EFFECT VAN OVERGEWICHT OP HET METABOLISME? METABOLISME WAT IS HET EFFECT VAN OVERGEWICHT EN DIEETINTERVENTIES OP HET METABOLISME?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EFFECT VAN OVERGEWICHT OP HET METABOLISME? METABOLISME WAT IS HET EFFECT VAN OVERGEWICHT EN DIEETINTERVENTIES OP HET METABOLISME?"

Transcriptie

1 METABOLISME WAT IS HET EFFECT VAN OVERGEWICHT EN DIEETINTERVENTIES OP HET METABOLISME? EFFECT VAN OVERGEWICHT OP HET METABOLISME? Normale situatie Situatie bij overgewicht Lisbeth Mathus-Vliegen Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam EFFECT VAN OVERGEWICHT OP HET METABOLISME? Normale situatie Situatie bij overgewicht ENERGIE HUISHOUDING

2 ENERGIE HUISHOUDING Inname Tractus digestivus ENERGIE LEVERANCIERS Zetmeel Vet Voedsel alcohol eiwitten koolhydraten vetten energiedichtheid schatten energie-inhoud smakelijkheid opname maagdarmstelsel Hongergevoel Verzadigingsgevoel Stress Transport Bloed/ Lymfe Glucose Chylomicronen Opslag Lever Spier Vetweefsel Glycogeen Glycogeen Vet Transport Bloed Glucose FFA Gebruik Weefsels CO 2 en H 2 O, energie CO 2 en H 2 O, energie McDONALDs EN VERANTWOORDE ALTERNATIEVEN VOOR HET HAPPY MEAL Horde 1 McKibbeling (165 kcal) Chicken Nuggets (179 kcal) Hamburger (245 kcal) Cheeseburger (304 kcal) Horde 2 Frietjes (239 kcal) Snoeptomaatjes (8 kcal) Horde 3 Spa (0 kcal) Melk (155 kcal) Innocent smoothie (104 kcal) (Sinas)appelsap (112/124 kcal) Frisdrank (110 kcal) Horde 4 Snoeptomaatjes (8 kcal) Vers fruit (34 kcal) Danoontje (74 kcal) In theorie naar huis met 181 kcal en moefspeeltje ENERGIE HUISHOUDING Basale/ruststofwisseling ± 60-75% RMR/REE leeftijd; geslacht; schildklierfunctie; eiwit turnover; lichaamsoppervlak; vetvrije massa Lichamelijke activiteiten ± 15-30% non-ree Thermogenese obligaat ± 7-13% TEF/DIT * bewerken voedsel eiwit ± 20% (energiebalans, koolhydraten ± 8% voedselsamenstelling) oxydatie ± 5% glycogenese ± 12% lipogenese ± 23% vet ± 5-10% * thermogene factoren: roken koffie kou stress Thermogenese facultatief insuline sympathisch zenuwstelsel (RMR TEF SPA)

3 ENERGIE HUISHOUDING ENERGIE ENERGIE = ENERGIE Organen Spieren Vetweefsel Centraal zenuwstelsel Lichaamsgewicht < 6% 40% 21% BMR 58% 22% <5% 25% TEE Thermogenese met 15% door 20 sigaretten/dag met 5% door elke 2 uur 100 mg cafeïne (kopje koffie mg cafeïne) UPTAKES OF OXYGEN AND SUBSTRATES BY THE LEGS DURING PROLONGED EXERCISE % Oxygen uptake mmol/min Rest 40 min 90 min 180 min 240 min oxidation of non-bloodborne fuels (muscle glycogen/lipids) oxidation of FFA oxidation of glucose Ahlberg et al., J Clin Invest 1974;53: ENERGIE HUISHOUDING * glycogeen * reserve vet * hormonen - insuline - progesteron - catecholamines * autonome zenuwstelsel RESERVES IN VOLWASSENE Weefsel (kg) Glucose / Mobiliseerbaar Glycogeen eiwit G kj G kj Bloed (10) Lever (1) Darmen (1) Hersenen (1,4) Huid, longen, milt (4) Spier (30) Vetweefsel (15) Triglyceriden G kj Totaal

4 KOOLHYDRATEN g/kg totaal g Spier glycogeen Lever glycogeen Glucose in bloed en ECV 0,8 17 Totaal koolhydraatgehalte 370 lichaam EFFECT VAN OVERGEWICHT OP HET METABOLISME? Normale situatie Situatie bij overgewicht ENERGIE - ENERGIE / = ENERGIE Behoefte aan koolhydraten/d door van koolhydraten afhankelijke organen Centraal zenuwstelsel g Niermerg, beenmerg, leucocyten en erythrocyten g Aanpassing door gluconeogenese / vetoxidatie Minimale noodzakelijke intake 60 g/d ENERGIE HUISHOUDING Basale/ruststofwisseling ± 60-75% RMR/REE leeftijd; geslacht; schildklier; eiwit turnover; lichaamsoppervlak; vetvrije massa hoog Lichamelijke activiteiten ± 15-30% non-ree hoog / laag Thermogenese obligaat ± 7-13% TEF/DIT * bewerken voedsel eiwit ± 20% (energiebalans, koolhydraten ± 8% voedselsamenstelling) oxydatie ± 5% glycogenese ± 12% lipogenese ± 23% vet ± 5-10% * thermogene factoren: roken koffie kou stress Thermogenese facultatief glucose en mlt: 75 kcal lager insuline sympathisch zenuwstelsel (RMR TEF SPA) THE OBESITY WEB Osteoarthritis Joint pain Anxiety Psychological impact Depression Hypertension Increased Body Weight Sleep apnoea Breathlessness CENTRAL OBESITY Insulin Resistance Dyslipidaemia Prostate Cancer Hirsutism é Testosterone Sex Hyperinsulinaemia Diabetes (NIDDM) Hormone Imbalance Breast Cancer é Oestrogen ê SHBG Atherosclerosis Infertility P.C.O.S. Endometrial Cancer

5 PATHOPHYSIOLOGY OF DIABESITY Coexistence of type 2 diabetes and obesity Bailey BMJ 2011, 342: d1996 Wereldwijd 285 miljoen mensen met diabetes, in miljoen > 90% type 2 diabetes en hiervan > 90% overgewicht/obesitas en <50% met HbA1c < 7% REMMING Lipolyse van vetweefsel Lever gluconeogenese Proteolyse, met name in perifere weefsels Nier gluconeogenese INSULINE STIMULATIE Perifere glucose opname, met name in spier Eiwit synthese Triglyceriden opname gemedieerd door lipoproteine lipase REMMING Lipolyse van vetweefsel Lever gluconeogenese Proteolyse, met name in perifere weefsels Nier gluconeogenese INSULINE STIMULATIE Perifere glucose opname, met name in spier Eiwit synthese Triglyceriden opname gemedieerd door lipoproteine lipase INSULINE RESISTENTIE Lever: geen onderdrukking van de endogene glucose productie: verhoogde nuchtere glucose Spiercel: verminderd glucose transport voor oxidatie en glycogeensynthese: verhoogd glucose Vetcel: geen remming lipolyse: verhoogde FFA en glycerol EFFECT VAN DIEETINTERVENTIES OP HET METABOLISME?

6 ENERGIEDYSBALANS DIËTEN Diëten samengesteld uit conventionele producten met een vaste energetische waarde ( kcal voor mannen en kcal voor vrouwen) Diëten samengesteld uit conventionele producten met een individueel bepaald energie tekort (volgens de WHO formule) 500 kcal tekort bij BMI < 35 kg/m 2 : 0,5 kg/wk of 10% in 6 mnd kcal tekort bij BMI 35 kg/m 2 : 0,5-1,0 kg/wk of 10% in 6 mnd Diëten samengesteld uit conventionele producten met gedeeltelijke maaltijdvervanging Diëten met complete maaltijdvervanging zoals LCDs (low calorie diets, kcal) of VLCDs (very low calorie diets, kcal) LEVEL 1 EVIDENCE-BASED CONCLUSIES Een energiebeperking van 600 kcal reduceert het gewicht met 5 kg (3,5/7,0) in een jaar bij mensen (M & V) met een BMI van kg/m 2 Anderson 2001; Avenell 2004; NICE 2006 Als een energiebeperkte voeding wordt volgehouden kan een gewichtsreductie van 3,5 kg gehandhaafd worden over een periode van 4-5 jaar Anderson 2001; Avenell 2004 SHORT-TERM INTERVENTIONS CALORIE RESTRICTION Meta-analysis of 24 weeks of intervention Weight loss % of initial body weight 21.3 (20.1/22.5) VLCD + MR < 800 kcal LCD kcal/d 11.4 (8.9/13.1) Energy-restricted diet 1500 kcal/d 8.5 (4.9/12.1) Intensity of treatment (consultation of physician, visit to clinic, duration of consultation) and energy intake are more decisive in treatment outcome than body weight at the start and duration of therapy Anderson et al., Adv Ther 2004;21:61-75

7 LEVEL 1 EVIDENCE-BASED CONCLUSIES Een energiebeperking van 600 kcal reduceert het gewicht met 5 kg (3,5/7,0) in een jaar bij mensen (M & V) met een BMI van kg/m 2 Anderson 2001; Avenell 2004; NICE 2006 Als een energiebeperkte voeding wordt volgehouden kan een gewichtsreductie van 3,5 kg gehandhaafd worden over een periode van 4-5 jaar Anderson 2001; Avenell 2004 VLCD diëten resulteren in een groter gewichtsverlies, maar de uitval na 1 jaar is 50% vergeleken met 20-30% op een normaal energiebeperkt dieet Anderson 2001; Avenell 2004; Dansinger 2005 Voor de uitkomst is het aantal consultaties bepalend en van groter belang dan de duur van de behandeling of het lichaamsgewicht bij de start Lantz 2003; Anderson 2004; Dansinger 2005; Sacks 2009 ENERGIE HUISHOUDING Basale/ruststofwisseling ± 60-75% RMR/REE leeftijd; geslacht; schildklier; eiwit turnover; lichaamsoppervlak; vetvrije massa hoog lager Lichamelijke activiteiten ± 15-30% non-ree hoog/laag lager Thermogenese obligaat ± 7-13% TEF/DIT * bewerken voedsel eiwit ± 20% (energiebalans, koolhydraten ± 8% voedselsamenstelling) oxydatie ± 5% glycogenese ± 12% lipogenese ± 23% vet ± 5-10% * thermogene factoren: roken koffie kou stress Thermogenese facultatief glucose en mlt: 75 kcal lager lager insuline sympathisch zenuwstelsel (RMR TEF SPA) DEGREE OF SUPPRESSION OF BMR AT DIFFERENT LEVELS OF ENERGY RESTRICTION Change in BMR (%) 1.7 MJ 3 MJ 5 MJ diet 1.7 MJ/ 400 kcal 3 MJ/ 700 kcal 5 MJ/ 1200 kcal 7-15% WINST BIJ MATIG GEWICHTSVERLIES (5-10%) Bloeddruk daling met 10 mm Hg systolisch en met 20 mm Hg diastolisch Dyslipidemie daling van totaal cholesterol met 10% daling van LDL-cholesterol met 15% daling van triglyceriden met 30% toename van HDL-cholesterol met 8% Diabetes verbeterde glucose controle verhoogde insuline gevoeligheid Cardiovasculair risico verminderde stollingsneiging Vruchtbaarheid verbeterde ovarium functie Lichamelijke klachten minder rug- en gewrichtsklachten verbeterde longfunctie,minder kortademigheid Kwaliteit van leven Prentice et al., weight loss %/wk

8 BENADRUKKEN MACRONUTRIËNTEN (eiwitten, koolhydraten, vetten) Verzadigingssnelheid Verzadigingsduur Bijdrage aan de dagelijkse energie Energiedichtheid Opslagcapaciteit KARAKTERISTIEKEN VAN MACRONUTRIËNTEN Metabole wegen voor opslag elders Autoregulatie Energie toevoer in kcal/ gram Thermogenese (DIT) Eiwit Koolhydraten Vet Lean 1998 KARAKTERISTIEKEN VAN MACRONUTRIËNTEN KARAKTERISTIEKEN VAN MACRONUTRIËNTEN Verzadigingssnelheid Verzadigingsduur Bijdrage aan de dagelijkse energie Energiedichtheid Opslagcapaciteit Metabole wegen voor opslag elders Autoregulatie Energie toevoer in kcal/ gram 4 Eiwit snel lang laag laag geen ja goed Thermogenese (DIT) ± 20% Lean 1998 Koolhydraten Vet Eiwit Koolhydraten Vet Verzadigingssnelheid snel matig snel Verzadigingsduur lang lang Bijdrage aan de dagelijkse energie laag hoog Energiedichtheid laag matig Opslagcapaciteit geen laag Metabole wegen voor opslag elders Autoregulatie goed goed Energie toevoer in kcal/ gram Thermogenese (DIT) ± 20% ± 8% Lean 1998 ja ja 5% oxidatie, 12% glycogeensynthese, 22% lipogenese

9 KARAKTERISTIEKEN VAN MACRONUTRIËNTEN Eiwit Koolhydraten Vet Verzadigingssnelheid snel matig snel traag Verzadigingsduur lang lang kort Bijdrage aan de dagelijkse energie laag hoog hoog Energiedichtheid laag matig hoog Opslagcapaciteit geen laag hoog Metabole wegen voor opslag elders ja ja nee Autoregulatie goed goed slecht Energie toevoer in kcal/ gram Thermogenese (DIT) ± 20% ± 8% ±5-10% Lean % oxidatie, 12% glycogeensynthese, 22% lipogenese BENADRUKKEN MACRONUTRIËNTEN Vet beperking Eiwit verrijking Koolhydraten beperking Koolhydraten laag-glycemische index/load BENADRUKKEN MACRONUTRIËNTEN Vet beperking Eiwit verrijking Koolhydraten beperking Koolhydraten laag-glycemische index/load

10 Calories don t count ATKINS DIEET mensen met overgewicht eten niet teveel/ overeten niet wel: koolhydraatverslaving *teveel koolhydraten insuline uitstorting remming serotonine release in de hersenen minder verzadiging *teveel koolhydraten hoge glucose, hoge insuline lipogenese, hypertriglyceridemie koolhydraatbeperking tot ketogenese (vet oxidatie) Fase I inductie Fase II ongoing Fase III maintenance 13 g koolhydraten (5 en%) 35 g koolhydraten (8,6 en%) 95 g koolhydraten (19 en%) onbeperkt eiwit en vet, onbeperkte energie Gewichtsverlies Nadelen voeding ATKINS DIEET * door diurese door glycogeen afbraak, door diurese op ureum (spierafbraak) en ketonen (vetoxidatie), door diurese door minder Na-retentie bij lagere insuline spiegels na 7-14 dagen versterkte diurese afnemend * minder energie inneming door ketose en monotonie * additioneel energie verlies door verlies ketonen met de urine (20 g = 100 kcal/d) * hoog eiwit verzadigend, minder efficiënt metabolisme tekort voedingsvezel; tekorten aan calcium, kalium, magnesium, ijzer, vitamines A, E, B 1, B 6 en foliumzuur geen fruit, groenten en granen (CHD, CVA, carcinoom) LOW CARB vs LOW FAT DIET AND METABOLIC RISK FACTORS: 23 trials, N=2788, duration 6-24 mo Weight kg Waist cm Total cholesterol mg/dl LDL chol mg/dl HDL chol mg/dl TC:HDL ratio Triglycerides mg/dl SBP DBP Glucose mg/dl Insulin IU/ml No. trials Net change % CI -2.2/ / / / / / / / / / /0.6 Hu et al., Am J Epidemiol 2012;176 suppl:s44-s54

11 Blood glucose Blood glucose DIETS LOW IN CHO AND HIGH IN PROTEIN AND CARDIOVASCULAR DISEASE Nurses Health Study USA 2002 No increased IHD; ischaemic stroke associated with red meat intake European studies Significant increase in cardiovascular death Young Swedish women 2007 Middle-aged Greek men and women 2007 Elderly Swedish men 2010 Nurses Health Study & Health Professionals Follow-up Study USA 2010 Low CHO score modest NS increase in cardiovascular death Low carb with animal protein positive and low carb with vegetable protein negative association with cardiovascular mortality Health Professionals Follow-up Study 2010 IHD and CVA NS increase with protein intake Animal protein positive and vegetable protein NS negative association with cardiovascular mortality All studies indicative of increased cardiovascular risk with high protein, low CHO or both, probably driven by animal protein BENADRUKKEN MACRONUTRIËNTEN Vet beperking Eiwit verrijking Koolhydraten beperking Koolhydraten laag-glycemische index/load Lagiou et al., BMJ 2012;344: e4026 GLYCEMISCHE INDEX Toename van de glucose over 2 uur (oppervlakte onder de curve) na inname van koolhydraten als % van de referentiewaarde. Referentiewaarde = de toename van de glucose over 2 uur (oppervlakte onder de curve) na 50 g glucose of witbrood GLYCEMISCHE INDEX Toename van de glucose over 2 uur (oppervlakte onder de curve) na inname van koolhydraten als % van de referentiewaarde. Referentiewaarde = de toename van de glucose over 2 uur (oppervlakte onder de curve) na 50 g High GI glucose of witbrood Low GI Inname koolhydraten Time after meal (hours) Inname koolhydraten Time after meal (hours)

12 GLYCAEMISCHE INDEX META-ANALYSIS LOW GL DIETS Pasta s/ granen Zilvervliesrijst 55 Witte rijst, grote korrel 56 Peulvruchten Witte rijst, kleine korrel 72 Bonen gebakken Instant rijst Kidney bonen 128 Linzen Groenten Zuivel Wortels gekooktmelk vol 49 Mais Melk mager 55 IJs Aardappelen gebakken 85 Nieuwe aardappelen 62 Brood Bagel 72 Brood volkoren 69 Brood wit Croissant Fruit Appel Banaan rijp Grapefruit 25 Sinasappel 44 N WMD (95% CI) studies patients Change in body mass (-2.0/-0.2) kg* Change in fat mass (-1.9/-0.4) kg* Change in BMI (-2.0/-0.5) U* Change in FFM (-0.3/+0.6) kg Change in total cholesterol (-0.43/-0.02)* Change in LDL cholesterol (-0.44/-0.05)* Change in HDL cholesterol N.S. Change in TG N.S. Fasting insulin/ insulin sensitivity N.S. Fasting glucose N.S. FFA 2 N.S. RR 2 N.S. Satiety n.d. QOL n.d. Mortality n.d. NS not significant; n.d. not done/no data Thomas et al., Cochrane Syst Rev 2007, issue 3 LEERPUNTEN metabole effecten van overgewicht Overgewicht gaat gepaard met een 1. verhoogde ruststofwisseling 2. verminderd thermisch effect op voeden 3. verhoogd totaal 24u energie gebruik en behoefte Metabole effecten van centrale vetstapeling zijn 1. Insuline resistentie en T2DM ) 2. Hyperlipidemie ) metabool syndroom 3. Hypertensie ) 4. Verhoogde kans op maligniteiten 5. Etc. etc. LEERPUNTEN metabole effecten van dieetinterventies Reeds 5-10% gewichtsverlies gaat gepaard met een verbetering van het gestoorde metabole profiel Metabole effecten van dieetinterventies zijn 1. Een verlaagd basaalmetabolisme naarmate meer crash-dieet-achtig 2. Bij een low-carb dieet gunstig en ongunstig effect op het lipidenprofiel, bepaald door de vervanging van de koolhydraten door vetten of eiwitten en de herkomst van plantaardig of dierlijk

Overgewicht en Obesitas Conservatieve en operatieve behandeling

Overgewicht en Obesitas Conservatieve en operatieve behandeling Overgewicht en Obesitas Conservatieve en operatieve behandeling Dr. G.H. de Groot, mdl-arts Nederlandse Obesitas Kliniek Hilversum Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk Prevalentie van obesitas naar geslacht

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID. Dr. Marly Oosterhof

OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID. Dr. Marly Oosterhof OBESITAS STAPPEN NAAR GEZONDHEID Dr. Marly Oosterhof STAPPEN NAAR GEZONDHEID Wat is obesitas? Definitie Classificatie Contribuerende factoren Complicaties Behandeling OBESITAS Wat is obesitas? Obesitas

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

VOEDING & DIABETES. De rol van dieetzorg bij de mens met diabetes mellitus. Janneke de Keijzer, dietist Diabetes Nutrition Organisation

VOEDING & DIABETES. De rol van dieetzorg bij de mens met diabetes mellitus. Janneke de Keijzer, dietist Diabetes Nutrition Organisation VOEDING & DIABETES De rol van dieetzorg bij de mens met diabetes mellitus Janneke de Keijzer, dietist Diabetes Nutrition Organisation 26 september 2013 Warming up Waar denk je aan, voeding & diabetes?

Nadere informatie

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan

Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement. 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Lipiden, Diabetes en Cardiovasculair Risicomanagement 17 januari 2013, Utrecht Dr. Janneke Wittekoek, Cardioloog Stichting Actief Preventie Plan Vet in Historisch Perspectief simpele vetopstapelingsziekte

Nadere informatie

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

Evidence-based Lifestyle Advies

Evidence-based Lifestyle Advies Evidence-based Lifestyle Advies Focus op dieet Willem Bax*, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Vaatcentrum Alkmaar *,Conflict of interest m.b.t. onderwerp: geen 1 Vrouw, 48 jaar, VG: RA, zus DM-2,

Nadere informatie

Bewust eten is belangrijk! A. Van de Sompel - diëtiste UZ Antwerpen Endocrinologie- diabetologie en metabole ziekten

Bewust eten is belangrijk! A. Van de Sompel - diëtiste UZ Antwerpen Endocrinologie- diabetologie en metabole ziekten Bewust eten is belangrijk! - diëtiste UZ Antwerpen Endocrinologie- diabetologie en metabole ziekten 2 Waarom eten wij??? Eten wij om te leven OF leven wij om te eten?? 3 Waarom eten wij? Bouwstoffen Eiwitten

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Fysiologische effecten van dieetinterventie

Fysiologische effecten van dieetinterventie Energiebalans Fysiologische effecten van dieetinterventie Prof. Dr. Marleen van Baak NUTRIM School for Nutrition, Toxicology and Metabolism Vakgroep Humane Biologie energieinname energiegebruik leptine

Nadere informatie

Fysiologische effecten van dieetinterventie

Fysiologische effecten van dieetinterventie Fysiologische effecten van dieetinterventie Prof. Dr. Marleen van Baak NUTRIM School for Nutrition, Toxicology and Metabolism Vakgroep Humane Biologie Energiebalans energieinname energiegebruik leptine

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011 Voeding bij diabetes Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven Ede, 08.02.2011 DIABETES ATLAS, 3rd ed, IDF 2006 2007 2025 Total population (millions) 6600 7900 Adult population (millions)

Nadere informatie

Tips bij gewichtsverlies : introduceren en behouden

Tips bij gewichtsverlies : introduceren en behouden Tips bij gewichtsverlies : introduceren en behouden Ilse Mertens, RD, PhD Metabole Eenheid Dienst Endocrinologie, Diabetologie en Metabole Ziekten, UZA Oostende, 28 maart 2014 Jeanne Doorverwezen door

Nadere informatie

wat moet ik ermee? Iedereen in Nederland eet 2 ons groente en 2 stuks fruit per dag Mee eens Mee oneens MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES:

wat moet ik ermee? Iedereen in Nederland eet 2 ons groente en 2 stuks fruit per dag Mee eens Mee oneens MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES: MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES: wat moet ik ermee? Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts / Hoogleraar Klinische Voeding Academisch Medisch Centrum / Universiteit van Amsterdam Iedereen in Nederland

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES: wat moet ik ermee?

MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES: wat moet ik ermee? MODE DIËTEN EN VOEDINGSGOEROES: wat moet ik ermee? Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts / Hoogleraar Klinische Voeding Academisch Medisch Centrum / Universiteit van Amsterdam Iedereen in Nederland

Nadere informatie

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten

Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Wie weet nog raad met de koolhydraat? De laatste wetenschappelijke inzichten Definitie Breder perspectief in de maatschappij Historische achtergrond: sportvoeding Nieuwe ontwikkelingen Voordelen Nadelen

Nadere informatie

Consequenties voor de voeding

Consequenties voor de voeding Alleen Diabetes? Chronische Nierschade Diabetes Mellitustype 2 wat betekent dat voor de voeding? DieGo, diëtisten Gooi en Omstreken Mariëtte Hoogers, diëtist te Hilversum Bron: DieGo Caresharing Nevendiagnoses

Nadere informatie

De rol van een lage Glycemische Index in een gezonde voeding

De rol van een lage Glycemische Index in een gezonde voeding De rol van een lage Glycemische Index in een gezonde voeding Wim H.M. Saris NUTRIM, School for Nutrition and translational research in Metabolism Faculty of Health, Medicine and Life Science Maastricht

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In de Westerse wereld vormen hart- en vaatziekten de belangrijkste oorzaken van ziekte en overlijden. Bij het ontstaan van hart- en vaatziekten speelt atherosclerose (slagaderverkalking)

Nadere informatie

BEHANDELING VAN OBESITAS

BEHANDELING VAN OBESITAS BEHANDELING VAN OBESITAS: WIE, WAAROM, WANNEER, WAAR, WAARTOE, WAARVOOR EN WAARMEE? Lisbeth Mathus-Vliegen Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam e.mathus-vliegen@amc.uva.nl

Nadere informatie

Afslanken met IJzer. Anneke Palsma. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 februari 2009, Noordwijkerhout

Afslanken met IJzer. Anneke Palsma. EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 februari 2009, Noordwijkerhout Afslanken met IJzer Anneke Palsma EFAA Fitness- & Personal Training Congres 15 februari 29, Noordwijkerhout Programma Eigen Kracht 1. uur De Kracht van Eiwit Hans Wassink 11.15 uur Afslanken met IJzer

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking

Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht. Graag in samenwerking Workshop diabetes en koolhydratenbeperking bij overgewicht Graag in samenwerking Voor zowel kinderen als volwassenen zijn overgewicht en obesitas de belangrijkste risicofactoren voor de ontwikkeling van

Nadere informatie

Droogvoeding Verpakking van 1,5kg en 3,5kg

Droogvoeding Verpakking van 1,5kg en 3,5kg Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van diabetes mellitus. Daarom zal uw dierenarts uw kat meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven zoals Royal Canin Diabetic Diet. Diabetic Diet

Nadere informatie

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas

Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Is bewegen een afvalrace? Tjieu Maas Inhoud Ontstaan overgewicht Effect gestructureerde beweegprogramma s op gewichtsverlies Effect dieet op gewichtsverlies Effecten bewegen op de gezondheid Conclusies

Nadere informatie

De grote voedingsquiz

De grote voedingsquiz De grote voedingsquiz De grote voedingsquiz 3 rondes elke ronde 1 winnaar nieuwe ronde, nieuwe kansen finale: de 3 winnaars tegen elkaar De grote voedingsquiz = antwoord is goed RONDE 0 Vraag 1 Het is

Nadere informatie

= antwoord is goed. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz RONDE 0. Vraag 1 Het is vandaag dinsdag 12 februari 2013.

= antwoord is goed. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz RONDE 0. Vraag 1 Het is vandaag dinsdag 12 februari 2013. De grote voedingsquiz 3 rondes elke ronde 1 winnaar De grote voedingsquiz nieuwe ronde, nieuwe kansen finale: de 3 winnaars tegen elkaar De grote voedingsquiz RONDE 0 Vraag 1 Het is vandaag dinsdag 12

Nadere informatie

- + Programma Eigen Kracht. De ene calorie is de andere niet? Calorieën en Joules. Opbouw presentatie. Een kwestie van balans.

- + Programma Eigen Kracht. De ene calorie is de andere niet? Calorieën en Joules. Opbouw presentatie. Een kwestie van balans. Programma Eigen Kracht 09.00 uur Meer spieren en minder spek Hans Kroon De ene calorie is de andere niet? Hans Wassink 17 e EFAA Aerobics, Fitness en Clubmanagement Conventie 16 mei 2010, Papendal te Arnhem

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Dweilen met de kraan open

Dweilen met de kraan open Dweilen met de kraan open Laat voeding je medicijn zijn Dr. Frank van Berkum Internist, Vasculair-Geneeskundige ZiekenhuisGroepTwente locatie Hengelo 53% van de Nederlanders is te dik (heeft een BMI >

Nadere informatie

Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid

Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid Wat is fysieke activiteit? Een door skeletspieren geproduceerde beweging (dynamisch) en/of houding (statisch) die gepaard gaat met een toename

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) Voeding en Humane Evolutie

Nadere informatie

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten. Elk kind wegen bij opname, groeicurve invullen Anamnese : allergie, nierinsufficiëntie, gluten intolerantie, Hoe is zijn eetlust? Is hij vegetariër? Heeft hij pijn? Koolhydraten zijn een belangrijke energieleverancier.

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

Zuivel in het dagmenu. anno 2013

Zuivel in het dagmenu. anno 2013 Zuivel in het dagmenu Hoe veranderde de omgang met zuivel in de voeding, van vroeger naar nu anno 2013 Past zuivel nog in het dagmenu en diëten anno NU? Er is veel veranderd in 50 jaar Maaltijden veranderden

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Casus. PrevalenOe OSAS 17-04-16. Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS. Disclosures

Casus. PrevalenOe OSAS 17-04-16. Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS. Disclosures 170416 Disclosures Als OSAS je na aan t hart staat Cardiovasculaire aspecten van OSAS Geen (potentiële) belangenverstrengeling Bedrijfsnamen Voor bijeenkomsten mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl. Diabetes prevalentie in Nederland

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl. Diabetes prevalentie in Nederland Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) RIVM 2010 1 Voeding en Humane

Nadere informatie

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) RIVM 2010 Voeding en Humane

Nadere informatie

Diabetes mellitus bij kat en hond

Diabetes mellitus bij kat en hond Diabetes mellitus bij kat en hond Veterinary Diet DIABETES MELLITUS BIJ KAT EN HOND Diabetes mellitus wordt ook wel suikerziekte genoemd. Diabetes mellitus komt regelmatig voor bij katten en honden en

Nadere informatie

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 -

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Voeding en Ouderen Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit Symposium Voeding en Ouderen - november 2014 - Heel oud worden: 115 (NL) of 122 (F) Ouder worden? Levensverwachting 2013 man: 79,4 jaren

Nadere informatie

Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op?

Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op? Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op? Jolande van Teeffelen, diëtist Van de mensen met OSAS heeft 90% overgewicht Vetafzetting door overgewicht kan obstructie van de luchtweg veroorzaken. Maar de apneu

Nadere informatie

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren 24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren Annette Schormans, diëtist Lezing 26 januari 2015 KBO Boxtel Gezondheidsproblemen leefregels voor senioren goede keuze in voeding maken blijven bewegen hersenen

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Enkele opmerkingen over een meer evenwichtige voeding om overgewicht binnen de perken te houden. door Dr. Jan A. Vos, Inspanningsfysioloog.

Enkele opmerkingen over een meer evenwichtige voeding om overgewicht binnen de perken te houden. door Dr. Jan A. Vos, Inspanningsfysioloog. Enkele opmerkingen over een meer evenwichtige voeding om overgewicht binnen de perken te houden. door Dr. Jan A. Vos, Inspanningsfysioloog. We zitten teveel en worden te zwaar. Het te zwaar worden is deels

Nadere informatie

Dieetbehandelingsprotocol Diabetes mellitus (Elsevier)

Dieetbehandelingsprotocol Diabetes mellitus (Elsevier) Dieetbehandelingsprotocol Diabetes mellitus (Elsevier) Doelgroep Mensen met diabetes mellitus (Para)medische gegevens, ziektebeeld, diagnose Type 1 Sterk verhoogd glucose gehalte in het plasma van nuchter

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Wondzorg Symposium 14 oktober 2014 (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl

Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl In beweging! Gezondheidsuniversiteit 2015 Matthijs Hesselink Department of Human Movement Sciences Faculty of Health, Medicine and Life sciences Maastricht University Matthijs.hesselink@maastrichtuniversity.nl

Nadere informatie

NASH en metabool syndroom. two sides of the same coin?

NASH en metabool syndroom. two sides of the same coin? NASH en metabool syndroom two sides of the same coin? Metabool syndroom Klinische diagnose van het metabool syndroom volgens de NCEP-richtlijnen Risicofactor Centrale obesitas M > 102 cm F > 88 cm Triglyceriden

Nadere informatie

= antwoord is goed. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. 3 rondes. elke ronde 1 winnaar. nieuwe ronde, nieuwe kansen

= antwoord is goed. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. De grote voedingsquiz. 3 rondes. elke ronde 1 winnaar. nieuwe ronde, nieuwe kansen De grote voedingsquiz De grote voedingsquiz 3 rondes elke ronde 1 winnaar nieuwe ronde, nieuwe kansen finale: de 3 winnaars tegen elkaar De grote voedingsquiz = antwoord is goed 1 RONDE 0 Vraag 1 Het is

Nadere informatie

Voedingsclinic 29 mei 2012

Voedingsclinic 29 mei 2012 Opbouw van de clinic: Inleiding calorieën Verhouding macronutriënten Realistische doelen Zelf schema s opstellen Wat is een Kcal? Wat is je onderhoud? Calorieën tellen Keukenweegschaaltje Consistentie

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon

Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten en gedroogde zuidvruchten passen in een gezond voedingspatroon Noten, rozijnen, gedroogde pruimen en andere gedroogde zuidvruchten bevatten veel gezonde vetten, vezels, vitamines en mineralen. Uit

Nadere informatie

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat

123-12-2011 SPORTVOEDING. Zwat 1 SPORTVOEDING Zwat Inhoud: Wat is sportvoeding? Energiebehoefte Belang van Koolhydraten Praktisch Supplementen Atleet 1-2 2 WAAROM Voeding en sport Gezonde voeding: optimaal functioneren lichaam Extra

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Gezondheidsvoordelen

Gezondheidsvoordelen Gezondheidsvoordelen Hart- en vaatziekten De focus op zuivelproducten en hart- en vaatziekten wordt vaak in verband gebracht met verzadigd vet. Omdat zuivelproducten verzadigde vetzuren bevatten en bijdragen

Nadere informatie

Wetenschappelijke achtergronden van het LifeStart Effect. Oktober 2015

Wetenschappelijke achtergronden van het LifeStart Effect. Oktober 2015 Wetenschappelijke achtergronden van het LifeStart Effect Oktober 2015 Agenda Metabolische programmering Data in Rundvee Lopend en toekomstig onderzoek Metabolic programming Een nieuw perspectief op evolutie

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle 15-07-2012 Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle Ziekte-informatie De ziekte van McArdle behoort tot de glycogeenstapelingsziekten. Er is sprake van een tekort aan fosforylase in de spiercel. De ziekte

Nadere informatie

Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre

Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre Onsterfelijk een sprookje Gezond oud : Haalbaar! P. Eline Slagboom Leiden University Medical Centre Veroudering, geen sprookje Kalender leeftijd Biologische leeftijd Uiterlijke verschijnselen Innerlijke

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose. prof dr Danny Schoors

Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose. prof dr Danny Schoors Symposium 2015 Geïsoleerde systolische hypertensie bij jonge volwassenen: betekenis en prognose prof dr Danny Schoors Arteriële hypertensie Epidemiologische studies Duidelijke relatie tussen bloeddruk

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015

Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Voedingsrichtlijn Diabetes 2015 Esther Pekel diëtist Diabetescentrum 2015 1 Voedingsrichtlijn 2015 1e wetenschappelijke onderbouwde voedingsrichtlijn DM geschreven i.o.v. de NDF in 2006. 2e herziene richtlijn

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

De vele gezichten van het ketogeen dieet. Dorine van den Hurk, kinderdiëtist Elles van der Louw, kinderdiëtist

De vele gezichten van het ketogeen dieet. Dorine van den Hurk, kinderdiëtist Elles van der Louw, kinderdiëtist De vele gezichten van het ketogeen dieet Dorine van den Hurk, kinderdiëtist Elles van der Louw, kinderdiëtist beeld van de behandeling verschillende ketogene diëten: theorie en praktijk dieetbehandeling:

Nadere informatie

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen III World Congress of Public Health Nutrition Las Palmas de Grand Canarias 9-12 november 2014 Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen Een Europees onderzoek toont aan dat adolescente

Nadere informatie

Bariatrische chirurgie. Dr. Eveline Dirinck Dienst endocrinologie, diabetologie en metabolisme Universitair Ziekenhuis Antwerpen

Bariatrische chirurgie. Dr. Eveline Dirinck Dienst endocrinologie, diabetologie en metabolisme Universitair Ziekenhuis Antwerpen Bariatrische chirurgie Dr. Eveline Dirinck Dienst endocrinologie, diabetologie en metabolisme Universitair Ziekenhuis Antwerpen Inleiding tot de bariatrische chirurgie Inleiding Bariatrics volgens The

Nadere informatie

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum Voeding bij zwangerschaps diabetes Diabetes Gravidarum Universitair Medisch Centrum Groningen Zwangerschapsdiabetes is een vorm van suikerziekte die kan optreden tijdens de zwangerschap. Deze brochure

Nadere informatie

NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015

NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015 NDF VOEDINGSRICHTLIJN DIABETES 2015 HANNE VAN BALLEGOOIJEN nr. 1 Het begint met een idee DISCLOSURE De totstandkoming van deze richtlijn is gefinancierd door het Diabetes Fonds. Geen van de leden van de

Nadere informatie

Diabetes mellitus bij hond en kat

Diabetes mellitus bij hond en kat Diabetes mellitus bij hond en kat Veterinary Diet DIABETES MELLITUS BIJ HOND EN KAT Diabetes mellitus wordt ook wel suikerziekte genoemd. Diabetes mellitus komt regelmatig voor bij honden en katten en

Nadere informatie

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Verhoogd cholesterolgehalte. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Verhoogd cholesterolgehalte Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Cholesterolgehalte 3 Cholesterol 3 Cholesterol in voeding 4 Verhoogd cholesterolgehalte

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen in de huisartspraktijk

Nieuwe ontwikkelingen in de huisartspraktijk Voeding en overgewicht: theorie en praktijk De rol van zuivel Nieuwe ontwikkelingen in de huisartspraktijk Jaap van Binsbergen afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Ja, obesitas; dat weten wij nu wel Trouwens:

Nadere informatie

Voedingskundige visie op afvaldiëten Factsheet

Voedingskundige visie op afvaldiëten Factsheet Voedingscentrum De erkende autoriteit op het gebied van gezond, veilig en duurzaam eten Voedingskundige visie op afvaldiëten Factsheet Een afvaldieet is een voorgeschreven eetpatroon dat gewichtsverlies

Nadere informatie

Volwaardige voeding 1

Volwaardige voeding 1 Volwaardige voeding 1 Het dieet dat door onze schepper voor ons is uitgekozen, bestaat uit graan, fruit, noten en groenten. Dit voedsel, zo eenvoudig en natuurlijk mogelijk bereid, is het gezondst en voedzaamst.

Nadere informatie

Diabetic. Waarschuwing Het Diabetic dieet is niet geschikt voor pups, teven tijdens dracht en lactatie en honden met een verhoogde energie-behoefte.

Diabetic. Waarschuwing Het Diabetic dieet is niet geschikt voor pups, teven tijdens dracht en lactatie en honden met een verhoogde energie-behoefte. DIABETIC DIET VOOR DE HOND Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van diabetes mellitus. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven zoals Royal Canin

Nadere informatie

Gewoon een kwestie van calorieën tellen.

Gewoon een kwestie van calorieën tellen. V OEDING EN ZWAARLIJVIGHEID Gewoon een kwestie van calorieën tellen. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij. Hoe word je zwaarlijvig? De belangrijkste oorzaak is dat je meer

Nadere informatie

Wat te bespreken. De Eeuw van chronische ziekten. risico ziekten en lifestyle. Trends in obesitas Nederland 1981-2003

Wat te bespreken. De Eeuw van chronische ziekten. risico ziekten en lifestyle. Trends in obesitas Nederland 1981-2003 De Eeuw van chronische ziekten Wat te bespreken Diabetes type 1 in relatie reumatische klachten Relaties tussen chronische ziekten? Diabetes type 2 in relatie reumatische klachten risico ziekten en lifestyle

Nadere informatie

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011 Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties Haffner, NEJM 998 microvasculaire afwijkingen nefropathie retinopathie neuropathie macrovasculaire afwijkingen coronaire hartziekten cerebrovasculaire

Nadere informatie

Meetbare effecten van vitaliteitsprogramma s. Return on investment

Meetbare effecten van vitaliteitsprogramma s. Return on investment Meetbare effecten van vitaliteitsprogramma s. Return on investment Karin Proper 1 Afdeling Sociale Geneeskunde en EMGO Instituut, VU medisch centrum, Amsterdam; 2 Body@Work Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Fitte School www.fitteschool.be

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Fitte School www.fitteschool.be

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) De

Nadere informatie

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice Bij hoeveel procent vochtverlies krijg je een dorstsignaal? Ong. 2% Bewerkt door

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie