BURGERSCHAP IN HET MBO. Docenten in burger. november 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BURGERSCHAP IN HET MBO. Docenten in burger. november 2013"

Transcriptie

1 BURGERSCHAP IN HET MBO Docenten in burger Auteurs Ellen Verheijen, Expertisecentrum Beroepsonderwijs november 2013 Als mbo-docent leid je studenten op voor een beroep. Maar niet alleen dat. Je taak is ook om jongeren te ondersteunen in hun persoonlijke ontwikkeling. In hun ontwikkeling tot verantwoordelijke, actieve en betrokken burgers. Hoe geef je als docent inhoud aan die burgerschapstaak? En over welke vaardigheden moeten jongeren uiteindelijk beschikken? Burgers zijn we allemaal. Maar zijn we ook goede burgers? Daar kun je heel verschillend over denken. Voor de één betekent goed burgerschap dat iemand zich identificeert met zijn land of zich houdt aan de wetten. Een ander vindt daarnaast een component van actief meedoen van belang. Opvattingen over burgerschap Ons beperkend tot westerse democratieën, zijn drie belangrijke stromingen te onderscheiden in de opvattingen over burgerschap (Vos, 2008): 1. Liberale opvatting: de nadruk ligt op de juridische status van de burger. Voldoende is dat burgers zich houden aan de wet; verder worden er zo min mogelijk eisen gesteld. De klassieke vrijheidsrechten zijn in deze stroming erg belangrijk. 2. Neo-republikeinse opvatting: het accent ligt op participatie. Burgers geven met elkaar vorm aan het publieke leven en dat kan/mag pluriform zijn. De landstaal kunnen spreken is belangrijk binnen deze visie, evenals politieke participatie. 3. Communitaristische opvatting: participeren alleen is niet genoeg, een burger is pas écht burger als hij of zij Pagina 1 van 5

2 betrokkenheid voelt bij de samenleving waarin hij leeft. Gemeenschapsdenken staat centraal in deze opvatting: een zekere loyaliteit en een sterke binding en identificatie met de samenleving. Burgerschap in het Nederlandse onderwijs Hoe past het Nederlandse denken over burgerschap in dit drie-stromingenmodel? Een belangrijke vraag, want dat is vanzelfsprekend bepalend voor de inhoud van het onderwijs op dit vlak. Laten we zien wat de wet voorschrijft. Dat is in dit geval de Wet Bevordering actief burgerschap en sociale integratie. Burgerschap wordt daarin gedefinieerd als de bereidheid en het vermogen deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. De wet geldt voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. Sinds 2006 hebben deze categorieën van onderwijs wettelijk de taak om aandacht te schenken aan burgerschap. Voor het middelbaar beroepsonderwijs is de Wet educatie beroepsonderwijs (WEB) maatgevend. Als onderdeel van de drievoudige kwalificatie bepaalt de WEB dat het beroepsonderwijs moeten bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en het maatschappelijk functioneren van deelnemers. Wanneer we kijken naar de nadere invulling van deze opdracht, dan is het duidelijk dat in Nederland neo-republikeinse en communitaristische opvattingen van burgerschap dominant zijn. Eigen invulling door scholen Expliciete, wettelijk verankerde aandacht voor burgerschap in het onderwijs is van betrekkelijk recente datum. Het denken over het hoe en wat is dan ook nog lang niet uitgekristalliseerd. Kort geleden nog bracht de Onderwijsraad er een advies over uit: Verder met burgerschap in het onderwijs. Twee componenten zouden volgens de raad in het onderwijs aan bod zouden moeten komen: 1. kennis over de democratische rechtstaat en de waarden en spelregels die hieraan ten grondslag liggen; 2. identiteitsontwikkeling van leerlingen en jongeren: de ontwikkeling van en reflectie op eigen idealen, normen en waarden en de eigen positie in de samenleving. Beide componenten werkt de Onderwijsraad nader uit in het advies. Dat lijkt aantrekkelijk. Immers, zo krijgt het onderwijs, docenten in het bijzonder, houvast. Toch schuilt er een gevaar in: het risico van een normatieve insteek. En dat staat al gauw op gespannen voet met de vrijheid van onderwijs die we in Nederland kennen. Liever laat de overheid het daarom aan de scholen over om een eigen invulling te geven aan het burgerschapsonderwijs, conform de levensbeschouwelijke of pedagogische overtuiging van de school. Precies om die reden zijn de nieuwe kwalificatie-eisen voor het mbo wat vrijer geformuleerd dan eerdere kaders en eerder richtinggevend dan dwingend. Begrensde autonomie Binnen de gegeven kaders is het aan de scholen om een eigen visie op burgerschapsonderwijs te bepalen en een daarbij passende invulling te realiseren. Voor schoolbesturen ligt hier een inspanningsverplichting. Ook moeten zij ervoor zorgen dat duidelijk is aan welke voorwaarden studenten op dit vlak moeten voldoen voor het verkrijgen van een diploma. De autonomie van schoolbesturen kent overigens wel grenzen. Want krachtens de grondwet is de overheid verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het publiek-gefinancierd onderwijs. In al zijn onderdelen, dus inclusief het burgerschapsonderwijs. Ook dit valt daarom onder het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs. Burgerschapseisen voor het mbo Pagina 2 van 5

3 De kwalificatie-eisen voor burgerschap in het mbo zijn gegroepeerd in vier dimensies: politiek-juridische dimensie economische dimensie sociaal-maatschappelijke dimensie vitaal burgerschap. Klik hier voor uitleg over deze dimensies. Naast deze burgerschapsdimensies kent het mbo ook loopbaancompetenties. Qua vorming hebben die bijna altijd een relatie met burgerschap. Daarom spreken we in het mbo vaak over de kwalificatie-eisen Loopbaan en Burgerschap. Een twee-eenheid die op zijn beurt weer relaties heeft met competenties als logisch denken, redeneren, reflecteren, en met vaardigheden als lezen en schrijven. Mbo-instellingen zijn verplicht de kwalificatie-eisen Loopbaan en Burgerschap vast te leggen in de Onderwijs- en Examenregeling (OER). Daarin moet ook staan hoe en wanneer bepaald wordt of een student aan de eisen heeft voldaan. Dat oordeel moet gegeven worden door de examencommissie. Toetsing door de Inspectie De Inspectie van het Onderwijs toetst de kwaliteit van het loopbaan- en burgerschapsonderwijs. Dat gebeurt bij het toezicht op de onderwijskwaliteit, niet bij het toezicht op de examenkwaliteit. Richtsnoer vormt het Toezichtkader 2012, meer in het bijzonder de aanvullende kwalificatie-eisen voor loopbaan en burgerschap. Klik hier voor meer bijzonderheden over het toezicht door de Inspectie. Vaardigheidsniveau van studenten Beroepsonderwijs brengt studenten zowel kennis, houdingen als vaardigheden bij. Een student kan bijvoorbeeld weten hoe het Nederlands politiek bestel in elkaar zit of wat de betekenis is van de Europese Unie. Tegelijk kan hij afwijzend staan tegenover gelijke rechten voor immigranten of verdergaande Europese samenwerking. Deze zaken kunnen naast elkaar bestaan. Zeker, het is prettig als jonge mensen blijk geven van verdraagzaamheid en een tolerante houding tegenover immigranten. Maar primaire taak van het burgerschapsonderwijs is om studenten voldoende kennis en vaardigheden aan te reiken om een eigen mening te kunnen vormen. Wat die mening verder ook inhoudt. Onderzoek naar burgerschap bij jongeren In verschillende onderzoeken is gekeken naar burgerschapskenmerken van Nederlandse jongeren. Zoals de International Civic and Citizenship Education Study (ICCS) van het IEA, een internationaal vergelijkend onderzoek onder 14-jarigen. In Nederland gaat het dan om leerlingen in de tweede klas van het voortgezet onderwijs. Onderzocht zijn de houding en maatschappelijke betrokkenheid van leerlingen, hun participatie in schoolactiviteiten rond burgerschap en hun kennis van en houding ten opzichte van Europese samenwerking. Opvallend is dat Nederlandse leerlingen relatief afwijzend staan tegenover gelijke rechten voor immigranten. En eveneens dat een kwart van de leerlingen in het afgelopen jaar op school, buiten de lessen om, niet betrokken is geweest bij activiteiten zoals muziek, toneel of debat, of bij activiteiten rond formele medezeggenschap. Dit percentage is hoger dan enig ander land, het gemiddelde ligt op 7 procent. Een ander grootschalig onderzoek, COOL5-18, meet de ontwikkeling van jongeren door de jaren heen. Het volgt leerlingen van 5 tot 18 jaar in hun schoolloopbaan door het primair en voortgezet onderwijs en het mbo. Drie aspecten staan centraal: Pagina 3 van 5

4 de cognitieve ontwikkeling: kennis en vaardigheden in het Nederlands, Engels en rekenen/wiskunde; de ontwikkeling van sociale competenties, waaronder burgerschapscompetenties; de sociaal-emotionele ontwikkeling. Wat burgerschap betreft, wordt gekeken naar verschillen tussen jongens en meisjes, tussen leerlingen van westerse en niet-westerse afkomst en naar de invloed van opleidingsniveau van de ouders. Daarbij gaat het om kennis van burgerschap, maar ook om attitudes en vaardigheden. Verschillen blijken er inderdaad te zijn, maar onderzoekers zetten vraagtekens (Ledoux, 2011, Kuyper, 2008) bij de betrouwbaarheid van de antwoorden. Dat maakt het er allemaal niet gemakkelijker op. Moet er wellicht een meetinstrument burgerschap komen? In 2011 heeft ecbo een verkenning uitgevoerd naar de wenselijkheid daarvan in het mbo (Van de Venne & Fuhri Snethlage, 2011). Conclusie: dat heeft niet de eerste prioriteit. Meer behoefte is er aan onderzoek op het terrein van burgerschap. Onderzoek dat zich richt op het huidige burgerschapsbeleid, de uitvoering ervan in de scholen en de professionalisering van docenten die burgerschap doceren. Burgerschap in de praktijk Tamelijk ontevreden over de prestaties van Nederlandse scholen op het vlak van burgerschap is de Inspectie van het Onderwijs. Een citaat uit de Staat van het Onderwijs (Inspectie van het Onderwijs, 2013b): Scholen besteden in hun onderwijs aandacht aan sociale vaardigheden. Nederlandse leerlingen presteren in internationaal opzicht echter niet goed op burgerschapsvaardigheden. Weinig scholen hebben inzicht in de resultaten van hun onderwijs op dit gebied. Scholen gebruiken nauwelijks landelijk genormeerde instrumenten om de sociale competenties van leerlingen te meten. Over de docenten die burgerschapslessen geven, spreekt de Inspectie zich ook uit. Die doen dat vaak zonder formele bevoegdheid (Inspectie van het Onderwijs, 2012), zo wordt geconstateerd. De meeste scholen hebben een basisaanbod in de vorm van activiteiten en projecten rond burgerschap. Vaak heel aansprekende activiteiten: van evenementen voor minder-validen uit de regio tot workshops over burgerschap die leerlingen elkaar geven. Maar belangrijk is natuurlijk wat het oplevert. Uit onderzoeken van de inspectie blijkt dat er nog heel wat valt te winnen. Dat geldt zowel voor het formuleren van een eigen visie op burgerschap als de vertaling van die visie naar het onderwijs en de uitvoering daarvan. Het integreren van het basisaanbod, nu nog vaak een apart vak of leerlijn, in de andere lessen en in de schoolcultuur is een uitdaging. Net als het zorgen voor bekwame docenten en het stimuleren van die docenten om als rolmodel op te treden. Hoe kan het anders, hoe kan het beter? Een drietal tips: Docenten kunnen diverse handreikingen benutten, zoals die van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer. Voor burgerschap is ook een aantal lesmethodes beschikbaar. SLO heeft een werkblad ontwikkeld waarmee op een gestructureerde manier bekeken kan worden of een lesmethode bij de visie van een onderwijsinstelling past. Deskundigen: Bronnen: Dam, G. ten, Geijsel, F., Reumerman, R. & Ledoux, G. (2010). Burgerschapscompetenties: de ontwikkeling Pagina 4 van 5

5 van een meetinstrument. Pedagogische Studiën, 87 (5), Inspectie van het Onderwijs (2012). Onderzoek bevoegdheden docenten mbo Utrecht: Inspectie van het Onderwijs. Inspectie van het Onderwijs (2013a). Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan&Burgerschap. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs. Inspectie van het Onderwijs (2013b). De staat van het onderwijs. Onderwijsverslag 2011/2012. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs. Kuyper, H., Keuning, J. & Zijsling, D. (2008). Basisrapport. Eerst meting COOL5-18 in het derde leerjaar van het voortgezet onderwijs. Ledoux, G., Geijsel, F., Reumerman, R. & Dam, G. ten (2011). Burgerschapscompetenties van jongeren in Nederland. Pedagogische Studiën, 88, p Maslowski, R., Werf, van der. M., Oonk, G., Naayer, H. & Isac, M. (2012). Burgerschapscompetenties van leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Eindrapport van het International Civic and Citizenship Education Study (ICCS) in Nederland. Groningen: Gion, Rijksuniversiteit Groningen. Onderwijsraad (2012). Verder met burgerschap in het onderwijs. Advies. Den Haag: Onderwijsraad. Venne, L. van de & Fuhri Snethlage, K. (2011). Een meetinstrument burgerschap voor het mbo? s- Hertogenbosch/Utrecht: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Vos, R. (2008). Thuis in burgerschap. Sociale integratie en actief burgerschap: theorieboek. Utrecht: Pharos. Pagina 5 van 5

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG. Datum 27 november 2017 Reactie op burgerschapsonderzoek ICCS

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG. Datum 27 november 2017 Reactie op burgerschapsonderzoek ICCS >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Burgerschapscompetenties onderdeel van de beroepsvorming en ontwikkeling beroepsidentiteit?

Burgerschapscompetenties onderdeel van de beroepsvorming en ontwikkeling beroepsidentiteit? Opdracht naar aanleiding van het hoorcollege van Monique Volman, herziene versie 150314 Door: Kitty Kroskinski en Linda Sonneveld Burgerschapscompetenties onderdeel van de beroepsvorming en ontwikkeling

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Middelbaar Beroeps Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding Notitie burgerschapscompetenties in het MBO Inleiding In juni 2009 kwam de MBO Raad op verzoek van staatssecretaris Van Bijsterveldt met een advies over Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB). Een herziene

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Loopbaan en burgerschap (inspectiesite)

Veel gestelde vragen Loopbaan en burgerschap (inspectiesite) Achtergrondinformatie Loopbaan en Burgerschap (nieuwe wetgeving) Toezichtskader 2012 onderwijsinspectie 5.4 Beoordeling loopbaan en burgerschap (toezichtkader) Studiejaar 2011-2012 In het studiejaar 2011-2012

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie Obs de Bouwsteen Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN 1. Wat is actief burgerschap? Actief burgerschap is: de bereidheid en het vermogen om deel uit te kunnen maken van een

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG PO, VO, MBO, HO&S IPC 2650 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap Colofon

Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap Colofon Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap Colofon Uitgave : MBO Amersfoort Vastgesteld College van Bestuur : 3 april 2013 Kenmerk CvB vastgesteld : 20130157/CvB Afkomstig van : afdeling O&O Inhoudsopgave Inleiding...

Nadere informatie

Brondocument. - Burgerschap - Leren & loopbaan. in het MBO. Versie Juni 2009

Brondocument. - Burgerschap - Leren & loopbaan. in het MBO. Versie Juni 2009 Brondocument - Burgerschap - Leren & loopbaan in het MBO Versie Juni 2009 JFA/113807/2009 1 Inleiding Dit brondocument is een herziene versie van het brondocument LL&B van april 2007. Hierin staan de kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2016 224 Besluit van 3 juni 2016 tot aanscherping van de generieke kwalificatie-eisen voor loopbaan en burgerschap in het mbo 0 Wij Willem-Alexander,

Nadere informatie

LOB beleidsontwikkelingen. Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017

LOB beleidsontwikkelingen. Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017 LOB beleidsontwikkelingen Thea van den Boom Directie mbo, OCW 17 maart 2017 LOB staat op de agenda! En ontwikkelt zich in de hele onderwijsketen positief. Er moet (blijvend) aandacht zijn voor verbetering.

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling 2016-2017 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Beschrijving van de opleiding... 3 Artikel 1.1 Doel van de opleiding... 3 Artikel 1.2 Onderwijs op de LiS... 3 Artikel 1.3 Opleiding en

Nadere informatie

Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen

Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen Burgerschapsontwikkeling ( sociale competence ): Vragenlijst Burgerschapscompetenties Bron: Ledoux, G., Geijsel, F., Dam, G. ten & Reumerman, R. (2010).

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG. Datum 16 december 2013 Burgerschap in het onderwijs

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG. Datum 16 december 2013 Burgerschap in het onderwijs >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Voortgezet Onderwijs IPC 2650 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE Visie Actief Burgerschap & Sociale Integratie Zuukerschool Epe Januari 2010 Hoofdstuk 1, Kenmerken van de omgeving en de leerlingen De Zuukerschool is een landelijk

Nadere informatie

Samenvatting. Onderwijs en burgerschap

Samenvatting. Onderwijs en burgerschap Samenvatting Na een periode van back to basics groeit nationaal en internationaal de belangstelling voor een bredere taakstelling van het onderwijs. Ingrijpende veranderingen in de bevolkingssamenstelling,

Nadere informatie

Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT

Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT Methode Schokland 3.0 van Deviant. De methode is ontwikkeld conform het vernieuwde brondocument 'Loopbaan en burgerschap in het mbo'. 2013-2014 team Horeca

Nadere informatie

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB

Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Servicedocument urennormen van de Wet BIG en WEB Dit document is opgesteld door: Het Ministerie van OCW, het Ministerie van VWS en de MBO Raad in samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs en JOB.

Nadere informatie

Kaderstellend document Loopbaan & Burgerschap Wellantcollege mbo 2012 2013

Kaderstellend document Loopbaan & Burgerschap Wellantcollege mbo 2012 2013 Kaderstellend document Loopbaan & Burgerschap Wellantcollege mbo 2012 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Kwalificatie eisen... 2 3. Inspanningseisen deelnemer... 2 4. Onderwijs en afronding... 3 5.

Nadere informatie

Pilot leerwinst en toegevoegde waarde in het voortgezet onderwijs. Alex Coenen

Pilot leerwinst en toegevoegde waarde in het voortgezet onderwijs. Alex Coenen Pilot leerwinst en toegevoegde waarde in het voortgezet onderwijs Alex Coenen Inhoud 1. Inleiding 2. de pilot 3. conclusies en discussie Doel van deze bijeenkomst Informeren Gelegenheid bieden om vragen

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ DE SPRONG, SCHOOL VOOR PRAKTIJKONDERWIJS

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ DE SPRONG, SCHOOL VOOR PRAKTIJKONDERWIJS RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ DE SPRONG, SCHOOL VOOR PRAKTIJKONDERWIJS Plaats: Terneuzen BRIN-nummer: 26LL Onderzoek uitgevoerd op: 8 september 2009 Rapport verzonden op: 20 november 2009 Rapport

Nadere informatie

Advies. Verder met burgerschap in het onderwijs

Advies. Verder met burgerschap in het onderwijs Advies Verder met burgerschap in het onderwijs Verder met burgerschap in het onderwijs Colofon De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, opgericht in 1919. De raad adviseert, gevraagd en ongevraagd,

Nadere informatie

Burgerschap in het onderwijs

Burgerschap in het onderwijs Amsterdam, oktober 2017 Onderwerp: Uitnodiging conferentie Burgerschap in het onderwijs 22 november2017, Utrecht Geachte heer/mevrouw, Graag nodigen we u uit voor de conferentie Burgerschap in het onderwijs

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg...

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg... Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs (http://www.knack.be/auteurs/simon-demeulemeester/author- Simon Demeulemeester demeulemeester/author-4000174167085.htm) woensdag 23 januari 2013 om

Nadere informatie

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap:

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap: Actief Burgerschap Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Actief Burgerschap: een nadere kennismaking 3 3. Actief Burgerschap: een doel en een middel 4 4. Actief Burgerschap: Hoe leren we dit aan? 5 5. Actief

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie & -begeleiding LOB. Sanne Elfering (KBA Nijmegen) & Pieter Baay (ecbo)

Loopbaanoriëntatie & -begeleiding LOB. Sanne Elfering (KBA Nijmegen) & Pieter Baay (ecbo) Loopbaanoriëntatie & -begeleiding LOB Sanne Elfering (KBA Nijmegen) & Pieter Baay (ecbo) Vier perspectieven Politiek Politiek 1. Uitval en switchen 1. LOB-activiteiten = 30% minder uitval in vervolgonderwijs,

Nadere informatie

BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK

BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK BIJLAGE 1: UITKOMST ONDERZOEK NEWSCHOOL.NU TE HARDERWIJK INHOUD Uitkomst onderzoek Newschool.nu te Harderwijk 3 2 en oordelen per onderliggende onderzoeksvraag 4 3 Samenvattend oordeel 10 Bijlage 1A: Overzicht

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Advies burgerschapscompetenties in het MBO

Advies burgerschapscompetenties in het MBO Advies burgerschapscompetenties in het MBO In deze notitie leest u het advies van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM) over de verdere ontwikkeling van de burgerschapscompetenties

Nadere informatie

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Inleiding Dit Wellant visiedocument beschrijft de algemene visie van Wellantcollege t.a.v.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Primair Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

21ste-eeuwse vaardigheden:

21ste-eeuwse vaardigheden: INLEIDING 21ste-eeuwse vaardigheden Het helpen ontwikkelen van 21ste-eeuwse vaardigheden bij studenten vraagt het nodige van docenten. Zowel qua werkvormen als begeleiding. In hoeverre neem je een voorbeeldrol

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. Saba Reach Foundation, instelling voor Sociale Kanstrajecten

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. Saba Reach Foundation, instelling voor Sociale Kanstrajecten RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek bij Saba Reach Foundation, instelling voor Sociale Kanstrajecten Plaats : Saba BRIN-nummer : 30KZ Datum schoolbezoek : 9 oktober 2014 Rapport vastgesteld te

Nadere informatie

VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE SBO de Regenboog Drunen SBO de Regenboog kwaliteitszorg burgerschap 18-12-2014 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Kenmerken van onze leerlingen en risico s.

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. KWALITEITSONDERZOEK GUIDO DE BRES, ARNHEM afdeling vmbo-tl

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. KWALITEITSONDERZOEK GUIDO DE BRES, ARNHEM afdeling vmbo-tl RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK GUIDO DE BRES, ARNHEM afdeling vmbo-tl Plaats: Arnhem BRIN-nummer: 00JT-03 Arrangementsnummer: 220117 Onderzoek uitgevoerd op: 7 november 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. CANISIUS COLLEGE, LOCATIE DE GOFFERT afdeling vmbo-tl

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. CANISIUS COLLEGE, LOCATIE DE GOFFERT afdeling vmbo-tl RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK CANISIUS COLLEGE, LOCATIE DE GOFFERT afdeling vmbo-tl Plaats: Nijmegen BRIN-nummer: 01VN-04 Arrangementsnummer: 153937 Onderzoek uitgevoerd op: 14 september

Nadere informatie

Professionele leeromgeving. Inleiding

Professionele leeromgeving. Inleiding Professionele leeromgeving Het onderwijs aan studenten is gebaat bij betrokken en professionele onderwijsteams. Het bieden van professionele ruimte geeft teams de gelegenheid om het onderwijs op een optimale

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Tweedaagse ZWS Netwerk burgerschap en kritische denkvaardigheden bij mbo 2 studenten

Tweedaagse ZWS Netwerk burgerschap en kritische denkvaardigheden bij mbo 2 studenten Tweedaagse ZWS 23 11 2016 Netwerk burgerschap en kritische denkvaardigheden bij mbo 2 studenten Alet van Leeuwen Renske Postuma - Netwerk burgerschap MBO Raad - Astrum College Velp / ROC A12 Netwerk burgerschap

Nadere informatie

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Ministerie OCW Aan mevr. M. van Bijsterveld-Vliegenthart, Staatssecretaris Postbus 16375 2500 BJ Den Haag OOG voor het MBO staat voor Onafhankelijke Onderwijsgroep voor het MBO ; Een groep onderwijskundig

Nadere informatie

ONDERWIJSPEDAGOGISCHE VISIES VAN MBO-DOCENTEN. Waarden en idealen in docent-student interacties. maart 2015

ONDERWIJSPEDAGOGISCHE VISIES VAN MBO-DOCENTEN. Waarden en idealen in docent-student interacties. maart 2015 ONDERWIJSPEDAGOGISCHE VISIES VAN MBO-DOCENTEN Waarden en idealen in docent-student interacties Auteurs Carlos van Kan & Patricia Brouwer, Expertisecentrum Beroepsonderwijs maart 2015 Ze liggen vast in

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. PRO Praktijkonderwijs Assen

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. PRO Praktijkonderwijs Assen RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK PRO Praktijkonderwijs Assen Plaats : Assen BRIN nummer : 18BR 00 PRO BRIN nummer : 18BR C1 Onderzoeksnummer : 289192 Datum onderzoek : 21 juni 2016 Datum vaststelling

Nadere informatie

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Vorm en inhoud geven aan burgerschap MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Inhoud Inleiding Bespiegelingen burgerschap Praktische middelen: - Kijk in mijn wijk - Geen grapjes

Nadere informatie

UITKOMST KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS

UITKOMST KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS UITKOMST KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS DE VRIJE RUIMTE TE DEN HAAG School/vestiging: De Vrije Ruimte VO Plaats: Den Haag BRIN-nummer: 30AC Datum uitvoering onderzoek: 13 december

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Ons kenmerk: Doorkiesnummer:

Ons kenmerk: Doorkiesnummer: Tweede Kamer Leden Vaste Kamercommissie OCW Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Woerden, 17 februari 2017 Ons kenmerk: Doorkiesnummer: 0348-75 35 72 Onderwerp: Burgerschapsvorming Uw brief van: Geachte leden

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Met onderzoek onderwijs vernieuwen

Met onderzoek onderwijs vernieuwen Met onderzoek onderwijs vernieuwen Programma Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek 2016 2019 Den Haag, februari 2016 4 de socialiserende functie van onderwijs 31 4.1 Inleiding Het onderwijs staat niet

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RKBS SINT MAARTENSCHOOL

DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RKBS SINT MAARTENSCHOOL DEFINITIEF RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RKBS SINT MAARTENSCHOOL Plaats: Bolsward BRIN-nummer: 16UZ Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: 17 maart 2009 Conceptrapport verzonden op: 23 maart

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. 's-gravendreef College HAVO VMBOGT VMBOK

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. 's-gravendreef College HAVO VMBOGT VMBOK RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK 's-gravendreef College HAVO VMBOGT VMBOK Plaats : 's-gravenhage BRIN nummer : 00XK C3 BRIN nummer : 00XK 03 HAVO BRIN nummer : 00XK 03 VMBOGT BRIN nummer : 00XK

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2008/2009

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2008/2009 RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2008/2009 THERESIALYCEUM School/instelling/vestiging:Theresialyceum Afdeling: havo Plaats: Tilburg BRIN-nummer: 21EX Onderzoeksnummer: 110742 Datum

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL

ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL ADVIES MAATSCHAPPELIJKE EN POLITIEKE VORMING OP SCHOOL Jongeren hebben nood aan maatschappelijke en politieke vorming en zien hierin een rol weggelegd voor het onderwijs. De Vlaamse Jeugdraad geeft in

Nadere informatie

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen Actief Burgerschap Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen OBS De Hobbitstee Leerdam 2010 Met open vizier.. 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Hoofdstuk 1 : Actief Burgerschap: een nadere kennismaking

Nadere informatie

BURGERSCHAPSCOMPETENTIES. ITEM REST CORRELATIES

BURGERSCHAPSCOMPETENTIES. ITEM REST CORRELATIES BURGERSCHAPSCOMPETENTIES. ITEM REST CORRELATIES Onderstaande tabellen zijn afkomstig uit Dam, G. ten, Geijsel, F., Reumerman, R., & Ledoux, G. (2010). Burgerschapscompetenties: de ontwikkeling van een

Nadere informatie

BURGERSCHAP OP SCHOOL EEN BESCHRIJVING VAN BURGERSCHAPSONDERWIJS EN DE MAATSCHAPPELIJKE STAGE

BURGERSCHAP OP SCHOOL EEN BESCHRIJVING VAN BURGERSCHAPSONDERWIJS EN DE MAATSCHAPPELIJKE STAGE BURGERSCHAP OP SCHOOL EEN BESCHRIJVING VAN BURGERSCHAPSONDERWIJS EN DE MAATSCHAPPELIJKE STAGE Inspectie van het Onderwijs, december 2016 Voorwoord Een vrije en open samenleving is van onschatbare waarde.

Nadere informatie

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Aan geadresseerde Den Haag, Ridderkerk, Voorburg, Zwolle, 28 juni 2006 Ons kenmerk: 60626119.HL/vhl Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Geachte heer, mevrouw, Nederland staat

Nadere informatie

Onderwijsinstelling Nimeto Utrecht. Exameninstelling Savantis. Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap KD 2013-2014 KD 2014-2015

Onderwijsinstelling Nimeto Utrecht. Exameninstelling Savantis. Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap KD 2013-2014 KD 2014-2015 Onderwijsinstelling Nimeto Utrecht Exameninstelling Savantis Kaderdocument Loopbaan en Burgerschap KD 2013-2014 KD 2014-2015 1 INHOUD Voorwoord... 3 Kwalificatie-eisen... 4 Inspanningsverplichting en resultaatverplichting...

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK Wessel Gansfortcollege Heerdenpad Afdeling vwo Plaats: Groningen BRIN-nummer: 14RP Arrangementsnummer: Onderzoek uitgevoerd op: 12 juni 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

EXAMENPLAN Crebonr. kwalificatie. Crebonr. Kwalificatiedossier. Naam kwalificatiedossier. Studiejaar diplomering. Vaststellingsdatum examenplan

EXAMENPLAN Crebonr. kwalificatie. Crebonr. Kwalificatiedossier. Naam kwalificatiedossier. Studiejaar diplomering. Vaststellingsdatum examenplan EXAMENPLAN 2016 Naam kwalificatiedossier Crebonr. Kwalificatiedossier Leerweg Cohort Startdatum Naam kwalificatie Crebonr. kwalificatie Niveau Studiejaar diplomering Vaststellingsdatum examenplan Milieu-onderzoeker

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken?

Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken? Gaat 'gezond bewegen' het verschil maken? SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling VO Studiedag 20-01-2016 Berend Brouwer (b.brouwer@slo.nl) Agenda Warming-up Het leerplankader SBGL Thema 'bewegen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Primair Onderwijs IPC 2400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

DEMOCRATISCHE SCHOOL UTRECHT VOOR PRIMAIR ONDERWIJS

DEMOCRATISCHE SCHOOL UTRECHT VOOR PRIMAIR ONDERWIJS BIJLAGE 2: UITKOMST ONDERZOEK DEMOCRATISCHE SCHOOL UTRECHT VOOR PRIMAIR ONDERWIJS TE UTRECHT INHOUD Uitkomst onderzoek Democratische School Utrecht te Utrecht 3 2 en oordelen per onderliggende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO

Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO Geef de Europese realiteit een plek in het onderwijscurriculum van het Voorgezet Onderwijs en Middelbaar Beroepsonderwijs! Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO

Nadere informatie

Format OER voor 2011 competentiegerichte opleidingen in het nieuwe format

Format OER voor 2011 competentiegerichte opleidingen in het nieuwe format Format OER voor 2011 competentiegerichte opleidingen in het nieuwe format A. Basisgegevens Kwalificatie Naam Metaalbewerker Cohort 2011 Crebocode 94300 Versie van het 1-12-2010 Kwalificatiedossier Studie

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Praktijkschool Joannes Nijmegen

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Praktijkschool Joannes Nijmegen RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Praktijkschool Joannes Nijmegen Plaats: Nijmegen BRIN-nummer: 26JR-00 Arrangementsnummer: 153057 Onderzoek uitgevoerd op: 7 december 2011 Conceptrapport

Nadere informatie

De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit

De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit Reader ten behoeve van bestuurstafels Kwaliteitsnetwerk mbo op 15 en 16 maart 2017 Uitnodigingstekst

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

De pedagogische opdracht van het onderwijs. College Professioneel Meesterschap 2 november 2012 Monique Volman

De pedagogische opdracht van het onderwijs. College Professioneel Meesterschap 2 november 2012 Monique Volman De pedagogische opdracht van het onderwijs College Professioneel Meesterschap 2 november 2012 Monique Volman Agenda 1. De pedagogische opdracht van het onderwijs à pedagogische kwaliteit 2. Betrokkenheid

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG OP RKBS HOEKSTEEN

DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG OP RKBS HOEKSTEEN DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2009-2010 OP RKBS HOEKSTEEN Plaats : Enkhuizen BRIN-nummer : 04YU Onderzoeksnummer : 118767 Datum schoolbezoek : Rapport vastgesteld te

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ACCENT PRAKTIJKONDERWIJS AMERSFOORT

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ACCENT PRAKTIJKONDERWIJS AMERSFOORT RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ACCENT PRAKTIJKONDERWIJS AMERSFOORT Plaats: Amersfoort BRIN-nummer: 28CA Onderzoeksnummer: 80064 Onderzoek uitgevoerd op: woensdag 3 februari 2010 Conceptrapport verzonden

Nadere informatie

UITKOMST KWALTEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS DE VRIJE RUIMTE TE DEN HAAG

UITKOMST KWALTEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS DE VRIJE RUIMTE TE DEN HAAG UITKOMST KWALTEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGD VOORTGEZET ONDERWIJS DE VRIJE RUIMTE TE DEN HAAG School/vestiging: De Vrije Ruimte Plaats: Den Haag BRIN-nummer: 30AC Datum uitvoering onderzoek: 9 juni 2016

Nadere informatie

Burgerschap in kaart gebracht

Burgerschap in kaart gebracht Burgerschap in kaart gebracht SLO is het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. Al 35 jaar geven wij inhoud aan leren en innovatie in de driehoek beleid, wetenschap en onderwijspraktijk. De kern

Nadere informatie

Wat is burgerschap? Een inleiding

Wat is burgerschap? Een inleiding Wat is burgerschap? Een inleiding Dhr. C.G.R. Ledes Wat gaan we doen? Introductie & kennismaken Absenties opnemen Afspraken maken Verwachtingen en planning van deze periode Wat is burgerschap? - opdracht

Nadere informatie

Datum 14 juli 2016 Kamervragen Straus, Aukje de Vries en Moors (VVD) over vmboleerlingen die aangeven onvoldoende kennis van geldzaken te hebben

Datum 14 juli 2016 Kamervragen Straus, Aukje de Vries en Moors (VVD) over vmboleerlingen die aangeven onvoldoende kennis van geldzaken te hebben >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs

Informatievaardigheden. in het basisonderwijs Informatievaardigheden in het basisonderwijs Agenda 1. Wanneer ben je informatievaardig? 2. Waarom is het (nu) zo belangrijk informatievaardig te zijn? 3. Wat betekent dit voor het onderwijs? 4. Hoe

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING CHRISTELIJK LYCEUM VEENENDAAL AFDELING HAVO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING CHRISTELIJK LYCEUM VEENENDAAL AFDELING HAVO RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING CHRISTELIJK LYCEUM VEENENDAAL AFDELING HAVO Plaats: Veenendaal BRIN-nummer: 02VM Arrangementsnummer: 127497 HB: 3079737 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon

Nadere informatie

Morele Ontwikkeling van Jongeren. Hanze Jeugdlezing 2012

Morele Ontwikkeling van Jongeren. Hanze Jeugdlezing 2012 Morele Ontwikkeling van Jongeren Hanze Jeugdlezing 2012 Wiel Veugelers Universiteit voor Humanistiek Universiteit van Amsterdam Opbouw verhaal Wat is morele ontwikkeling? Wat leert onderzoek over morele

Nadere informatie

Uit het onderzoekskader 2017 van Inspectie van het Onderwijs. Primair onderwijs

Uit het onderzoekskader 2017 van Inspectie van het Onderwijs. Primair onderwijs Uit het onderzoekskader 2017 van Inspectie van het Onderwijs Primair onderwijs ONDERWIJSPROCES (OP) OP1. Aanbod Het aanbod bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en samenleving. De school biedt

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk BVE/IenI/2006-43667 Onderwerp Inspectierapport 'Nederlands in het mbo' Bijlage(n) Rapport

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Onderzoek naar kwaliteitsverbetering. Hanze College, afdeling vmbo g/t

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Onderzoek naar kwaliteitsverbetering. Hanze College, afdeling vmbo g/t RAPPORT VAN BEVINDINGEN Onderzoek naar kwaliteitsverbetering Hanze College, afdeling vmbo g/t Plaats: Oosterhout BRIN-nummer: 21GZ Onderzoek uitgevoerd op: 19 april 2011 Conceptrapport verzonden op: 25

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling School voor BFHTSV Kwalificatiedossier : Particuliere beveiliging Crebonummer : 23161 Opleiding : Beveiliger Crebonummer : 25407 Niveau : 2 Leerweg : BBL Opleidingsduur : 1

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN DE STAAT VAN HET ONDERWIJS 2016/2017. Wolfert Lyceum

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN DE STAAT VAN HET ONDERWIJS 2016/2017. Wolfert Lyceum KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN DE STAAT VAN HET ONDERWIJS 2016/2017 Wolfert Lyceum Plaats : Bergschenhoek BRIN nummer : 15KR 06 Onderzoeksnummer : 291988 Datum onderzoek : 25 januari 2017 Datum vaststelling

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling (nieuwe KD)

Onderwijs- en examenregeling (nieuwe KD) Onderwijs- en examenregeling (nieuwe KD) School voor : Kwalificatiedossier: Autoschadehersteltechniek Opleiding : Autospuiter Crebonummer : 25228 KBB : VOC Niveau : 2 Leerweg : BBL Opleidingsduur : 2 Cohort

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 OBS REMBRANDT School: openbare basisschool Rembrandt Plaats: Akersloot BRIN-nummer: 04GB Onderzoeksnummer: 103497 Datum uitvoering

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 0 3 93 Primair Onderwijs Nr. 6 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding

Onderwijs. Hoofdstuk 10. 10.1 Inleiding Hoofdstuk 10 Onderwijs 10.1 Inleiding Leiden kennisstad heeft een hoog opgeleide bevolking en herbergt binnen haar grenzen veel onderwijsinstellingen. In dit hoofdstuk gaat het zowel om de opleiding die

Nadere informatie