Voertuigdynamica FSRTE02

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voertuigdynamica FSRTE02"

Transcriptie

1 Voertuigdynamica FSRTE02 W. Lamers P.W. Fleuren DCT Traineeship report Coach(es): Supervisor: Dr. ir. I.J.M. Besselink Prof. Dr. H. Nijmeijer Technische Universiteit Eindhoven Department Mechanical Engineering Dynamics and Control Technology Group Eindhoven, April, 2008

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding Het Multi-body simulatie model Inleiding Aanpassingen Coördinaten suspension Gewicht verdeling Instelmogelijkheden A-armen Camber/toe instellingen Data acquisitie Inleiding Sensoren Installatie op de FSRTE Dataverwerking Data importeren Databewerking Data interpretatie Testen en Afstellen Inleiding Testhandboek Testen in de praktijk Basis Set-up FSRTE Set-up afstellingen Set-up procedure (uitlijnen) Set-up Test resultaten Balans Race Set-up Model vs. Metingen Inleiding Dwarsversnelling Acceleratietest Throttle on/off Throttle off Throttle on Aanbevelingen Inleiding Voertuigdynamica balans Onderstuur tijdens accelereren Wendbaarheid Remmen Ontwerp, constructie en materiaalkeuze Elektronisch Multi-body model Differentieel model Powertrain Parameters bandenmodel Chassis stijfheid Innovatieve aanpassingen Bijlage 1. Testhandboek Bijlage 2. Mind-map dynamische invloeden Bijlage 3. Mind-map Set-up afstellingen Bijlage 4. Set-up procedure Bijlage 5. Mind-map set-up + formules

3 1. Inleiding Dit verslag is het resultaat van de interne stage periode tijdens de VKO opleiding Werktuigbouwkunde sectie DCT & AES. Deze stage is uitgevoerd bij het Formula Student Racing Team Endhoven. Het doel van deze stage is een goede set-up voor de FSRTE02 verzorgen. Dit houdt in dat wij ons voornamelijk met de volgende zaken hebben bezig gehouden: Verbetering multi-body model Het model is verder uitgebreid om een realistischere simulatie te kunnen maken. Ook zijn alle parameters geverifieerd en is een gedeelte van het model opnieuw opgebouwd om snellere aanpassingen te kunnen doen aan de set-up. In hoofdstuk 2 worden deze aanpassingen beschreven. Na verbetering kan ons model vergeleken worden met de werkelijkheid. Het uitrusten van de FSRTE02 met sensoren en data-acquisitie Aan ons was het ook de taak de FSRTE02 te voorzien van de nodige sensoren, Met deze sensoren is het mogelijk het gedag van de auto tijdens testdagen te registreren. Aan de hand van die testresultaten kan een set-up worden gemaakt. Hoofdstuk 3 beschrijft de data-acquisitie. De dataverwerking De data die gegenereerd wordt door de sensoren moet worden verwerkt tot bruikbaar en goed leesbaar materiaal. Dit is tot stand gekomen met behulp van het motormanagement systeem MoTeC met bijhorende software en Matlab. Hoofdstuk 4 gaat hier uitgebreid op in. Het creëren van de FSRTE02 race Set-up Met behulp van de data acquisitie en het multi-body model is de Race Set-up gemaakt. Door in de praktijk te testen kan de nodige data worden verzameld. Als deze testdata dan overeenkomt met het mutli-body model kan getracht worden de Race Set-up deels te bepalen met het model. In hoofdstuk 5 wordt het model met de werkelijkheid vergeleken. 3

4 2. Het Multi-body simulatie model 2.1. Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de aanpassingen welke verricht zijn aan het multi-body model van de FSRTE02 en borduurt voort op het werk van J. Razenberg. De aanpassingen zijn met name gericht op het overeen laten komen van het model met de gebouwde auto en het vereenvoudigen van veranderingen van de set-up van de wielophanging geometrie Aanpassingen Een belangrijk onderdeel van het model is de positie van de wielophanging. Deze is gevalideerd met het CAD-model. Alle aanpassingen zijn geïmplementeerd in de FS_car.mdl libary Coördinaten suspension Er is een nieuw nulpunt gekozen voor de coördinaten. Deze ligt nu ter hoogte van de vouwlijn in het chassis. Zie afbeelding hieronder Gewicht verdeling Fig. 1: Bovenaanzicht Unigrahics model Het zwaartepunt is ook een belangrijk onderdeel in het model. Deze is gevalideerd voor de x en y- coördinaat, echter niet voor de z- coördinaat. Met een opstelling welke in het hoofdstuk 4 zal worden behandelend is de gewichtsverdeling gemeten. De afbeelding rechts geeft de waarden zonder siercarrosserie (glasvezel body) en met lege brandstoftank. Echter de totale gewichtsverdeling is: LF: 59 kg RF: 58 kg LR: 80 kg RR: 82 kg Totaal: 279 kg Fig. 2: Weegcomputer De gewichtverdeling l/r is zeer gelijk verdeeld. Dit komt de wegligging ten goede. 4

5 Instelmogelijkheden A-armen. Het afstellen van de A-armen gebeurt in werkelijkheid door het verlengen/verkorten van de verbindingsstangen. Het model is zo aangepast dat deze lengtes zijn in te voeren in plaats van dat er coördinaten berekend moeten worden. Ook is het mogelijk het aantal vulplaatjes, wat gebruikt wordt tussen de A-armen en fusees, in te voeren. Door de bovenste of de onderste A-arm te verstellen kan de camberhoek worden aangepast. Met de stuurarm kan toe- of uitspoor en het akkermanprincipe worden ingesteld. Door kruiselings de positie van de A-arm te veranderen wordt de casterhoek ingesteld. Met de duwstang kan de rijhoogte worden geregeld. Al deze instellingen beïnvloeden elkaar hiermee dient rekening gehouden te worden tijdens veranderen van het model. De lengtes van elke stang (2x in de bovenste en onderste A-arm, stuurarm en duwstang) en het aantal vulplaatjes in de fusees staan en kunnen worden veranderd in de FS_modeldata.m file Camber/toe instellingen Het is ook mogelijk direct de camber en toe- of uitspoor hoeken in te stellen in het model, ook deze zijn aan te passen in de FS_modeldata.m file. 5

6 3. Data acquisitie 3.1. Inleiding Om het werkelijke dynamische gedrag van de FSRTE02 te analyseren en deze te vergelijken met die van het multi-body simulatiemodel is de FSRTE02 van de nodige sensoren voorzien. De data die deze sensoren genereren wordt verwerkt tot verschillende bruikbare plots Sensoren Ten eerste is het belangrijk te bepalen welke sensoren van belang zijn. Omdat het budget van de FSRTE02 het niet toelaat om nieuwe sensoren aan te schaffen, hebben wij ons beperkt tot de meest essentiële sensoren die beschikbaar waren op de TU/e. Hierbij kwamen we tot de volgende sensoren: Voorwaartse snelheid Vx: De snelheid is met behulp van optische sensoren bepaald. Aan de binnenkant van voorvelgen is een blokpatroon gespoten welke gelezen wordt door de aan de remklauw bevestigde optische sensoren. De optische sensoren verzenden een digitaal signaal (pulsen) die de Motec kan verwerken tot een snelheid Vx. Omdat de snelheden van de voorwielen links en rechts van elkaar verschillen hebben we zowel links als rechts een optische sensor geplaatst. Door deze met elkaar te middelen is de werkelijke snelheid berekend. Fig. 3: Voorvelg met geblokt patroon Fig. 4: Geïnstalleerde optische sensor Om de juiste snelheid te krijgen moesten de optische sensoren gekalibreerd worden. Uit het aantal blokjes (pulsen) dat aan de binnenkant van de velgen is gespoten en de effectieve rolstraal van de band kan de snelheid worden berekend. De voorbandomtrek is gemeten door de auto inclusief coureur 100 m te verrijden waarbij het aantal wielomwentelingen is geteld. Door 100 m te delen door het aantal wielomwentelingen wordt de bandomtrek berekend. Waarneer deze gegevens als calibratie factor in de motec worden ingevoerd kunnen de snelheden links en rechts worden gelogd en de gemiddelde snelheid Vx berekend. Het aantal pulsen = 50 Van belang is dat alle blokjes precies dezelfde afmetingen hebben Effectieve voorbandomtrek = 1636 mm (Avon banden) 6

7 Dwarsversnelling Ay: De Dwarsversnelling wordt met behulp van G-sensor gemeten. Er is gebruik gemaakt van een 2 G solid-state G-sensor, hogere dwarsversnellingen als 2 G worden door de FSRTE02 namelijk niet gehaald. De sensor is gekalibreerd met de zwaartekracht, dit is mogelijk omdat het een solid-state sensor is. Een G-sensor moet zo dicht mogelijk bij het zwaartepunt liggen. dit is in de FSRTE02 onder de coureurs benen afdekplaat, zo ver mogelijk richting motor. Calibratie gegevens: Ay gravity = 951 mv Fig. 5: Afdekplaat waaronder G-sensor en Yaw rate worden geïnstalleerd Yaw snelheid r: De snelheid om de hoogte-as wordt gemeten met behulp van een Yaw-rate sensor (Gyro). Deze moet net zoals de G-sensor zo dicht mogelijk bij het zwaartepunt liggen. Deze is daarom voor de G-sensor onder de afdekplaat geplaatst. Ook de yaw-rate sensor is een analoge sensor welke door de motec wordt uitgelezen en gelogd. Uit documentatie van de Giro zijn de volgende gegevens gehaald: 42,3 deg/s/v Stuurwielhoek ds: De stuurhoek wordt gemeten met een zeer nauwkeurige rotatie potmeter. Deze is gemonteerd op achterkant van de stuurwiel as. De overbrenging tussen stuurwiel en de wielen zo goed als lineair en kan dus gemakkelijk worden berekend. Ook de potmeter is een analoge sensor. Op de potmeter staan de volgende calibratie gegevens: Gevoeligheid 12,8 deg/v. Fig. 6: Yaw-rate met G-sensor voor montage Fig. 7: Stuurwielhoek potmeter geïnstalleerd 7

8 3.3. Installatie op de FSRTE02 De meetgegevens die de verschillende sensoren verzenden worden ontvangen door de MoTeC M400. Motec is een motor managementsysteem voor racemotoren waarmee de motor vrij programeerbaar is. Zo is de ontsteking en injectie geheel naar eigen wens in te stellen. De Motec M400 kan ook gebruikt worden als datalogger. Er zitten 10 analoge en 4 digitale ingangen op. Op de analoge ingangen zijn de stuurwielpotmeter, yaw-rate sensor en G-sensor aangesloten. Tussen de Yaw-rate sensor en G-sensor zit een voltage shifter. Deze schakeling zorgt ervoor dat de spanning omhoog wordt geshift. Dit is gedaan omdat de Motec geen negatieve spanningen kan loggen. Op de digitale ingangen zitten de optische sensoren aangesloten. Als voedingen voor de optische sensoren en de ds-potmeter wordt een gestabiliseerde uitgangspanning van de motec van 5 Volt gebruikt. De Yaw-rate sensor en G-sensor worden van spanning voorzien met behulp van een aantal onafhankelijke batterijen. Dit is gedaan op meetruis uit de rest van het elektrische circuit te voorkomen. Verder moet de G-sensor voorzien worden van een -15/15 V spanning, welke ook verwerkt zit op de printplaat van de voltage shift. De verschillende gegevens worden gelogd door de Motec die een schijfruimte heeft van een 0.5 Mb. Afhankelijk van de logfrequentie (maximaal 200 Hz) kan dan enkele minuten data worden gelogd. De Motec begint met dataloggen bij een vrij programeerbaar toerental. Na loggen kan de motec uitgelezen worden met behulp van een laptop met daarop de benodigde speciale software Dataverwerking Het interpreteren van de gelogde data is mogelijk met de special software van Motec. Deze software is vrij beperkt, daarom is de keuze gemaakt om Matlab te gebruiken voor de verwerking en interpretatie van de data. Eerst wordt met behulp van Motec Interpreter de benodigde data geëxporteerd in een CSV-file. Daarna moet deze data geschikt gemaakt worden om in Matlab in te lezen. Dit wordt gedaan met behulp van Microsoft Excel. In het Formula Student Motec data import macro 4/8 variabelen.xls wordt de CSV-file geconverteerd naar een txt-file. In Matlab is het zeer moeilijk de CSV-file bruikbaar te maken. De oorzaak van dit probleem is het scheiden van kolommen en het gebruik van decimale tekens Data importeren Via Motec Interpreter kan gekozen worden welke data geëxporteerd wordt. In een template kan men tot 8 verschillende gelogde waarden laten zien en exporteren. Zo is het mogelijk telkens een standaard aantal en volgorde van data te exporteren. Vervolgens kan met de gemaakte Excel macro de data bewerkt worden, met een enkele druk op de knop. Nu is de data geschikt om geïmporteerd te worden in Matlab. Hiervoor is de scipt fsd.m geschreven. Dit staat voor Formula Student Data. Dit script slaat de data op in een enkele 3d matrix. Verschil in lengtes van gelogde data wordt automatisch aangepast. Ook wordt de data bewerkt zodat deze in standaard eenheden wordt opgeslagen. Daarnaast worden de signalen: dwarsversnelling, linker/rechter voorsnelheid en achtersnelheid gefilterd met een tweede orde laagdoorlaat filter om hoogfrequente ruis weg te filteren. Het resulteert in significant beter afleesbare data. 8

9 De onderstaande signalen kunnen worden ingevoerd; Tijd Dwarsversnelling Yaw rate Stuurhoek Linker voorsnelheid Rechter voorsnelheid Achtersnelheid Het script vraagt hierbij naar de kolom waar de data is opgeslagen. Deze volgorde correspondeert met de volgorde waarin in Motec Interpreter de data wordt weergeven. Het is mogelijk het script zo aan te passen dat men enkel op enter hoeft te drukken om een bepaalde standaard waarden voor een kolom te gebruiken. Hieruit wordt automatisch de afgelegde weg berekend. De gemiddelde snelheid wordt berekend uit de linker/rechter voorsnelheid. Deze wielen zijn niet aangedreven en geven daarom een goede representatie van de gemiddelde snelheid. Ook wordt de slipratio tussen voor en achter berekend om een uitspraak te kunnen doen over maximaal gebruik van de banden in voorwaartse richting. De achtersnelheid wordt echter niet gebruikt omdat dit signaal niet gemeten kom worden door het ontbreken van een onderdeel op de uitgaande as van de versnellingsbak. Hierdoor kan de slip ratio ook niet berekend worden. Daarnaast kan commentaar toegevoegd worden aan de toegevoegde set data. Dit correspondeert met de run nummers. Dit getal wordt met 1 opgehoogd na elke toevoeging van een set data. Het commentaar horende bij dit getal kan eenvoudig opgevraagd worden met het script fscom.m. De samplerate en het aantal run nummers worden ook getoond als er een nieuwe set data toegevoegd wordt. De bestaande matrix met daaraan bijgevoegd de nieuwe data en commentaar wordt vervolgens opgeslagen in het bestand fs.mat. Voor het eerste gebruik van fsd.m moet het bestand fs_leeg.mat gekopieerd worden, waarna de naam in fs.mat veranderd dient te worden Databewerking Met de script fss.m is het mogelijk de gelogde signalen zo aan te passen dat ze bij het plotten op elkaar liggen zodat een goed vergelijk mogelijk is. Een andere mogelijkheid is het wissen van gedeeltes van data. Bijvoorbeeld daar waar de auto stil stond of van het circuit raakte. Onderstaande lijst geeft de mogelijkheden: Distance shift: totale afstand shift Partial distance shift: gedeeltelijke afstand shift Delete distance range: wissen van een gedeelte data (afstand gebaseerd) Time shift: totale tijd shift Partial time shift: gedeeltelijke tijd shift Delete time range: wissen van een gedeelte data (tijd gebaseerd) Vooraf kan gekozen worden voor een referentie nummer en voor het run nummer wat bewerkt moet worden. Na elke aanpassing kan men direct zien hoe de data aangepast is, door de aangepaste data met de referentie te vergelijken in diverse plots. Hierna wordt de aangepaste data overschreven in desbetreffende run nummer en opgeslagen in fs.mat 9

10 Data interpretatie Nu is de data geschikt om te interpreteren. Dit kan met behulp van de script fsp.m Met deze script kunnen tot 5 willekeurige run nummers met elkaar vergeleken worden. Het is mogelijk een tijd en afstand gebaseerde reeks plots te maken, waarbij tijd respectievelijk afstand op de x-as geplot kan worden. De volgende plots worden gemaakt: tijd afgelegde weg Vx front (gemiddelde snelheid) Vx front (gemiddelde snelheid) Vx rear Vx rear Vx left Vx left Vx right Vx right Vx left and right Vx left and right Lateral acceleration Lateral acceleration Yaw-rate Yaw-rate Stuurhoek Stuurhoek Afgelegde weg 10

11 4. Testen en Afstellen 4.1. Inleiding In dit hoofdstuk wordt voornamelijk ingegaan op het testen van de FSRTE02 op het voertuigdynamische vlak Testhandboek Voordat daadwerkelijk getest kan worden moet eerst goed worden nagedacht over wat, waar en hoe er precies getest moet worden. Hiervan is een document gemaakt het Testhandboek. In het testhandboek staan onderwerpen als; het doel van testen, soorten tests, benodigde data en sensoren, testmateriaal, testschema, testlogboek en testinvloeden. Het testhandboek is te vinden in bijlage Testen in de praktijk Voordat daadwerkelijk het dynamische gedrag (wegligging, stuureigenschappen enz.) van de FSRTE02 kunnen worden getest moet eerst de motor worden ingeregeld. Omdat de motorproefstand nog niet in gebruik is moest dit gebeuren tijdens de testdagen, wat de nodige kostbare testkilometers kost. Verder is het zo dat testen in de praktijk altijd anders verloopt dan gepland. Dit door allerlei problemen waartegen aangelopen wordt voor, tijdens en na het testen. Een opsomming van de FSRTE02 testproblemen: Voor het testen: Vinden van een geschikte testlocatie Beschikbaarheid van een geschikte testlocatie Beschikbaarheid van de benodigde mensen Constructieve staat van de FSRTE02 Verzamelen van het nodige materiaal Tijdens het testen: Onderdelen die het begeven Elektrische storingen Oververhitting Veranderen van afstellingen Na het testen: Onderdelen die zijn versleten Nieuwe onderdelen Verbetering van onderdelen Veranderen van afstellingen Beschikbaarheid monteurs Het vervangen en veranderen van onderdelen kost altijd meer tijd dan gepland. Daarbij komt dat de motor nog moest worden ingeregeld, wat betekend dat voor het testen op wegligging en stuureigenschappen (dynamische effecten) slechts weinig tijd overbleef. 11

12 4.4. Basis Set-up FSRTE02 De dynamica van de FSRTE02 is afhankelijk van allerlei instellingen van geometrische karakteristieke welke elkaar weer beïnvloeden. Om overzicht te creëren is een Mind-map gemaakt welke de invloeden voor en achter beschrijven. De Mind-map met dynamische invloeden is te vinden in bijlage Set-up afstellingen Aan de hand van afstelmogelijkheden van de wielophanging en invloeden op het rijgedrag zijn een aantal set-up afstellingen ontstaan, waarmee het grootste en belangrijkste deel van de dynamica van de FSRTE02 kan worden afgesteld. Opgesomd zijn dit: Camber Rolstijfheid en -damping Toespoor Caster Bumpstijfheid en -damping Ackermann Bandenspanning Rembalans In bijlage 3 staat een Mind-map met dynamische invloeden Set-up procedure (uitlijnen) Er is voor een praktische manier van uitlijnen gekozen, met zelfontworpen uitlijnmateriaal. Dit maakt het mogelijk zelf ten allen tijde de set-up te kunnen aanpassen, onafhankelijk van (andermans) dure apparatuur. Het uitlijnmateriaal bestaat uit: Voor-uitlijnrij; 1800 mm lang Achter-uitlijnrij; 2300 mm lang Wielhoeken-rij; 430 mm lang Uitlijntouw Weegschalen Uitlijntafels Digitale waterpas Schijf- en rolmaat Bandenspanningsmeter Rembalans draaiknop Met behulp van de achter-uitlijnrij, de digitale waterpas en de rolmaat kunnen de weegschalen worden gepositioneerd. Het is van groot belang dat deze voor het creëren van een betrouwbare uitlijning deze in het horizontale vlak staan. De uitlijntafels zorgen ervoor dat de hoogte en het verticaal stellen van de weegschelen mogelijk is. Dit kan door 3 poten in hoogte te stellen. Daarnaast is ervoor gezorgd dat de uitlijntafels diverse vrijheidsgraden meekrijgen zodat deze tafels geen krachten op de suspension kunnen uitoefenen. De tafel links achter heeft geen extra vrijheidsgraden meegekregen. De weegschaal staat dus vast op deze tafel. De twee voorste weegschalen (en dus wielen) kunnen in de x en y richting transleren en om de z-as roteren. De weegschaal rechtsachter kan enkel in de y richting transleren. Zo is het mogelijk de gehele auto hysterese vrij uit te lijnen zonder dat het gevaar bestaat dat de auto van de tafels afvalt. Een ander groot voordeel van de procedure is de snelheid waarmee het mogelijk is de totale auto uit te lijnen. Het is mogelijk de auto binnen één uur geheel uit te lijnen. Bijlage 4 beschrijft uitgebreid hoe de auto uitgelijnd dient te worden. 12

13 Set-up Voordat begonnen kan worden aan de dynamische testen, moet de auto zo goed mogelijk afhankelijk van theoretische afwegingen worden afgesteld. Dit noemen we de Set-up. Deze Set-up wordt automatische gebruikt als basis Set-up welke dient als referentie voor de race Set-ups. Aan de hand van een referentie kunnen dan de nodige gecontroleerde veranderingen in de afstellingen worden aangebracht. In deze Set-up staan de afstellingen als volgt ingesteld: Bandenspanning afhankelijk van situatie Bump- stijfheid nader te bepalen damping nader te bepalen Rol- stijfheid front & rear = Nm/rad damping front & rear = 315 Nms/rad Camber front = 3.15 deg / rear = 0 deg Toe spoor front = mm / rear = 0 mm Caster front = 7.6 deg Ackermann front = neutraal Rembalans front/rear = 75/25 In bijlage 3 staat een Mind-map met de Set-up + formules instellingen Test resultaten De eerste dynamische testen zijn gebruikt om balans in de auto te krijgen. Dit wordt in eerste instantie verwezenlijkt door op gevoel grof instellingen te doen. Pas nadat enigszins balans is gecreëerd kan, gebruik makend van alle data acquisitie materiaal, worden overgaan tot het werkelijk maken van een goede race set-up. Dit is in ons geval niet van toepassing omdat wij hier door gebrek aan testkilometers niet aan toegekomen zijn Balans Tijdens de eerste dynamische testen bleek al snel dat de FSRTE02 met de theoretische set-up veel onderstuur vertoond. Dit bleek overigens eerder al uit de simulaties. Dit hebben we in eerste instantie op het testcircuit kunnen reduceren door de Camberhoek voor te verkleinen tot 0.5. Aan het loopvlak en temperatuurverloop van de band was namelijk te zien dat alleen een klein deel van het bandoppervlak aan de binnenkant van de band werkt gebruikt. Na deze aanpassing bleef de FSRTE02 echter duidelijk onderstuur vertonen. Om dit te verbeteren hebben we in het motorhome de rolstijfheid aan de voorkant zoveel mogelijk verkleind en achter zoveel mogelijk vergroot. Zelfs dit bleek niet voldoende te zijn om het onderstuur volledig te elimineren. De auto stuurt nu goed de bocht in, maar waarneer de bocht uit geaccelereerd wordt de wil FSRTE02 maar één ding en dat is rechtuit gaan. Dit is voor een deel het gevolg van het torsie differentieel die de achterwielen voor een deel spert, een andere oorzaak zijn de Avon banden die maar niet op racetemperatuur willen komen. Verder is nog gespeeld met de roldemping en de bandenspanning. Bij een lagere bandendruk werd de bandentemperatuur iets hoger waardoor iets meer grip op de voorwielen werd gekregen. Door roldemping achter hard te zetten kregen we meer overstuur tijdens insturen. 13

14 Tot dan toe zijn alle tests uitgevoerd met de harde compount Avon banden welke niet warm bleken te worden, hoe hard er ook gereden werd. Tijdens wedstrijden wordt echter met de zachtere Hoosier banden gereden, welke door omstandigheden voor de wedstrijden nauwelijks tot niet getest zijn. Tijdens de eerste dynamische proeven in Engeland bleek al gauw dat de Hoosier banden in tegenstelling tot de Avon banden wel redelijk opwarmden, waardoor het power onderstuur deels veranderde in power overstuur. Dit tot vreugde van de coureurs die zo de FSRTE02 veel beter in goede banen kunnen lijden. Echter warmen de banden nog steeds niet genoeg op. Dit heeft voornamelijk te maken met de keus voor een te grote bandenmaat, welke op een raceauto met dus danig laag gewicht als de FSRTE02 niet willen opwarmen. Dit is te danken aan een te groot banden oppervlak waardoor te weinig bandenwrijving wordt verkregen Race Set-up Zoals op te maken is uit de Testresultaten is de Race Set-up ontstaan uit een aantal grof instelling waarmee getracht is zoveel mogelijk balans te creëren in de FSRTE02. Doordat tijdens het testen gereden is met een andere band als tijdens de race, is dit zeker niet de optimale set-up. Tijdens de wedstrijden is echter geen tijd geweest om hier nog enige verbetering in te brengen. Fig. 8: FSRTE02 in actie tijdens de wedstrijd in Engeland 14

15 5. Model vs. Metingen 5.1. Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de overeenkomsten en verschillen tussen het multi-body model en de werkelijkheid. Allereerst moet in het achterhoofd gehouden worden dat diverse onderdelen van het model significant anders zijn dan de werkelijkheid. Dit zijn o.a. de aandrijflijn en het bandenmodel. De aandrijflijn is gemodelleerd zonder reële koppelkromme, versnellingsbak en differentieel. De parameters van het bandenmodel komen niet overeen met de gebruikte banden. Dit zal betekenen dat de acceleratie eigenschappen positiever dan de werkelijkheid zullen zijn en de wegligging niet in zijn geheel zal overeenkomen. Wel is het zinvol met deze aannames een vergelijk te maken Dwarsversnelling Door meetdata te vergelijken met het model kan onderzocht worden in welke mate het model correleert met de werkelijkheid. Dit is gedaan met de meetresultaten welke verkregen zijn tijdens een Formula Student race in Italië, waarbij de auto tweemaal een cirkel rechtsom en tweemaal linksom rijdt. In figuur 9 wordt het model met de werkelijkheid vergeleken. In de praktijk situatie is de snelheid gemeten aan het linker en rechter wiel. Deze waarden worden gemiddeld om de voertuigsnelheid Vx te berekenen. Ook zijn de stuurwielhoek en de dwarsversnelling gelogd. Dit zijn de groene lijnen. Om een reëel vergelijk te maken is het stuurwielhoek signaal uit de praktijk gebruikt voor input van het model. Om het model de snelheid uit de praktijk te kunnen laten volgen is een bestuurdersmodel gemaakt welke bestaat uit een simpele cruise control met PI regelaar. Het bovenste deel van figuur 9 geeft de snelheid van het model en de praktijk weer. Hierin is te zien dat het model de snelheid uit de praktijk goed volgt. Enkel tijdens afremmen, wat met name op de motor gebeurt, kan het model niet genoeg afremmen. We zien hier ook duidelijk dat het model meer tijd nodig heeft een bepaalde snelheid, tijdens afremmen, te halen. Dit komt ook doordat de remmen niet als input gebruikt worden in het bestuurdersmodel. Dit zal echter voor de simulatie een geringe invloed hebben. 15

16 Stageverslag voertuigdynamica FSTRE02 Fig. 9: Model vs. Metingen In bovenstaande plot is te zien dat de door het model berekende dwars versnelling goed overeenkomt met de werkelijke dwarsversnelling. Hier en daar zie je wat onderlinge verschillen, zo blijkt dat de dwarsversnelling uit het model net iets minder groot en zijn er diverse pieken/dipjes te zien welke in de praktijk niet voorkomen. Dit is te verklaren aan een aantal onvolledigheden in het model welke in de inleiding al zijn aangegeven. Zowel uit het model als de praktijk blijkt de maximale dwars versnelling 1.4 g te zijn. Uiteindelijk kan geconcludeerd worden dat het model redelijk goed correleert met de werkelijkheid. Er moet wel rekening gehouden worden dat dit een redelijke steady-state situatie is. 16

17 Daarnaast is het driver model aangepast zodat ook remmen mogelijk is. Hierbij wordt de output van de regelaar geïnverteerd om een remkoppel op te kunnen leggen. Met dit driver model is de autocross test, welke in Italië is verreden, vergeleken. Tijdens deze test moet de auto een volledige ronde op het circuit afleggen en daarna het circuit verlaten. Er wordt dus op koude banden gereden. Het blijkt dat het model nu is staat is de werkelijk gereden snelheid zeer nauwkeurig te volgen, zie figuur 10. Fig. 10: autocross model vs. metingen De dwarsversnelling volgt redelijk nauwkeurig. Het model wijkt toch op diverse punten af van de werkelijkheid. Ook zijn de hoogfrequente trillingen uit de praktijk niet terug te zien in het model. Daarnaast is getracht het gereden circuit te plotten aan de hand van de gelogde data tijdens de autocross test. Figuur 11 laat een satelliet foto van het circuit zien. Tijdens de race zijn hier wel diverse slaloms en chicanes toegevoegd. Hiervoor zijn de laterale acceleratie en de snelheid in de x-richting gebruikt. Fig. 11: Autocross circuit 17

18 Via een eenvoudige relatie is de yaw-hoek berekend. Door de laterale acceleratie dubbel te integreren en de snelheid enkel is de relatieve plaats van het voertuig te bepalen. Als hierbij rekening wordt gehouden met de yaw-hoek is het mogelijk de absolute plaats van het voertuig te bereken. Echter is het resultaat teleurstellend. Waarschijnlijk zijn de gemeten signalen niet nauwkeurig genoeg en worden er teveel aannames gedaan. Ook zal de cumulatieve fout tijdens integratie bijdragen aan een slecht resultaat Acceleratietest Onderstaande figuren vergelijken de acceleratietest van het model en de werkelijkheid. Deze test is gedaan in Engeland tijdens de officiële race. De gemeten tijd door de apparatuur in Engeland was 4.46 seconden om 75 meter af te leggen. Echter is dit niet helemaal correct omdat de auto 30 cm voor de eerste meetpaal start en de transponder achter op de auto bevestigd is. Dit betekent dat de auto al snelheid heeft voordat de meting start. Deze test is zonder launch control uitgevoerd. Dit maakt de vergelijking wat reëler. Fig. 12: Acceleratietest (snelheid afgelegde weg) Bovenstaande figuur geeft de snelheid tegen de afgelegde weg weer. waarbij de blauwe lijn het model is en de groene de werkelijkheid. We zien dat het model een snelheid van 116 km/h bereikt na 75 meter. In werkelijkheid is dit 96 km/h. Dit verschil is vooral te wijten aan het verschil in motor, powertrain en banden van het model. Toch zien we een zeer vergelijkbaar profiel. Ook is het schakel moment bij 60 km/h duidelijk te zien. Fig. 13: Acceleratietest (snelheid tijd) 18

19 Onderstaand figuur op de vorige bladzijder geeft de snelheid tegen de tijd weer. Ook hier zien we een duidelijke overeenkomst. Echter na het schakelen naar de tweede versnelling wijkt het model af. Uit deze figuur kunnen we ook afleiden wat de 0 tot 100 sprint is. Het model haalt 100 km/h in 4 seconden, terwijl hier in werkelijkheid 5.1 seconden voor nodig is Throttle on/off Throttle off Tijdens throttle off of afremmen in een bocht kan een auto anders reageren dan tijdens de steady-state circular test. Dit is te wijten aan de veranderde gewichtsverdeling. Het voorste wiel welke zich aan de buitenkant van de bocht bevindt zal een verhoogde kracht in z-richting krijgen wat resulteert in een grotere wrijving ellips. Hierdoor kan deze band een grotere kracht in laterale en longitudinale richting overbrengen. Het omgekeerde geldt voor de wielen waarbij de kracht in z-richting minder wordt. In de praktijk zorgt dit voor een betere insturende auto. De rol demping heeft invloed op de snelheid van het aanpassen van de gewichtverdeling. Met deze instelling is het dus mogelijk invloed uit te oefenen op Throttle on/off dynamische effecten Throttle on Throttle on is het omgekeerde van throttle off. In de praktijk wordt de auto sterk onderstuurd. Dit komt doordat de kracht in z-richting op de achterwielen groter wordt, en doordat het gebruikte Torsen-differentieel te sterk het koppel naar het binnenste achterwiel verplaatst. Echter is dit differentieel niet in het model opgenomen. Er bestaat ook nog geen test in het model welke deze dynamische eigenschappen kan simuleren. Een vergelijk is dus niet mogelijk. 19

20 6. Aanbevelingen 6.1. Inleiding Aan de hand van de ervaringen met de FSRTE02 op het gebied van de dynamica kunnen verschillende aanbevelingen gedaan worden. Deze zijn opgedeeld in aanbevelingen betreffende de voertuigdynamica, ontwerp, constructie en materiaalkeuze, elektronisch, het multi-body model en innovatieve aanpassingen Voertuigdynamica De ideeën achter de ophanging zijn zeer innovatief te noemen, echter zijn er nog diverse verbeterpunten: balans De verhouding tussen de rolcentra voor en achter is niet goed. Achter moet het rolcentrum omlaag. Dit resulteert in een minder onderstuurde auto en voorkomt tevens het jacking effect achter (minder positieve camber tijdens laterale versnellingen). De wielbasis van de auto is waarschijnlijk te kort. Hierdoor leveren de laterale krachten van de banden een kleiner yaw-moment. Door de voorwielen verder naar voren te plaatsen kan ook hierdoor het onderstuur probleem verbeterd worden. Er moet dan wel opgelet worden dat de onafgeveerde massa (kleinere wielen) zo klein mogelijk is, want anders neemt de yaw-traagheid van het voertuig weer teveel toe. De spoorbreedte van de achterwielen moet smaller gemaakt worden. Hierdoor zal tijdens het nemen van een bocht de normaalkrachten op de achterste wielen meer toenemen. Hierdoor zal de cornering stiffness van de achterwielen negatief beïnvloed worden en zal de auto beter in balans komen. Een ander voordeel is dat een smallere spoorbreedte achter gunstig is bij het nemen van slaloms. De auto hoeft minder zijwaartse afstand af te leggen en zal dus sneller zijn. Het voorstel is om de spoorbreedte voor te verkleinen naar 1250 mm. Achter mag volgens het reglement de spoorbreedte dan minimaal 75% van de spoorbreedte voor zijn. Dit is 937,5 mm. De positie van de coureur kan door deze onderuit te leggen meer naar voren geplaatst worden. Hierdoor schuift het zwaartepunt van de coureur en dus auto verder naar voren. Deze komt dan meer richting het midden van de auto te liggen. Ook zal het zwaartepunt lager worden. Echter zal hierdoor de massa minder gecentraliseerd worden in het zwaartepunt waardoor de yaw-inertia weer toeneemt. De rolstijfheid en demping kunnen eenvoudiger aangepast worden dan nu het geval is. Een mogelijkheid is een traploos verstelbare hefboomaanpassing. Deze is al ontworpen voor de FSRTE02. Traction control toevoegen voor maximale longitudinale en laterale acceleraties in bochten. Echter wel instelbaar op het dashboard voor maximale flexibiliteit. Hierbij kan direct launch-control ingezet worden tijdens accelereren vanuit stilstand Onderstuur tijdens accelereren Kleinere bandenmaten zorgen voor een snellere opwarming van de banden, een geringere yaw-inertia en een lager onafgeveerd gewicht. De banden kunnen smaller, echter is het niet aan te bevelen om de velgdiameter te verkleinen, omdat dan het basis ontwerp van de 20

21 ophanging en chassis veranderd moet worden. Ook verkleint het contactoppervlak met het wegdek in longitudinale richting. Hierdoor kunnen kleinere krachten opgewekt worden. Een smallere bandenmaat verkleint dit oppervlak ook, echter zal het moment om de KPI as kleiner zijn wat een lichter stuurgedrag geeft. Vandaar dat de voorkeur bestaat voor een smallere band, maar niet voor een veel kleinere diameter. De breedte van de achterbanden gelijk aan die van de voorbanden geeft een auto welke beter in balans is, omdat in het huidige ontwerp gebleken is dat de auto achter te veel grip heeft. Echter wordt hierdoor tijdens de acceleratietest ingeleverd op prestatie. Het Torsen differentieel spert in meer of mindere mate, afhankelijk van het opgelegde koppel door de motor. Tijdens accelereren in een bocht wordt teveel koppel naar het binnenste wiel geleid wat resulteert in een yaw-moment tegengesteld aan het moment van wat je zou willen. Hierdoor zal de auto glijden over de voorwielen tijdens accelereren in een bocht (onderstuur). Een oplossing voor dit probleem is een differentieel te nemen met minder sper. Echter is een Torsen differentieel ten strengste af te raden, omdat een dergelijk differentieel niet in te stellen is. Mocht men toch willen kiezen voor een Torsen differentieel dan zal uit simulaties en praktijk testen moeten blijken wat de meest gunstige sperverhouding is. De volgende punten illustreren andere en wellicht betere opties: o Een geschikter differentieel zou een viscous limited slip differential zijn. Dit differentieel is in te stellen en daarom flexibeler in te zetten in een race auto. Een bijkomend voordeel is dat deze differentiëlen eenvoudiger te modelleren zijn. Toch verdient het de aanbeveling ook voor een dergelijk differentieel een proefstand te ontwerpen. o Een tweede oplossing is een actief differentieel. De voordelen van een dergelijk differentieel is dat deze geregeld ingezet kan worden, zodat de wegligging actief geregeld kan worden. Dit komt de prestaties sterk ten goede. Echter kost het veel tijd een dergelijke regeling te ontwerpen. Daarbij komt dat deze differentiëlen prijzig zijn in aanschaf. o De ultieme oplossing is het combineren van een open differentieel met outboard brakes achter. Door het actief aansturen van geregelde remdruk eenheid (ABS eenheid), welke de remdrukken op elk wiel afzonderlijk regelt, kan een limited slip differential gebouwd worden. Dergelijke oplossing is eenvoudig te modelleren, goedkoop in aanschaf en heeft een lichte massa. Echter de nadelen zijn dat het ontwerpen van een regelaar zal veel testtijd kosten en de outboard brakes een groter onafgeveerd gewicht met zich mee brengen Wendbaarheid De auto moet lichter sturen zodat de coureur sneller het stuur van de ene naar de andere kant kan draaien en minder vermoeid raakt tijdens de Endurance event. Lichter sturen kan bereikt worden door een lichtere auto, een kleinere mechanical-trail (caster hoek) van de voorwielophanging, een kleiner scrubradius (KPI) van de voorwielophanging en een smallere bandenmaat voor. De huidige scrubradius en mechanical-trail zijn aan de hoge kant. Deze geven een te grote rechtuit stabiliteit waardoor de auto zwaar stuurt. De massa van de auto moet kleiner en lager geplaats worden. Dit resulteert mede in een kleinere yaw-inertia. Voornamelijk de onderdelen die zich ver van de z-as (in het C.G.) van de auto bevinden moeten lichter. 21

22 De afstand tot de z-as in het C.G. werken kwadratisch door in de yawinertia. Dit zijn onder andere de banden, velgen, uprights, suspensionbox, pedalbox, diffentieel, aandrijfassen, body, remschijven, remklauwen en a- armen Remmen De slag van rempedaal is te kort. Dit komt omdat de zuigers van de remcilinders die aan het pedaal zitten een te grote diameter hebben en/of de overbrengingsverhouding moet groter. Hierdoor moet te veel kracht gezet moet worden door het been van de coureur en kan er niet goed genoeg gedoseerd worden. De rembalans moet instelbaar zijn op het dashboard. Als gebruik gemaakt wordt van een geregelde remdruk eenheid, zoals beschreven op de vorige pagina, is dit niet nodig. Outboard brakes achter in verband met wisselende koppelpieken op de aandrijfassen. Hierdoor zullen de aandrijfassen beter bestand zijn tegen vermoeiing. Ook zal de achterkant minder stuiteren tijdens aanremmen bij bochten Ontwerp, constructie en materiaalkeuze De pedalenmodulen vervangen door een eenvoudiger en lichter exemplaar, welke slechts beschikt over een rempedaal voor de linkervoet en een gaspedaal voor de rechter. De koppeling kan verplaatst worden achter het stuur. Deze wordt dan met de hand bediend. De krachten hiervoor zijn laag genoeg, gezien op een motorfiets met hetzelfde systeem gewerkt wordt. Als voorbeeld kan een 125cc schakel kart koppelingshendel gebruikt worden. De bumpstijfheid en demping moeten eenvoudiger aan te passen zijn. Dit kan door het ontwerp van de suspension box aan te passen. De stuurasoverbrenging kan lichter en met name spellingsvrijer waardoor sneller en nauwkeuriger gestuurd kan worden. De stuuras onder een hoek monteren ten opzichte van het wegdek. Hierdoor kan beter kracht uitgeoefend worden op het stuur. Echter als het huidige concept behouden blijft is dit moeilijk te realiseren. De eindoverbrenging korter, waardoor meer versnellingen gebruikt kunnen worden, zodat de motor in een efficiënter toerental bereik ingezet wordt. Echter moet het maximaal te gebruiken versnelling tijdens endurace beperkt worden tot ongeveer 3-4. Dit dient dan wel gecombineerd te worden met schakelflippers/schakelringen achter het stuur of een geactueerde schakelas, omdat anders te veel met een hand gereden moet worden. Dit voorkomt schakelfouten en tijdverlies tijdens schakelen. De resterende versnellingen kunnen verwijderd worden uit de versnellingsbak om gewicht te besparen. Toepassen van quickshifting door het onderbreken van ontsteking en/of injectie tijdens schakelen. Hierdoor kan met volledig geopende gasklep geschakeld worden. De schakeltijd kan hierdoor drastisch verkleind worden. Als dit systeem in combinatie met een geactueerde schakelas wordt uitgevoerd kan er nog meer gewonnen worden. Schakeltijden van 50 tot 60 milliseconden zijn haalbaar op straatmotoren. Echter is dit afhankelijk van de gebruikte actuator. Wellicht zijn schakelflippers of ringen aan het stuur betrouwbaarder en goedkoper. Het Alucore chassis gebruiken als body of een extreem lichte body ontwerpen om massa te besparen. 22

23 Het spannen van de ketting moet betrouwbaarder en eenvoudiger. Dit voorkomt speling in de aandrijflijn en geeft een beter handelbaardere auto. Als gekozen wordt voor flexplates is het schuiven met het differentieel geen optie. Schuiven met de motor kan, maar resulteert in een ander zwaartepunt van de auto. Een spansysteem blijft een optie. Aandrijfassen met een groter/langer elastisch gebied zodat deze zwaarder belast kunnen worden. Dit betekent dat er gekozen moet worden voor een ander materiaal. Stijvere aandrijfassen resulteren waarschijnlijk in schade op andere plaatsen in de aandrijflijn. De stangen in de a-arms niet lassen in verband met vermoeiingsverschijnselen. Uit Multi-body simulaties en de praktijk blijkt dat de diverse stangen andere krachten opgelegd krijgen. Wellicht kan met de afmetingen gespeeld worden. Ook hier geldt dat door gebruik te maken van pijpen met een grotere uitwendige diameter en kleine wanddikte de stijfheid toeneemt en het gewicht af. De radiateur verplaatsen naar de zijkant van de auto. Hierdoor wordt het zwaartepunt naar beneden verlaagd en de motor beter gekoeld. Hierdoor kunnen twee kleine radiateurs toegepast worden welke zo dicht tegen de centrale as van de auto en zo laag mogelijk bevestigd moeten worden. Ook kan gekozen worden voor een enkele radiateur aan een zijde van de auto en de accu aan de andere zijde. Als beide massa s gelijk zijn levert dit geen problemen op voor de balans in de auto. Het verdient niet de aanbeveling de tank aan de zijkant te plaatsen, omdat het brandstofniveau verandert tijdens het rijden en hierdoor dus ook de massa. De ergonomie van de rugleuning moet verbeterd worden. Hier kan gekozen worden voor individuele stoelen voor de coureurs. Deze kunnen eenvoudig en licht gemaakt worden met PUR schuim. De motor afstellen voor een vlakke koppelcurve en goede respons op lage toerentallen. Dit zorgt voor een beter beheersbare auto, met name tijdens de skid-pad event. De rolbeugel ontwerpen op een 95% mannetje zodat tijdens de technische keuring hier geen problemen ontstaan. Hierbij moet met ook rekening houden met een marge voor kleding, stoel etc. Toepassen van lichtere bevestigingsmaterialen met de goede afmetingen. Hier kan zeer veel gewicht bespaard worden. Kijk hierbij naar exotische materialen zoals titanium/kunststof/aluminium of speciaal voor de racerij ontwikkelde bouten. Uit simulaties kan blijken wat de minimale afmetingen kunnen zijn Elektronisch Aanschaf van een professioneel datalog systeem. Het Motec motormanagement systeem heeft de mogelijkheid gegevens te loggen. Dit is een mooie combinatie. Zeker omdat motorgegevens synchroon gelogd kunnen worden met chassis gegevens. Echter zal in de toekomst het aantal ingangen en log geheugen te beperkt worden. Motec levert hardware waarmee het mogelijk is meerdere sensoren aan te sluiten (multiplexer), ook is het loggeheugen uit te breiden via een CAN-bus. Ontwikkelen van een goed dataverweking systeem. Het huidige systeem is te omslachtig en kost te veel tijd om de data te beoordelen. Dit moet direct na een gerede test sessie beoordeeld kunnen worden om aanpassingen aan de afstelling door te kunnen voeren. Aanschaf van goede sensoren. Hierbij moet men denken aan hallsensoren voor het meten van alle 4 de wielsnelheden. Laterale en 23

24 longitudinale versnellingopnemers met een grote nauwkeurigheid en roll/pitch correctie. Goede yaw-rate sensor voor de z-as. Goede stuuruitslag sensor. Gear indicator sensor etc. Een volledig telemetrie systeem is natuurlijk de ultieme oplossing. Het dashboard aanpassen met enkel een zeer felle en naar de coureur gerichte shiftindicator LED, laag olie niveau LED en neutraal LED. Dus geen toerenteller gear-indicator en andere fancy tellertjes. Mocht men denken dat dit negatief werkt voor de design presentatie dan volledig LCD dashboard, maar wel met de losse shiftindicator LED Instelbare launch en traction control op het dashboard. Met name traction control dient instelbaar te zijn om de toelaatbare slip op de achterwielen te veranderen voor optimale prestaties in bochten. Ook moeten deze systemen uit te schakelen zijn om in geval van problemen tijdens de diverse events door te kunnen rijden. In geval van een actief differentieel moet ook deze instelbaar zijn op sper Multi-body model Het huidige model kan nog op diverse punten uitgebreid worden. In dit gedeelte zullen de belangrijkste behandeld worden, welke waarschijnlijk de grootste invloed op het dynamische gedrag zullen hebben Differentieel model Het differentieel in het huidige model dient te worden vervangen door een welke overeenkomt met een welke gebruikt wordt in de praktijk. Voor de FSRTE02 is dit een Torsen differentieel van een Mitsubishi EVO rally auto. Echter zijn de gegevens van dit differentieel niet te achterhalen. Er zal een proefstand ontworpen en gemaakt moeten worden waarin de parameters van dit differentieel achterhaald kunnen worden. Echter is het voor de FSRTE03 verstandig te kiezen voor een ander differentieel (zie voertuigdynamica) Powertrain De powertrain is in het huidige model gemodelleerd als een eenvoudige verbrandingsmotor met ideale overbrenging. De verbrandingsmotor dient gemodelleerd te worden aan de hand van de metingen aan de motor proefstand. Dit zorgt voor een reële koppel afgifte aan de wielen. De versnellingsbak kan gemodelleerd worden volgens de ratio s van de standaard versnellingsbak uit een GSX R-600 k2. Voor de bediening kan een eenvoudig driver model gemaakt worden welke op- en terugschakelt bij een vast toerental. Hierdoor zal een reëlere simulatie van de acceleratietest en circuittest gesimuleerd kunnen worden Parameters bandenmodel Een cruciaal onderdeel van het multi-body model is het bandenmodel. Een groot van het handelingsgedrag is afhankelijk van de banden. Goodyear levert een speciale band welke ontwikkelt is voor gebruik bij Formula Student. Bij deze band zijn beperkt gegevens verkrijgbaar. De FSRTE02 staat op Hoosier banden, gegevens van deze banden zijn niet voorhanden. Ongeacht de keuze van de banden zal er gemeten moeten worden op de bandenmeetwagen van TNO. Hiermee dient direct bij de aanvang van het nieuwe seizoen begonnen te worden, omdat deze gegevens van belang zijn bij de simulaties. Hierbij is de bandenspanning ook van belang. Een gemiddelde, welke de leverancier aanbeveelt, kan hier als richtwaarde genomen worden. 24

25 Chassis stijfheid In het huidige model is het chassis als oneindig stijf gemodelleerd. Aangezien gebruikt wordt gemaakt van een stijf chassis is deze aanname geoorloofd. Om echter een nauwkeuriger model te ontwerpen dient het de aanbeveling de stijfheden van het chassis mee te nemen in het model. Deze stijfheden kunnen eenvoudig uit een EEM model overgenomen worden Innovatieve aanpassingen Onderstaande verbeterpunten zullen waarschijnlijk niet realistisch zijn om door te kunnen voeren in de FSRTE03 maar eerder in de FSRTE04. Zoals al aangestipt in het kopje voertuigdynamica, een combinatie van een open differentieel met outboard brakes achter. Door het actief aansturen van geregelde remdruk eenheid (ABS eenheid), welke de remdrukken op elk wiel afzonderlijk regelt, kan een limited slip differential (LSD) gebouwd worden. Een ander voordeel van een dergelijk systeem is dat zonder toevoeging van verdere hardware een ESP-achtig systeem ingezet kan worden. Hierdoor kan veel winst in slaloms, chicanes en de skidpad event behaald worden. Een ander voordeel van het gebruikt van een ABS eenheid is dat het ook mogelijk wordt een soort van ESP toe te passen, maar dan gericht op race doeleinden. Met name in slaloms en chicanes kan dit voordeel opleveren. Met deze oplossing worden twee vliegen in 1 klap geslagen zonder dat de gewichtstoename ten opzichte van een actief differentieel significant is. Nog een voordeel is dat er nu ook rekening gehouden kan worden met longitudinale en laterale versnellingskrachten tijdens het remmen. Hierdoor kunnen de optimale remkoppels per wiel gebruikt worden voor een maximale vertraging, ook in bochten. Active suspension in de vorm van aanpasbare rollratio s, eveneens aanzienlijke verbetering in handelbaarheid en een geringe massa toename Actief aanpasbare bumpstijfheden. Dergelijke systemen zijn in ontwikkeling. De TU/e heeft hier ook aan gewerkt Actieve achterwielsturing voor een snellere yaw-acceleratie en een verder naar voor gelegen denkbeeldig draaipunt. Hierdoor kunnen slaloms sneller genomen worden. Geactueerde koppeling welke het koppel of de rotatiesnelheid van de uitgaande as als input neemt. Hierdoor kan veel gewonnen worden tijdens de acceleratie test. 25

26 Bijlage 1. Testhandboek 26

27 27

28 28

29 29

30 30

31 31

32 32

33 33

34 34

35 35

36 36

37 37

38 38

39 39

40 40

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor Kart Afstellingen Een goed afgesteld kart chassis is een van de belangrijkste vereisten om snelle tijden te kunnen rijden. Een goede stuurmanskunst, banden met veel grip en een perfect afgestelde motor

Nadere informatie

Rijwielgedeelte zijspan voor de eerste maal aan de motorfiets koppelen.

Rijwielgedeelte zijspan voor de eerste maal aan de motorfiets koppelen. D. Rijwielgedeelte zijspan voor de eerste maal aan de motorfiets koppelen. Plaats de motorfiets op een vlakke ondergrond en zet de motorfiets op de zijstandaard. Schakel de eerste versnelling in (om te

Nadere informatie

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014

Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Case Simulink EE4- Building a SSV - Team PM1 21 maart 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Figurenlijst... 1 Inleiding... 2 Gedrag van het zonnepaneel gekoppeld aan een weerstand... 2 Gedrag van de DC-motor

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1.

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1. Inhoudsopgave: 1. Opdrachtomschrijving 1.1 Het Project 2. Probleemstelling / Doelstelling 2.1 Probleemstelling 2.2 Doelstelling 2.3 Eisen 3. Uitwerkingen van de vragen: 3.1 Welke coördinaten moeten worden

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

druk 1 1TH 084070 NSN 2320-17-122-6055 PROJECTNUMMER 084070 TECHNISCHE HANDLEIDING VAU 150 KN 6X6 DAF YBB95.480 TAKEL

druk 1 1TH 084070 NSN 2320-17-122-6055 PROJECTNUMMER 084070 TECHNISCHE HANDLEIDING VAU 150 KN 6X6 DAF YBB95.480 TAKEL druk 1 1TH 084070 NSN 30-17-1-6055 PROJECTNUMMER 084070 TECHNISCHE HANDLEIDING VAU 150 KN 6X6 DAF YBB5.480 TAKEL Vastgesteld door de Directeur Defensie Materieel Organisatie voor deze Hoofd Logistieke

Nadere informatie

Handleiding: instelling en werking LCD display t.b.v. ombouwset 007 en prolithium Daily Driver, Juice, Stick, Heavy Duty, Hammer en Monster

Handleiding: instelling en werking LCD display t.b.v. ombouwset 007 en prolithium Daily Driver, Juice, Stick, Heavy Duty, Hammer en Monster Handleiding: instelling en werking LCD display t.b.v. ombouwset 007 en prolithium Daily Driver, Juice, Stick, Heavy Duty, Hammer en Monster Beste Gebruiker, Gefeliciteerd met de aankoop van een R A T -

Nadere informatie

Balanceermachine GEBRUIKERSHANDLEIDING

Balanceermachine GEBRUIKERSHANDLEIDING - 1 - 1 Algemeen 1.1 Algemene veiligheidsregels De balanceermachine mag alleen gebruikt worden door personeel dat daar gemachtigd voor is en voldoende opgeleid is. De balanceermachine mag alleen maar gebruikt

Nadere informatie

F I A T B R A V O 603.83.122 NL S N E L G I D S

F I A T B R A V O 603.83.122 NL S N E L G I D S F I A T B R A V O 603.83.122 NL S N E L G I D S DASHBOARD 1 Linker hendel: bediening buitenverlichting - 2 Instrumentenpaneel - 3 Rechter hendel: bediening ruitenwissers, achterruitwisser, trip computer

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Verdedigen van een octrooiaanvrage (deel B) elektrotechniek/werktuigkunde 6 oktober 14 13.4 17.4 uur 1 TENTAMENOPGAVE VERDEDIGEN VAN EEN OCTROOIAANVRAGE (B) E/W 14

Nadere informatie

Handleiding. Breeze. Elektrische fiets

Handleiding. Breeze. Elektrische fiets Handleiding Breeze Elektrische fiets Indeling handleiding: - Technische specificaties Pag. 3 - Functies Pag. 4 - Onderhoud Pag. 7 - Storingen Pag. 8 Technische specificaties: Framemaat Wiel- en bandenmaat

Nadere informatie

Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens

Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Rijden met aanhangwagens Het gebruik van aanhangwagens in de bouw en

Nadere informatie

6. Reglement sectie electro 1:10

6. Reglement sectie electro 1:10 6. Reglement sectie electro 1:10 Dit Reglement maakt deel uit van Het Huishoudelijk Reglement van MRM en is een aanvulling op het Algemeen Wedstrijd Reglement. 6.1 Technisch reglement Modelwagens die niet

Nadere informatie

Positie-aflezing. - LED of LCD-aflezing - met geïntegreerde microprocessor. Walda Impuls b.v. Delta 60 6825 MS Arnhem Tel 026-3638302 Fax 026-3638304

Positie-aflezing. - LED of LCD-aflezing - met geïntegreerde microprocessor. Walda Impuls b.v. Delta 60 6825 MS Arnhem Tel 026-3638302 Fax 026-3638304 SERIE Z-54 Positie-aflezing - LED of LCD-aflezing - met geïntegreerde microprocessor Walda Impuls b.v. Delta 60 6825 MS Arnhem Tel 026-3638302 Fax 026-3638304 ELGO - ELECTRIC GmbH D - 78239 Rielasingen,

Nadere informatie

Vermogen snelheid van de NXT

Vermogen snelheid van de NXT Vermogen snelheid van de NXT Inleiding In deze meting gaan we op zoek naar een duidelijk verband tussen de vermogens die je kunt instellen op de LEGO NXT en de snelheid van het standaardwagentje uit het

Nadere informatie

Netwerk Interfacing Data Logging.

Netwerk Interfacing Data Logging. Handleiding Netwerk Interfacing Data Logging. EduTechSoft.nl 2009-2010 H.O.Boorsma. Pagina - 2 - Netwerk Interfacing Data Logging Pagina - 3 - Inhoud Inleiding.... 4 Beschrijving van het programma....

Nadere informatie

Montagehandleiding Screens screenstotaalshop.nl 1. Instructie plaatsen screen. 1.1 Aftekenen montage gaten

Montagehandleiding Screens screenstotaalshop.nl 1. Instructie plaatsen screen. 1.1 Aftekenen montage gaten Montagehandleiding Screens screenstotaalshop.nl 1. Instructie plaatsen screen Neem het screen uit de verpakking. Om beschadiging van het screen te voorkomen raden wij u aan hierbij geen mes te gebruiken.

Nadere informatie

HepcoMotion. Nr. 2 Installatie details

HepcoMotion. Nr. 2 Installatie details Dit datasheet behoort bij de PRT2 catalogus PRT2 Catalogus 40-41 HepcoMotion Nr. 2 Installatie details HepcoMotion precisie ringen en rondgeleidingssystemen worden gemaakt volgens hoge kwaliteitseisen

Nadere informatie

Afstandsbediening Telis 16 RTS

Afstandsbediening Telis 16 RTS Afstandsbediening Telis 16 RTS Bedieningshandleiding Telis 16 RTS Pure Art.nr. 1811020 Telis 16 RTS Silver Art.nr. 1811021 Afstandsbediening Telis 16 RTS 16 Kanaals zender met display Telis 16 RTS Pure

Nadere informatie

DuoCount Een verkeersanalyse toestel voor tweerichtingsbanen

DuoCount Een verkeersanalyse toestel voor tweerichtingsbanen DuoCount Een verkeersanalyse toestel voor tweerichtingsbanen Stasegemsesteenweg 82 8500 Kortrijk Tel. 056-22-33-96 Fax 056-22-55-67 1/8 1 Radar-teller 2 richtingen De DuoCount is een ingebouwde teller

Nadere informatie

Computer Instructies voor de SM-5062

Computer Instructies voor de SM-5062 Hoofdscherm Staafgrafiek Recovery Knop om de Recovery functie te activeren Programma Profielen Select Knoppen Enter Knop om keuzes te bevestigen Reset Knop om gegevens te wissen Start/Stop Knop Computer

Nadere informatie

Balanceermachine GEBRUIKERSHANDLEIDING

Balanceermachine GEBRUIKERSHANDLEIDING - 1 - 1 Algemeen 1.1 Algemene veiligheidsregels De balanceermachine mag alleen gebruikt worden door personeel dat daar gemachtigd voor is en voldoende opgeleid is. De balanceermachine mag alleen maar gebruikt

Nadere informatie

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht

voorbeeld Zonnewagen Aantekeningen voor de leerkracht Wetenschap Energie omzetting Energie overbrenging Krachten en beweging Wetenschappelijk onderzoek Design en technologie Verbeteringen door technisch design Onderdelen aan elkaar monteren Evalueren Mechanismen

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken:

De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken: Computerhandleiding Proteus PEC-4975 De computerhandleiding bestaat uit de volgende hoofdstukken: Knopfuncties De schermen Besturingsgetallen Zaken die u dient weten alvorens te trainen Werkingsinstructies

Nadere informatie

Case Simulink. Team name: SolarMatic. Group:AM13

Case Simulink. Team name: SolarMatic. Group:AM13 Team name: SolarMatic Group:AM13 Team members: Thomas Deliens Michaël Op de Beeck Renaud Peeters Tom Salens Jens Sneyers Karel Winderickx Case Simulink Weerstandswaarde waarbij het paneel een maximum vermogen

Nadere informatie

FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN. Bronnen: UCI/KNWU

FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN. Bronnen: UCI/KNWU FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN Bronnen: UCI/KNWU Positie regels Plaats van het traditionele stuur Plaats van de stuur extensies Meting punt van de shifters Hoogte van het stuur extensies Positie van

Nadere informatie

Rijtips. Bochten techniek. Snelle bocht

Rijtips. Bochten techniek. Snelle bocht Rijtips Bochten techniek Als je bij een groepje mensen gaat staan die zojuist hun eerst kart ervaring hebben opgedaan, dan is vaak het onderwerp van gesprek: hoe kun je nu het beste een bepaalde bocht

Nadere informatie

Hartelijk gefeliciteerd met de aanschaf van een COBRA alarmsysteem type 889.

Hartelijk gefeliciteerd met de aanschaf van een COBRA alarmsysteem type 889. COBRA 889 INLEIDING Hartelijk gefeliciteerd met de aanschaf van een COBRA alarmsysteem type 889. De belangrijkste vernieuwing in deze 889-serie bestaat uit het systeem, dat de herkenningscode van de afstandsbediening

Nadere informatie

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2)

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Snelheid en gemiddelde snelheid Met de grootheid snelheid geef je aan welke afstand een voorwerp in een bepaalde tijd aflegt. Over een langere periode is de snelheid

Nadere informatie

Installatiehandleiding DataLogger v2.2

Installatiehandleiding DataLogger v2.2 1 HARDWARE 1. Data Logger Processor Unit (black box) 1.1. Kanalen (Voorkant black box) De volgende aansluitingen zijn voorzien (compatibel met vorig type black box): 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Nadere informatie

Berekeningen aslasten. Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten

Berekeningen aslasten. Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten Voor alle typen transportwerk waarbij vrachtwagens worden gebruikt, moet het vrachtwagenchassis van een opbouw worden voorzien. Het doel van de aslastberekeningen

Nadere informatie

Trekkende voertuigen. Aanbevelingen. Wielbasis

Trekkende voertuigen. Aanbevelingen. Wielbasis Algemene informatie over trekkende voertuigen Algemene informatie over trekkende voertuigen Trekkende voertuigen zijn bedoeld voor het trekken van aanhangers en zijn daarom uitgerust met een koppelschotel

Nadere informatie

Arbeid, vermogen en rendement

Arbeid, vermogen en rendement Arbeid, vermogen en rendement Formules Arbeid Arbeid is een maat van het werk dat geleverd wordt door een krachtbron om een voorwerp te verplaatsen. Als een kracht een verplaatsing tot gevolg heeft dan

Nadere informatie

Je geeft de antwoorden op deze vragen op papier, tenzij anders is aangegeven.

Je geeft de antwoorden op deze vragen op papier, tenzij anders is aangegeven. Examen HAVO 2008 tijdvak 1 vrijdag 23 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Compex Vragen 14 tot en met 23 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt. Het gehele

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing PX Combi 800

Gebruiksaanwijzing PX Combi 800 Gebruiksaanwijzing Systeem Lykketronic Productnummer Serienummer Geïnstalleerd door Installatiedatum Pagina 1 van 15 INHOUD 1. ALGEMEEN GEBRUIK 1.1 OVERZICHT VAN DE BESCHIKBARE FUNCTIES EN DISPLAYS 1.2

Nadere informatie

beleid remtestinrichtingen

beleid remtestinrichtingen beleid remtestinrichtingen In dit document wordt een toelichting gegeven omtrent de toepassing en plaatsing van remtestinrichtingen. Dit document is informatief van aard en wordt gezien als een groeidocument.

Nadere informatie

We hebben 3 verschillende soorten van wrijving, geef bij elk een voorbeeld: - Rollende wrijving: - Glijdende wrijving: - Luchtweerstand:

We hebben 3 verschillende soorten van wrijving, geef bij elk een voorbeeld: - Rollende wrijving: - Glijdende wrijving: - Luchtweerstand: Lespakket wrijving Inleiding Wrijving is een natuurkundig begrip dat de weerstandskracht aanduidt, die ontstaat als twee oppervlakken langs elkaar schuiven, terwijl ze tegen elkaar aan gedrukt worden.

Nadere informatie

SPORTIEF REGLEMENT VRIJE KLASSEN 2015

SPORTIEF REGLEMENT VRIJE KLASSEN 2015 SPORTIEF REGLEMENT VRIJE KLASSEN 2015 Van toepassing is het Algemeen Reglement Autorensport Nationaal B, Bijlage 1 Veiligheidsvoorschriften Rijder en Wagen, in het bijzonder het vermelde onder CATEGORIE

Nadere informatie

Checklist toestellen 2016 Commissie Agility, Raad van Beheer 1

Checklist toestellen 2016 Commissie Agility, Raad van Beheer 1 Hoogtesprong Hoogte L: 55-60 cm, M: 35-40 cm, S: 25-30 cm Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de

Nadere informatie

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden.

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Geschikt voor landeigenaren die de vraag superieure efficiency, wendbaarheid

Nadere informatie

- 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen.

- 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen. - 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen. 1 20 2 30 De uitvinding is een vervolg op een idee waar ik de volgende octrooien op heb. De tastgrijphulp NL 2961 en

Nadere informatie

Technisch Reglement. Klasse 01T 160cc 4T Mini

Technisch Reglement. Klasse 01T 160cc 4T Mini Technisch Reglement Klasse 01T 160cc 4T Mini 2015 TECHNISCH REGLEMENT KARTING NFK 01T 160cc 4T MINI Series NOOT: Dit aanvullend technisch reglement maakt deel uit van het NRK (NFK Reglement Karting) dat

Nadere informatie

Handleiding opbouw en installatie ombouwset 004 midden motor set. 1 De midden motor

Handleiding opbouw en installatie ombouwset 004 midden motor set. 1 De midden motor Handleiding opbouw en installatie ombouwset 004 midden motor set. 1 De midden motor De middenmotor kan eenvoudig op standaard fietsframes worden geïnstalleerd. De middenmotor heeft een hoog startkoppel,

Nadere informatie

Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 kg KUBOTA WIELLADER

Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 kg KUBOTA WIELLADER Motor vermogen: 26 pk Eigen gewicht: 1599 KUBOTA WIELLADER KRACHTIG, SOEPEL EN VEELZIJDIG Kubota heeft een nieuwe lijn wielladers in het assortiment van 1000 tot 2800. Deze nieuwe RT-serie is ontworpen

Nadere informatie

Bijlage 9 5. TESTEN VAN HET VOERTUIG OP DE TESTBAAN, DE WEG OF DE ROLLENBANK

Bijlage 9 5. TESTEN VAN HET VOERTUIG OP DE TESTBAAN, DE WEG OF DE ROLLENBANK Bijlage 9 E/ECE/324 Rev.1/Add.82/Rev.3 bladzijde 229 Bijlage 4 Aanhangsel 1 TEST VAN TYPE V (beschrijving van de uithoudingstest ter controle van de duurzaamheid van de voorzieningen tegen verontreiniging)

Nadere informatie

AFSTELLINGEN MACHINES GILLES

AFSTELLINGEN MACHINES GILLES Gescheiden werkgangen AFSTELLINGEN MACHINES GILLES Werkgang van het type "gescheiden" omvattende een ontbladeraar één of twee rotoren, een rooier-zwadlegger met 3 zonnen en een bunkerlader van 16 of 25

Nadere informatie

Checklist toestellen Commissie Agility, Raad van Beheer 1

Checklist toestellen Commissie Agility, Raad van Beheer 1 Hoogtesprong Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de vleugel is 40 tot 60 cm. Het mag niet mogelijk

Nadere informatie

Ergonomische oplossingen

Ergonomische oplossingen Ergonomische oplossingen voor School en ICT Het gebruik van interactieve borden en touch screens neemt met grote sprongen toe in de opleidingsbranche. Gebruiksvriendelijkheid en ergonomie tijdens het gebruik

Nadere informatie

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Simpelweg mobiel. Elektrische hulpaandrijving Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Weer meer dingen samen doen, daar hebben we naar uitgekeken. Geniet van meer mobiliteit Van handbewogen naar elektrisch

Nadere informatie

M O N T A G E - I N S T R U C T I E S D E U R E N

M O N T A G E - I N S T R U C T I E S D E U R E N MONTAGE-INSTRUCTIES DEUREN Inhoudsopgave Inleiding. Inleiding. Voorbereiding voor montage. Waterpas zetten. Vlakke deuren en paneeldeuren Deuren monteren Deuren stellen Paneeldeurrand verstellen Paneeldeuren

Nadere informatie

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek

1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1 Inleiding proportionaal-hydrauliek 1.1 Wat is proportionaal-hydrauliek? In de proportionaal-hydrauliek worden de hydraulische componenten zoals pompen, stuurschuiven, overdrukkleppen, reduceerkleppen,

Nadere informatie

Optima Canopy accessoires voor het ophangen

Optima Canopy accessoires voor het ophangen Optima Canopy accessoires voor het ophangen Accessoirekits - toepassingen vereisen altijd meer dan één kit. Bepaal zorgvuldig wat u nodig heeft. Itemnummer inhoud kit BPCS5450G Ophangkit voor de bouwkundige

Nadere informatie

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH.

DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. DIAMAGNETISCHE LEVITATIE MET BISMUTH. Dank zij de komst van sterke neodymium magneten is het mogelijk om het afstotend gedrag van sommige diamagnetische materialen zichtbaar te maken. Ofschoon er veel

Nadere informatie

HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER

HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER HANDLEIDING: BUITEN BEWEGINGSMELDER Inhoud INTRODUCTIE... 2 INSTALLATIE... 3 INSTELLINGEN... 4 SCHAKELAAR SW1... 5 SCHAKELAAR SW2... 5 JUMPER SCHAKELAAR JP1... 5 TESTEN... 6 LOOPTEST... 6 RADIO LINK TEST...

Nadere informatie

De hoogte tijd grafiek is ook gegeven. d. Bepaal met deze grafiek de grootste snelheid van de vuurpijl.

De hoogte tijd grafiek is ook gegeven. d. Bepaal met deze grafiek de grootste snelheid van de vuurpijl. et1-stof Havo4: havo4 A: hoofdstuk 1 t/m 4 Deze opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Bij het et krijg je in 1 minuten ongeveer deelvragen. Oefen-examentoets et-1 havo 4 1/11 1. Een lancering.

Nadere informatie

Montagehandleiding ZT-50 N Vacuum Cruise Control

Montagehandleiding ZT-50 N Vacuum Cruise Control Montagehandleiding ZT-50 N Vacuum Cruise Control ZT-50N Cruise Control Bedieningsfuncties Aanzetten : Snelheid verlagen : Zet de On/Off knop op On. Inschakelen : Let op! Zodra de Cruise Control niet gebruikt

Nadere informatie

Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport versie 2.01 juni 2013 Pagina 1 van 6

Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport versie 2.01 juni 2013 Pagina 1 van 6 Bijlage 2- Examens rotor modellen (A-HELI, A-MULTIKOPTER) Inleiding Dit document kan op enkele plaatsen Engelstalige woorden bevatten indien dit woorden zijn die in de modelvliegwereld ingeburgerd zijn,

Nadere informatie

Case 1 en Simulink. 1. Diodefactor bepalen. I = I sc - I s (e!

Case 1 en Simulink. 1. Diodefactor bepalen. I = I sc - I s (e! Case 1 en Simulink 1. Diodefactor bepalen Om de diodefactor te berekenen werden eerst een aantal metingen gedaan met het zonnepaneel en de DC- motor. Er werd een kring gemaakt met het zonnepaneel en een

Nadere informatie

FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN (Meten is weten )

FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN (Meten is weten ) FIETSMETINGEN BIJ WIELERWEDSTRIJDEN (Meten is weten ) Versie 17-01-2016 Bronnen: UCI/KNWU 1 Inhoud Nieuwe wijzigingen regels per 1-1-2016 De fiets Positie zadel Traditioneel stuur Tijdritstuur Tijdritfietsen

Nadere informatie

811.1. Gebruiksaanwijzing WTW PC-software

811.1. Gebruiksaanwijzing WTW PC-software 811.1 Gebruiksaanwijzing WTW PC-software Inhoudsopgave 1 FUNCTIONELE SPECIFICATIES........................................................................... 1 2 INSTALLATIE.............................................................................................

Nadere informatie

JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1

JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1 JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1 Korte samenvatting voor het instellen en beginnen van CNC freeswerk. Naar aanleiding van de voorafgaande instructie uren aan de CNC freesmachine. Deze handleiding is

Nadere informatie

Engineering ideeën. Plaat en profiel toelevering RVS en Staal

Engineering ideeën. Plaat en profiel toelevering RVS en Staal Engineering ideeën Plaat en profiel toelevering RVS en Staal Ruimtelijke constructies Dit boekje geeft inzicht in het ontwerpen en fabriceren van ruimtelijke constructies. Laat u inspireren door de innovatieve

Nadere informatie

Handleiding RoosterGenerator

Handleiding RoosterGenerator Inleiding Handleiding RoosterGenerator, deel II Handleiding RoosterGenerator Deel II: Aan de slag met RoosterGenerator De module RoosterGenerator is bedoeld als aanvulling op het maken van een competitie

Nadere informatie

Switch. Handleiding 200.106.110117

Switch. Handleiding 200.106.110117 Switch Handleiding 200.106.110117 Hartelijk dank voor uw aanschaf van deze uitbreiding van uw Plugwise systeem. Met de Switch kunt u draadloos de elektrische stroom naar de apparaten in uw Plugwise netwerk

Nadere informatie

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01 Hand- out Boeing 737 vliegen. Pitch- Up Arendweg 37- B Lelystad Airport 085-210 60 66 pitch- up.nl 1 Deze hand- out is samengesteld door Simcenter Lelystad, Pitch- Up en wordt toegepast bij het uitvoeren

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam Instituut voor Engineering and Applied Science Studierichting Autotechniek Casus Voertuigdynamica

Hogeschool Rotterdam Instituut voor Engineering and Applied Science Studierichting Autotechniek Casus Voertuigdynamica Hogeschool Rotterdam Instituut voor Engineering and Applied Science Studierichting Autotechniek Casus Voertuigdynamica Auteur: Versie 2.04 7 april 2015 In ontwikkeling voor AUT06, gereed 2015, Hogeschool

Nadere informatie

WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN?

WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN? Camper-vering WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN? Campers worden in de praktijk steeds maar zwaarder. Hiermee wordt in het ontwerp onvoldoende rekening gehouden. De rijeigenschappen

Nadere informatie

Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag

Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag Er rijden heel wat voertuigen op s Neerlands wegen rond, waar aan gesleuteld is. Ik heb het dan over andere velgen, verhogingen, verbredingen en verlagingen.

Nadere informatie

Wieluitlijnings-terminologie

Wieluitlijnings-terminologie Wieluitlijnings-terminologie 1. Toespoor/uitspoor Dit is de mate waarin de voor- of achterwielen vooraan en ten opzichte van elkaar naar binnen (toespoor) of naar buiten (uitspoor) gericht zijn. Het toespoor

Nadere informatie

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd.

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING Snelheid De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. Stel dat je een uur lang 40 km/h rijdt. Je gemiddelde snelheid in dat uur is dan

Nadere informatie

Solflex Zonwering shutter techniek

Solflex Zonwering shutter techniek Solflex Zonwering shutter techniek Over onze shutters Voordelen Product overzicht Meetinstructies Montage Houten shutters vs Kunststof shutters Voordelen Houten shutters Geverfde en gekleurde afwerking

Nadere informatie

De ET31F (die alleen de vloertemperatuur meet) kan in een andere ruimte geplaatst worden.

De ET31F (die alleen de vloertemperatuur meet) kan in een andere ruimte geplaatst worden. De EasyTemp thermostaat ET31A/AF/F Deze handleiding geldt voor de onderstaande types: Op de doos Model ET31A, ET31AF en ET31F Model ET31A. Thermostaat regelt de ruimte temperatuur. (Niet geschikt voor

Nadere informatie

Case Simulink. Team PM 12: Joris Brankaer Arne Vanderlinden Jens Noë Carl Uydens Tom Vranckx Ben Eisenberg. 2e bac groep 11

Case Simulink. Team PM 12: Joris Brankaer Arne Vanderlinden Jens Noë Carl Uydens Tom Vranckx Ben Eisenberg. 2e bac groep 11 Case Simulink Team PM 12: Joris Brankaer Arne Vanderlinden Jens Noë Carl Uydens Tom Vranckx Ben Eisenberg 2e bac groep 11 22 maart 2013 Inleiding In deze Simulink case wordt het gedrag van onze SSV gesimuleerd

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING AREX DIGI+ SYSTEMEN

GEBRUIKERSHANDLEIDING AREX DIGI+ SYSTEMEN GEBRUIKERSHANDLEIDING AREX DIGI+ SYSTEMEN Arex Test Systems bv, Vennestraat 4b, 2161 LE Lisse, Holland Product van: Arex Test Systems bv Vennestraat 4b 2161 LE Lisse Holland Tel: +31 (0)252 419151 Fax:

Nadere informatie

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider

Current state. Figuur 1: Ontwerp van de externe projectleider Current state Inleiding Het doel van het united mobility project is om een voertuig te ontwerpen en te bouwen. De vraag vanuit de opdrachtgever was om een zo zuinig mogelijk voertuig te ontwikkelen. Om

Nadere informatie

HANDLEIDING SCOREBORDEN OPTIE 7 Versie 2.0 / augustus 2011

HANDLEIDING SCOREBORDEN OPTIE 7 Versie 2.0 / augustus 2011 HANDLEIDING SCOREBORDEN OPTIE 7 Versie 2.0 / augustus 2011 1.0 Inleiding Hartelijk gefeliciteerd met de aanschaf van een scorebord optie 7 van Data Display. We hopen dat er veel plezier aan beleefd zal

Nadere informatie

BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN. Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft

BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN. Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft De methode om de productiekosten bij het gasbooglassen te verlagen is automatisering.

Nadere informatie

Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren Typhoon True Track

Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren Typhoon True Track Invacare Typhoon Eenvoudig te manoeuvreren De Invacare Typhoon is dé elektrische rolstoel voor de actieve gebruiker. De centrale aandrijving garandeert extra gemak bij het manoeuvreren en het Walking Beam

Nadere informatie

A4 Transporter en C4 Blue. » Connected to you. www.brianjames-europe.com

A4 Transporter en C4 Blue. » Connected to you. www.brianjames-europe.com » Connected to you www.brianjames-europe.com A4 Transporter en C4 Blue De nieuwe autotransporter van Brian James Trailers is het het overtuigende bewijs van kwaliteit en innovatie. P-LABL-4122-P-N Grote

Nadere informatie

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys

Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Hefkolommen Óók voor: Werktafels OP MAAT Hoogte verstelbare werktafels Schuifladekasten en indelingen Stoelen Trolleys Werkbanken Er is altijd een oplossing! Wij doen nog aan ouderwetse service! 2 Hefkolommen

Nadere informatie

1. Wanneer een correctie moet worden gemaakt

1. Wanneer een correctie moet worden gemaakt 1. Wanneer een correctie moet worden gemaakt In de volgende gevallen moet de huidige locatie worden gecorrigeerd: Na het verwisselen van een wiel (automatische correctie uitvoeren). (Afstandscorrectie).

Nadere informatie

De Flex Counter kan voor verschillende doeleinden in de landbouw gebruikt worden en kan het volgende op meten

De Flex Counter kan voor verschillende doeleinden in de landbouw gebruikt worden en kan het volgende op meten FLEX COUNTE 1.Functie overzicht De Flex Counter kan voor verschillende doeleinden in de landbouw gebruikt worden en kan het volgende op meten F.1 snelheidsmeter F.2 hectaren teller F.3 aantal teller F.4

Nadere informatie

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100

Parameter Standaard instelling Bereik Geheugen 1 1 tot 8 Geslacht Man Man / Vrouw Lengte 165 cm 100cm - 250cm Leeftijd 25 10-100 Gebruiksaanwijzing Shape weegschaal Date Introductie Gefeliciteerd met de aanschaf van uw weegschaal die behalve het lichaamsvetpercentage ook uw lichaamsvochtpercentage en spiermassa meet. Om het vet-

Nadere informatie

Montagehandleiding Knikarmschermen Onlinezonneschermen.nl

Montagehandleiding Knikarmschermen Onlinezonneschermen.nl Montagehandleiding Knikarmschermen Onlinezonneschermen.nl Controleer de montagehoogte Controleer of u voldoende montagehoogte op uw gevel heeft om het scherm te plaatsen Boven de muursteun (montage steun)

Nadere informatie

Mercedes-Benz Mobility voor meer vrijheid. Aangepast vervoer nu af fabriek.

Mercedes-Benz Mobility voor meer vrijheid. Aangepast vervoer nu af fabriek. Mercedes-Benz Mobility voor meer vrijheid. Aangepast vervoer nu af fabriek. Geniet van het unieke Mercedes-Benz gevoel. Gemakkelijk en zelfstandig op uw bestemming aankomen. Ook met een handicap is dat

Nadere informatie

MEUBELSLOTEN (LOCKERSLOTEN) DS300 / DS400 1/13. t 0183 30 28 00 f 0183 30 28 46 01 INHOUDSOPGAVE

MEUBELSLOTEN (LOCKERSLOTEN) DS300 / DS400 1/13. t 0183 30 28 00 f 0183 30 28 46 01 INHOUDSOPGAVE MEUBELSLOTEN (LOCKERSLOTEN) ELEKTRISCHE INHOUDSOPGAVE 1 Inhoudsopgave 2 Bedienings element 3 Slot met bevestigings elementen 4 Installatie informatie 4 Preparatie van de deur 4 Installtatie 5 Draairichting

Nadere informatie

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren.

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Tip 1 Schakelen Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Een toerenteller is hierbij een handig hulpmiddel. Een deel van het vermogen dat een automotor levert

Nadere informatie

INHOUD. www.contimac.be 2

INHOUD. www.contimac.be 2 INHOUD 1. Gebruik... 3 2. Gebruik en onderhoud... 3 3. Technische kenmerken... 5 4. Smering... 5 5. Accessoires... 5 6. Geleverde delen... 5 7. Onderdelenlijst en -tekening... 6 CE Certifikaat van overeenstemming...

Nadere informatie

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft.

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft. Opgave 1 Een auto Met een auto worden enkele proeven gedaan. De wrijvingskracht F w op de auto is daarbij gelijk aan de som van de rolwrijving F w,rol en de luchtwrijving F w,lucht. F w,rol heeft bij elke

Nadere informatie

Configuratie Temperatuurlogger

Configuratie Temperatuurlogger Configuratie Temperatuurlogger Lascar 1 Tinbergenlaan 1 3401 MT IJsselstein Postbus 46 3400 AA IJsselstein T 030 281 44 11 F 030 281 44 44 E algemeen@spruyt-hillen.nl Configuratie temperatuurlogger EL-USB-2-LCD:

Nadere informatie

NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING. 3.2.1. Eigenschappen knop

NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING. 3.2.1. Eigenschappen knop Handleiding NACSPORT TAG&GO HANDLEIDING 1. Introductie 2. Configureren en bestellen 3. Sjabloon (categorieën en descriptors) 3.1 Lijst sjablonen 3.2 Sjablonen bewerken 3.2.1. Eigenschappen knop 4. Analyseren

Nadere informatie

Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen.

Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL. 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Gebruikershandleiding AT-300T/R UHF-PLL 40 kanaals rondleidingsysteem & draadloze microfoon systemen. Introductie: Bedankt voor het aanschaffen van deze UHF- PLL 40 kanaals rondleidingsysteem en draadloze

Nadere informatie

Metrologische Reglementering

Metrologische Reglementering (NTE / 980925) MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN Bestuur Kwaliteit en Veiligheid Afdeling Kwaliteit Metrologische Dienst Metrologische Reglementering Reglement gevoegd bij het ministerieel besluit van 22

Nadere informatie

Navio Electronische besturingssystemen

Navio Electronische besturingssystemen MD-can besturingscomputer Het is moeilijk om in de bestaande PLC techniek een PLC te vinden die magneten van kleppen rechstreeks kan aansturen. Daarom heeft Hydrosta een eigen besturingscomputer ontwikkeld.

Nadere informatie

Pagina 1 van 4 KNK CYNOPHILIA

Pagina 1 van 4 KNK CYNOPHILIA sprong Muur Breedtesprong Slalom Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de vleugel is 40 tot 60 cm.

Nadere informatie

Rondje 400, rondje 384,18 of rondje 365,34

Rondje 400, rondje 384,18 of rondje 365,34 Rondje 400, rondje 384,18 of rondje 365,34 Door: Leon Schrage Datum: 16 januari 2006 Bron: KNSB Ik heb mijzelf menig maal afgevraagd hoe het nu zat met de snelheden die ik op de baan heb bereikt en dus

Nadere informatie