GEZONDHEIDSZORG. Nieuwe huisvesting onderstreept ambities Anacura. Bestuurder Edwin van der Meer BovenIJ ziekenhuis: Zorg goed voor het milieu

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GEZONDHEIDSZORG. Nieuwe huisvesting onderstreept ambities Anacura. Bestuurder Edwin van der Meer BovenIJ ziekenhuis: Zorg goed voor het milieu"

Transcriptie

1 GEZONDHEIDSZORG FMT gezondheidszorg: Vakblad over huisvesting en technologie in de gezondheidszorg Bestuurder Edwin van der Meer BovenIJ ziekenhuis: Zorg goed voor het milieu Nieuwe huisvesting onderstreept ambities Anacura Maastricht UMC+ beschikt over volledig geïntegreerde PET-MRI-scanner

2 We have a passion to protect what matters most Tyco Integrated Fire & Security, marktleider op het gebied van oplossingen voor (brand)beveiliging en veiligheid, levert onder andere geïntegreerde oplossingen voor de gezondheidszorg. Tyco Integrated Security Management zorgt ervoor dat systemen voor noodoproepen, oproepen voor verpleging en intercom worden geïntegreerd zodat een beter overzicht van actuele gebeurtenissen ontstaat waarop meer adequaat kan worden gereageerd. Meer informatie over onze oplossingen vindt u op Safer. Smarter. Tyco.

3 Editorial Risicobeheersing en meer Van de uitgever De redactie van FMT Gezondheidszorg is al enige tijd druk in de weer met een uitgave over risicobeheersing in de zorg. Veiligheid is in deze context cruciaal. De bedoeling was dat het boek als eenmalige uitgave dit najaar zou verschijnen. Diverse betrokken partijen hebben ons echter laten weten dat ze die eenmalige aandacht jammer vinden. Daarom is in overleg besloten de uitgave van het boek proberen te doen samenvallen met de oprichting van een platformorganisatie die zich specifiek richt op het thema Zorg en Veiligheid. Uiteraard houden we in FMT Gezondheidszorg u op de hoogte van de ontwikkelingen. Mocht u zelf op enigerlei wijze willen bijdragen aan de totstandkoming van het platform of ideeën hierover hebben, schroom dan niet contact met ons op te nemen. Een ander initiatief waar FMT Gezondheidszorg nauw bij is betrokken, is het Academic Center for Smart Living. 27 November houdt Masi Mohammadi, lector in Architecture in Health, haar intreerede voor de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). Mohammadi zet samen met ondergetekende het Academic Center in de steigers en zal tijdens de intreerede zeker ook op de diverse projecten van het Academic Center ingaan. Tijdens de dag zullen er door uiteenlopende organisaties workshops worden georganiseerd rond het thema enabling environment. Een dag dus om te noteren in uw agenda. Over de komende edities van FMT Gezondheidszorg wil ik alvast kwijt dat we enkele bijzondere speciale uitgaven aan het ontwikkelen zijn samen met het Bronovo in Den Haag en het Laurentius Ziekenhuis in Roermond. Is uw organisatie ook met ingrijpende vernieuwingen in de weer op het gebied van huisvesting en technologie, neem dan contact met ons op. We gaan graag met u in overleg. Cor van Litsenburg, Uitgever FMT Gezondheidszorg. FMT Gezondheidszorg 3

4 colofon FMT Gezondheidszorg is een uitgave van: Van Litsenburg BV Eendenven JN Eindhoven T +31 (0) M: +31 (0) E I Volg FMT Gezondheidszorg via Twitter: twitter.com/fmtmagazine FMT Gezondheidszorg wordt gemaakt met medewerking van o.a. NVTG, VTDV en KIVI. FMT Gezondheidszorg verschijnt 10x per jaar. Uitgever: Cor van Litsenburg Eindredactie: Wim van Gurp FMT komt tot stand met redactionele medewerking van: Ir. René Drost CEIM, Mw. B. (Barry) S. van der Graaf W. (Wim) van Gurp, H. (Henk-Jan) Hoekjen Prof. dr. ir. J (Jos) Lichtenberg, Dr. ir. M. (Masi) Mohammadi Ing L. (Leo) van Namen, Ing. G. (Fred) T.J.M. Penders Ir. H. (Henk) C. Postema, G. (Gabriël) van Neerven Drs. F (Floor) Scholten, W. (Wilma) Schreiber G. (Gerrit) Tenkink, F. (Frank) van Wijck W. (Wim) Wijdenes, Renee van Litsenburg. 6 Fotografie: Peter Bouritius. e.a. Vormgeving: Peter Bouritius Advertenties: T +31 (0) E Medische Technologie: Jacques Beelen T +31 (0) Cross Media Nederland Druk: Scholma Druk ISSN Abonnementen: Nederland: e 117,50 België e 125,00 Buiten Europese Unie: e 169,50 Losse nummers e 15,95 Een abonnement kan op elk gewenst moment ingaan. Een abonnement wordt automatisch verlengd, tenzij tenminste twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode schriftelijk wordt opgezegd. Disclaimer: Van Litsenburg BV heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. Van Litsenburg BV en haar auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op de informatie in deze uitgave. IN DEZE UITGAVE Huisvesting: Nieuwe huisvesting onderstreept ambities Anacura 6 Duurzaamheid: Edwin van der Meer BovenIJ ziekenhuis: Zorg goed voor het milieu 12 Duurzaamheid: Partnership Eneco en BovenIJ ziekenhuis opent de weg naar een zonnige toekomst 15 Duurzame energie: Nieuwe regelgeving voor warmte-koudeopslag 18 Medische beeldvorming: Maastricht UMC+ heeft eerste volledig geïntegreerd PET-MRI-systeem 22 Veiligheid: Geïntegreerde beveiliging voor betere zorg 24 Interieurarchitectuur: Alexander Monro borstkankerziekenhuis fraai en onderhoudsvrij ingericht 26 4 FMT Gezondheidszorg

5 inhoud NVTG Info 28 Huisvesting: Zorgpark Scharn in veel opzichten bijzonder 30 Medische technologie: Medica 2014: exposanten presenteren veel innovaties 33 Medische technologie: Technology for Health toonde breed scala aan innovaties 36 Zorghuisvesting: Regie in de zorghuisvesting moet naar oudere zelf 38 INNOVATIES 39 BEDRIJVENINDEX 43 Agenda 46 Advertentie-index 46 De volgende professionele verenigingen zijn betrokken bij FMT Gezondheidszorg: VTDV

6 huisvesting Nieuwe huisvesting onderstreept ambities Anacura nam onlangs een nieuw laboratorium met logistieke ruimte in het Vlaamse Evergem in gebruik. Het lab huisvest de vier bedrijven die tot de Anacuragroep behoren: Labo Nuytinck; Anabiotec; Pathlicon en EggCentris. Integraal adviesbureau Van Looy Group (bouwkundig management, architectuur en techniek), speelde een grote rol in de realisering. Door: Cor van Litsenburg 6 FMT Gezondheidszorg

7 Anacura FMT Gezondheidszorg 7

8 huisvesting Op het industrieterrein Nest bij Evergem is Anacura met het nieuwe gebouw prominent aanwezig. Door de evenwichtige vorm en toepassing van zink en natuursteen, heeft het gebouw een krachtige uitstraling. Anacura is dienstverlenend voor de gehele keten van laboratoriumactiviteiten voor de zorgsector en life sciences. De synergie tussen de vier ondernemingen van de Anacuragroep versterken de marktpositie. Het gebouw is het resultaat van een intensieve samenwerking waarbij iedereen open stond voor nieuwe inzichten Labo Nuytinck heeft een sterke regionale uitstraling als dienstverlener voor huisartsen en specialisten met betrekking tot het analyseren van medische stalen zoals bloedmonsters, maar ook patiënten kunnen er terecht bij de prikdienst. Anabiotec, Pathlicon en EggCentris zijn industriegericht. Samen zorgen zij ervoor dat Anacura in de gehele keten van analytische services ten behoeve van het stellen van een diagnose, het monitoren van het ziekteverloop tot en met de ontwikkeling van nieuwe medicijnen, diagnostica-kits en medical devices, nationaal en internationaal een leidende rol speelt. Het nieuwe gebouw onderstreept deze ambitie op overtuigende wijze. Perceptie Ineke Verweire, hoofd Marketing en Communicatie en hoofd van de afdeling Solutions Management, vertelt dat de perceptie van het gebouw de rol onderstreept die Anacura wil spelen: die van een solide, ambitieuze entrepreneur. Het gebouw is een middel om onze strategie van analytische services op het hoogste niveau, te benadrukken. Voor de Van Looy Groep, verantwoordelijk voor het ontwerp, de engineering en management betekende de nieuwbouw een interessante uitdaging. Peter Dockx, managing consultant bij Van Looy, vertelt dat aan een laboratorium steeds hogere eisen met betrekking tot flexibiliteit worden gesteld. Ik vraag mijn opdrachtgevers altijd voor mij inzichtelijk te maken hoe zij de toekomst over vijf tot tien jaar zien. Omdat wij gespecialiseerd zijn in het realiseren van laboratoria, kunnen wij daarover prima sparren. Kleuraccenten voor extra sfeer. 8 FMT Gezondheidszorg

9 Seminarie Flexibiliteit en Het Nieuwe Werken in een lab omgeving Realiteit of toekomstmuziek? 26 maart 2015 Evergem (BE) Tijdens dit seminarie gaan we dieper in op vragen als wat is flexibiliteit?, Het Nieuwe Werken: een modewoord of een invullingsmethode? en hoe integreer je deze onderdelen in een omgeving die onderhevig is aan continu veranderende wet- en regelgeving. Daarnaast zullen we eveneens ingaan op de rol van lab-gebruikers en directies in een dergelijk proces. Onze sprekers zullen u aan de hand van hun ervaringen meenemen op een uitdagende tocht, vol momenten van visie, realiteitszin, en compromissen. Mevr. Odette Ex - Ex Interiors Eigenaar Ex-Interiors Genomineerd voor duurzame bouwvrouw 2014 Mr. Luc Coessens - Johnson & Johnson Project Director Mr. Peter Dockx - Van Looy Group Senior consultant laboratoria Voorzitter werkgroep Lab Energy bij Egnaton Aansluitend zal er een rondleiding plaatsvinden in het nieuwe pand van Anacura. Het seminarie zal doorgaan bij Anacura te Evergem en na inschrijving ontvangt u een bevestiging alsook routebeschrijving en de parkeermogelijkheden per . Deelname aan het seminarie en eventueel voorafgaande lunch zijn gratis. U kunt zich voor dit seminarie aanmelden door een mail te sturen aan: of door de QR code te scannen.

10 huisvesting Bijzondere aandacht voor meubilair. De samenwerking met Anacura was zeer goed. Het gebouw is het resultaat van een intensieve samenwerking waarbij iedereen open stond voor nieuwe inzichten. Overigens werken wij niet alleen voor de gezondheidszorg, maar voor vrijwel alle segmenten in de industrie. Voor een buitenstaander kan het lijken alsof het om totaal verschillende sectoren met verschillende projecten gaat, in de praktijk zijn er echter veel overeenkomsten. De logistiek, infrastructuur en de procedures van laboratoria in onderling sterk verschillende sectoren zijn desondanks vergelijkbaar. ras in een eveneens fraai aangelegde tuin, een multifunctioneel auditorium dat ook door derden kan worden gehuurd en diverse facilitaire ruimten. Aangrenzend aan het laboratoriumgebouw is een logistieke ruimte gerealiseerd. Dockx: Voor de ontwikkeling van een nieuw laboratorium is het belangrijk om visionair te denken. Het realiseren van een laboratorium vergt in de regel enkele jaren en vaak zie je dat in die periode de helft van de apparatuur wordt vervangen. We hebben zelfs projecten gedaan waar in de realisatieperiode alle apparatuur was vervangen. Laboratoria zijn altijd technologisch dynamische omgevingen. Uiteraard geldt dat niet voor alle aspecten van een lab, maar wel bijvoorbeeld voor een bedrijf als Anabiotec, dat onder meer contractresearching verzorgt voor de pharmaen biotechindustrie. Zo n bedrijf moet over high end apparatuur beschikken. Zulke apparatuur is aan voortdurende vernieuwingen onderhevig. De noodzaak om te kunnen vernieuwen stelt uiteraard eisen aan de technische infrastructuur. De High end apparatuur De plattegrond van het vijf bouwlagen tellende gebouw laat een indeling zien van algemene laboratoria, gespecialiseerde laboratoria en aangrenzende schrijfruimtes. In de schrijfruimtes kunnen analisten hun bevindingen interpreteren en uitwerken. Vaak besteden ze hier vijftig procent van hun werktijd aan. Daarnaast vinden we in het gebouw op elke verdieping ontmoetingsruimten, een sfeervol bedrijfsrestaurant met prachtig terinpassing van de twee nieuwe bedrijven die recent zijn gestart leverde geen enkel probleem op, omdat vanaf het eerste moment flexibiliteit zo hoog op de agenda stond. Wij streven altijd naar een modulaire opbouw waarbij we, zolang er geen specifieke eisen worden gesteld, zo min mogelijk verbijzonderen. Dat komt uiteraard ten goede aan de flexibiliteit van een gebouw. Uiteraard kent flexibiliteit ook zijn grenzen waarvoor je vooraf spelregels moet opstellen, doe je dat niet dan kan het ook een grote chaos worden. Prettige werksfeer Transparantie is een belangrijk kenmerk van het gebouw aan de Noorwegenstraat in Evergem. Peter Dockx: Alle techniek hebben we naar de zijkanten gebracht, waardoor het middenveld vrij is van schachten. Door de toepassing van glazen wanden ontstaat een open sfeer; je kunt bijna overal van de ene naar de andere kant van het gebouw kijken. We hebben geprobeerd de ruimten zo open mogelijk te houden. Uiteraard is dat niet altijd gelukt omdat bepaalde labs vereisen 10 FMT Gezondheidszorg

11 hoge technische ruimte staat als een soort hoed bovenop het gebouw. Het minimaliseren van de energieconsumptie is een belangrijk aspect bij het ontwikkelen van een duurzaam laboratorium, stelt Peter Dockx die bestuurslid is van de Europese organisatie voor duurzame laboratoria, Egnaton. Bij de keuze van materialen speelt de isolatiewaarde een belangrijke rol. Een duurzaam laboratoria kent heel andere kenmerken dan een duurzaam kantoor. Uiteraard zijn moderne bouw- en isolatietechnieken van toepassing op een laboratoriumgebouw, maar hun impact is minimaal. Door het groot aantal luchtverversingen komt dit erop neer alsof je jou kantoor heel de dag door zou verluchten met de ramen open. Wat is dan nog de impact van de schil? Plattegrond laboratorium. dat ze zijn afgesloten. Ineke Verweire: Het vele glas zorgt ervoor dat het een licht gebouw is geworden. Overal is sprake van veel daglicht en dat zorgt voor een prettige werksfeer. Uiteraard moet een laboratorium over een heldere, schone uitstraling beschikken, waardoor het risico bestaat dat het een clean gebouw wordt. Door het toepassen van kleuraccenten en natuurlijke materialen hebben we dit kunnen voorkomen. Duurzaam Het nieuwe lab is een duurzaam gebouw. Een voorbeeld dat dit onderstreept, is het modulaire stuursysteem voor de variabele luchttoevoer in de verschillende ruimten. Als er geen luchttoevoer nodig is, wordt deze niet gebruikt, hetgeen een aanmerkelijke energiebesparing oplevert. Daarnaast is er sprake van warmterugwinning in combinatie met een warmtepomp. De zes meter Er zijn nog wel medewerkers die heimwee hebben naar de kleinschalige knusse sfeer van onze oude huisvestingen in het centrum van Evergem, in Zwijnaarde en in Anderlecht, stelt Ineke Verweire. In het algemeen is iedereen echter heel erg ingenomen met het nieuwe gebouw. Als we hier klanten of sollicitanten ontvangen ervaren ze door het gebouw meteen dat wij een toekomstgerichte organisatie zijn die innovatie en kwaliteit hoog in het vaandel heeft. Dat is een uitstraling die bij ons past. < Werkruimte. Cijfers Kantooroppervlak 4 x m 2 Technische ruimte m 2 Logistiek m 2 met tussenvloer (voor kantoren en laboratoria) van 750 m 2. Bouwtijd start februari 2012, ingebruikname zomer 2014 Ontwerp, adviezen, engineering Van Looy Groep Aannemer Cordeel Technische installaties Gezel II Tuinaanleg Bauwens FMT Gezondheidszorg 11

12 duurzaamheid 12 FMT Gezondheidszorg

13 Edwin van der Meer BovenIJ ziekenhuis: Zorg goed voor het milieu Het motto van het BovenIJ ziekenhuis in Amsterdam- Noord is zorg goed voor elkaar. Bestuurder Edwin van der Meer stelt zich op het standpunt dat dit ook zorg goed voor het milieu inhoudt. Door: Frank van Wijck Het onderwerp milieubewustzijn staat nadrukkelijk op zijn agenda, maar wel met de nuchterheid die daar volgens hem bij hoort: de patiëntenzorg staat op één, al het andere is een afgeleide daarvan. In een hoek van de werkkamer van Edwin van der Meer, bestuurder van het BovenIJ ziekenhuis, staan twee krukken. Nee, er is niets aan de hand met zijn bewegingsapparaat. Ze staan er alleen maar om hem eraan te herinneren dat in het ziekenhuis 950 mensen werken die allemaal goede ideeën kunnen hebben. In dit geval ging het om het idee om gratis krukken te verstrekken als leenmateriaal aan mensen die moeten revalideren na een knie- of heupoperatie in het ziekenhuis. Van der Meer heeft dus graag een luisterend oor voor goede ideeën die vanuit het ziekenhuis komen. Het idee om zonnepanelen op het dak van het ziekenhuis te plaatsen, kwam van de manager van het Facilitair Bedrijf. Een logisch onderwerp als je je als ziekenhuis richt op duurzaamheid en je uitgangspunten hiervoor hebt beschreven in een milieubeleidsplan, zoals wij hebben gedaan, zegt Van der Meer. Aanvankelijk leek het erop dat die zonnepanelen ons te veel geld zouden gaan kosten in aanschaf, om op de aanbieding ervan van onze energieleverancier Eneco in te kunnen gaan. Maar toen bleek dat we voor die aanschaf subsidie konden krijgen vanuit Brussel. Toen was het wél interessant om ze aan te schaffen, ook in het licht van het feit dat gewerkt wordt aan de ambitie van Amsterdam-Noord om het meest duur zame stadsdeel van Amsterdam te worden. Daaraan willen wij als ziekenhuis graag een bijdrage leveren. Het is niet onze core business, maar past wel binnen de maatschappelijke context waarin wij als zorgaanbieder functioneren. Veel stroomverbruik De ruim zeshonderd dakpanelen die inmiddels het dak van het BovenIJ sieren, zijn samen goed voor 2,5 procent van het totale energieverbruik van het ziekenhuis. Als mensen dat getal van 2,5 procent horen, merk je al snel dat ze daar twee meningen over hebben, zegt Van der Meer. De ene is: wat weinig. En de andere is: wat gebruiken wij als ziekenhuis veel stroom. Dat laatste kan ik niet ontkennen. En hoewel we er niet altijd wat aan kunnen doen een MRI-scanner staat altijd aan en gebruikt inderdaad heel veel energie is het toch een wake-up call. Het drukt je met de neus op de feiten dat je wel degelijk dingen kunt doen om dat energieverbruik terug te dringen. De tl-buizen vervangen door LED-verlichting bijvoorbeeld. Maar ook de medewerkers bewust maken van het feit dat we zoveel energie verbruiken. Er wordt ook een display in de centrale hal geplaatst waarop te zien is hoeveel energie de zon per dag oplevert via de zonnepanelen. Ook hoor ik dat medewerkers trots zijn als ze de zonnepanelen op het dak zien liggen. Misschien leidt dit ertoe dat mensen zelf ook zonnepanelen gaan aanschaffen, al blijft dit natuurlijk altijd een eigen beslissing. FMT Gezondheidszorg 13

14 duurzaamheid Als je met het onderwerp energie aan de gang gaat, komen al snel allerlei bedrijfjes op je pad die je iets te bieden hebben op dit gebied. Twee lijnen Het nieuwsbericht over die zonnepanelen dat BovenIJ afgelopen mei in de media bracht, is dus slechts één stapje in een totaal milieubeleid. Reductie van energieverbruik kan langs twee lijnen lopen, stelt Van der Meer. De ene is apparatuur aanschaffen die energiezuiniger is. De andere is op afdelings- of sectorniveau inzicht geven in het verbruik. We zijn nu in kaart aan het brengen hoeveel energie alles kost wat we hier in huis doen en welke onderdelen daarvan we kunnen beïnvloeden, zegt hij. Die MRI-scanner bijvoorbeeld hebben we nu eenmaal nodig. Maar bij een interne verbouwing kunnen we wel meteen alle verlichting vervangen door een energiezuiniger alternatief. Bovendien kunnen we sensoren plaatsen in ruimten waar het licht slechts af en toe aan hoeft te zijn. Maar we gaan niet ondoordacht te werk. Je kunt wel gaan roepen: Doe overal het licht uit als je er niet bent, maar wij onderzoeken liever eerst wat de minste energie verbruikt in een ruimte die veel wordt benut: het licht steeds aan en uit doen of gewoon aan laten. BovenIJ pakt de zaken breed aan. Het kijkt bijvoorbeeld ook naar de vraag of het in het bedrijfsrestaurant winst kan boeken. En die winst kan in kleine dingen zitten: karnemelk in een kan aanbieden bijvoorbeeld in plaats van in disposable kleinverpakkingen. Eerst toepasbaarheid toetsen Bedrijven kijken graag mee. Als je met het onderwerp energie aan de gang gaat, komen al snel allerlei bedrijfjes op je pad die je iets te bieden hebben op dit gebied. Soms zijn oplossingen die zij voorstellen heel leuk, maar niet overal toepasbaar. Energieplafonds bijvoorbeeld die de warmte in een ruimte opnemen en deze teruggeven als de ruimte afkoelt. In kantoorruimten prima toepasbaar, maar op de OK onbruikbaar. We kijken kritisch naar alles wat ons wordt aangeboden. Bij voorbeeld naar een aanbieder die een reductie garandeert van het energieverbruik van de warmte/ koude installatie. Een dergelijk voorstel vind ik al meteen een stuk interessanter als zo n aanbieder bereid is er een contract aan te verbinden dat hem zelf ook een verantwoordelijkheid geeft. Het is zaak nuchter te blijven en niet te vervallen in symbolische handelingen, benadrukt Van der Meer. We kijken altijd naar beide zijden van het verhaal, zegt hij. Een voorbeeld. We printen al centraal en dubbelzijdig, maar we willen eigenlijk papierloos worden. Papierloos werken betekent echter wel dat we moeten investeren in ipad s. Dan laten we dus wel eerst uitrekenen wat dit financieel betekent voordat we een keuze maken. Een ander voorbeeld betreft een warmteblazer van Dyson die hij op het toilet van een restaurant tegenkwam. Hij vertelt: Het mooie was dat hier een heel verhaal bijstond over hoe die het equivalent vormde van handdoekjes en een veel goedkoper alternatief was. Ik vond het meteen interessant, ook omdat het de handeling scheelt van het steeds weer vervangen van die handdoekjes. Toch loop ik de volgende werkdag niet meteen naar de facilitaire dienst om te zeggen dat ze die blazers moeten aanschaffen. Maar ik ga wel samen met de facilitair manager na of het de investering waard is voor een paar druk bezochte toiletten in huis. Bronzen certificaat Op initiatief van de Amsterdamse wethouder Maarten van Poelgeest stelden de ziekenhuizen in die stad een convenant op waarin zij zich committeerden aan het verbeteren van hun milieuprestaties. BovenIJ haalde in het kader van dit convenant als eerste ziekenhuis het bronzen certificaat, wat betekent dat het meer doet dan alleen voldoen aan de milieuwetgeving. Inmiddels zijn we bezig met de audits voor zilver en ik heb begrepen dat we een heel goede kans maken dat al binnenkort te halen, zegt Van der Meer. Of we vervolgens ook voor goud gaan, kan ik op dit moment nog niet zeggen. We moeten natuurlijk altijd de afweging maken tussen wat we willen bereiken en welke investering daar tegenover staat. Als de financiële inspanningen die we ons moeten getroosten om goud te halen onevenredig hoog zijn, dan zullen we opnieuw afwegen of dit passend is bij de zorg die we willen leveren. Hoewel BovenIJ er trots op is het bronzen certificaat te hebben behaald, is van strijd tussen de ziekenhuizen volstrekt geen sprake, benadrukt Van der Meer. In tegendeel, zegt hij, we werken goed samen. De milieucoördinator van het OLVG heeft ons bijvoorbeeld geholpen met de voorbereiding voor de certificering die tot dat bronzen certificaat leidde. Nadruk op de patiëntenzorg De plaatsing van de zonnepanelen en het behalen van het bronzen certificaat hebben BovenIJ heel veel publiciteit opgeleverd. Heel leuk, vindt Van der Meer. Maar ik vind het belangrijker dat het ertoe heeft geleid dat in werkoverleggen binnen het ziekenhuis meer aandacht is ontstaan voor het energievraagstuk. We nodigen medewerkers ook uit om met ideeën te komen, zegt hij. En we bespreken ook milieudoelstellingen met hen. Twee procent reductie op dit, vijf procent besparing op dat. Dergelijke dingen staan inmiddels vast geagendeerd voor de teamoverleggen. Maar we stellen geen onredelijke eisen aan onze mensen. We doen het erbij, met passie en overtuiging, maar wel als afgeleide. De nadruk moet op de patiëntenzorg blijven liggen. En de patiënt? Van de patiënt verwachten we niets op dit gebied, zegt Van der Meer. Die mag gewoon patiënt zijn, want die is ziek en wil zo snel mogelijk beter worden. Ik geloof ook niet dat je als patiënt kiest voor een milieuvriendelijk ziekenhuis. Je gaat toch naar de plaats waar je verwacht dat je het best geholpen wordt. Dus hebben we voor die patiënten graag wat over. Die krukken bijvoorbeeld, voor mensen die aan hun heup of knie zijn geopereerd. Maar ook een taxi waarmee mensen kunnen worden gehaald en weer thuisgebracht voor behandeling aan hun galblaas. Maar dat is dan weer wel een elektrische taxi. < 14 FMT Gezondheidszorg

15 duurzaamheid Partnership Eneco en BovenIJ ziekenhuis opent de weg naar een zonnige toekomst Hoe een plat dak tot een partnership leidde. Het kenmerkende dak van het BovenIJ ziekenhuis spoorde Eneco aan het ziekenhuis een voorstel te doen voor het plaatsen van zonnepanelen. De plaatsing hiervan was het startschot voor een partnership waarvoor het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op duurzaamheid het uitgangspunt vormt. Door: Frank van Wijck In het voorgaande interview vertelt bestuurder Edwin van der Meer van het BovenIJ ziekenhuis in Amsterdam-Noord alles over de duurzaamheidsambitie van het ziekenhuis. Terecht stelt hij dat het ziekenhuis met negenhonderd medewerkers vanzelfsprekend negenhonderd mensen in huis heeft die goede ideeën hebben op dit gebied. De duurzaamheidsambitie van dit ziekenhuis is niet iets dat alleen van het bestuur komt, zegt Arch Prins, manager Facilitair Bedrijf. Zoiets ontstaat ook deels bottom up, organisch dus. Het is iets wat iedereen wel wil, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de komende generaties. En het is natuurlijk mooi als je in een organisatie werkt die je de ruimte geeft om je principes te vertalen naar de praktijk. Ook Kees Jan Porre, senior account manager bij Eneco Zakelijk, zegt zich niet te kunnen voorstellen dat er nog organisaties in de publieke sector zijn die zich niet met het onderwerp duurzaamheid bezighouden. Het kan alleen niet tegen elke prijs, zegt Prins. De zorg moet het werk doen met steeds minder middelen maar wel met behoud van dezelfde kwaliteit. Dat legt druk op de organisatie, ook op het Facilitair Bedrijf. En dat verlegt de druk op zijn beurt ook weer deels naar de toeleverende bedrijven. Dan kunnen mooie dingen ontstaan, stelt Porre. En dan heb ik het over veel meer dan alleen plaatsing van de 625 zonnepanelen die Eneco op het dak van het ziekenhuis plaatste, zegt hij. Dan bedoel ik ook dat het ruimte schept om op zoek te gaan naar partners die het gesprek met je willen aangaan en met je wil meedenken over wat mogelijk is voor het ziekenhuis. In het jaarplan De ambities over duurzaamheid, die al geruime tijd geleden voor het eerst zijn uitgesproken, zijn inmiddels in het meerjarenbeleidplan van het ziekenhuis vastlegd. Dat is belangrijk, want het gaat erom dat het niet alleen bij ambities blijft, maar dat die worden vertaald in een jaarplan met concrete doelen en activiteiten, zegt Prins. In dat jaarplan is onze milieuambitie meegenomen. De enige beperking in het realiseren van die ambitie is geld, want zo n ambitie waarmaken kost in eerste instantie geld, Het ziekenhuis heeft hiervoor dus partnerships nodig. Eneco wilde zo n partner zijn en wilde, zoals Porre het stelt, met het ziekenhuis zoeken naar oplossingen binnen de beschikbare financiële ruimte. Het kwam in dit kader met een oplos FMT Gezondheidszorg 15

16 duurzaamheid Het predicaat groene stroom geeft garantie van oorsprong over wat we aan duurzaam opgewekte energie inkopen of uit eigen zonne- of windparken halen. Ontvangst van de zonnepanelen door het BovenIJ ziekenhuis. sing die goed paste bij het ziekenhuis: zonnepanelen, een ideale hernieuwbare energiebron voor een ziekenhuis met een plat dak. Je vindt elkaar dan snel in de intentie om hiermee aan de slag te gaan, zegt Prins, maar de prijs was aanvankelijk beslist te hoog voor ons. Dan ga je dus het gesprek aan om hiervoor een oplossing te vinden. De bereidheid om dit te doen, was er bij Eneco zeker, stelt Porre. We zijn de grootste nationale speler op energiegebied en we gaan voor duurzame energie voor iedereen, zegt hij. We zijn de enige energieleverancier met het predicaat Climate Saver. Dat willen we doorvertalen naar onze klanten. Het vergt tijd om dit te bewerkstelligen, maar we geloven hier wel in. We investeren niet in kolen of kernenergie, maar in zonne-, winden bio-energie. En we doen dit graag samen met ontwikkelaars en met partijen in de publieke sector zoals zorginstellingen. Ook groene stroom De partijen praatten dus op basis van het eerste voorstel verder met elkaar, en met enige hulp van een Europese subsidie vonden ze elkaar ook. In duurzaam, maar ook in economisch perspectief een mooie oplossing, zegt Prins. En niet alleen met zonnepanelen, maar ook met groene stroom. Porre vertelt: Het predicaat groene stroom geeft garantie van oorsprong over wat we aan duurzaam opgewekte energie inkopen of uit eigen zonne- of windparken halen. Voor wind en zon worden in Nederland op grote schaal parken ontwikkeld, zowel op zee als op land. De overheid heeft op dit punt een forse ambitie. En wij zijn in staat om die te vertalen naar een oplossing die heel interessant is voor het BovenIJ ziekenhuis. BovenIJ en Eneco wilden graag samen de duurzame ambities van het ziekenhuis vormgeven. Dat was het gezamenlijke vertrekpunt, zegt Porre. Door goed naar elkaar te luisteren en de randvoorwaarden te bespreken, waaronder de financiële ruimte, zijn we er samen uitgekomen. Op een gegeven moment weet je van elkaar wat in financiële termen haalbaar is en dan kun je de diepte in over de inhoud. Dan ontstaan gaandeweg vanzelf nieuwe ideeën, zoals het plan om een aanbieding te doen voor zonnepanelen voor de negenhonderd medewerkers van het ziekenhuis. Toekomstvisie Voor Eneco zit achter deze behoefte aan partnership een duidelijke visie op de toekomst. De missie van Eneco is Duurzaam Decentraal Samen, zegt Porre. De samenwerking met BovenIJ is hier een mooi voorbeeld van. Een duurzame samenwerking kunnen we niet alleen bereiken. Dat kunnen we alleen samen met klanten, leveranciers en andere stakeholders. We zien dat steeds meer lokale, kleinschalige initiatieven ontstaan van bedrijven, instellingen en particulieren op het gebied van duurzame energie. Vanuit Eneco juichen we dit van harte toe. Wat we hier in het BovenIJ doen met zonnepanelen, is daarvan een voorbeeld. Wat we samen met Dura Vermeer doen om het vastgoed van zorgaanbieder Amstelring in Amsterdam te verduurzamen eveneens. Je ziet ook al woonwijken die plannen ontwikkelen om meer self supporting te worden. We weten niet hoe lang het gaat duren, maar we weten wél dat we op een gegeven moment geen energiebedrijf meer zijn zoals we dat nu zijn, maar een andere rol gaan innemen. Die van regisseur tussen de energiestromen van particulieren en bedrijven. Prins onderschrijft dit. We zien het ook hier in de omgeving gebeuren, zegt hij. We zijn hier bijvoorbeeld in gesprek over stadswarmte. Dat geeft ons als ziekenhuis mogelijkheden om invloed uit te oefenen op onze CO 2 -uitstoot. Dat is een goede bijdrage aan onze milieuambitie. Porre zegt te hopen dat andere zorgaanbieders door de samenwerking met het BovenIJ ziekenhuis getriggerd worden om ook meer gerichte actie te ondernemen op het onderwerp duurzaamheid. Prins is ervan overtuigd dat dit zal gebeuren. Andere ziekenhuizen hebben al interesse getoond in wat we hier aan het doen zijn, zegt hij. Porre vult aan: Het onderwerp is nog lang geen gemeengoed in de zorg, maar de belangstelling groeit wel, zegt hij. En als sprake is van een plat dak, is met zonnepanelen snel een eerste stap te zetten. Voor het ogenblik verstoren de lage energieprijzen onze ambities nog een beetje, maar de fossiele bronnen raken een keer op. En ik denk dat iedereen dat ook wel weet. < Het predicaat Climate Saver Kees Jan Porre geeft in het gesprek aan dat Eneco een energieleverancier is met het predicaat Climate Saver. Het Climate Savers Programme is het mondiale platform van het Wereld Natuurfonds om bedrijven en industrieën te betrekken bij de klimaat- en energiediscussie. Meer informatie over dit platform is te vinden op 16 FMT Gezondheidszorg

17 Het oproepsysteem met spraakfunctie passend bij het schakelaarprogramma Gira Oproepsysteem 834 Plus Het Gira Oproepsysteem 834 Plus is een oproepsysteem voor hulpoproepen in ziekenhuizen, verzorgingshuizen, wooncomplexen en artsenpraktijken. Er kunnen noodoproepen mee worden gedaan en gesprekken mee worden gevoerd in overtuigende hoge spraakkwaliteit dankzij digitale echo-onderdrukking ook in sanitaire ruimten. Het systeem voldoet aan de eisen van DIN VDE 0834 en is geïntegreerd in de Gira schakelaarprogramma's. Door middel van een nieuw ontwikkeld plug&play-installatieconcept kan het gemakkelijk worden geïnstalleerd. Meer informatie onder Afb. v.l.n.r.: tweevoudige combinatie spraakmodule Plus/oproep- en uitschakelknop met externe aansluiting Plus, patiëntenhandapparaat met spraakfunctie, dienstruimteterminal artsoproep en aanwezigheid 2 met spraakmodule Plus, kamersignaallamp, tweevoudige combinatie drukvlakschakelaar/wandcontactdoos met randaarde, schakelaarprogramma Gira E2, zuiver wit glanzend _Anz_RS834Plus_E2_Rw_197x125_NL.indd :55 HEALTHCARE SOLUTIONS AUTOmATISCH proces pre-analyse TUbE UNLOAdER automatiseren van lab processen voor opimtale zorg en patiëntveiligheid Geautomatiseerde opening, ontlading, sluiting en retourzending van patronen, maakt het mogelijk grote aantallen bloedmonsters te verzenden. Tube Unloader maakt uw ordermanagement compleet, vermindert de werkbelasting en garandeert snelle labresultaten en diagnoses, ook op piekmomenten.

18 duurzame energie Certificeren van installateurs moet prestatie WKO s verbeteren Nieuwe regelgeving voor warmte-koudeopslag Op 1 oktober 2014 dienen installatiebedrijven die zich bezig houden met WKO (warmte/koudeopslag) te voldoen aan de BRL , de beoordelingsrichtlijn voor het ontwerp, de realisatie en beheer van bodemenergiesystemen. Bedrijven moeten hiervoor gecertificeerd worden en een erkenning ontvangen van Bodem+, een onderdeel van Rijkswaterstaat. Door: Leo van Namen Dit lijkt tegen de maatschappelijke trend, waarbij gestreefd wordt naar minder regeldruk, in te gaan en roept de vraag op waarom een dergelijke maatregel noodzakelijk is en wat de te verwachten verbeteringen zijn. De FMT redactie sprak hierover met Jan Vervoorn, directievoorzitter Unica Installatietechniek en Jan-Maarten Elias, directeur van Unica Ecopower, het specialistisch bedrijf op het gebied van duurzame energie binnen de Unica Groep. Komt een WKO bij de dokter Achterblijvende rendementen van WKO s zijn de laatste jaren veelvuldig in de publiciteit gekomen. Om de oorzaken van dit probleem in kaart te brengen, en verbetervoorstellen te doen, heeft Unica 16 slecht draaiende WKO installaties onderzocht met hun WKO Dokter. De installaties bevonden zich in een aantal woon-zorgcomplexen en in een ziekenhuis. De oorzaken voor het slecht functioneren zijn benoemd in vier hoofdgroepen: 1. De bron; 2. Het opwekkingssysteem; 3. Het afgiftesysteem; 4. Een combinatie van deze onderdelen. De inregeling van de WKO op de bijbehorende klimaatinstallaties (afgiftesystemen) blijkt voor 70% (mede)oorzaak van de problemen. De onderdelen 1, 2 en 3 zijn integraal bepalend voor het rendement. Als dit vanaf het ontwerp tot en met het beheer niet goed is afgestemd, is disfunctioneren van de installaties onvermijde lijk. Op basis van deze diagnose schrijft de WKO Dokter als therapie voor: verbetering van beheer en monitoring. Beheer WKO s Goed beheer van WKO-installaties draagt bij aan een comfortabel binnenklimaat, iets dat door de gebruiker van het gebouw als voornaamste eis wordt gesteld. Daarnaast zal er aandacht moeten zijn voor later wijzigende functies in een gebouw. Andere gebruiksdoelen of gedeeltelijke leegstand bijvoorbeeld, hebben een andere warmte- en koudevraag en een daarop aangepaste inregeling van de klimaatinstallatie. Ook moeten door de beheerder de wettelijk verplichte rapportages jaarlijks gemaakt worden en dienen de verbeteropties worden onderzocht en doorgevoerd. Beheer (Operate) maakt deel uit van de DBFMO keten. Bij het inschakelen van een externe partij zijn verschillende opties mogelijk. Bij MO wordt de exploitatie ondergebracht in een prestatiecontract. Bij FMO wordt een nieuw gebouwde of bestaande WKO-installatie overgenomen. Bij DBFMO wordt het gehele traject vanaf advies of ontwerp tot en met het beheer door een externe partij ingevuld waarbij de installatie ook gefinancierd wordt. Unica Installatietechniek en Unica Ecopower beheren zo n 130 WKO-installaties waarvan zij er 25 in eigendom hebben. Financiering geschiedt 18 FMT Gezondheidszorg

19 Afbeelding 1. Principeschema WKO. in combinatie met groenbanken, zoals de ASN Bank, regionale energiefondsen, zoals het Amsterdams Klimaat en Energiefonds en eigen geld vanuit Unica. Wanneer WKO-installaties op deze manier in bezit zijn van een ESCo (Energy Service Company) is de gebouweigenaar volledig ontzorgd en wordt de TCO, de Total Cost of Ownership, in feite omgezet naar een Total Benefit of Ownership. De ESCo zelf is ook gebaat bij een zo goed mogelijk draaiende installatie, omdat mindere prestaties direct in hun business model voelbaar is. Hygiëne-zekerheid en kosten-efficiency Afbeelding 1 toont het principeschema van een WKO. Afbeeldingen 2 en 3 geven een overzicht en een resultaatgrafiek van de WKO-centrale van de FN MI-UvA (Faculteit Natuurwetenschappen Wiskunde en Informatica van de Universiteit van Amsterdam). Meten is weten Bij diverse onderzoeken naar slecht functionerende installaties is gebleken dat relevante meetgegevens vaak ontbreken. Daarmee wordt gezondigd tegen les 1 uit de regeltechniek : Meten is voorwaarde tot regelen; en regelen is voorwaarde tot beheersen van een proces. Bij het in concurrentie aanbieden van WKO-installaties, zijn de noodzakelijke meetvoorzieningen nogal eens gesneuveld. Het goede nieuws van de WKO Afbeelding 2. WKO installatie FNWI-UvA. Nu tot 1250,- extra korting!* Nu een individuele aanbieding voor wasserijapparatuur aanvragen en profiteren van de extra jubileumkorting Info: (0347) *Actie loopt van 1 juni tot en met 31 december FMT Gezondheidszorg 19

20 duurzame energie Afbeelding 4. KPI s: Maandrapportage functioneren WKO. Naast het functioneren van dit ondergrondse deel wordt nu bij de SPF ook het bovengrondse deel van de installatie betrokken. Regelmatige rapportages over het verloop van de SPF en de CO 2 emissie geven een overall plaatje van het functioneren van de installatie (afbeelding 5). Afbeelding 3. Energieopslag en Netto bronbalans. Dokter is echter dat deze en andere tekortkomingen relatief eenvoudig zijn te herstellen. Daarbij komt dat de meeste aanpassingen zich terugverdienen binnen vijf jaar. In het kader van de Wet Milieubeheer zijn aanpassingen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar overigens verplicht. Om het functioneren van de installatie te kunnen beoordelen moet de beheerder beschikken over een dashboard met real-time gegevens en moet hij regelmatig rapportages ontvangen. Afbeelding 4 toont de maandrapportage van een aantal KPI s (Key Performance Indicators), waarbij de stoplichten direct inzicht geven in de prestaties van de installatie. Unica heeft deze opgesteld op basis van haar ervaring met exploitatie en de nieuwe regelgeving die vanaf 1 oktober 2014 van kracht is. Dit dashboard en de automatische rapportages zullen de komende jaren uitgerold worden over alle WKO-installaties. Bij de verplichtingen uit de nieuwe regelgeving behoort ook de rapportage van de SPF (Seasonal Performance Factor). Deze factor wordt vastgelegd in de provinciale vergunning en moet jaarlijks worden gerapporteerd. Met deze informatie krijgt de provincie inzicht in beoogde of juist niet-beoogde milieueffecten en kan zo nodig ingrijpen wanneer door slecht functionerende installaties milieuschade dreigt. Een eerdere verplichte rapportage betrof alleen de bodembalans. Certificeringsvoorwaarden installatiebedrijven Een van de eisen van de BRL betreft het kennisniveau van de technici, het niveau wordt getoetst door het afnemen van examens. Naast het verplichte basisexamen kan voor drie disciplines worden gekozen: ontwerp, realisatie of beheer. Een tweede onderdeel van de certificeringsvoorwaarden is een kwaliteitshandboek, waarin een WKO kennispartner Woonzorg Nederland Woonzorg Nederland is eigenaar van 175 verzorgings- en verpleeghuizen. Zij hebben met Unica een overeenkomst gesloten als kennispartner voor WKO. Aanvankelijk betrof dit twee installaties, waaronder die van het in 2011 geopende woonzorgcentrum De Sonnenberg te Oosterbeek. Voor deze installaties werd een overeenkomst gesloten voor beheer en onderhoud. Eind 2013 is de samenwerking uitgebreid met een raamovereenkomst voor nog eens drie complexen en sparren de partners wat WKO betreft over de gehele DFBMO keten. 20 FMT Gezondheidszorg

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias Technologische invulling energie strategie Sciencepark Jan-Maarten Elias Smartgrid warmte/koude Parkeren Sporthal Matrix IC gebouwen Lab HIER BENT U NU WKO Kantoren FNWI-fac. Kantoren Kassen Datacenter

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu.

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. Amsterdamse ziekenhuizen zetten in op de

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Donderdag 20 november 2008 is de eerste Gelderse Energieprijs voor bedrijven uitgereikt. Bedrijven konden meedingen met een van de volgende thema s: Energiebesparing

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting. TU/e sciencepark 2014

Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting. TU/e sciencepark 2014 Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting TU/e sciencepark 2014 Technische Universiteit Eindhoven Organisatie Students: 8,500 Research staff: 1,902 Full professors: 130 PhD students:

Nadere informatie

WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT

WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT Sinds 1981 verzorgt Sodexo de cateringservices bij de Provincie Utrecht. Vanaf 2010 is deze dienstverlening geleidelijk uitgebreid. Sodexo werd toen aangenomen

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Energiereductie met een ESCo Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Inhoud 1. Over Unica Ecopower 2. Huidige en toekomstige energie wetgeving 3. Wat is een ESCo 4. Europese Gedragscode voor ESCo s 5. Voorbeeld

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Ervaringen van Duurzaam Beheer en Onderhoud in relatie tot de implementatie nieuwe wetgeving. En dan ook nog duurzame energie en energiebesparing

Ervaringen van Duurzaam Beheer en Onderhoud in relatie tot de implementatie nieuwe wetgeving. En dan ook nog duurzame energie en energiebesparing Ervaringen DBO Praktijkseminar Nieuwe wetgeving Duurzame energie en energiebesparing Consequenties voor installateurs en gebouwbeheerders 11 oktober 2011 Ronald van Nattem Hoofd B&O Vastgoed DH Aart de

Nadere informatie

Security Management Solution INNOVATORS IN SECURITY

Security Management Solution INNOVATORS IN SECURITY Security Management Solution INNOVATORS IN SECURITY Geïntegreerde Oplossingen Security Management Inbraak Detectie Camera Bewaking Inhoud 1. Wie zijn wij? 2. Onze beveiligingsoplossing 3. Marktsegmenten

Nadere informatie

White paper. Komt een WKO bij de dokter. Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s

White paper. Komt een WKO bij de dokter. Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s White paper Komt een WKO bij de dokter Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s Inhoud Samenvatting 3 Aanleiding 3 Overzicht klimaatsysteem met WKO 3 Basisprincipes ontwerp WKO 4

Nadere informatie

Improve Condition Technology. Guido Peters & Frank Kistemaker

Improve Condition Technology. Guido Peters & Frank Kistemaker Improve Condition Technology Guido Peters & Frank Kistemaker Agenda Introductie Innov8 4life Uitgangspunten ICT & zorg Patiënt Consument Gezondheidsbevordering en gedragswetenschappen Huidige oplossingen

Nadere informatie

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service HECTAS Uw partner in facilitaire diensten Betrouwbare service Altijd binnen bereik Soms ligt iets dat goed is heel dichtbij. Neem nou HECTAS. Onze decentrale, klantgerichte organisatie heeft diverse vestigingen

Nadere informatie

uw portaal voor technisch facilitair management unica online

uw portaal voor technisch facilitair management unica online uw portaal voor technisch facilitair management unica online , Altijd en overal inzicht in uw technische installaties Snel en eenvoudig een storing melden? Inzicht in het energiegebruik van uw installaties?

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren White Paper Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren Door: Jeroen Nollet Escoplan Barrel Ripper Matrix Onderwijshuisvesting Wim Fieggen Instituut Voor

Nadere informatie

Certificering van websites met medische informatie

Certificering van websites met medische informatie Certificering van websites met medische informatie Inhoudsopgave In dit document vindt u informatie over: De Health on the Net Foundation en de HON-code www.betrouwbarebron.nl ZegelGezond Internet Het

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Augustus 2015-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Wees in control over uw digitale landschap

Wees in control over uw digitale landschap Managed Services Managed Services We zorgen ervoor dat uw complete beheerketen soepel functioneert, zodat uw eindgebruikers optimaal worden bediend. Zorgenvrij beheer is cruciaal voor de continuïteit van

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!!

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!! Een duurzaam rendement, met een duurzaam installatiebedrijf in een duurzame markt Afscheidseminar Jaap Hogeling 8 april 2010 Laurens de Lange Unica Installatiegroep: 2004: Het moet anders Grootste zelfstandige

Nadere informatie

Van meten tot weten. Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement

Van meten tot weten. Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement Van meten tot weten Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement werkplekbezettings- en ruimtebenuttings Detectie In traditionele kantoor- en schoolomgevingen, waar iedereen een eigen werkplek of

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

ITBB. Toppers in Techniek

ITBB. Toppers in Techniek ITBB. Elektrotechniek Innovatie door kennisoverdracht www.itbb.nl www.zonderman.nl Elektrotechniek Meet- en regeltechniek Signalering en beveiliging Brandbeveiliging Energievoorziening Telematica/netwerken/infrastructuren

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Maart 2014-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

I n f o m a i l. I V V U

I n f o m a i l. I V V U I n f o m a i l. I V V U datum : 13 februari 2013 nummer : 2 Infomail.IVVU is de electronische nieuwsbrief van de IVVU, waarmee u wordt geïnformeerd over actuele ontwikkelingen en de stand van zaken met

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg

AT OSBORNE. Masterclass Energiebesparing in de zorg. Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011. Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT OSBORNE www.atosborne.nl Masterclass Energiebesparing in de zorg Professioneel opdrachtgeverschap 16 november 2011 Marjolijn Kroon adviseur gezondheidszorg AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare 1 Live data, 24/7/365 Pharma & Healthcare 2 Dyzle Pharma & Healthcare Index 04 06 Vision Control Met behulp van DyzleLiveWare krijgt u meer inzicht in kritische processen die bepalend zijn voor de kwaliteit

Nadere informatie

Factsheet E COMMERCE BEHEER Managed Services

Factsheet E COMMERCE BEHEER Managed Services Factsheet E COMMERCE BEHEER Managed Services E COMMERCE BEHEER Managed Services We zorgen voor een gegarandeerd stabiel, snel en schaalbaar e-business platform. Efficiënt beheer is cruciaal voor de continuïteit

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Social Key Performance Indicators en meetbare resultaten Door: Rob van den Brink

Social Key Performance Indicators en meetbare resultaten Door: Rob van den Brink Social Key Performance Indicators en meetbare resultaten Door: Rob van den Brink Wat is de ROI van sociale media? Dat is misschien wel de meest gestelde vraag in zakelijke media het afgelopen jaar. Er

Nadere informatie

IVVU bijeenkomst Innovaties in Duurzaamheid en Energiebesparing 10 december 2015. Pieter Zeilstra Manager Facilitaire Zaken a.i.

IVVU bijeenkomst Innovaties in Duurzaamheid en Energiebesparing 10 december 2015. Pieter Zeilstra Manager Facilitaire Zaken a.i. IVVU bijeenkomst Innovaties in Duurzaamheid en Energiebesparing 10 december 2015 Pieter Zeilstra Manager Facilitaire Zaken a.i. Inhoud 1. Organisatie Birkhoven Zorggoed 2. Milieubeleid 3. Milieuthermometer

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties

Domotica, ICT en Beveiligingsinstallaties bepaald door een gemiddelde te berekenen over de afgelopen drie jaar, tenzij de innovatie nieuw in de lijst is. Voor dit onderzoek wordt jaarlijks een netwerk van deskundigen geraadpleegd. De resultaten

Nadere informatie

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal!

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Horecadiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! De juiste mensen op de

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Groot in kleinschalige projecten

Groot in kleinschalige projecten Groot in kleinschalige projecten Beheer en onderhoud Verbouw en renovatie Kleinschalige nieuwbouw Gerritsen kleinbouw Nieuw bedrijfsonderdeel, vertrouwde naam In ruim 75 jaar heeft Gerritsen Bouwgroep

Nadere informatie

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014

Over Merin. Merin in cijfers 10-4-2014 Rob Lith Technical Director van Merin sinds Juli 2013 Verantwoordelijk voor de kwaliteit van de vastgoedportefeuille en de services Meer dan 28 jaar werkervaring bij PRC en ARCADIS in diverse functies,

Nadere informatie

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Normatieve teksten ISSO-kontaktgroep De heer ir. H.J. Broekhuizen De heer ing. A.W.F. Vlooswijk De heer ing. H.C. Roel (voorzitter)

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services

Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services BEHEER CONSULTANCY Managed Services We geven gedegen advies om de beschikbaarheid van uw platform en daarmee de user experience te verbeteren. Inclusief concrete

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN Vernieuwing Bouw & Forum Utiliteitsbouw 6 november 2013 Pieter-Jan van Hooijdonk Algemeen directeur Breijer Bouw & Installatie AGENDA Introductie Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Energie- en prestatiemonitoring

Energie- en prestatiemonitoring Energie- en prestatiemonitoring Onderdeel van integraal gebouwbeheer 9 november 2011 Machiel Karels Agenda 1. Wat willen we? 2. Wat gebeurt er om ons heen? 3. Wat er mogelijk is? 4. Wat we zouden moeten

Nadere informatie

Groot in kleinschalige projecten

Groot in kleinschalige projecten Groot in kleinschalige projecten Beheer en onderhoud Verbouw en renovatie Kleinschalige nieuwbouw Nieuw bedrijfsonderdeel, vertrouwde naam Giesbers Arnhem heeft naam gemaakt als specialist in woningbouw,

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen,

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen, In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services Meten, verbeteren en voorspellen, Inhoud 1. De facilitaire markt verandert... 3 2. Waarom klantbelevingsmanagement?... 3 3. Stap 1: Meten...

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

Projectbureau voor huisvesting & facility management

Projectbureau voor huisvesting & facility management Projectbureau voor huisvesting & facility management 2 Ondersteuning van huisvestingsprojecten Offace projectbegeleiding is een adviesbureau op het gebied van huisvesting en facility management. Wij ondersteunen

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + =

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Krachten gebundeld... Pionier op het gebied van bodemenergie! Energiezuinige verwarmings- en koelingsproducten Geotherm Energy

Nadere informatie

De alles-in-1 Zorgapp

De alles-in-1 Zorgapp De alles-in-1 Zorgapp Tevreden cliënten en medewerkers Impact van zorgapps op de zorgverlening Meerwaarde van zorgapps in het zorgproces De rol van de zorgverlener verandert in rap tempo door nieuwe technologie

Nadere informatie

Installaties. Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers.

Installaties. Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers. Denkt met u mee Showroom A&B Electrotechniek Installaties Elektrotechniek. A&B Electrotechniek verzorgt praktische en op maat gesneden installaties voor uiteenlopende opdrachtgevers. Beveiligingsinstallaties.

Nadere informatie

Frank Krommenhoek. Smart LED

Frank Krommenhoek. Smart LED Frank Krommenhoek Smart LED Achtergrond Agenda Trends in (LED) verlichting Concept Smart LED Case Total Smart Building ICT neemt een steeds belangrijkere rol in als backbone van de organisatie ook voor

Nadere informatie

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2012-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A3 Hoogland Vastgoedonderhoud 5 Scope 1

Nadere informatie

Stroomuitval elimineren

Stroomuitval elimineren Stroomuitval elimineren Schakel veilig tussen systemen die de stroomvoorziening verzorgen met het automatiseringssysteem PSS 4000 van Pilz In ziekenhuizen wilt u voor de volle honderd procent kunnen vertrouwen

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie