OVERIJSSEL IS EEN BRON ENERGIE WORDT SYNERGIE; OVER HET ONTSTAAN VAN LOKALE ENERGIELANDSCHAPPEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OVERIJSSEL IS EEN BRON ENERGIE WORDT SYNERGIE; OVER HET ONTSTAAN VAN LOKALE ENERGIELANDSCHAPPEN"

Transcriptie

1 OVERIJSSEL IS EEN BRON ENERGIE WORDT SYNERGIE; OVER HET ONTSTAAN VAN LOKALE ENERGIELANDSCHAPPEN KERN VAN DIT ADVIES: Overijssel zit boordevol onontdekte duurzame energiebronnen. Lokale energiewinning is een kans voor het landschap en een puzzelstuk voor gebiedsontwikkeling. Stel je voor: een landschap dat warmte, elektriciteit en bouwmateriaal levert. Dat ziet er prachtig uit en draagt bij aan de gemeenschapszin. Een goed alternatief voor fossiele brandstoffen is ook een bron van sociale synergie. > Realiseer voorzieningen voor duurzame energie op lokaal niveau > Maak een energiekansenkaart, gebruik de gebiedskenmerken bij het toepassen van voorzieningen voor duurzame energie en maak logica en samenhang zichtbaar > Koppel duurzame energie aan gebiedsontwikkeling en zet de voorzieningen voor duurzame energie in als landschapsvormende kracht > De overheid moet een faciliterende en waar nodig een stimulerende rol innemen. 1 MAAK EEN ENERGIEKANSENKAART EN MAAK GEBRUIK VAN DE GEBIEDSKENMERKEN Legenda: Kernenergie Waterkrachtcentrale Warmtekrachtcentrale Afvalverwerkinglocaties Windturbine Recycling Kampen Aardwarmtegebied Koekoekspolder, LTO Noord NV ROVA Rheezerveen NV ROVA Zwolle bieleveld bio-energie biogas int. Zoekgebied Windturbine Zoekgebied met beperking Zone hoogspanningsmast Stad Luchthavengebied biovergisting zwolle provinciehuis zwolle natuurgas overijssel biogas int. Aardwarmtegebied Watermolen KWO systemen t natuurlijke huus Windmolen Energiezuinige verlichting N337 zonnehuus olst greenpower salland Enrichment Technology uraniumverrijking CNG Gazstations sustainable buildings Bio-energieprojecten Duurzame Gebouwen Overijssel Tubro Filter- en Luchttechniek Enschede Langezaal Haaksbergen WKC DEVENTER Bron: Provincie Overijssel, Carthografie:.FABRIC, 2010.

2 2

3 3

4 HET SYNERGIE-LANDSCHAP IS DE TOEKOMST De aarde warmt op als gevolg van teveel CO2 uitstoot. De vraag naar energie neemt nog steeds toe, maar tegelijkertijd raken fossiele brandstoffen op wat zal leiden tot stijgende prijzen. Dit vraagt om een overgang naar CO2 arme energiebronnen. Hierbij kun je denken aan biobrandstoffen, wind- en zonne-energie, aardwarmte, getijdenstroom of kernenergie. Maar wat is de impact van deze energievormen op het landschap? Moeten we toe naar een nieuwe manier van ruimtelijke planning om deze energiebronnen een plek te geven? In ons olie- en gasgestuurde landschap zijn we gewend aan een aantal grote energiecentrales op afstand. Via een ondergronds stelsel dan wel via hoogspanningsmasten bereikt de elektriciteit de gebruikers. Met wind-, zonne-energie en biomassa is lokale energiewinning mogelijk en ontstaan er nieuwe, lokale energielandschappen. Mensen moeten hieraan wennen en het plaatsen van bijvoorbeeld windturbines leidt vaak tot een discussie over mooi en lelijk terwijl het ook over nut, noodzaak en betekenis zou moeten gaan. Het advies van is: koppel voorzieningen voor duurzame energie (winning, opwekking, opslag, transport) aan de kwaliteiten en mogelijkheden van het landschap en gebruik een en ander als landschapsvormende kracht. De draagkracht van een gebied moet sturend zijn, het eigen energetische surplus. Kijk daarom met andere ogen naar de potentiële energieopbrengst van bestaande landschappen. We moeten synergie-landschappen gaan maken waarbij het winnen van energie sociaal-ruimtelijke doelen kan versterken en andersom. stelt daarom het volgende voor: > Realiseer voorzieningen voor duurzame energie op lokaal niveau > Maak een energiekansenkaart, gebruik de gebiedskenmerken bij het toepassen van voorzieningen voor duurzame energie en maak logica en samenhang zichtbaar > Koppel duurzame energie aan gebiedsontwikkeling en zet de voorzieningen voor duurzame energie in als landsc hapsvormende kracht > De overheid moet een faciliterende en waar nodig een stimulerende rol innemen. 4

5 HET ENERGIELANDSCHAP KRIJGT STEEDS MEER AANDACHT Het thema energielandschap is volop in ontwikkeling en niet voor niets heeft het innovatieprogramma van VROM, Mooi Nederland, een tender over de identiteit van energielandschappen uitgeschreven. Vanuit Senter Novem heeft het onderzoeksprogramma SREX gelopen in samenwerking met de universiteiten van Groningen, Wageningen en Delft en TNO. De doelstelling van dit onderzoeksprogramma is: het stimuleren van synergie tussen ruimtelijke planning en energie op regionale schaal, door exergie als uitgangspunt te nemen bij het ontwikkelen van algemeen toepasbare, duurzame inrichtingsprincipes, ontwerpstrategieën en ruimtelijke concepten. De aanpak van het programma is om specialisten op de gebieden van energietechnologie en exergie, systeemanalyse, functioneren en benutten van de ondergrond te koppelen aan deskundigheid op het gebied van planologie, landschapsarchitectuur en stedenbouw. DE UITDAGING VOOR OVERIJSSEL Overijssel heeft met betrekking tot de energielandschappen niet direct een probleem. Het is echter de vraag hoe zij de reeds opgezette analyses van Trendbureau Overijssel kan vertalen in een plan van aanpak voor de praktijk. De vraag is hoe nieuwe projecten voor duurzame energie de ruimtelijke kwaliteit van gebieden en plekken versterken in plaats van aantasten. En welk type energiewinning past in welk type landschap? Kan Overijssel toe naar een synergie-landschap waar de winning van duurzame energie wordt gecombineerd met andere vormen van ruimtegebruik zoals agrarische productie, wonen, werken, voorzieningen, recreatie, natuur en waterbeheer? 5

6 HET ADVIES Realiseer voorzieningen voor duurzame energie op lokaal niveau Energielandschappen zijn een kansrijk thema voor de ruimtelijke kwaliteit van Overijssel. Gebruik altijd de gebiedskenmerken om locatie en vorm te ontwerpen. Bouw woonwijken in de buurt van potentiële energiebronnen, benut natuurlandschappen dichtbij de stad, gebruik gebiedskenmerken uit de Omgevingsvisie. Benut ook wat er al is: daken, kassen, water, oude zoutmijnen, groenafval. Lokaal wordt er al geëxperimenteerd met duurzame energiewinning. Vooral boeren spelen hierin een rol met biovergisters en bijvoorbeeld windmolens. Daarnaast verschijnen mondjesmaat zonnecollectoren en warmtepompen. Verder valt te denken aan de winning van biomassa die geproduceerd wordt in helofytenfilters. Omdat het zo lokaal gebeurt en veelal in het buitengebied, is lokale energiewinning nu nog een diffuus verschijnsel dat vergelijkbaar is met het vraagstuk van erven transformaties. Dat vraagt om een gelijksoortige aanpak met een goede ruimtelijke advisering wanneer een boer bijvoorbeeld een biovergister wil bouwen. Het wordt tijd voor een extra kaartlaag in de catalogus gebiedskenmerken! Geef lokale productie en de bijbehorende voorzieningen van duurzame energie een regionale kleur, waardoor het iets kan toevoegen aan de beeldvorming van gebieden. Het noordelijk veenlandschap levert door de combinatie van varkensmest (vergisting) en windturbines energie aan heel noordelijk Overijssel. Hierdoor worden nieuwe beelden en verhalen toegevoegd (in dit geval van een grootschalig energielandschap) aan de bestaande verhalen waarmee mensen hun streek identificeren. Netwerkstad Twente en Noordoost-Twente worden de Energy Valley van het Oosten. Hier worden boeren ook energieleveranciers, wat ze een extra inkomstenbron biedt. Deventer combineert de uitbreiding van woningbouw met energievoorziening uit de landbouw, via de mestvergister in Heeten. In sommige delen van de provincie Overijssel past het om energielandschappen te ontwikkelen tot energiebuurtschappen, waarin veel aandacht is voor de lokale verwevenheid (ruimtelijk) én er een verbinding is tussen gebruiker en producent van duurzame energie (sociaal). Lokale energiewinning wordt daarmee een motor voor regionalisering en voor betrokkenheid van kleine innovatieve bedrijven (relatie met UT/Kennispark) en burgers. In andere delen van de provincie past een meer institutionele aanpak van energievraagstukken. 6 Maak een energiekansenkaart, gebruik de gebiedskenmerken bij het toepassen van voorzieningen voor duurzame energie en maak logica en samenhang zichtbaar Er moet een energiekansenkaart worden gemaakt,waarin staat waar in de provincie de meeste kansen zijn voor energielandschappen. De grootste kansen voor het maken van kringlopen passend bij Overijssel zijn in de biomassa vergisting en vergassing te vinden. De mest van koeien en varkens wordt gebruikt voor vergisting. Het digestaat wordt met algen verwerkt tot voedingstof voor bodem, maar ook tot voeding voor uiteindelijk weer de dieren. Restproducten kunnen o.a. naar farmaceutische industrie, naar de kunststofverwerkende industrie (ook in Overijssel). Koppel duurzame energie aan gebiedsontwikkeling en zet de voorzieningen voor duurzame energie in als landschapsvormende kracht Op de iets grotere schaal is duurzame energiewinning een onderdeel van gebiedsontwikkeling. Benader een energievraagstuk daarom niet op zichzelf, maar koppel het aan andere gebiedsdoelen. Energiewinning is ook een nieuwe drager voor landschapsbeheer. De koppeling tussen agrariërs en landschapsbeheer is lange tijd zwak geweest. Met lokale energiewinning kan dat weer een stuk sterker worden. De overheid moet een faciliterende en waar nodig een stimulerende rol innemen. De rol van de overheid is bij de lokale en vrij autonome ontwikkelingen van duurzame energie eerder volgend, en zou meer ondersteunend of stimulerend kunnen worden, ook om de ruimtelijke effecten van nieuwe vormen van energiewinning positief te laten zijn. Hoe groter de schaal, en hoe meer partijen betrokken worden, moet de overheid (provinciaal en gemeentelijk) meer agenderend, sturend en kijkend vanuit de kansen optreden om partijen bij elkaar te brengen en initiatieven te ondersteunen. De overheden moeten echter ook mogelijkheden zoeken om juist innovatieve initiatieven van (meestal kleine) nieuwkomers in beeld te brengen en te ondersteunen. De echter vernieuwing komt immers zelden van grote gevestigde organisaties.

7 Tabel: de rollen van alle actoren in het veld van duurzame energie Rollen Initiatiefnemer Projecteigenaar Belanghebbende Belangstellende Actoren Rijk Soms Nooit Zelden Soms Provincie Soms Nooit Vaak Vaak Regio Zelden Nooit Vaak Vaak Gemeente Soms Denkbaar Altijd Altijd Adviseur / adviesdienst Soms Nooit Soms Soms Bewoner Soms Mogelijk Altijd Soms Bedrijfsleven Soms Soms Vaak Soms Terreinbeheerder Soms Mogelijk Soms Soms Waterschap Soms Mogelijk Soms Soms Grondeigenaar Soms Mogelijk Soms Soms Cultuurinstelling Nooit Nooit Soms Vaak Woningbouwcorporatie Soms Mogelijk Soms Soms Onderzoekers Nooit Nooit Nooit Vaak AANLEIDING EN DOORWERKING Aanleiding Het Trendbureau Overijssel heeft gevraagd een gebiedsdag te organiseren over lokale energiewinning en ruimtelijke kwaliteit. Het Trendbureau heeft vier scenario s voor de toekomstige lokale energieproductie in Nederland opgesteld. Het gaat hierbij nadrukkelijk over de lange termijn: 2030, met in het achterhoofd Het ligt in de bedoeling om de scenario s toe te spitsen op de Overijsselse situatie. Het Trendbureau wil daarom in beeld brengen wat de consequenties van de verschillende scenario s voor Overijssel zijn. Daarbij gaat het om zaken als duurzaamheid of economische kansen voor het bedrijfsleven, maar ook echt om het beeld en de ruimtelijke consequenties: hoe ziet het Overijsselse landschap er bij de diverse scenario s uit? 7 Doorwerking Het Trendbureau heeft inmiddels een energiekansenkaart voor Overijssel gemaakt. Hierop is te zien welke energielandschappen in Overijssel mogelijk zijn. Op haar jaarcongres in januari 2010 heeft het Trendbureau de Trendverkenning Energie gepresenteerd. Een aantal conclusies uit de gebiedsdag komen terug in de agenda voor de toekomst in deze verkenning, de koppeling van energie aan gebiedsontwikkeling, de kansen voor biomassa en smartgrids en het starten van een discussie over de inrichting van energielandschappen, wat past wel en niet in het landschap. Ook helofytenfilters kunnen, gezien hun hoge productie van organisch materiaal een rol spelen. De Provincie Overijssel stimuleert de opwekking van duurzame energie. Zij wil dat 20% van het totale energieverbruik duurzaam geproduceerd wordt in Die doelstelling zal voor ongeveer 60% worden behaald door bio-energie. De overige 40 % moet worden gerealiseerd door het gebruik van de bodem als warmtebron, groei van windenergie naar een gezamenlijk vermogen van 80 MW in 2020 en zonne-energie met behulp van zonnepanelen, zonnecollectoren, zonneboilers, passiefhuizen en zonnewoningen. De provincie heeft een subsidieregeling (tenderregeling) duurzame energie en energiebesparing. De regeling richt zich expliciet op schaalvergroting van projecten. Dit wordt bereikt door de samenwerking tussen organisaties in Overijssel te bevorderen.

8 8

9 9

10 10

11 COLOFON Dit is een uitgave van Zwolle, juni 2010 Dit advies is opgesteld door, naar aanleiding van de gebiedsdag Lokale Energielandschappen. Deze vond plaats op 10 september 2009 in Dalfsen. Op de gebiedsdag hebben de volgende sprekers een bijdrage geleverd: > Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel > Liliane Geerling BVR adviseurs > Ruut van Paridon Van Paridon x De Groot landschapsarchitecten > Arnout Potze Provincie Overijssel > Evert de Zoeten SenterNovem > Peter Heerema Locus Adviezen van adviseert vanuit een onafhankelijke positie en heeft tot doel de ruimtelijke kwaliteit van Overijssel te versterken en te verbeteren. Het atelier hanteert daarbij een brede betekenis van het begrip ruimtelijke kwaliteit, waarbij de combinatie wordt gezocht tussen het versterken en benutten van de ruimtelijke structuur en de ontwikkelpotentie van een gebied. Hierbij worden sociale-, mentale-, economische- en duurzaamheidaspecten meegenomen. Het Atelier adviseert aan de voorkant van planvorming en helpt om de opgave goed te definiëren en stimuleert goed opdrachtgeverschap. Met het advies van kunnen partijen zich gesterkt voelen in hun onderhandelingspositie met anderen. Het Atelier neemt niet de plaats in van een extern adviesbureau en maakt dus ook geen concrete plannen. 11 De adviezen zijn publiek en staan op de website van. Ook worden ze onder de aandacht gebracht bij de relevante opdrachtgevende partijen. is een onafhankelijke werkplaats waar op diverse manieren wordt gewerkt aan ruimtelijke kwaliteit in Overijssel: onderzoekend, agenderend en adviserend. Door de interactieve werkwijze heeft het atelier de functie van leerwerkplaats waar verschillende vakdisciplines elkaar ontmoeten en samenwerken. is van Het Oversticht, Kunst & Cultuur Overijssel, Dienst Landelijk Gebied, Landschap Overijssel, Architectuurcentrum Twente, de waterschappen in Overijssel en Provincie Overijssel. Reacties of vragen naar aanleiding van dit advies? Secretariaat T.a.v. Margien Katerberg Harm Smeengekade AK Zwolle T E

12

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

OVERIJSSEL IS EEN CONTRAST TUSSEN STAD EN LAND IN OVERIJSSEL; SAMEN VORMGEVEN AAN STADSRANDZONES

OVERIJSSEL IS EEN CONTRAST TUSSEN STAD EN LAND IN OVERIJSSEL; SAMEN VORMGEVEN AAN STADSRANDZONES OVERIJSSEL IS EEN CONTRAST TUSSEN STAD EN LAND IN OVERIJSSEL; SAMEN VORMGEVEN AAN STADSRANDZONES KERN VAN DIT ADVIES: De stadsrand stolt, de grens stopt met schuiven. Tussen stad en land ligt een eigen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

LarenEnergie. Een werkgroep van. Wakker Laorne

LarenEnergie. Een werkgroep van. Wakker Laorne LarenEnergie Een werkgroep van Wakker Laorne agenda 20.15 Opening door JanWesseldijk, voorzitter van Wakker Loarne 20.25 Plannen werkgroeplarenenergiedoor Paul de Koning 20.55 Pauze 21.10 Maatwerkadvies

Nadere informatie

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit Assen 27 oktober 2009 Aanleiding Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Hoe draagt de werkwijze van het Atelier Overijssel bij aan Ruimtelijke kwaliteit? Kan de benadering

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Samenwerking overheid en bedrijfsleven

Samenwerking overheid en bedrijfsleven Bio-energie cluster Oost Nederland Samenwerking overheid en bedrijfsleven ontwikkeling en realisatie van bioenergieprojecten Inhoud 1. inleiding 2. bioenergie in Oost Nederland 3. rol van gemeente 4. samenwerking

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen we door middel van duurzame energieopwekking op eigen Nederlandse productielocaties.

Nadere informatie

Bio Energy to Overijssel

Bio Energy to Overijssel Bio Energy to Overijssel Wat is BE2.O? BE2.O is een gezamenlijk project van de provincie Overijssel, de Universiteit Twente en regionale bedrijven met als doel in Overijssel de toepassing van bio-energie

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

1 3 NOV. Zngediende projecten Tenderregeling dyurzame energie en energiebesparing

1 3 NOV. Zngediende projecten Tenderregeling dyurzame energie en energiebesparing Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 provincie.overijssel.nl postbus@overijssel. nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Provinciale Staten van Overijs* Inaichtingen

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

600 het aanbod voor de ontwikkeling van windenergie in fryslân van

600 het aanbod voor de ontwikkeling van windenergie in fryslân van aanbod600 het aanbod voor de ontwikkeling van windenergie in fryslân van Platform Duurzaam Fryslân Colofon Aanbod600, voor ontwikkeling van windenergie in Fryslân Ontwikkeld door: Pride Finance en Platform

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land 3 februari 2010 Inhoudsopgave 1. Aanleiding, doel en aanpak 2. Waar wél; concentratiegebieden 3. Waar niét: vrijwaringsgebieden i 4. Overig Nederland

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Hernieuwbare Energiescan. Karen Dhollander

Hernieuwbare Energiescan. Karen Dhollander Hernieuwbare Energiescan Karen Dhollander Dienst Ruimtelijke planning Werken aan oplossing = werken aan draagvlak 3 PIJLERS 1. Ruimtelijke, planmatige aansturing (dienst ruimtelijke planning) Obv beleidskader

Nadere informatie

drentse wind windmolens op drentse maat en schaal werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

drentse wind windmolens op drentse maat en schaal werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit drentse wind bronnen en transport BRONNEN 1. aardwarmte 2. biovergisting 3. windenergie 4. zonne-energie BRONNEN EN transport TRANSPORT Teksten Opsommingen 1. hoogspanningsleidingen 2. gebruikers 3. centra

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Lokale aanpak energiebesparing. Particuliere woningen

Lokale aanpak energiebesparing. Particuliere woningen Lokale aanpak energiebesparing Particuliere woningen Gertjan Brand Gernand Plaggenmars verbinder, organisator en adviseur combineert theorie en praktijk: strategie, beleid, uitvoering resultaat praktische

Nadere informatie

AANBOD600 HET AANBOD VOOR DE ONTWIKKELING VAN WINDENERGIE IN FRYSLÂN VAN P DF. ryslân. latform uurzaam

AANBOD600 HET AANBOD VOOR DE ONTWIKKELING VAN WINDENERGIE IN FRYSLÂN VAN P DF. ryslân. latform uurzaam AANBOD600 HET AANBOD VOOR DE ONTWIKKELING VAN WINDENERGIE IN FRYSLÂN VAN Aanbod600 Het Platform Duurzaam F (PDF) doet de Provincie F hierbij het Aanbod600 voor samenwerking bij het bereiken van een fossielvrije

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Notitie Delft, 1 maart 2009 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck H.J. (Harry) Croezen G.C. (Geert) Bergsma

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Energy Potential Mapping en andere ontwikkelingen richting duurzame energiesystemen

Energy Potential Mapping en andere ontwikkelingen richting duurzame energiesystemen Energy Potential Mapping en andere ontwikkelingen richting duurzame energiesystemen Eco2profit Gent, 29 September 2011 ir. Siebe Broersma TU Delft, Faculteit der Architectuur, afdeling Bouwtechnologie,

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr. "R3 /2X> 11 / M 2. U\ 22 JUN 2011

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr. R3 /2X> 11 / M 2. U\ 22 JUN 2011 Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 o.nl Provinciale Staten PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr. "R3 /2X> 11 / M 2. U\ Dat. 22 JUN 2011 ontv.:

Nadere informatie

Realisatie energieambitie Wageningen

Realisatie energieambitie Wageningen Dr.ir. Mieke Oostra - lector Innovatieve Technologie in de Bouw - Saxion & lector Ruimtelijke Transformaties - Hanzehogeschool Realisatie energieambitie Wageningen 11 juni 2015 AMBITIE wageningen OPVALLEND

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Vereveningsplan Groene Poort

Vereveningsplan Groene Poort Vereveningsplan Groene Poort Vereveningsplan Groene Poort ZLTO 8 april 2010 1 Vereveningsplan Groene Poort Opdrachtgever: De Groene Poort p/a Diaconielaan 27 4443 AN Nisse Opgesteld door: ZLTO Advies Cereshof

Nadere informatie

Ik denk dat de provincie vóór meer windenergie is. Windmolens kosten de samenleving meer dan ze opleveren.

Ik denk dat de provincie vóór meer windenergie is. Windmolens kosten de samenleving meer dan ze opleveren. In de onderstaande cirkeldiagrammen staan de antwoorden op de 20 enquêtevragen die 4VWO van het Herbert Vissers College onder in totaal 517 inwoners van Nieuw Vennep, Weteringbrug en Leimuiden verspreidde.

Nadere informatie

Van Parijs naar de Pottendijk

Van Parijs naar de Pottendijk Van Parijs naar de Pottendijk Een lokaal initiatief voor de oplossing van een mondiaal vraagstuk J.H.J. eddens A.W. Stapel Februari 2016 Van Parijs naar de Pottendijk Mondiaal probleem; lokale oplossing,

Nadere informatie

Filmpjes. Energie. Elektriciteit. Fossiele energiebronnen

Filmpjes. Energie. Elektriciteit. Fossiele energiebronnen Energie www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20051031_energie01 Energie 1:47 min PO, groep 4 - VO, klas 1 www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20051031_energiebronnen01 Energiebronnen 2:12 min PO, groep 4 VO, klas

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Overijssels Ontwikkelmodel

Overijssels Ontwikkelmodel Overijssels Ontwikkelmodel Inzicht in duurzaamheid geeft toekomst met uitzicht! Door Egbert Dijk op 20 oktober 2011 Inhoud Wat is duurzame ontwikkeling? Omgevingsvisie Overijssel Processtappen duurzame

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR Groen Gas als kans voor Noord-Holland Dames en heren, Kansen

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018

Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018 Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018 Gemeente Brummen Februari 2015 blz. 0 van 7 Inleiding Het Nederlandse beleid voor duurzame energie is beschreven in het Energieakkoord. Het Energieakkoord

Nadere informatie

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen.

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie Energy Challenges, slim met energie op school. Missie Het thema energie is voor ons van grote economische betekenis. Wij leveren een bijdrage om minder afhankelijk

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern Dorpsvisie Energie 2016 2026 Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern energiewerkgroep Zuidwolde MarCn Aarnink : helaas... naar verkeer Jan ChrisCaansen Bert Dijkinga Hans van

Nadere informatie

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio Eindhoven 27-10-2015 Na jarenlang sudderen lijkt er nu een versnelling te komen in het nadenken over de energietransitie in ons land. Zowel op

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Bedrijventerreinen, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ordening. Amsterdam Sittard Ulft

Bedrijventerreinen, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ordening. Amsterdam Sittard Ulft Bedrijventerreinen, Duurzaamheid en Ruimtelijke Ordening Amsterdam Sittard Ulft ir. Martin Dubbeling (1961), stedenbouwkundige Stedenbouwkunde, Faculteit der Bouwkunde TUDelft 1981-1988 ISS Energy Planning

Nadere informatie

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Inleiding Er bestaan verschillende vormen van duurzame energie. Deze worden onderverdeeld in: Gebouwgebonden opties (zonne-energie, warmtepompen) Geothermische

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Page 1 of 5 Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Auteur: Anne Bosma, Tony Flameling, Toine van Dartel, Ruud Holtzer Bedrijfsnaam: Tauw, Waterschap De Dommel Rioolwaterzuiveringen

Nadere informatie

Energie uit groenafval. deel van een duurzame. Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen

Energie uit groenafval. deel van een duurzame. Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen Energie uit groenafval deel van een duurzame totaaloplossing Arjen Brinkmann Branche Vereniging Organische Reststoffen 1 Branche Vereniging Organische Reststoffen (BVOR) Sinds 1989 branche organisatie

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie