Trix van der Linden (D66) is de nieuwe wethouder van o.a. duurzaamheid en energie in de gemeente

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trix van der Linden (D66) is de nieuwe wethouder van o.a. duurzaamheid en energie in de gemeente"

Transcriptie

1 Verslag bijeenkomst De lessen van Lochem, woensdag 18 juni 2014, gemeentehuis te Lochem Welkom en opening Middagvoorzitter Marian Tomasini (eigen adviesbureau) heet iedereen welkom in het gemeentehuis van Lochem bij deze bijeenkomst over een aantal interessante ontwikkelingen op het gebied van energie. We gaan vanmiddag op een interactieve manier met elkaar in gesprek over de lessen van Lochem Energie. Er zijn twee kleine veranderingen in het programma. De overhandiging van het boek zal later gebeuren en niet vanmiddag, omdat de opdrachtgever dat in eigen hand wil houden. Er zijn drie in plaats van twee excursies: twee projecten van LochemEnergie (zonnepanelen en elektrische auto s) en het nieuwe duurzame gemeentehuis. Trix van der Linden (D66) is de nieuwe wethouder van o.a. duurzaamheid en energie in de gemeente Lochem (de opvolgster van Thijs de La Court). Zij heet iedereen van harte welkom in het nieuwe duurzame gemeentehuis, ontworpen door architectenbureau RAU. Dit gemeentehuis kent o.a. zonnepanelen, aangebracht op het dak via een burgerinitiatief. De opbrengsten worden bijgehouden op een groot scherm in de hal. Een dergelijk krachtig burgerinitiatief ondersteunen we als gemeente graag onder het motto waarom moeilijk doen, als het samen kan. Er zijn natuurlijk ook wel hobbels. Het particulier initiatief LochemEnergie past bij de doelstelling van de gemeente om (o.a. via het Lochems Energieakkoord) klimaatneutraal te worden in 2030 (hoewel LochemEnergie doelstellingen van de gemeente niet zo maar overneemt; de belangen van de leden behartigen staat centraal). De ambities zijn goed terug te vinden in een filmpje dat wordt vertoond. We zien in dat filmpje o.a. Paul Stolte van de Energiewinkel (en LochemEnergie), waar je informatie kunt krijgen over zonnepanelen, subsidie kunt aanvragen en kavels kunt huren. We zien ook Martijn Haitink van het collectief Opgewekt Lochem dat één aanspreekpunt en één totaalservice biedt voor verbouwing, renovatie, nieuwbouw, ontzorging en energieadvies. Ze bieden ook energiebesparingspakketten. We zien aan het eind van het filmpje ook de nieuwe burgemeester Sebastiaan van t Erve (GroenLinks) over het bundelen van de krachten in Energiekracht Lochem, waarin burgers, bedrijven en maatschappelijke 1

2 organisaties binnen de gemeente gaan samenwerken op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. Zie voor het filmpje: Soms zeggen beelden meer dan woorden over duurzaamheid. Naast duurzaamheid en energie is Trix van der Linden ook wethouder voor onderwijs. In dat kader heeft ze de komende collegeperiode speciale aandacht voor het vertellen aan kinderen over duurzaamheid en voor zonnepanelen op de daken van scholen. Ze is heel blij met Lochem Energie en wil dat initiatief graag helpen uitbouwen. Ze wenst iedereen een plezierige middag. Inleiding van dhr. Nico Groen (LochemEnergie) Drs. Nico Groen (organisatiekundige en directeur van een adviesgroep) is voorzitter van LochemEnergie. De titel van zijn presentatie (de Lessen van LochemEnergie) is waarschijnlijk bedacht door KISS vanwege de fraaie alliteratie. LochemEnergie is een burgercoöperatie. Een hoogtepunt is de jaarlijkse Algemene Leden Vergadering waar ongeveer 60 van de 500 leden op af komen. Dat is een mooi aantal voor een ALV. De bonte samenstelling levert namelijk veel energie op. Het gaat niet alleen om de duurzaamheidstypes. Er zijn ook politiek gemotiveerde leden die de strijd willen aangaan met de grote energiebedrijven, leden die meer geopolitiek denken (vrezen bijvoorbeeld de afhankelijkheid van het gas van Poetin, en willen energiehuishouding in eigen hand nemen op lokaal niveau), veel techneuten (willen onderzoeken hoe je energie kunt opwekken, opslaan), maar ook financiële specialisten zoals penningmeester Hans Geerlink. Tenslotte heb je nog de betrokken burgers die zaken (zoals het zwembad, of de schouwburg) graag binnen de eigen gemeenschap overeind houden. Nico Groen is heel benieuwd naar het vervolg, naar de tweede generatie van LochemEnergie, want het begin (de eerste generatie) lukt meestal wel, maar of de aanpak geborgd is, moet blijken met de tweede generatie. Binnen LochemEnergie zijn er al een paar stevige discussies gevoerd. Dat roept uiteraard de vraag op naar de mogelijkheid en wenselijkheid van verdere professionalisering, wat een spanning oplevert tussen het zijn van amateur en het zijn van een professionele leverancier van energie. LochemEnergie mobiliseert en benut als particulier initiatief de maatschappelijke overcapaciteit. Deze variëteit binnen de leden is heel spannend (bijvoorbeeld bij het bestemmen van de winst), maar het gaat nog steeds goed, al zijn er wel afvallers. LochemEnergie heeft een drietal doelstellingen: 1) het bevorderen van het gebruik van lokale duurzame energie, 2) het lokaal duurzaam produceren van energie, op dit moment alleen nog elektriciteit, maar later is de bedoeling ook gas, 3) het versterken van de Lochemse gemeenschap. Wat is de stand van zaken (anno juni 2014)? - we hebben meer dan 500 betalende leden en meer dan 200 afnemers; - er zijn zeven bestuursleden (professionele amateurs) en ruim 60 vrijwilligers; - er zijn drie stafleden met enige beloning (niet de bestuursleden) en ruim zes zp s op projectbasis; 2

3 - meer dan 110 leden hebben zon-pv op eigen woningen; - er zijn meer dan 14 zon-pv huurders bij de woningcorporatie; - er zijn 40 huurders van zonnepanelen in het eerste collectieve dak (200 panelen); - een tweede en een derde collectief dak zijn in voorbereiding (70hh; ruim 400 panelen); - diverse onderzoeks-/ontwikkelingsprojecten (is ook een deel van onze financiering); - de omzet is Euro, de financieringsfaciliteit is Euro; - de ledenfinanciering bedraagt Euro voor PV op huurwoningen; - een experiment met elektrisch vervoer, een energiewinkel, etc. Bedacht moet worden dat het succes vele vaders heeft. In het dorp Almen was al een particulier initiatief Almen energieneutraal. De wethouder duurzaamheid van de gemeente Lochem Thijs de la Court speelde een centrale rol (maar is slechts één van die vele vaders). Hij heeft zes mannen met een missie geprikkeld, maar die hadden ook hun eigen bronnen. Er is een oproep gedaan voor een bijeenkomst. Daarop kwamen 60 personen af, waarvan er 35 actief werden. De gemeente Lochem gaf een startsteun in de vorm van Euro te besteden bij ingenieursbureau TAUW in Deventer, dat de inzet zelf nog verdubbelde (met eigen uren/inzet). Voorwaarde was een haalbare business case. Dat bleek op zich geen goed plan, maar het was wel de katalysator die een vaste basis gaf en leidde tot versterking van de groep en uiteindelijk de oprichting van de coöperatie. Er zijn ook teleurstellingen. In de eerste plaats valt de groei tegen: we hebben nu 500 leden, maar we hebben er 2000 nodig. In de tweede plaats bleek het niet mogelijk een groot zonnepark (met een verdienmodel) te realiseren. In de derde plaats is het moeilijk aan energie te verdienen, ook met de Energieakkoordmaatregelen. Van de lokale en provinciale overheid krijgen we wel veel morele steun en steun in de vorm van toegang tot mensen met ideeën en middelen. Wat werkt er? Je moet volhouden en projecten doen met projectfunding, waarbij je in het begin niet zonder subsidies kunt. Daardoor was het bijvoorbeeld mogelijk de Energiewinkel te starten en het eerste zonnepark-experiment te doen. Je moet onafhankelijk blijven en dus niet werken voor de gemeente, bijvoorbeeld hun armoedebeleid uitvoeren. Je moet ook steeds nieuwe mensen toelaten, tegen de natuurlijke neiging tot beslotenheid in, die een pioniersorganisatie kenmerkt. Het is dus belangrijk een bonte club te hebben en te houden. En zo nu en dan een feestje te hebben, zoals bij de opening van de Energiewinkel. Vragen en discussie Iemand van een energiecoöperatie in Zuidwolde (Drenthe) wil weten of er een koppeling is tussen leden en klanten. Die is er niet, want de energiemarkt is raar. Hij bestaat voor 70% uit slapers die niet van energieleverancier willen wisselen. Iemand anders wil weten waarom is gekozen voor een coöperatie. Nico Groen vindt het een mooi model, omdat er een 1-op1-relatie is tussen lidmaatschap en stemrecht: elk lid heeft één stem. De hoogste macht ligt bij de algemene ledenvergadering. Dat 3

4 komt overeen met het verenigingsmodel. We zijn een coöperatieve vereniging met daaronder een aantal BV s. Die ledenbetrokkenheid en -zeggenschap is er niet bij een stichting of een BV. Waarom gaan mensen niet over naar een andere leverancier? Dat is nog niet systematisch onderzocht, maar daarover bestaat wel enig inzicht. Mensen wisselen niet graag van energieleverancier. Ook onze onbekendheid speelt een rol. Een aanvullende reden is dat we als LochemEnergie niet willen stunten met energieprijzen. LochemEnergie heeft een goede deal met ENECO. De afnemers van LochemEnergie betalen ENECO voor wat ze ontvangen aan energie en wat ze zelf leveren aan energie wordt daarvan afgetrokken. LochemEnergie is tevreden met zoals het nu gaat. Het lidmaatschap van de vereniging kost 25,75 Euro per jaar. Naast het stemrecht ontvangen leden daarvoor informatie, maar voor velen is dat blijkbaar niet interessant genoeg om lid te worden. Tonny Stoltenborg van Tijd voor Groen' heeft twee vragen. De eerste vraag is waarom voor de leverantie van energie is gekozen voor een BV. Het antwoord is dat de bank en de overige financiers dat wilden. Bovendien is het zo mogelijk risico s af te dekken. De tweede vraag is waarom niet gekozen is voor een intern fonds, zonder externe financiers. Dat hebben we gedaan voor één project, het mooiste is het opbouwen van eigen vermogen. Jan Aalbers (Groen Links) is geboren in Lochem, maar is nu wethouder in de gemeente Epe. Hij wil graag weten hoe de verhouding is met de andere energieproducenten en met de overheid. In vergelijking met andere energieproducenten is LochemEnergie bescheiden en nog niet echt in beeld. Met ENECO, die voor LochemEnergie de verrekening verzorgt, is er zoals gezegd een fijne samenwerking. Voor de overheid is Lochem Energie gewoon een onderneming, en dus vennootschapsbelastingplichtig. Drie korte excursies Tussen de beide presentaties is er gelegenheid in drie groepen drie korte excursies te doen van 15 minuten: a) de zonnepanelen op het gemeentehuis, met Hans Geerlink (penningmeester LochemEnergie). b) de elektrische auto s buiten het gemeentehuis, met Tonnie Tekelenburg (adviseur LochemEnergie). c) het nieuwe duurzame gemeentehuis van Lochem zelf, met Tjitske Osinga (gemeente Lochem). Inleiding van dhr. Thomas Hoppe (Universiteit Twente) Dr. Thomas Hoppe is senior-onderzoeker bij het Centrum voor Schone Technologie en Milieubeleid (CSTM) van de Universiteit Twente. Zijn presentatie gaat over het Leren van de Lochemse aanpak: vertrouwen schenken aan de energieke samenleving. De basis is een onderzoek dat is verricht in opdracht van RVO.nl, programma DuurzaamDoor, dat interesse had in de ontwikkelingen die in Lochem in de periode tussen 2006 en 2014 in gang zijn gezet door wethouder Thijs de la Court (GroenLinks). Het gaat om het ondersteunen van de maatschappelijke partners. Hoe doe je dat het best en welke 4

5 lessen zijn er trekken uit de ervaringen met deze aanpak, en de doorwerking naar LochemEnergie en andere maatschappelijke partners in Lochem? Wat is die energieke samenleving? Een goede omschrijving is te vinden in het signalenrapport van het Planbureau voor de Leefomgeving geschreven door Maarten Hajer. Het gaat om een sturingsfilosofie voor een groene economie waarin de kennis, kunde en creativiteit in de maatschappij wordt benut. Burgers zijn competenter, mondiger, goed georganiseerd en nemen zelf initiatief. De burger betrekt overheid en niet (meer) andersom. Maatschappelijke energie is daarbij het uitgangspunt en het wegnemen van belemmeringen die de innovatiekracht van de burger tegenhouden. Dat is de theorie, maar hoe werkt dat in de praktijk? Daarom is dit onderzoek uitgevoerd naar een praktijkcase van een gemeente (Lochem) en een wethouder (Thijs de la Court). Welke andere rol voor de overheid is daarbij nodig? De relatie tussen de overheid en de burger is dynamisch en verschuift. De overheid moet inspelen op deze dynamiek door minder beleid te ontwikkelen en meer uit te voeren met maatschappelijke partners. In de nieuwe rol bestaat de noodzaak tot het analyseren van situaties, anticiperen, onderhandelen, leren, dienen, verbinden, schakelen en het beheersen van processen (dat is nodig om draagvlak te creëren). Met slimme prikkels moet je als gemeente de burgermaatschappij het beheer geven over taken in de maatschappij, bijvoorbeeld groenonderhoud. De energieke samenleving heeft van haar kant ook gemeenten nodig. Wat was de onderzoeksopzet? Er is aangesloten aan bij het RVO.nl kennisprogramma Duurzaam- Door met de vijf O s: ondernemers, overheid, onderzoek, onderwijs, omgeving. Het was de bedoeling lessen te trekken van de Lochemse aanpak in de periode RVO.nl had Lochem als landelijk succesvoorbeeld gekozen voor de aanpak op het gebied van ondersteuning van de energieke samenleving door lokaal bestuur. De onderzoeksvraag luidde daarom: Welke lessen kunnen er getrokken worden uit de ontwikkeling en uitvoering van de beleidsaanpak in de gemeente Lochem over de periode ? Doel van het onderzoek was inzicht te verwerven, de lessen van Lochem te borgen in het onderwijs en kennis te verspreiden onder relevante doelgroepen. We hadden een multidisciplinaire opzet en gebruikten theoretische inzichten uit verschillende disciplines: politicologie, sociologie, bestuurskunde, beleidswetenschappen en transitiekunde (kennis op het gebied van de energietransitie). De onderzoeksopzet was een case studie naar de ontwikkelingen in Lochem, waarbij de gegevensverzameling bestond uit een documentenstudie en interviews (najaar en winter ). Een stuurgroep begeleidde het onderzoek. Wat zijn de ervaringen? Hoe ging het er in Lochem aan toe? Het begon vrij moeizaam. Bij de aanvang van het initiatief (voor 2006) was er sprake van een nogal behoudende omgeving en weinig ambitie voor maatschappelijke innovaties. Een belangrijke gebeurtenis in de voorbereidende periode ( ) was het aantreden van wethouder Thijs de la Court (GroenLinks) die ondersteuning kreeg van enkele veranderingsgezinde ambtenaren met durf. Zij hebben er toen voor gekozen een 5

6 prudente, beleidsluwe aanpak te hanteren waarmee geen hoge verwachtingen werden gewekt. Het was ook een mensgerichte aanpak, waarin onder de bevolking ervaringen zijn gepolst en draagvlak is gecreëerd. Dat is onder meer gedaan door de dorpsraden in te schakelen die al eigen ideeën hadden over duurzame energie en armoedebestrijding. Er waren ook subsidies nodig die bijvoorbeeld bij IKS2 (Innovatieprogramma klimaatneutrale steden) zijn vergaard. In de uitvoerende periode ( ) speelde de gemeente een rol via de visie Regisserend Lochem. Dat deed ze door burgerinitiatieven te ondersteunen: LochemEnergie, een drietal Duurzaam Energielandschap (DEL), en meer initiatieven. Het doel was ook landelijke zichtbaarheid te creëren en aan netwerken deel te nemen, en daarmee middelen vergaren die weer konden bijdragen aan het opzetten van initiatieven in Lochem. Borging in de maatschappij vond plaats via maatschappelijke initiatieven en samenwerkingsvormen, zoals het Lochems Energieakkoord, Opgewekt Lochem en andere initiatieven. Veel van deze aanpakken hebben een voorbeeld op landelijk niveau: Het Lochems Energieakkoord is bijvoorbeeld afgekeken van het Nationaal Energieakkoord (waar wethouder De la Court namens de VNG betrokken was bij de totstandkoming). Welke lessen kunnen er worden getrokken uit de ervaringen in Lochem? Het gaat om mensenwerk; zorg dus als bestuurder voor commitment en draagvlak. Let goed op de politieke arena, want politiek is slim omgaan met macht. Ook de agendering is belangrijk, hoe kaart je zaken aan? Daarbij zijn het vaak de kleine dingen die het doen. Bij de framing en de toonzetting van een probleem kun je goed metaforen gebruiken (bijvoorbeeld de warme trui op warme truiendag). Je moet ook lerend vermogen creëren en durven te experimenteren. Daarbij hoort naast technische ook sociale innovatie in de vorm van participatietrajecten. Het is zaak behendig de grens op te zoeken en spelregels te veranderen. Daarbij is een gemeente nodig die niet zelf aan het stuur gaat zitten, maar die burgers verantwoordelijkheid en vertrouwen schenkt. Ondersteuning van burgers kan via proces- en netwerkmanagement en daarvoor heb je ook participatiemedewerkers/opbouwwerkers nodig. Zorg ten slotte voor een maatschappelijke business case, waarin je via een gestructureerde kosten-baten afweging de levensvatbaarheid en de maatschappelijke relevantie van innovatieve projecten, diensten en producten in kaart kunt brengen. De grondtoon is die van vertrouwen schenken. De kern is een vertrouwensbasis tussen mensen, tussen burger en overheid. Door vertrouwen te schenken neem je (gekoesterd en institutioneel) wantrouwen weg en ontstaat er een uitgangssituatie voor samenwerking. Daarna komt de rest. Welke aangrijpingspunten levert de case Lochem op voor andere gemeenten? een mensgerichte aanpak, daag uit, schenk vertrouwen en creëer draagvlak; in de bestuursstijl maatschappelijke partners en doen centraal stellen; prudent met de politieke agenda en doelstellingen omgaan; identificeer en ondersteun lokale pioniers om burgerinitiatieven op te zetten; ken je rol als gemeente als gelijkwaardige partner; 6

7 ondersteun processen, maak en beheer verbindingen; denk mee en ondersteun burgerinitiatieven om hun business case haalbaar te maken; durf lokaal te experimenteren met innovaties en leer daarvan; laat successen (landelijk) zien en profiteer van die zichtbaarheid door middelen te vergaren en lokaal meer te kunnen doen; leer van ervaringen elders en pas die lessen lokaal toe; zorg voor selectie en training van lokale bestuurders op bepaalde competenties. Vragen en discussie Men vindt het een herkenbaar verhaal, maar hoe gaat dat verder in de toekomst? Hoe gaat het krachtenveld zich ontwikkelen? Thijs de la Court spitst het antwoord op deze vraag toe op de verhouding tussen de representatieve democratie (de Raad en het College) en de participatieve democratie (de samenleving). De rol van de raad wordt wezenlijk anders. Het gaat meer om het bewaken van processen en minder om besluitvorming en controle. Een goed voorbeeld is het meanderen van de rivier de Berkel. Als dat proces eenmaal in gang is gezet, kun je als raad eigenlijk niet meer terug. Raadsleden moeten daarom actiever het veld in en zich minder met beleidsdocumenten bezighouden. Dat kan ook fout gaan, bijvoorbeeld als dorpsraden op hun eigen houtje beslissingen nemen. Volgens Nico Groen is het dilemma daarmee nog niet opgelost, maar blijft de Raad wel een positie houden. Een vragensteller legt een relatie met de bekende plaatjes (de indeling in vier burgerschapsstijlen) van het bureau Motivaction. Slechts een klein percentage van de bewoners is actief, maar ook de overigen heb je nodig in de participatiemaatschappij. Hoe motiveer je de rest? Thomas Hoppe verwijst naar een paar rapportages die over dit onderwerp zijn geschreven, o.a. door de ROB en de RMO. Het gaat er volgens Nico Groen vooral om dat de burgers hun eigen ding doen (de Raad vindt hij niet zo belangrijk). Alleen zo kun je als burger veranderingen realiseren, met behulp van een enkele bestuurlijk ongehoorzame ambtenaar. LochemEnergie zit overigens nog maar in de eerste fase van dit proces, want het heeft te maken met een weerbarstige praktijk. De uitdaging is hoe je in de fasen twee en drie terechtkomt? Een andere vragensteller doet de suggestie meer bevoegdheden neer te leggen bij de lokale overheid. Thomas Hoppe is het hier gedeeltelijk mee eens. Het is ook belangrijk andersom signalen uit te zenden naar de landelijke overheid en naar Brussel. Op die manier is het Energieakkoord tot stand gekomen. In Nederland is nog te veel hindermacht. Een andere deelnemer aan de bijeenkomst wijst op de grote verdeeldheid in de maatschappij. Een laatste vraag heeft betrekking op de rol van de gemeente als opdrachtgever bij de opdracht aan TAUW, waarvoor Lochem Energie geld kreeg van de gemeente. Ondanks het opdrachtgeverschap was er sprake van een gelijkwaardige, horizontale relatie. Volgens Thijs de la Court was het een volwassen relatie, tussen eigenwijze partners. Nico Groen beaamt dit. Lochem Klimaatneutraal in 2030 is een 7

8 doelstelling van de gemeente, maar niet van LochemEnergie: Wij doen als Lochem Energie wat onze leden willen!. Afsluiting van de bijeenkomst Wethouder Trix van der Linden bedankt iedereen voor de input. De grondtoon is neergelegd: behandel elkaar als gelijkwaardige partners, geef als overheid wel een zetje, maar laat het verder los. Vooral van belang is het stimuleren van burgerinitiatieven. Hopelijk staat LochemEnergie er over vier jaar. Het is middagvoorzitter Marian Tomasini vooral opgevallen dat er vertrouwen en tijd nodig is. Hopelijk kan KISS over vier jaar weer een bijeenkomst organiseren, zodat we kunnen bekijken hoe dat proces verder is verlopen. Bij de borrel kunnen we nu nog even napraten, voordat het WK-voetbal (Nederland-Australië) begint. Verslag: Rik Reussing, Universiteit Twente. 8

LEREN VAN LOCHEM VERTROUWEN SCHENKEN AAN DE ENERGIEKE SAMENLEVING THOMAS HOPPE EN DONALD VAN DEN AKKER

LEREN VAN LOCHEM VERTROUWEN SCHENKEN AAN DE ENERGIEKE SAMENLEVING THOMAS HOPPE EN DONALD VAN DEN AKKER LEREN VAN LOCHEM VERTROUWEN SCHENKEN AAN DE ENERGIEKE SAMENLEVING THOMAS HOPPE EN DONALD VAN DEN AKKER TWENTE CENTRE FOR STUDIES OF TECHNOLOGY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT. CSTM UNIVERSITY OF TWENTE. OPRIT

Nadere informatie

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Lokale Duurzame Energie Bevlogen business Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Wat is LochemEnergie? Een lokale duurzame energie coöperatie (LDE) Van, voor en door inwoners van de gemeente Lochem (een echt

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging Ja ik wil zonne-energie, maar... Wat moet ik doen? Is het financieel rendabel? Welke zonnecellen zijn het beste? Waar en door wie worden panelen geïnstalleerd?

Nadere informatie

Opgewekt in Lochem. Kennissessie HIER Opgewekt Paul Stolte 14 april 2016

Opgewekt in Lochem. Kennissessie HIER Opgewekt Paul Stolte 14 april 2016 Opgewekt in Lochem Kennissessie HIER Opgewekt Paul Stolte 14 april 2016 LOCHEM ENERGIE ONTWIKKELT DOOR Lochem Energie heeft reeds verschillende zonneenergieprojecten gerealiseerd. Paul Stolte deelt graag

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten De energieke samenleving in praktijk 23 januari 2015 Hans Elzenga, Anne Marieke Schwencke 1 Onderzoeksvragen (i.o.m. met

Nadere informatie

Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie

Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie 12 november 2012 Agenda Intro Energieaandeel Zoektocht naar klantbehoefte nav Energieakkoord

Nadere informatie

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014

Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 (verschenen in nr. 3, september 2014 Magazine Energie+) Versnelling van de energietransitie met de lokale energiecoöperatie Jurgen van der Heijden, april 2014 Alle gemeenten zien in meer of mindere mate

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Groen Dichterbij 8 november 2014 Jan Hassink, Carlijn Wentink en Evelien Janssen Jan.hassink@wur.nl Voorbeelden van groene burgerinitiatieven

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Slotbijeenkomst Deelnemers. IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015

Slotbijeenkomst Deelnemers. IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015 Slotbijeenkomst Deelnemers IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015 IPIN Project Proeftuin Innovatieprogramma Intelligente Netten (Min. van EZ) 2011-2014 IN4 energy Heel even mee terug

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Toekomstgericht wonen in kleine kernen

Toekomstgericht wonen in kleine kernen Toekomstgericht wonen in kleine kernen Wat leefden ze eenvoudig toen in simp'le huizen tussen groen met boerenbloemen en een heg. Maar blijkbaar leefden ze verkeerd, het dorp is gemoderniseerd en nu zijn

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels De Groene Reus Coöperatie u.a. delegatie CU-fractie 6 maart 2015 van 14.00-17.00 uur Natuurbelevingscentrum

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven 5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven Alfons Ramb Energiek Leiden Rolf Steenwinkel Amsterdam Energie Ron de Graaf Hoom Renske den Exter - Hoom

Nadere informatie

KEMPENENERGIE. samen groen

KEMPENENERGIE. samen groen KEMPENENERGIE samen groen De coöperatie KempenEnergie wil alle inwoners van de 5 Kempengemeenten toegang geven tot de maatschappelijke en financiële voordelen van lokaal opgewekte schone energie. KEMPENENERGIE

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Onderwerpen presentatie

Onderwerpen presentatie Community of Prac/ce LOKALE DUURZAME ENERGIEBEDRIJVEN Onderwerpen presentatie - Welke kaders geeft het Energieakkoord voor energiebesparing en efficiency? Welke doelen zijn gesteld en welke instrumenten/regelingen

Nadere informatie

Stadsdialoog particuliere woningverbetering

Stadsdialoog particuliere woningverbetering Stadsdialoog particuliere woningverbetering Jasper van der Wal, Hiske de Ridder en Rob van Beek 6 oktober 2013 14.30 uur Opening 14.35 uur Terugkoppeling resultaten van de stadsenqûete 14.45 uur Nadere

Nadere informatie

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Zon op VVE Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Waarom doen we dit? Wereldwijde klimaatcrisis Klimaat top Parijs Energie Akkoord Nederland Klimaatzaak Urgenda Maar er gebeurt nog steeds te weinig en te

Nadere informatie

Verslag van de informatiebijeenkomst 23 september 2013 Locatie: Vivaldi, Molenstraat 81, 5341GC Oss

Verslag van de informatiebijeenkomst 23 september 2013 Locatie: Vivaldi, Molenstraat 81, 5341GC Oss Verslag van de informatiebijeenkomst 23 september 2013 Locatie: Vivaldi, Molenstraat 81, 5341GC Oss Aanwezig: - Initiatiefnemers Energiecoöperatie Oss - Wethouder Hendrik Hoeksema - Ca. 80 belangstellenden,

Nadere informatie

Koepel presentatie ten behoeve van Bestuur Vogelwijk Energie(k) Den Haag

Koepel presentatie ten behoeve van Bestuur Vogelwijk Energie(k) Den Haag Koepel presentatie ten behoeve van Bestuur Vogelwijk Energie(k) Den Haag Indeling 1. Algemene Informatie a) Wijk b) Vogelwijk Energie(k) 2. Historie Vogelwijk Energie(k) 3. Duinvogel 4. Resultaten (naar

Nadere informatie

Bernhezer EnergieCoöperatie BECO

Bernhezer EnergieCoöperatie BECO Bernhezer EnergieCoöperatie BECO Ontstaan BECO Initiatiefgroep: lokaal en duurzaam Gesteund door lokale RABO en gemeente Najaar 2012 publieksavond Tweede avond voor belangstellenden werkgroepen Januari

Nadere informatie

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Doel van dit document is het bieden van achtergrond informatie over het principe van Eemstroom -Energiecoöperatie Amersfoort. Eemstroom One

Nadere informatie

Energieke Bo+omup aan de slag met Energie

Energieke Bo+omup aan de slag met Energie Energieke Bo+omup aan de slag met Energie Waar hebben we het eigenlijk over? 300-450 ini9a9even (HIER Opgewekt) Ini9a9even van burgers: 1. Windcoöpera9es (> 90: 15) 2. Energiecoöpera9es- bedrijven (> 2009:

Nadere informatie

Samen op weg naar duurzame energie

Samen op weg naar duurzame energie Samen op weg naar duurzame energie Eigen energieambities realiseren in uw omgeving De inhoud van deze folder is eigendom van ParaTodos en Verkade Local Energy Support. Aan de informatie in dit document

Nadere informatie

Green Deal Leiden: wonen en energie

Green Deal Leiden: wonen en energie Green Deal Leiden: wonen en energie Samen meters maken Bart van Geleuken, projectleider Green Deal Introductie Leidse Green Deal Toelichting doel Leidse Green Deal Leidse voorbeelden wonen en energie Voorbeelden

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Oprichtingsvergadering 3 april 2013. Opgewekt aan het IJ

Oprichtingsvergadering 3 april 2013. Opgewekt aan het IJ Oprichtingsvergadering 3 april 2013 Opgewekt aan het IJ Agenda oprichtingsvergadering 3 april 2013 1.Korte introductie ronde: RvC, bestuur en aanwezigen 2.Over NDSM Energie Missie, visie, kernwaarden,

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Zonnepanelen in Nederland

Zonnepanelen in Nederland bezoekadres Marnixkade 1015 ZL Amsterdam 109 postadres Postbus 1001 E T moti@motivaction.nl MG 15262 F Amsterdam W +31 www.motivaction.nl (0)20 589 83 83 00 Zonnepanelen in Nederland Draagvlak en gebruik

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Inhoud 1. Maak van uw gemeente een Energieke Regio... 2 2. De start... 3 3. Het vervolg... 4 4. Aanbod... 5 1 1. Maak van uw gemeente een Energieke

Nadere informatie

Ik krijg ENERGIE van dea

Ik krijg ENERGIE van dea Ik krijg ENERGIE van dea Jaarplan 2014 1 Voorwoord Het jaarplan in plaatjes De plannen voor 2014 kort en krachtig. Geen lange stukken tekst maar in een aantal illustratieve platen hopen we dat je een goed

Nadere informatie

Slim aanbesteden en financiering

Slim aanbesteden en financiering Caspar Boendermaker BNG Advies, oktober 2013 Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 2 Onze missie: Lage financieringskosten voor maatschappelijke

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Doe mee aan de jubilieum editie van de Klimaatverbond Energy Battle!

Doe mee aan de jubilieum editie van de Klimaatverbond Energy Battle! Doe mee aan de jubilieum editie van de Klimaatverbond Energy Battle! Dit najaar start de 5 de editie van de Klimaatverbond Energy Battle. Nederlandse gemeenten gaan de uitdaging aan om met drie teams van

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

23. Instemmen met de Agenda Duurzaamheid

23. Instemmen met de Agenda Duurzaamheid Gemeenteraad 11 februari 2015 23. Instemmen met de Agenda Duurzaamheid Voorzitter, Daar is ze dan, de langverwachte Agenda Duurzaamheid. Het CDA is enthousiast omdat we een aparte wethouder Duurzaamheid

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten

Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten Op vrijdag 14 december gingen 80 vertegenwoordigers van kulturhusen en multifunctionele accommodaties, ambtenaren,

Nadere informatie

Samenwerkingen die werken

Samenwerkingen die werken Alfred Griffioen Samenwerkingen die werken Over de coöperatie als rechtsvorm voor commerciële en maatschappelijke initiatieven de Coöperatie expert 1 Over de Coöperatie expert De Coöperatie expert is de

Nadere informatie

Energie besparen en opwekken Westereng en Oostereng Bussum 26-5-2015

Energie besparen en opwekken Westereng en Oostereng Bussum 26-5-2015 Energie besparen en opwekken Westereng en Oostereng Bussum 26-5-2015 Wat kunt u verwachten? Welkom door wethouder Watt Nu: mogelijkheden energie opwekken Hoom: mogelijkheden energie besparen Maatregelen:

Nadere informatie

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015

Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark. Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 Windpark Lage Weide ondanks participatie toch geen windpark Simone Maase bestuurslid Energie-U simone@energie-u.nl 19 maart 2015 1 Inhoud Coöperatieve vereniging Energie-U Zonder grond een park ontwikkelen

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 OPINIERONDE 2 oktober 2014 Agendapuntnummer: 6 Raadsvergadering 16 oktober 2014 Onderwerp: Sociale randvoorwaarden windenergie Registratienummer: 14int03080 Casenr:

Nadere informatie

Informatie- Ledenavond

Informatie- Ledenavond Burger Initiatieven Informatie- Ledenavond Hall ABK Huis, 29 oktober 2015 Agenda 29 oktober 2015 19:30 uur Welkom Jan Emmerzaal (vrz) - vaststellen agenda - verslag 12 maart 2015 19:35 Ontwikkeling IJsselwind

Nadere informatie

Deel 2: Activiteiten MONITOR

Deel 2: Activiteiten MONITOR Deel 2: Activiteiten MONITOR Deze Monitor gaat over jullie activiteiten met, voor en door bewoners op het gebied van: 1. Inkoop energie 2. Collectieve inkoopacties zonnepanelen 3. Energiebesparingsacties

Nadere informatie

Slides op www.coopchampions.com

Slides op www.coopchampions.com 3 4 1994-2009: Sinds Jan10: COÖPERATIES VOOR EEN VERNIEUWENDE IMPULS VAN LOKALE BEWEGING dr. ir. Onno van Bekkum Noordelijke Studiemiddag: Coöperaties in Dorpen dinsdag 16 oktober 2012 Studies Advies Cursussen

Nadere informatie

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Verslag Slotmanifestatie op 31 januari 2013 Renovatie- en energiebeleid verandert De corporatiesector is onderhevig aan grote dynamiek. De schaal,

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering.

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering. VSU Energie Inhoud Aanleiding 1. VSU Energie 2. Klimaatscan 3. Isolatiemaatregelen 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting 6. Financiering Tot slot Praktijkvoorbeelden door At Risk, Elinkwijk en STVU

Nadere informatie

26 augustus 2014 Onderweg naar nieuwe duurzame initiatieven in Hilversum 1 26 augustus 2014

26 augustus 2014 Onderweg naar nieuwe duurzame initiatieven in Hilversum 1 26 augustus 2014 1 AGENDA 20.00 uur 1. Welkom / opening 2. Kort voorstelrondje 3. Inventarisatie van initiatieven die aanwezigen graag willen bespreken 4. Vaststellen agenda 5. Korte presentatie Duurzaam Hilversum & Hilversum

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomst in het kader van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap voor Huurders (CPOH)

Verslag van de bijeenkomst in het kader van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap voor Huurders (CPOH) Verslag van de bijeenkomst in het kader van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap voor Huurders (CPOH) Datum : 8 oktober 2012 Locatie : t Bourgondisch Hof, Waalwijk Aanwezig : Willem Ebbers, beleidsmedewerker

Nadere informatie

Activiteiten Netwerk

Activiteiten Netwerk ALV 2015 Programma Opening door de voorzitter Verslagen en werkplannen Financieel verslag en begroting Decharge Bestuur Verkiezing van het nieuwe bestuur Verkiezing van de ledenraad Pauze Dienstverlening

Nadere informatie

Zonnige stortplaats. Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen

Zonnige stortplaats. Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen Is het mogelijk om zonnepanelen te plaatsen op de voormalige stortplaats van de gemeente Terneuzen? Onderzoek mogelijkheid stortplaats als

Nadere informatie

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Stichting Hooghalen Duurzaam 1. Introductie, doelstelling en ambities 2. Werkgroep Collectiviteit 3. Collectieve

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag email mieke.weterings@denhaag.nl

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag email mieke.weterings@denhaag.nl ZONNESTROOM voor VvE s Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag email mieke.weterings@denhaag.nl TOEKOMSTGERICHT WONEN ook met de VvE-complexen op weg naar een duurzame Zuidvleugel!!!

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie