Overzicht workshop 1. Werking Open-School / Centrum voor Basiseducatie 2.Laaggeletterdheid 3. Hoe doorverwijzen / ermee rekening houden in de eigen praktijk? 4. Eenvoudig taalgebruik Historiek Basiseducatie

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Periode: Toetsen: Bij uitslag: Inzetten op: Materialen/ methode: Hele jaar kleutersignaleringslijst Kleuterplein Zorgen om leesmotivatie. november gr. 2 gr. 2 gr.2 gr.2 Geletterdheid (hierin

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra

Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra Early Grade Learning: The Role of Teacher-Child Interaction and Tutor- Assisted Intervention A.H. Zijlstra In het promotie onderzoek van Haytske Zijlstra is de effectieve implementatie van een preventieve

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 6 van 19 augustus

Nadere informatie

De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie. Eva Staels

De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie. Eva Staels De rol van orthografisch leren en seriële orde verwerking bij dyslexie Eva Staels 1 Verklarende theorieën Specificiteitsparadox Specifiek Algemeen Pag. 2 Verklarende theorieën Specifiek Achterliggend defect

Nadere informatie

Naar herziening van het dyslexie typerende profiel. Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam

Naar herziening van het dyslexie typerende profiel. Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam Naar herziening van het dyslexie typerende profiel Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam Het huidige dyslexie typerende profiel (DTP) Argumenten voor het gebruik van het DTP Wisseling van perspectief

Nadere informatie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie 1 Screening en gezondheidsbeleid Voorkomen is altijd beter dan genezen? Leuven, 24 april 2015 Prof. Dr. Joost Weyler Epidemiologie en Sociale Geneeskunde Screening en preventie Schema 2 Screening en preventie

Nadere informatie

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams

Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Anneke Smits Tom Braams Connect in de groep? Achtergronden Connect Hoe moet dat in de groep? Drs. Sonja Hotho-Toppers, Seminarium voor Orthopedagogiek Drs. Herman Hotho, remedial teacher o.b.s. De Elsweiden Anneke Smits Tom Braams

Nadere informatie

Schoolbrochure. Adres. Schillebeekstraat 20 A 9500 Geraardsbergen 054/41.25.41 054/42.22.58 bsbo.geraardsbergen@g-o.be www.de-drempel.

Schoolbrochure. Adres. Schillebeekstraat 20 A 9500 Geraardsbergen 054/41.25.41 054/42.22.58 bsbo.geraardsbergen@g-o.be www.de-drempel. Schoolbrochure Adres Telefoon Fax E-mail Website Schillebeekstraat 20 A 9500 Geraardsbergen 054/41.25.41 054/42.22.58 bsbo.geraardsbergen@g-o.be www.de-drempel.be Een verhaal... Mijn verhaal De laatste

Nadere informatie

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven 1. Referentie Referentie Duqué, H. (1998). Zittenblijven en schoolse vertraging in het Vlaams onderwijs. Een kwantitatieve analyse 1996-1997. Onuitgegeven onderzoeksrapport, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap,

Nadere informatie

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten dhr. Arne Oosthuyse projectcoördinator Voka - Kamer van Koophandel O-Vl. VON-sessie: Allochtoon ondernemerschap in Vlaanderen Donderdag 9 juni 2011 Huis van

Nadere informatie

Ijkingstoets voor toekomstige

Ijkingstoets voor toekomstige Ijkingstoets voor toekomstige wetenschapsstudenten Carolien Van Soom Lerarendag Faculteit Wetenschappen 7 mei 2014 Ijkingstoets voor toekomstige wetenschapsstudenten 1. Achtergrond 2. Opzet ijkingstoets

Nadere informatie

Dyscalculie een werkwoord

Dyscalculie een werkwoord Dyscalculie een werkwoord Annemie Desoete 1.03.2010 Ugent, Arteveldehogeschool & Sig Inhoud lezing Inleiding : DC, hoe vaak? Begrippen/ oorzaken Varianten DC - angst : STICORDI Conclusies 3 perspectieven

Nadere informatie

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Actualiteit Inleiding Actualiteit doorverwijzing naar zorg Vanaf 2009 kosten vergoed door

Nadere informatie

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Aan het werk voor studenten met dyslexie Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Hoe kunnen we werken aan goede begeleiding tijdens de

Nadere informatie

TOELICHTING OUDERS BIJ DE DYSLEXIERAPPORTAGE

TOELICHTING OUDERS BIJ DE DYSLEXIERAPPORTAGE TOELICHTING OUDERS BIJ DE DYSLEXIERAPPORTAGE In het dyslexierapport worden een aantal afkortingen en begrippen gebruikt die nadere uitleg behoeven. In de lijst die volgt worden deze in het kort uitgelegd.

Nadere informatie

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet.

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet. Vraag In de aanloop naar volgend schooljaar krijgen we heel wat vragen rond de type 7 taal-spraak groep. Onder andere over welke 'termen' ok of niet ok zijn ifv opmaak gemotiveerd verslag / verslag. Ik

Nadere informatie

Dyslexie en Engels als tweede taal

Dyslexie en Engels als tweede taal Dyslexie en Engels als tweede taal De rol van ervaring bij het lezen van Engelse woorden Lieke Koelen en Saskia Visser Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie Januari 2010 Samenvatting Uit recent

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie

Kenmerken van een effectieve

Kenmerken van een effectieve 26/08/2013 Kenmerken van een effectieve behandeling van leerstoornissen Christel Van Vreckem Arteveldehogeschool, Opleiding Logopedie en Audiologie, Gent + EXPLO TOL- 4 oktober 2013 Effectieve therapie

Nadere informatie

Automatisering van het lezen op woordniveau

Automatisering van het lezen op woordniveau Protocol Leesproblemen en Dyslexie toetskalender voor groep 3 expertisecentrum nederlands 3 algemene toelichting Momenteel werkt het Expertisecentrum Nederlands aan een herziening van de Protocollen Leesproblemen

Nadere informatie

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek Beleid diagnostiek dyslexie 2012/2014 Beleidsdocument ten aanzien van dyslexieonderzoek binnen de samenwerkingsverbanden Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg en de Duin- & Bollenstreek. Het beleid geldt tot de

Nadere informatie

Tot stand komen IMO. Overzicht. Waarom extern rendement meten? Extern rendement? Toetsingkader HBO5-opleidingen

Tot stand komen IMO. Overzicht. Waarom extern rendement meten? Extern rendement? Toetsingkader HBO5-opleidingen Tot stand komen IMO IMO Instrumentarium voor het Meten van Outcomes Universiteit Antwerpen: interdisciplinair project Master Opleidings- en Onderwijswetenschappen Op vraag van stuurgroep volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 6 februari 2002. Lieven Coppens

Nieuwsbrief leren. leren en studeren op de basisschool. nummer 6 februari 2002. Lieven Coppens Nieuwsbrief leren leren en studeren op de basisschool nummer 6 februari 2002 Lieven Coppens Wil je deze nieuwsbrief ook ontvangen? Dat kan. Stuur een email naar lieven.coppens@pi.be met daarin jouw emailadres

Nadere informatie

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Primair en speciaal onderwijs Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Indicatiestelling taal- en spraakproblematiek Voor 4 tot 10 jarigen Digitale verwerking, makkelijk in gebruik Geen vertaalde,

Nadere informatie

De zin van onzinwoorden het gebruik van pseudowoorden bij de signalering, de diagnostiek en de behandeling van dyslexie

De zin van onzinwoorden het gebruik van pseudowoorden bij de signalering, de diagnostiek en de behandeling van dyslexie De zin van onzinwoorden het gebruik van pseudowoorden bij de signalering, de diagnostiek en de behandeling van dyslexie Tom Braams Tijdschrift voor Remedial Teaching, 2002/2, 5-9 Sinds in 1994 de Klepel

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN Hoger onderwijs Werkstudenten Onder

Nadere informatie

De huid en het brein. Multidisciplinaire expertise bij ontwikkeling, leren en gedrag van kinderen en jongeren met neurofibromatose type 1

De huid en het brein. Multidisciplinaire expertise bij ontwikkeling, leren en gedrag van kinderen en jongeren met neurofibromatose type 1 De huid en het brein Multidisciplinaire expertise bij ontwikkeling, leren en gedrag van kinderen en jongeren met neurofibromatose type 1 Het Centrum voor Neurologische Leer- en ontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

Leren lezen klinkt als muziek in de oren? Een onderzoek naar overeenkomende processen in het werkgeheugen voor klankwaarneming in muziek en spraak

Leren lezen klinkt als muziek in de oren? Een onderzoek naar overeenkomende processen in het werkgeheugen voor klankwaarneming in muziek en spraak Leren lezen klinkt als muziek in de oren? Een onderzoek naar overeenkomende processen in het werkgeheugen voor klankwaarneming in muziek en spraak Linda Slaats Anr 238027 Bachelorscriptie Communicatie-

Nadere informatie

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 in West-Vlaanderen dr. Marie Van Looveren sociaaleconomisch beleid, WES Jongeren uit het gewone secundair onderwijs kunnen na de eerste graad kiezen voor één van de volgende

Nadere informatie

Ook een rivier begint met de eerste druppel

Ook een rivier begint met de eerste druppel Ook een rivier begint met de eerste druppel Update Afstemmingsdocument Ernstige lees- en/of spellingproblemen en/of dyslexie Onderwijs aan leerlingen van 4 tot 18 jaar op Walcheren juni 2011 Inleiding

Nadere informatie

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding?

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding? Wat is GON-begeleiding? GON: Geïntegreerd Onderwijs. Geïntegreerd onderwijs is een samenwerkingsverband tussen het gewoon- en het buitengewoon onderwijs. De GON-begeleider biedt extra ondersteuning aan

Nadere informatie

Handelingsgericht diagnosticeren 1

Handelingsgericht diagnosticeren 1 Handelingsgericht diagnosticeren 1 Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) is een kwaliteitskader met een geheel van uitgangspunten en fasen. Pameijer en van Beukering vullen het in met relevante inzichten

Nadere informatie

Gegevens thuissituatie Hoe is de gezinssamenstelling?

Gegevens thuissituatie Hoe is de gezinssamenstelling? Deel I: Ouderformulier Deze vragenlijst bestaat uit twee delen. Een deel vult u als ouder in, het tweede deel is bestemd voor school. Heeft u vragen? Neemt u dan gerust contact met ons op. Alvast hartelijk

Nadere informatie

Het Communicatie Identiteitsbewijs: ComID. en de ComID app

Het Communicatie Identiteitsbewijs: ComID. en de ComID app Het Communicatie Identiteitsbewijs: ComID en de ComID app 10 juni 2014 Autismeweek 2014 Kentalis: onderzoek en behandeling bij communicatieproblemen 2 Doelgroep Jongeren met een Autisme Spectrumstoornis

Nadere informatie

Cognitieve Revalidatie. Dr S. Rasquin 17 september 2015

Cognitieve Revalidatie. Dr S. Rasquin 17 september 2015 Cognitieve Revalidatie Dr S. Rasquin 17 september 2015 Definitie Cognitieve Revalidatie CR can apply to any intervention strategy or technique which intends to enable clients or patients and their families

Nadere informatie

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29

Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos. 2 Stappen bij het opstellen van een behandelplan 29 Inhoud Inleiding 15 Deel 1 Gebruik van het computerprogramma Behandeldoelen tos 1 Het computerprogramma 23 1.1 Inleiding 23 1.2 Doel van het computerprogramma Behandeldoelen tos 23 1.3 Doelgroep en gebruikers

Nadere informatie

Een doelgericht en efficiënt handelingsplan bevat wenselijk de volgende onderdelen:

Een doelgericht en efficiënt handelingsplan bevat wenselijk de volgende onderdelen: HULPMIDDEL WERKEN MET EEN HANDELINGSPLAN Een mogelijke manier om de planmatige aanpak op school efficiënt te organiseren is het werken met een handelingsplan. Dat beschrijft de concrete aanpak en de interventies

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier Dyslexie

Aanmeldingsformulier Dyslexie Aanmeldingsformulier Dyslexie Van Graafeiland Psychologie/Dyslexiekliniek Beukenlaan 4-i 2612 VC DELFT De Korf 53 2924 AH KRIMPEN AAN DEN IJSSEL Tjeerd Kuipersstraat 29 2662 GM BERGSCHENHOEK Telefoonnummer:

Nadere informatie

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden Maatschappelijk werk Specialisatie Audiologie Inhoud Wat is maatschappelijk werk Doelstelling maatschappelijk werk Kennis maatschappelijk werk Specialisatie Werkwijze maatschappelijk werk Welke technieken

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders

GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders BSBO Wilgenduin GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders Inhoud p 1 Wie zijn wij? 3 2 Wat betekent GON? 4 3 Wie komt in aanmerking voor GON-begeleiding? 4 4 Aan welke voorwaarden moet je voldoen

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool

Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool Samenvatting Doel van het onderzoek is om in groep 7 bij leerlingen die problemen hebben met lezen en/of spellen maar die wat dat betreft

Nadere informatie

Spellingvaardigheid van brugklassers

Spellingvaardigheid van brugklassers Spellingvaardigheid van brugklassers Truus Schijf, Aryan van der Leij, Ans van Berkel, Judith Bekebrede & Bonne Zijlstra In het maatschappelijke verkeer worden aan de spelling meestal hoge eisen gesteld.

Nadere informatie

Het proces van staatshervorming bestuurskundig geanalyseerd

Het proces van staatshervorming bestuurskundig geanalyseerd Het proces van staatshervorming bestuurskundig geanalyseerd SBOV-studiedag Brussel, 6 oktober 2009 Dieter Vanhee 1 Onderzoeksproject 2 Situering 13/06/04 10/06/07 14/07/08 16/02/09 1 2 3 4 5 6 08/10/08

Nadere informatie

Lezen zoals je praat

Lezen zoals je praat Lezen zoals je praat Een effectiviteitsonderzoek naar de methode Sleeplezen in het speciaal basisonderwijs Groningen, augustus 2008 Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Gedrags- en Maatschappijwetenschappen

Nadere informatie

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8 onderwijs en zorgarrrangement op De Wilgen uitgevoerd door meetinstrumenten Zorgniveau 1 = basisarrangenment Zorgniveau 1 Leerkracht Methodegebonden Gestructureerde stimulering van beginnende geletterdheid

Nadere informatie

Qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq

Qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Wat is de werkzaamheid en effectiviteit wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui

Nadere informatie

Dyscalculie een diagnose alleen maar zinvol om leerlingen te helpen

Dyscalculie een diagnose alleen maar zinvol om leerlingen te helpen Dyscalculie een diagnose alleen maar zinvol om leerlingen te helpen Annemie Desoete 2.12.2010 Ugent, Arteveldehogeschool & Sig Inhoud lezing Inleiding : DC, hoe vaak? Begrippen/ oorzaken Varianten DC -

Nadere informatie