Strategische agenda voor Noord-Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strategische agenda voor Noord-Nederland 2007-2013"

Transcriptie

1 Strategische agenda voor Noord-Nederland Visie in ontwikkeling van Drenthe, Fryslân en Groningen in het Samenwerkingsverband Noord-Nederland

2 Strategische agenda voor Noord-Nederland Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland in haar vergadering van 26 januari uitgave Samenwerkingsverband Noord-Nederland postbus AE Groningen vormgeving en opmaak Piter Andringa, Wirdum productie huisdrukkerij provincie Groningen Groningen, 26 januari secretariaat: Sint Jansstraat JN Groningen tel Uitvoeringsorganisatie en adviesraden: postbus AT Groningen tel Samenwerkingsverband Noord-Nederland

3 Noord-Nederland kiest opnieuw positie. In januari 1998 schreven we: Nederland laat kansen liggen als het de kwaliteiten van de drie noordelijke provincies onvoldoende gebruikt. Die uitspraak markeerde de omslag van Noord- Nederland als een vragende partij, naar een zelfverzekerd Noord-Nederland dat vanuit eigen kracht redeneert. Een Noord-Nederland dat redeneert vanuit de overtuiging dat het een belangrijk aandeel levert aan de Nederlandse economie en dat dat aandeel nog kan stijgen. De afgelopen jaren hebben we een beleid neergezet dat gebaseerd is op die kracht en op de kansen van het landsdeel. Evaluaties laten zien dat die keuze succesvol is geweest en dat bestaande onevenwichtigheden in de ruimtelijk-economische structuur zijn aangepakt. We staan nu voor een volgende fase in de ontwikkeling. Opnieuw is de vraag aan de orde welke keuzes er voor de komende jaren gemaakt moeten worden. Vaststaat dat we met die keuzes in elk geval zullen voortbouwen op de solide fundering die in de voorgaande jaren is gelegd. Zoals het evenwicht tussen de ontwikkeling van de kernzones de mal en de versterking van de kwaliteit van de omgeving de contramal. De kernzones met grootsteedse voorzieningen die het leven en ondernemen in Noord-Nederland op een hoog niveau hebben gebracht. Daaromheen het landelijk gebied, met zijn eigen dynamiek. Het ruimtelijk kapitaal van Noord-Nederland, dat zeer bijdraagt aan de kwaliteit van het leven. De economie globaliseert. Dat heeft grote gevolgen voor het te voeren economische beleid. Concurreren uitsluitend op kosten is een doodlopende weg. Verhoging van productiviteit en innovatievermogen staan de komende jaren centraal. De EU heeft in de Lissabon-agenda innovatie tot speerpunt gemaakt. Die agenda stelt zich tot doel om Europa tot de meest concurrerende en innovatieve kenniseconomie in de wereld te maken, zonder daarbij sociale cohesie in te leveren. Verschillende bedrijven groot en klein en sectoren in Noord-Nederland gaan hierin voorop. Over de hele linie zien we dat bedrijven en bedrijfstakken zich meer en meer richten op een kennisintensieve wijze van produceren. Dat vraagt veel van de individuele ondernemingen en van hun werknemers. Vaak is er geen andere keuze, omdat zoals gezegd, concurreren uitsluitend op kosten uitzichtloos is. Andere bedrijven en bedrijfstakken hebben die slag al gemaakt of behoren tot de nieuwe perspectiefrijke sectoren, waarbij innovatie van proces en producten uitmaakt of er sprake is van zijn of niet zijn. De investeringen van de afgelopen jaren hebben Noord-Nederland voorbereid op de komende fase. Er is voorgesorteerd op een modernisering van de ruimtelijk-economische structuur. Voorsorteren naar morgen vraagt om het bieden van kansen aan succesvolle sectoren en om ondersteuning bij verandering. Het gaat ook om het nadenken met de toekomst als perspectief. Waar ontstaat het eerste de druk op de arbeidsmarkt en in welke omvang (vergrijzing)? Waar is de druk op de ruimte al erg groot en waar zijn we in staat om aan die ruimtevraag goed inpasbaar te voldoen? We zijn daarbij zie ook de Ecorys-evaluatie in veel opzichten succesvol geweest. We zijn er klaar voor om de noodzakelijke transitie tot een succes te maken. Opnieuw in het besef dat Noord-Nederland een bijdrage kan leveren aan de verdere ontwikkeling van de Nederlandse economie. We gaan daarom ook weer graag de samenwerking aan met Brussel en Den Haag in de wetenschap dat we wat te bieden hebben. Strategische agenda voor Noord-Nederland 3

4 In de wetenschap ook dat daarmee nog altijd bestaande onevenwichtigheden in de ruimtelijkeconomische structuur kunnen worden weggewerkt. Niet door conjuncturele maatregelen, maar door te werken aan de versteviging van de structuur. In 1998 schreven we ook: Noord-Nederland kan een grotere bijdrage leveren aan Nederland als economisch centrum. De gewijzigde politieke en economische kaart van Europa biedt daarnaast nieuwe kansen voor Noord-Nederland en daarmee voor Nederland als geheel. In de Nota Ruimte wordt Noord-Nederland gepositioneerd als de toegang tot nieuwe economische centra in Europa, zoals Noord-Duitsland, Scandinavië, Polen en de Baltische staten. Tegen die achtergrond kan de steeds intensiever wordende samenwerking met Niedersaksen, Bremen, Hamburg en inmiddels ook Schleswig-Holstein en Mecklenburg-Vorpommern worden genoemd. Het gaat immers niet alleen om nieuwe kansen te pakken, maar ook om ze te creëren! De regio s spelen in Europa een belangrijke rol. De regio s worden geacht substantieel bij te dragen aan de verdere ontwikkeling van Europa. In het Europa van de regio s wordt uitgegaan van ieders specifieke kwaliteiten. Waar er onevenwichtigheden zijn, maakt Europa een uitdrukkelijke keuze om bij te dragen aan het wegnemen daarvan. Mevrouw Danuta Huebner, EU-commissaris voor Regionaal Beleid, heeft dit als volgt verwoord: Het regionale beleid van de EU wil verschillen in ontwikkelingsniveau van de regio s verminderen. Regionaal beleid is geen kwestie van liefdadigheid. Het is een investering waarmee het groeipotentieel van regio s op langere termijn wordt verhoogd. Een investering in regionale competitiviteit en in banen bedoeld om regio s te laten groeien vanuit hun eigen kracht. En inderdaad, het gaat niet om liefdadigheid. Het gaat om het investeren in de kansen van dit landsdeel. We redeneren vanuit onze eigen mogelijkheden. Een strategie gebaseerd op de eigen mogelijkheden is alleen maar uitvoerbaar als alle partijen daar met elkaar aan werken. Provincies, gemeenten, bedrijven, landbouw, werkgevers en werknemers en maatschappelijke organisaties. De afgelopen jaren hebben laten zien dat de samenwerking van de drie noordelijke provincies van toegevoegde waarde is. Dat een ruimtelijk-economische strategie tot resultaten heeft geleid en een inspiratiebron is om ook op andere onderdelen, waar dat zinvol is gebleken, elkaar te vinden. Reden voor de provincies om bewust te kiezen om op de ingeslagen weg door te gaan en waar nodig en mogelijk de samenwerking verder uit te bouwen. Samenwerking die zijn waarde in het onderlinge verkeer heeft bewezen, en die een extra dimensie heeft gekregen door het feit dat ze niet beperkt is gebleven tot de provincies, maar zich ook uitstrekt tot andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De energie die daardoor ontstaat zal ook in de toekomst worden ingezet voor de verdere ontwikkeling. Nog altijd geldt dat we op eigen kracht een heel eind komen. En met een krachtige steun in de rug van Den Haag en Brussel bereiken we ons doel. Hans Alders, Voorzitter van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland. 4 Samenwerkingsverband Noord-Nederland

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Noordelijke samenwerking Uitgangssituatie en opgaven De ruimtelijke kwaliteit van Noord-Nederland De Noordelijke Ontwikkelingsas Economische vitaliteit Werkgelegenheid en scholing Samenvatting Eigen financiële inzet bij de uitvoering De ambitie 10 2 Innovatie en transitie naar een Kenniseconomie Ontwikkelen van kansrijke sectoren Sleutelgebieden Speerpuntsectoren Versterken midden- en kleinbedrijf Kennistransfer Spin-off kennisinstituten Bevorderen van het ICT-gebruik Export Investeringsbevordering Optimaliseren van onderwijs, arbeidsmarkt en scholing Versterking van het beroepsonderwijs Verbetering werking arbeidsmarkt 23 3 Concurrerend vestigingsklimaat in stedelijk gebied Creëren van een aantrekkelijk woonmilieu Cultuur als woon- en vestigingsfactor Wonen met zorg en welzijn Verbeteren van vestigingsklimaat voor kennisgeoriënteerde bedrijven Optimaliseren van de bereikbaarheid De Noordelijke Ontwikkelingsas Spoorvisie Noord-Nederland Bereikbaarheid van en in de steden Innovatief mobiliteitsmanagement ICT 28 4 Vitaal platteland Versterking concurrentiekracht landbouw Situatieschets en aanleiding voor maatregelen Maatregelen Verbreding en vernieuwing plattelandseconomie Stimuleren van passende economische (MKB-)activiteiten Verbeteren van de voorzieningen in plattelandsgebieden Integraal waterbeheer Voorkomen van wateroverlast en watertekort Verbetering van de waterkwaliteit Aanpassingen aan zeespiegelstijging en bodemdaling Behoud en ontwikkeling van natuur en landschap Programmatische uitwerking 36 bijlage 1: Doelstelling, thema s en actielijnen 37 Strategische agenda voor Noord-Nederland 5

6 1 Inleiding 1.1 Noordelijke samenwerking Sinds de oprichting van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland, in 1992, doen de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen een deel van hun strategiebepaling, beleidsuitvoering en belangenbehartiging samen. De gezamenlijke aanpak van het Kompas voor het Noorden heeft deze samenwerking na 1998 meer inhoud gegeven en sterker gemaakt. Het met-elkaar-meedenken over uiteenlopende vraagstukken heeft vele nieuwe inzichten opgeleverd en vormt tot op de dag van vandaag een sterke stimulans om met elkaar op te blijven trekken. Vandaar dat de provincies ervoor kiezen om ook in de beleidsperiode van 2007 tot en met 2013 hun beleid en strategie samen te bepalen en de samenwerking nog verder te intensiveren. Deze strategische agenda bevat de beleidskeuzes van de drie Noordelijke provincies op het gebied van de ruimtelijke economie, het woon- en werkklimaat en de ontwikkeling van het landelijk gebied. Deze keuzes zijn samen te vatten in het volgende motto: Noord-Nederland zet in op een dynamische kenniseconomie, sterke steden en een vitaal platteland. Deze strategische agenda bouwt voort op de uitgangspunten en resultaten in de periode 2000 t/m We houden onverkort vast aan de strategische keuzes die in het Kompas voor de Toekomst (januari 1998) zijn gemaakt, te weten: versterking van de economie door bundeling van wonen en werken in kernzones (de mal); ruimte voor (grootschalige) landbouw en behoud van natuurlijke, landschappelijke en milieuwaarden (de contramal); versterking van de ruimtelijk-economische structuur langs de Noordelijke Ontwikkelingsas. We willen ook doorgaan met de wijze waarop gewerkt is aan het realiseren van deze doelen, namelijk door middel van een integrale en programmatische aanpak. Zoals ook in de Mid Term Review Kompas voor het Noorden (Ecorys/NEI, 2003) is geconstateerd heeft deze werkwijze zijn waarde volop bewezen. De uitvoering van het Kompas voor het Noorden (december 1999) heeft aanzienlijk bijgedragen aan de versterking van de ruimtelijkeconomische structuur van Noord-Nederland. Ook is dankzij de uitvoering van dit programma het faseverschil ten opzicht van de rest van Nederland fors ingelopen. Met de uitvoering van het Kompas voor het Noorden is een aantal basiskwaliteiten op orde gebracht. Voor de komende periode dienen zich nieuwe uitdagingen aan. In deze strategische agenda geven wij aan hoe we die tegemoet willen treden. De grote opgaven vloeien met name voort uit de voortschrijdende globalisering en de vergrijzing. De economische globalisering stelt ons voor de taak onze economie sterker op kennis te baseren. De politieke globalisering - vrijmaking van de wereldhandel, EU-regelgeving - heeft met name ingrijpende gevolgen voor de agrarische sector in Noord-Nederland. Deze ontwikkelingen maken dat we onze beleidsprioriteiten voor de komende periode drastisch moeten herijken. We zullen selectiever moeten zijn en meer moeten uitgaan van waar Noord-Nederland sterk in is. In deze strategische agenda formuleren wij onze nieuwe keuzes voor de periode 2007 t/m Vanuit het credo decentraal wat kan, centraal wat moet willen wij keuzes wederom uitwerken in de vorm van een regionaal ontwikkelingsprogramma. Dat willen we doen in nauwe samenspraak met de gemeenten, de departementen en met Europa. 6 Samenwerkingsverband Noord-Nederland

7 1.2 Uitgangssituatie en opgaven De ruimtelijke kwaliteit van Noord-Nederland Vergeleken met de rest van het land zijn de noordelijke provincies dunbevolkt. Het landelijk gebied wordt gekenmerkt door grote, aaneengesloten open ruimtes die uniek zijn voor Nederland en die plaats bieden aan de agrarische sector. De natuurlijke, landschappelijke en milieuwaarden in het Noorden vormen tevens de basis voor een goed woon-, werk- en recreatief klimaat. In andere regio s in Nederland staan deze waarden onder druk of zijn ze al (gedeeltelijk) verdwenen. Daarom is het behoud en de versterking van deze kwaliteiten van nationaal belang. Eén van de eerder gemaakte strategische keuzes was het concentreren van wonen en werken in vijf economische kernzones. Binnen de kernzones is daardoor de ijlheid van de economische structuur verminderd en worden de agglomeratie-effecten beter benut, terwijl het landelijk gebied wordt gevrijwaard van verstedelijking. De totale werkgelegenheid in de kernzones is veel forser gegroeid dan in het landelijk gebied. De kernzones bevatten ruim 75% van de werkgelegenheid in Noord-Nederland. Wij zetten dit ruimtelijke concentratiebeleid onverminderd voort De Noordelijke Ontwikkelingsas De investeringen die in de afgelopen decennia zijn gedaan in de infrastructuur maken dat Noord-Nederland in het algemeen goed bereikbaar is. De verdergaande internationalisering, onder meer door de toetreding van nieuwe EU-lidstaten, maakt dat de relatieve ligging verbetert. Noord-Nederland heeft de potentie een schakelfunctie te gaan vervullen tussen de Randstad en Noordoost- Europa. In dat kader streven we naar de verdere uitbouw van de Noordelijke Ontwikkelingsas. De A6/A7, de A28/A37, de vaarweg Lemmer - Delfzijl en de havens zijn de belangrijke elementen van die as. De Noordelijke Ontwikkelingsas wordt vanaf 2006 verder versterkt door het gereedkomen van de A37 (Hoogeveen-Emmen) in Duitsland tot aan de A31 (Emden-Ruhrgebied). Strategische agenda voor Noord-Nederland 7

8 1.2.3 Economische vitaliteit Evenals de ruimtelijke structuur is ook de economische structuur nog steeds dun. Het bruto regionaal product per inwoner ligt 20% onder het landelijke gemiddelde. Ten opzichte van de rest van Nederland is het aandeel van productie (landbouw, industrie en bouwnijverheid) groter dan dat van handel en zakelijke diensten. De regio heeft relatief veel MKB-werkgelegenheid. Zoals echter blijkt uit de Mid Term Review Kompas voor het Noorden (Ecorys/NEI, 2003) heeft de uitvoering van het Kompasprogramma ontegenzeggelijk bijgedragen aan vergroting van de economische vitaliteit van de regio: de regionale component in de werkloosheid is geleidelijk afgenomen; een steeds groter deel van de potentiële beroepsbevolking participeert op de arbeidsmarkt; het verschil met Nederland in de netto participatiegraad wordt kleiner; het aandeel commerciële diensten in de sectorstructuur blijft nog steeds achter, maar het verschil wordt wel kleiner; er is sprake van een toename van economische activiteiten in de kernzones ten opzichte van het landelijk gebied; er is eveneens sprake van een toename van economische activiteiten in Noord-Nederland ten opzicht van Nederland als geheel. Zorgwekkend zijn echter de achterblijvende innovativiteit en het relatief geringe aantal hoger opgeleiden onder de beroepsbevolking. Ook het aandeel stuwende economische activiteiten blijft achter ten opzichte van landelijk niveau. De belangrijkste opgave voor de volgende periode is om op deze terreinen een transitie te bewerkstelligen. De economische vitaliteit van het landelijk gebied wordt bedreigd door het feit dat een deel van de landbouw sterk afhankelijk is van marktordeningsproducten en daarmee van het veranderende Europese landbouwbeleid. Bovendien leidt de EU-regelgeving over water (Kaderrichtlijn Water) en mest (Nitraatrichtlijn) tot een aanzienlijke verzwaring van de eisen waaraan de agrarische sector moet voldoen. Er zijn prognoses die aangeven dat in de komende tien jaar de helft van de landbouwers met hun bedrijf zal stoppen. Naar verwachting zal de hierbij vrijkomende grond grotendeels worden overgenomen door collega s. Het proces van schaalvergroting zet door en wij zullen daarvoor de goede voorwaarden moeten scheppen. Die moeten zowel gericht zijn op de landbouw zelf als op de ontwikkeling van alternatieve activiteiten erbuiten, bijvoorbeeld in de toeristische sector Werkgelegenheid en scholing Ondanks een flinke toename van de noordelijke werkgelegenheid in het afgelopen decennium, is er nog altijd sprake van een hogere werkloosheid, een lagere participatiegraad en een lager gemiddeld opleidingsniveau dan in de rest van het land. Het inkomen ligt in het Noorden 10% onder het landelijke gemiddelde. Of de ingezette inhaalslag doorzet hangt af van de economische groei en van mogelijke toekomstige veranderingen in het arbeidsaanbod. De toekomstige economische groei is moeilijk voorspelbaar, maar aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt is vergrijzing een factor om rekening mee te houden. De bevolking van Noord-Nederland is gemiddeld ouder dan elders waardoor op termijn een afname van de beroepsbevolking voor de hand ligt. Hierdoor daalt ook het werkgelegenheidstekort, en bij het aantrekken van de economische groei is het zelfs niet ondenkbaar dat de vergrijzing leidt tot spanning op de arbeidsmarkt. In bepaalde sectoren en beroepsgroepen zal de vervangingsvraag steeds moeilijker kunnen worden ingevuld. Overheid, onderwijs, gezondheidszorg en chemie zijn de sectoren waar al op korte termijn problemen verwacht worden. Het is daarom noodzakelijk dat meer mensen op de arbeidsmarkt actief worden. De verschuiving naar meer kennisintensieve werkgelegenheid stelt hogere eisen aan het kwalificatieniveau van de beroepsbevolking. 8 Samenwerkingsverband Noord-Nederland

9 1.2.5 Samenvatting Het noordelijk kapitaal bestaat uit de ruimte, het gevarieerde en karakteristieke landelijke gebied, grote en aangesloten natuurgebieden, een goed aanbod van hoger onderwijs, een prima arbeidsmoraal en leefbare steden. De bereikbaarheid is ten opzichte van vele andere regio s over het geheel genomen goed. Dit kapitaal willen we koesteren, vergroten en benutten. De economische kansen liggen met name in verdichting van de bedrijvigheid en in een vergroting van de innovativiteit en het stuwende karakter van de economie. Zo wil Noord-Nederland ook een bijdrage leveren aan de Lissabon-strategie, die erop gericht is om de EU in 2010 de meest dynamische op kennis gebaseerde economie ter wereld te laten zijn. Duurzaamheid loopt als een rode draad door de onderdelen heen. Daarbij zijn de zorg voor het groen en grijs milieu, versterking van het sociaal evenwicht door gelijke kansen voor alle inwoners en innovatie voor de versterking van het midden- en kleinbedrijf belangrijke facetten. Dit geldt evenzeer voor het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering, die belangrijke consequenties zullen hebben voor met name de waterhuishouding. Op deze wijze willen we bijdragen aan het realiseren van de Gotenburg-doelstellingen van Europa. De ligging in de Noordzeeregio geeft Noord-Nederland een uitstekende uitgangspositie om een eigen rol binnen Europa te vervullen. We zien een goede relatie met de Noord-Duitse deelstaten als een belangrijke voorwaarde om deze uitgangspositie te benutten. 1.3 Eigen financiële inzet bij de uitvoering Drenthe, Fryslân en Groningen willen de in deze strategische agenda geformuleerde beleidsdoelstellingen taakstellend maken voor het eigen beleid op de onderscheiden terreinen. De primaire verantwoordelijkheid voor het tot stand brengen van het gewenste einddoel berust dan ook bij het SNN en bij de drie provincies zelf. De gemaakte keuzes zijn niet vrijblijvend: per doelstelling zal in concrete termen, waar mogelijk gekwantificeerd, beschreven worden wat de opgave voor 2013 is. Dat houdt in dat er afrekenbare doelen worden gesteld die bepalend zijn voor de inzet van menskracht en middelen. In het te formuleren programma zullen de provincies ook de eigen financiële inzet zichtbaar maken. Bij het realiseren van de doelstellingen van deze strategische agenda hebben de gemeenten een grote verantwoordelijkheid. Meer nog dan bij het Kompas voor het Noorden wil het Samenwerkingsverband Noord- Nederland samen met de gemeenten in dialoog bepalen langs welke weg de doelstellingen bereikt kunnen worden. De uitvoering van de actielijnen, gericht op stedelijke vernieuwing zal voor de vier grote gemeenten in subsidiariteit worden georganiseerd. Deze strategische agenda zal worden uitgewerkt in een programma. Dat willen we in nauwe samenspraak met de gemeenten, de departementen en met Europa laten plaatsvinden. Het heeft onze voorkeur om provinciale, gemeentelijke, Europese en rijksmiddelen op basis van programma s in te zetten. Tijdens de Kompasperiode hebben we ervaren dat dit de beste garanties biedt voor een maximaal rendement. Waar nodig zal regelgeving worden aangepast en bureaucratie worden opgeruimd. Een vlotte uitvoering staat centraal. Noord-Nederland wil snel aan de slag in de wetenschap dat het Nederland en Europa veel te bieden heeft. Strategische agenda voor Noord-Nederland 9

10 1.4 De ambitie Noord-Nederland werkt nu al een groot aantal jaren samen. Samenwerking die zich niet uitsluitend beperkt tot de provincies, maar zich uitstrekt tot andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties en instituties. Samenwerking vanuit de overtuiging dat we gezamenlijk staan voor het vormgeven van de duurzame ontwikkeling van ons gebied. Een gebied waarin het goed wonen is, waar leefbaarheid van belang wordt geacht en waar sprake is van een goede bereikbaarheid. Het gaat al jaren om meer dan de economische ontwikkeling in enge zin. Bereikbaarheid is ook in dit kader van groot belang. Enkele sterke steden en daarom heen een groot landelijk gebied. Dat stelt hoge eisen aan de verbindingen en de wijze waarop we het vervoer organiseren. Opgeven over de kwaliteit van het leefklimaat is goed maar stelt ook hoge eisen aan ons ruimtelijke ordeningsbeleid, en ons milieubeleid. Je voorstaan op de hoge woonkwaliteit zegt niet alleen iets over het beheer van de bestaande voorraad, maar evenzeer over hetgeen nog gerealiseerd moet worden. En vooral ook waar! Tegen die achtergrond hebben we bewust gekozen voor de mal en contramal benadering. Het aanwijzen van de kernzones (de mal), met daarin de steden centraal, is niet uitsluitend ingegeven als antwoord op de ijlheid van de economie. Steden spelen in Noord-Nederland een belangrijke rol. Ruim 2/3 deel van de stuwende economische activiteiten zijn geconcentreerd in steden en dat geldt met name voor het Nationaal Stedelijk netwerk Groningen-Assen, Leeuwarden en Emmen. Vastgesteld moet worden dat de kernzones en in het bijzonder de steden van groot belang zijn in het in stand houden en aanbieden van een hoogwaardig voorzieningenniveau (onderwijs, zorg en welzijn, cultuur). De kernzones en opnieuw de steden in het bijzonder, realiseren zich dat de leefbaarheid mede wordt bepaald door het vitale platteland (contramal) dat hen omgeeft, maar omgekeerd weet het vitale platteland zich ook afhankelijk van het niveau van voorzieningen en vaak ook werk van de steden. Mal en contramal is ook een uitdrukking van wederzijdse afhankelijkheid. Het vitale platteland kent nog waarden als openheid, cultuurhistorie, stilte en donkerte, die elders niet meer of niet meer in die mate bestaan. Niet te vergeten ook de natuurwaarden. Dat gezamenlijk bepaalt ook onze leefbaarheid en beïnvloedt mede het vestigingsklimaat. Er is meer. De landbouw speelt in Noord-Nederland nog een belangrijke rol en daarvoor hebben we ook bewust gekozen. Een sector die voortdurend in ontwikkeling is. In het landelijk gebied vinden we ook veel kleinbedrijf in allerlei sectoren die voor de leefbaarheid van het platteland van levensbelang is. Het MKB is hier sterk vertegenwoordigd en niet uitsluitend in de direct verzorgende sfeer. De samenwerking de afgelopen jaren heeft ons geleerd dat het niet alleen gaat om het ruimtelijk economisch beleid, maar ook over duurzame ontwikkeling, woonklimaat, leefbaarheid, bereikbaarheid. Goede onderlinge afstemming en vervolgens ofwel gezamenlijk uitvoeren als SNN, dan wel door de provincies apart, maar wel vanuit een gezamenlijk kader. Het vervolg is uitgewerkt in een driesporenbeleid: innovatie en kenniseconomie; concurrerend vestigingsklimaat in stedelijke gebied vitaal platteland. Steeds tegen de achtergrond van deze brede ambitie. Ontwikkeling, ja zeker, maar ook het handhaven van de kwaliteit in zowel mal als contramal. Daar immers zijn we in staat om ons te onderscheiden! De keuzen die eerder gemaakt zijn - mal en contramal - verdienen het om voortgezet te worden. Zowel tegen de achtergrond van de gewenste ruimtelijk-economische ontwikkeling, als bezien vanuit woonkwaliteit, leefbaarheid en bereikbaarheid. Het navolgende gaat daarom niet in de eerste plaats om wat we anderen - Den Haag, Brussel - vragen, maar om datgene wat wij willen met Noord-Nederland. 10 Samenwerkingsverband Noord-Nederland

11 2 Innovatie en transitie naar een Kenniseconomie De noordelijke maakindustrie staat voor een moderniseringsslag. Het huidige economische profiel is sterk gebaseerd op bulkproductie en bestaat voor een belangrijk deel uit activiteiten die steeds meer verplaatst worden richting lagelonenlanden. De slag kan niet meer gewonnen worden door puur in te zetten op kostenreductie. Ondernemers zullen moeten blijven innoveren en zullen moeten blijven proberen de concurrentie een stap voor te blijven. Kennis wordt dé productiefactor van de toekomst. We gaan de uitdaging aan om de Noordelijke economie verder uit te bouwen en de kennisintensiteit ervan te versterken. De transitie van de relatief traditionele industriële productie-economie naar een kenniseconomie is dus de rode draad in onze visie. Deze transitie willen we bereiken via verschillende wegen. De eerste bestaat er uit dat we fors en selectief willen inzetten op enkele van onze specifieke kansen. We hebben hiervoor een aantal kansrijke sectoren benoemd. Innovatie staat hier centraal. De kansrijke sectoren zijn onder paragraaf 2.1 benoemd en beschreven. Innovatie kan echter binnen elk bedrijf gerealiseerd worden. Elk bedrijf kan de potentie in zich dragen uit te groeien tot een groeibriljant. Door de inzet te beperken tot kansrijke sectoren lopen we het risico bepaalde activiteiten uit te sluiten. Door de selectieve toepassing van een aantal maatregelen voor het midden- en kleinbedrijf willen we hierop inspelen. Uiteindelijk met als doel de stuwende en innovatieve kracht te vergroten en de vestiging van nieuwe bedrijven te bevorderen. Daarom nemen we ook generieke maatregelen voor het MKB, die we selectief willen inzetten. In paragraaf 2.2 gaan we daar verder op in. De lijnen MKB en kansrijke sectoren vullen elkaar aan en zijn sterk met elkaar verbonden. Een groot deel van het MKB maakt immers onderdeel uit van de kansrijke sectoren en zal daar ook de motor van de innovatie zijn. Als we bijvoorbeeld praten over de spin-off van de kansrijke sector LOFAR, dan gaat het om kleine(re) bedrijven in de in de landbouw, de geologie, het waterbeheer en de ICT die hierbij betrokken zijn. Wanneer we ons richten op de kansrijke sector Energy Valley dan zal innovatie bereikt kunnen worden via het MKB in de energiemarkt, op het gebied van meet- en regeltechniek, etc. De kansrijke sector Toerisme bestaat sowieso grotendeels uit MKB. Innovatie laat zich niet alleen bereiken via maatregelen gericht op het bedrijfsleven. Kennis is immers dé cruciale productiefactor in dit proces. Ook een optimaal aanbod van kennis is daarom een noodzakelijke voorwaarde om te komen tot innovatie. In paragraaf 2.3 gaan we daarom in op de betekenis van arbeidsmarktbeleid en scholing als wezenlijk onderdeel van de strategie verder op weg naar een op kennis georiënteerde economie. Innovatie levert een belangrijke bijdrage aan de versterking van de concurrentiepositie van een land en/of regio. Dat is een noodzakelijke voorwaarde voor de groei van werkgelegenheid. Mede daarom heeft de Europese Raad van Lissabon in 2000 als één van de voornaamste doelstellingen geformuleerd om in 2010 van de Europese Unie de meest dynamische en concurrerende kenniseconomie in de wereld te maken. Het Noorden kan als regio hier een belangrijke bijdrage leveren. Er zijn verschillende voorbeelden van succesvolle innoverende regio s. De ervaringen tonen aan dat een aantal succesfactoren zeer bepalend kan zijn. Een belangrijke daarvan is dat je uit moet gaan van de specifieke kwaliteiten van de regio en de in de regio reeds aanwezige kennis en kunde (de zgn. tacit knowledge). Ook de actieve en initiërende opstelling van de regionale overheid draagt veelal bij aan het succes. Bijvoorbeeld door het creëren van gunstige randvoorwaarden, het vervullen van een actieve makel-schakelrol en bijdragen aan onderzoek en ontwikkeling (kennisaanbod). Verder blijkt de aansluiting bij regionale netwerken van belang te zijn voor de verspreiding van innovaties en de aanpassing van innovaties Strategische agenda voor Noord-Nederland 11

12 aan specifieke markten waardoor men ervaring in huis opbouwt voor verdere marktontwikkeling (export). Met zo n aanpak is in het Noorden reeds een aanvang gemaakt. De resultaten komen onder meer tot uitdrukking in de activiteiten van de Friese Wateralliantie, Energy Valley en LOFAR. Dwarsverbanden ontstaan met verschillende bedrijfssectoren zoals met toerisme en ICT. Een transitie naar een sterk op kennis georiënteerde economie is in Noord-Nederland nodig om in de pas te lopen met nationale ontwikkelingen en het concurrentievermogen verder te versterken. De transitie naar een kenniseconomie dient gelijktijdig gepaard te gaan met maatregelen gericht op het stimuleren van stuwende bedrijvigheid. Dit is een essentieel onderdeel van onze strategie. Door in te zetten op verhoging van het aandeel stuwende bedrijven geven we de noordelijke economie een belangrijke impuls. Het bestaan van verzorgende bedrijvigheid (lokale financiële dienstverlening, detailhandel, gezondheidszorg) is op zichzelf een belangrijke vestigingsplaatsfactor voor stuwende bedrijvigheid en daarmee van belang voor de economische ontwikkeling van Noord-Nederland. Echter, voor verzorgende bedrijvigheid is de omvang van de lokale afzetmarkt de dominante groeifactor terwijl voor stuwende bedrijvigheid veel meer factoren een rol spelen. Verzorgende bedrijvigheid volgt daarom uiteindelijk vooral de ontwikkelingen in stuwende sectoren - naast ontwikkeling in zaken als bevolkingsomvang en koopkracht. Stimuleren van stuwende bedrijvigheid blijft daarom een effectieve en efficiënte strategie. Ten opzichte van de lopende periode van het Kompasprogramma, zullen wij selectiever zijn. De inzet zal zich meer dan voorheen richten op bevorderen van innovatie, vergroting van de stuwende bedrijvigheid en bijdragen aan vergroting van het organiserend vermogen van het bedrijfsleven. In samenhang met de maatregelen gericht op versterking van de economische structuur is het ten slotte nodig onderwijs, arbeidsmarkt en scholing te optimaliseren. 2.1 Ontwikkelen van kansrijke sectoren Samenwerking tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en kennisinstellingen is cruciaal voor innovatie. Het proactief bij elkaar brengen van bedrijven en kennisinstellingen is een belangrijk uitgangspunt in ons beleid. Noord-Nederland kent een aantal clusters waarvoor geldt dat deze samenwerking de laatste jaren sterk is geïntensiveerd. We vinden dat deze sectoren in beginsel aanspraak kunnen maken op het predikaat sleutelgebied. Naast een drietal sleutelgebieden benoemen we zeven speerpuntsectoren. Het noorden kent een aantal sectoren die van oudsher sterk in de noordelijke economie zijn verankerd en een aantal nieuwe sectoren die het laatste decennium een sterke groei hebben doorgemaakt. Voor de eerste geldt dat het toekomstperspectief sterk wordt bepaald door de vraag of men tijdig en blijvend in staat is om te vernieuwen (agribusiness en scheepsbouw) en goed gebruik blijft maken van de sterke punten van Noord-Nederland (toerisme). Wij zien daarvoor grote kansen. Voor de relatief nieuwe sectoren geldt dat een verdere intensivering van de samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen voorwaarde is voor de verdere ontwikkeling. Het Noorden wil stevig op deze speerpuntsectoren inzetten. Hieronder wordt uitgebreid ingegaan op de inhoud en perspectieven van deze bijzondere kansen. Daarbij laten we zien wat de betekenis van kennis en innovatie is Sleutelgebieden Het Nationaal Innovatieplatform heeft het begrip sleutelgebied geïntroduceerd. Een sleutelgebied is een combinatie van bedrijvigheid en kennis, die de mondiale concurrentie aankan in een duurzame groeimarkt. Innovatie is daarbij van doorslaggevend belang. Noord-Nederland beschikt in potentie over drie van dergelijke sleutelgebieden, te weten: Energy Valley; Watercluster; ASTRON/LOFAR Het SNN heeft reeds in het kader van het Kompasprogramma de ontwikkeling van deze noordelijke sleutelgebieden in belangrijke mate gefaciliteerd en mede- 12 Samenwerkingsverband Noord-Nederland

Strategische agenda voor Noord-Nederland 2007-2013

Strategische agenda voor Noord-Nederland 2007-2013 Strategische agenda voor Noord-Nederland 2007-2013 Gelukkig heeft Noord-Nederland nog de ruimte. Ruimte om te leven en ruimte om te ondernemen. Nu en in de toekomst. Op zoek naar de kansrijke ruimte 1

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Bijlage 5 situatieschets en knelpuntanalyse Noord-Nederland en de uitwerking daarvan in

Bijlage 5 situatieschets en knelpuntanalyse Noord-Nederland en de uitwerking daarvan in Bijlage 5 situatieschets en knelpuntanalyse Noord-Nederland en de uitwerking daarvan in ten aanzien van transitie in regionale speerpuntsector Toerisme Situatieschets en knelpuntenanalyse De keuzes in

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR 20 AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING KOERS NOORD: OP WEG NAAR

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4 Samenvatting Verkenning economische samenwerking F4 1 Samenvatting Aanleiding voor de verkenning De vier grootste gemeenten van Fryslân - Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen, kortweg

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

De Koers verlegd Aanpak tot transitie naar een kenniseconomie in Noord-Nederland

De Koers verlegd Aanpak tot transitie naar een kenniseconomie in Noord-Nederland De Koers verlegd Aanpak tot transitie naar een kenniseconomie in Noord-Nederland 10 mei 2005 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. De koers verlegd... 4 3. Innovatie: een gerichte aanpak in Noord-Nederland...

Nadere informatie

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast Dinsdag 20 september 2011 Presentatie aan gemeenteraad Coevorden Geert Roeles, wethouder EZ & lid Stuurgroep Dr Zuidas Henk Oortmann Team Economie & lid Regiegroep Dr Zuidas De Drentse Zuidas. = Economische

Nadere informatie

Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013

Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Doelstelling 2 Regionale concurrentiekracht Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO) Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Doelstelling

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013. Doelstelling 2 Regionale concurrentiekracht Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO)

Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013. Doelstelling 2 Regionale concurrentiekracht Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO) Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Doelstelling 2 Regionale concurrentiekracht Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO) Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Doelstelling

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP A. Inleiding en doelstelling In de regiocommissie van 24 oktober jl. is toegezegd dat het college de raad een voorstel doet ten aanzien van de

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voor raadsvergadering d.d.: 17-12-2002 Agendapunt: 17 Onderwerp:

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie We create chemistry Onze bedrijfsstrategie Het verhaal van BASF Al vanaf onze oprichting in 1865 richten wij ons op de evoluerende wereld om ons heen. Wanneer we kijken naar hoe we als bedrijf willen bijdragen

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Position Paper. Noord-Nederland en EU 2020

Position Paper. Noord-Nederland en EU 2020 versie 11-1 Position Paper Noord-Nederland en EU 2020 Samenwerkingsverband Noord-Nederland, Rijksuniversiteit Groningen, Hoger en Middelbare Beroepsonderwijsinstellingen, Universitair Medisch Centrum Groningen,

Nadere informatie

SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan:

SNN <communicatie=snn.eu@mail203.atl81.rsgsv.net> namens SNN <communicatie@snn.eu> Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Rienks, Diane Van: SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Waar verdient

Nadere informatie

De kracht van het Westland

De kracht van het Westland De kracht van het Westland De kracht van het Westland Burgemeester J. van der Tak De economie (profit): onze economische kracht De mensen (people): onze sociale verbondenheid De ligging (planet): prettige

Nadere informatie

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Berg en Dal Buck Consultants International Nijmegen, 25 maart 2016 1 Economisch DNA

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : uw vragen over

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

4. Werkloosheid in historisch perspectief

4. Werkloosheid in historisch perspectief 4. Werkloosheid in historisch perspectief Werkloosheid is het verschil tussen het aanbod van arbeid en de vraag naar arbeid. Het arbeidsaanbod in Noord-Nederland hangt samen met de mate waarin de inwoners

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE Hoofdlijnen van de strategische economische agenda 11 november 2014 2 ONDERNEMERS ZIJN DE ECONOMISCHE MOTOR VAN EEN STAD. OOK IN ALMERE. VOORWOORD Als getogen Almeerder

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER

TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER TECHNIEK ALS ECONOMISCHE AANJAGER Wij geloven in techniek en technici, economische vooruitgang en maatschappelijke welvaart. Dat wij een positief beeld van de techniek en de technici hebben, is gezien

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe

Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe Bijlage: Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe Drenthe is de mooiste provincie van Nederland. En dat moet zo blijven! We willen ook in de toekomst blijven genieten van alles wat Drenthe zo speciaal maakt.

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Persbericht Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Sittard-Geleen,11 mei 2016 - Chemelot, de chemie-

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

2015-2016: WE GAAN HET DOEN!

2015-2016: WE GAAN HET DOEN! 2015-2016: WE GAAN HET DOEN! De BZW is het krachtigste ondernemerscollectief in Zuid-Nederland en het regionale netwerk van VNO-NCW. De BZW is een inspirerende plek voor ontmoeting en samenwerking, succesvol

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Invalshoeken Globalisering Technologische ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Rol van steden

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie