VERDIENMODELLEN VOOR DE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERDIENMODELLEN VOOR DE"

Transcriptie

1 Master Journalistiek en Media Research en Redactie Universiteit van Amsterdam JUNI 2013 VERDIENMODELLEN VOOR DE JOURNALISTIEK Yvonne Roerdink: Begeleider: Martijn de Waal Tweede lezer: Mark Deuze 1 S

2 2

3 VOORWOORD Het medialandschap is volop in beweging. Alleen al tijdens mijn tijd aan de master Journalistiek en Media gebeurde er veel. Zo stopte dagblad de Pers, verkeerd Wegener in zwaar weer, dalen de oplages, verdwijnt het Mediafonds en wordt er veel gekort op de publieke omroep. Ook de toekomst van de journalistiek ziet er financieel gezien niet rooskleurig uit. Ondanks - of misschien wel dankzij - deze crisis, ontstaan er mooie journalistieke initiatieven, zoals De Correspondent en De Nieuwe Pers. Crisis is kans en biedt ruimte voor innovatie, maar hoe moeten de nieuwe initiatieven gefinancierd worden? Wat zijn die financiële kansen voor de journalistiek? Waar veel onderzoek is gedaan naar toekomstige verdienmodellen voor de journalistiek, geldt dat niet voor de huidige trends wat betreft verdienmodellen voor de journalistiek. Vanuit deze nieuwsgierigheid is het idee ontstaan om mijn scriptie te wijden aan ontwikkelingen omtrent verdienmodellen voor journalistieke platforms. Graag wil ik van de gelegenheid gebruik maken om een aantal mensen te bedanken. In de eerste plaats mijn scriptiebegeleider Martijn de Waal, die altijd klaar stond om vragen te beantwoorden en actief meedacht tijdens het scriptie-proces. Bovendien heeft zijn feedback op mijn teksten mij enorm hebben geholpen tijdens het schrijven van deze scriptie. Ten tweede wil ik Dianne Roerdink, Renate Lenselink en Paul Schram bedanken voor de finishing touch van deze masterscriptie. Een bijzondere vermelding krijgt Diny Roerdink voor de steun die ik heb gekregen - niet alleen tijdens het schrijven van mijn scriptie - maar tijdens mijn gehele studieperiode. Tot slot wil ik alle anderen bedanken die een bijdrage hebben geleverd aan mijn scriptie, in het bijzonder: Piet Bakker, Jelle Buizer, Rick van Dijk, Teun Gautier, Stefan Hoevenaar, Alexander Pleijter, Eric Smit, Dimitri Tokmetzis, Marianne Zwagerman en tot slot het Stimuleringsfonds voor de Pers. Jullie enthousiasme voor mijn onderwerp werkte aanstekelijk en motiverend. Yvonne Roerdink Amsterdam, 27 juni

4 SAMENVATTING Dankzij technologische ontwikkelingen liggen de kansen voor de journalistiek om te innoveren voor het oprapen. Tegelijkertijd staat het vakgebied financieel onder druk. Hoe moeten de innovaties gefinancierd worden? Deze masterscriptie is een aanvulling op het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012). Vorig jaar deden zij onderzoek naar journalistieke verdienmodellen in negen landen wereldwijd, waarbij Nederland buiten beschouwing is gebleven. Deze scriptie richt zich op de huidige ontwikkelingen omtrent verdienmodellen van journalistieke platforms in Nederland. Het onderzoek is alsvolgt opgedeeld: Nadat de oorzaken en de gevolgen van de dalende journalistieke inkomsten zijn geschetst, wordt aan de hand van een literatuurstudie de verdienmodellen in kaart gebracht. In het onderzoek is het verdienmodel verdeeld in drie onderdelen: 1) manieren om geld te verdienen; het inkomstenmodel, 2) strategieën om het publiek te bereiken en 3) strategieën om kosten te besparen. Vervolgens wordt het kwantitatieve en kwalitatieve onderzoek behandeld, waarbij een enquête is uitgezet onder journalistieke platforms die een aanvraag hebben ingediend bij het het Stimuleringsfonds voor de Pers. Op basis van deze resultaten zijn vijf platforms uitgekozen voor een diepte-interview. De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat hoewel advertentie-inkomsten voor de meeste journalistieke platforms nog steeds de grootste inkomstenbron zijn, het service-georiënteerde verdienmodel in opkomst is. Ook het verkopen van content aan bestaande mediaorganisaties en samenwerken met mediaorganisaties komt veel voor. De meest gebruikte strategie is 'specialisatie'. Daarnaast is onderzocht wat de visies van mediadeskundigen zijn over de trends van verdienmodellen en wat de trends van verdienmodellen kunnen betekenen voor de journalistieke onafhankelijkheid. Hiermee is deze scriptie eveneens een aanvulling op het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012) omdat deze scriptie ook de spanning tussen commercie en de mogelijke gevolgen voor de journalistieke onafhankelijkheid onderzoekt. De mediadeskundigen zien vooral in de belangenverstrengeling tussen journalisten en bedrijven een mogelijk gevaar. Het is opvallend dat de journalistieke platforms beweren dat hun journalistieke onafhankelijkheid niet in gevaar is. Dit verdient nader onderzoek. Binnen het onderzoek is er geen nieuw verdienmodel voor de journalistiek gevonden. De innovatie lijkt te zitten in het combineren van bestaande inkomstenmodellen met verschillende strategieën. Dit komt overeen met de conclusie van het voornoemde onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012). 4

5 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING: HET MEDIALANDSCHAP STAAT OP ZIJN KOP THEORETISCH KADER BEGRIPPEN COMMERCIE VERSUS JOURNALISTIEKE ONAFHANKELIJKHEID METHODE VAN ONDERZOEK DALENDE INKOMSTEN VOOR DE JOURNALISTIEK RESULTATEN DEELVRAAG 1: WELKE VERDIENMODELLEN VOOR DE JOURNALISTIEK ZIJN ER BEKEND IN DE WETENSCHAPPELIJKE DISCUSSIE? DEELVRAAG 2: WELKE INKOMSTENMODELLEN WORDEN HET MEEST GEBRUIKT? DEELVRAAG 3: WELKE STRATEGIEËN OM HET PUBLIEK TE BEREIKEN WORDEN HET MEEST GEBRUIKT? DEELVRAAG 4: WELKE STRATEGIEEN OM KOSTEN TE BESPAREN WORDEN HET MEEST GEBRUIKT? DEELVRAAG 5: WAT ZIJN DE VISIES VAN EXPERTS OVER DE TRENDS VAN VERDIENMODELLEN VOOR DE JOURNALISTIEK DEELVRAAG 6: WAT KUNNEN DE TRENDS VAN VERDIENMODELLEN BETEKENEN VOOR DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE JOURNALISTIEK? CONCLUSIE & DISCUSSIE CONCLUSIE DISCUSSIE LITERATUURLIJST BIJLAGE BIJLAGE 1 VRAGENLIJST ZOALS GEBRUIKT IN GOOGLE FORM BIJLAGE 2 OVERZICHT STRATEGIEËN EN INKOMSTENMODELLEN BIJLAGE 3 RESULTATEN ENQUÊTE BIJLAGE 4 AANTEKENINGEN INTERVIEWS (RUW)

6 1. INLEIDING: HET MEDIALANDSCHAP STAAT OP ZIJN KOP Bijna de helft van de Amerikaanse hoofdredacteuren is bang dat wanneer er geen nieuw verdienmodel wordt gevonden, hun nieuwsorganisatie over tien jaar niet meer bestaat. Dit blijkt uit een onderzoek van het Project for Excellence in Journalism waarbij 353 hoofdredacteuren ondervraagd zijn. Het grootste probleem ligt volgens de hoofdredacteuren bij het nalaten van innovatie binnen hun vakgebied waardoor de journalistiek belangrijke kansen misloopt (Pew Research Centre's Project for Excellence in Journalism, 2010). Ook in Nederland heerst onzekerheid over toekomstige inkomstenbronnen voor de journalistiek. Tijdens de debat-avond Red de Journalistiek, op 4 december 2012 in cultuurcentrum De Balie in Amsterdam, hoopten hoofdredacteuren en directeuren een financiële blauwdruk voor de journalistiek te vinden. Deze avond kwam niet uit de lucht vallen. De manier waarop de journalistiek gefinancierd wordt is de afgelopen jaren sterk veranderd. Lange tijd waren advertentie-inkomsten de belangrijkste inkomstenbron, maar de financiële crisis van 2008 zorgde ervoor dat bedrijven minder geld kunnen besteden aan advertenties. Echter, de advertentie-inkomsten namen al langere tijd af. Het internet biedt adverteerders een goed alternatief om hun advertenties te vertonen. Dit alternatief is niet alleen aantrekkelijk omdat het een stuk goedkoper is, maar ook omdat steeds meer consumenten gebruikmaken van internet en de doelgroep via dit medium gericht bereikt kan worden. Op internet laat een gebruiker veel sporen achter, waardoor de adverteerder weet wie de gebruiker is. Dit is een positieve ontwikkeling voor adverteerders, maar heeft gezorgd voor een daling van inkomsten bij media-instellingen (Levy & Nielsen, 2010). Een andere financiële tegenslag waar de journalistiek mee te maken heeft, is de terugloop van abonnees. Steeds minder mensen zijn bereid om te betalen voor content (Kaye & Quinn, 2010). Ook in Nederland is het aantal huishoudens dat een abonnement heeft op een krant de afgelopen jaren gedaald (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2007). Door deze financiële tegenslagen hebben de redacties steeds minder geld (Levy & Nielsen, 2010). De schrijver H.J.A. Hofland zegt over de huidige journalistiek: Ik ben niet zo snel in mineur, maar het ziet er niet vrolijk uit voor de gedrukte pers op de lange termijn. Er kan een regeneratie komen, of een nieuwe generatie komen die het licht ziet, maar zoals het er nu voorstaat ik wil niet zeggen dat we een stervende bedrijfstak zijn, maar wel een flink krimpende zoals het er nu voorstaat, ziet het er somber uit (Schutte, 2009). In hoofdstuk 4 Literatuuronderzoek wordt uitgebreid ingegaan op de oorzaken van de financiële tegenslagen voor de journalistiek. 6

7 BEDREIGING OF KANS? De veranderingen binnen het medialandschap kunnen gezien worden als een grote bedreiging voor de journalistiek, maar ook als een nieuwe kans. Juist in deze tijd waarin internet ons veel mogelijkheden biedt, computersystemen ons toegang geven tot gigantische hoeveelheden data en er tientallen nieuwe manieren zijn om journalistieke verhalen te vertellen, komt er ruimte vrij voor nieuwe invullingen van de journalistiek. De journalist kan zijn voordeel halen uit nieuwe vormen van samenwerking, nieuwe analytische hulpmiddelen, datajournalistiek en nieuwe manieren om het publiek te betrekken (Anderson, Bell & Shirky, 2012). Dankzij moderne technologieën zijn er oneindig veel mogelijkheden om verhalen op andere manieren te vertellen; content is niet langer beperkt tot één distributiekanaal, maar kan verspreid worden via verschillende kanalen. Een verhaal kan zowel in de krant, via de laptop, op de ipad als op televisie worden vertoond. Dit biedt makers veel kansen om hun content op nieuwe manieren te produceren en distribueren (Levy & Nielsen, 2010). Kortom: het medialandschap heeft te maken met verschillende bedreigingen, zoals de dalende abonnee- en advertentie-inkomsten, maar ook met nieuwe kansen. Het is positief dat er nieuwe technologische mogelijkheden zijn, maar hoe moeten de nieuwe methodes om journalistiek te produceren en te distribueren betaald worden als traditionele inkomstenmodellen niet meer toereikend zijn? Deze vraag staat centraal in het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012). Zij onderzochten op welke manier online journalistieke start-ups geld kunnen verdienen. De reden van hun onderzoek was dat er nog weinig onderzoek was gedaan naar bestaande verdienmodellen van journalistieke platforms (Sirkkunen & Cook, 2012). Sirkkunen en Cook (2012) hebben hun onderzoek internationaal uitgevoerd door zich te richten op 69 journalistieke platforms en hun bijbehorende verdienmodellen. Uit dit onderzoek is gebleken dat advertentie-inkomsten nog steeds de grootste inkomstenbron voor journalistieke platforms vormen. Andere bewezen modellen om geld te verdienen met journalistiek zijn paywalls (content achter een paywall plaatsen), abonnementen en freemium-accounts (lidmaatschap waarbij een deel gratis beschikbaar is en een ander deel tegen betaling beschikbaar). De onderzoekers vonden weliswaar geen nieuwe verdienmodellen, maar wel nieuwe en interessante combinaties van bestaande modellen om journalistieke platforms op de langere termijn winstgevend te maken. Sirkkunen en Cook (2012) voerden hun onderzoek in negen landen uit, waaronder de Verenigde Staten, Japan, Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië, Spanje en Finland. Nederland is buiten beschouwing gebleven. Met deze scriptie wordt een vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd in Nederland en vormt daarom een toevoeging op het onderzoek van Sirkkunen en Cook 7

8 (2012). Sirkkunen & Cook (2012) hebben niet gekeken naar de mogelijke gevolgen van commercie op journalistieke onafhankelijkheid, maar wijzen in hun conclusie wel op het belang om kritisch te kijken op welke manier journalistieke platforms de kwaliteit en onafhankelijkheid kunnen waarborgen. Bij een scriptie over verdienmodellen voor de journalistiek kan het dilemma tussen commercie en journalistieke onafhankelijkheid niet onbesproken blijven. De focus van deze scriptie ligt weliswaar op verdienmodellen, maar omdat de journalistiek ook een belangrijke publieke functie vervult, wordt ook de spanning tussen commercie en de mogelijke gevolgen voor de journalistieke onafhankelijkheid meegenomen in het onderzoek. Om deze reden is deze scriptie eveneens een aanvulling op het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012). OP ZOEK NAAR KANSEN Nu subsidies verdwijnen en advertentie- en abonnee-inkomsten dalen, dringt de volgende vraag zich op: hoe moet de journalistiek op lange termijn gefinancierd worden? (Kaye & Quinn, 2010). Anderson, Bell en Shirky (2012) schrijven in hun pamflet dat er gezocht moet worden naar alternatieve inkomsten om goede journalistiek te blijven maken. Ze spreken zelfs van een revolutie: In a revolution, strategies that worked for decades may simply stop working (as many already have). Strategies that seemed impossible or insane a few years ago may now be perfectly suited to the current environment. Wat zijn de nieuwe strategieën en kansen die door deze onderzoekers genoemd worden? En over welk verdienmodel gaat het als er door de Amerikaanse hoofdredacteuren wordt geroepen dat redacties een nieuw verdienmodel moeten vinden, omdat ze anders wel kunnen opdoeken? (Pew Research Centre's Project for Excellence in Journalism, 2010). Deze scriptie verkent de financiële mogelijkheden om de journalistiek te financieren. Er is veel geschreven over de toekomst van de journalistiek en de bijbehorende verdienmodellen, maar er is weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar bestaande verdienmodellen van journalistieke platforms (Sirkkunen & Cook, 2012). Daarnaast wordt onderzocht wat de mogelijke gevolgen zijn van commercie op de journalistieke onafhankelijkheid. Het doel van dit onderzoek is niet om het ultieme businessmodel te vinden, maar om inzicht te verkrijgen in trends van financieringen. Hieruit vloeit de volgende onderzoeksvraag voort: Wat zijn de trends in financieringen bij journalistieke platforms? 8

9 Om deze hoofdvraag te beantwoorden, zijn de volgende deelvragen opgesteld: 1. Welke verdienmodellen voor de journalistiek zijn er bekend in de wetenschappelijke discussie? 2. Welke inkomstenmodellen worden het meest gebruikt? 3. Welke strategieën om het publiek te bereiken komen het vaakst voor? 4. Welke strategieën om kosten te besparen worden het meest gebruikt? 5. Wat zijn de visies van experts over de trends van verdienmodellen voor de journalistiek? 6. Wat kunnen de trends van verdienmodellen betekenen voor de journalistieke onafhankelijkheid? Om deze vragen te beantwoorden is allereerst in kaart gebracht welke verdienmodellen er bekend zijn in de literatuur. De verdienmodellen zijn verdeeld in drie onderdelen 1) het inkomstenmodel, 2) de strategieën om een publiek te bereiken en 3) de strategieën om kosten te besparen. Vervolgens is op basis van deze bevindingen een enquête ontworpen die is uitgezet onder 263 aanvragers voor de Persinnovatieregeling van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Op basis van de uitkomsten van dit kwantitatieve onderzoek zijn vijf personen geïnterviewd die achtergrondinformatie geven over het verdienmodel van hun journalistieke platform. De resultaten hiervan worden per onderdeel van het verdienmodel besproken. Vervolgens duiden de experts de trends van verdienmodellen en geven zij hun visie over de mogelijke gevolgen van commercie op de journalistieke onafhankelijkheid. De combinatie van het literatuuronderzoek, het kwantitatieve en het kwalitatieve onderzoek geven samen een impressie van de ontwikkelingen van de verdienmodellen voor de journalistiek. 9

10 2. THEORETISCH KADER In dit hoofdstuk worden de relevante begrippen en theorieën besproken om de hoofdvraag te beantwoorden. Vervolgens wordt gekeken naar de mogelijke invloed van commercie op de journalistieke onafhankelijkheid. 2.1 BEGRIPPEN Deze scriptie onderzoekt de verdienmodellen voor de journalistiek. De nadruk ligt op de manier waarop de journalistiek geld verdient, en niet op de vraag wat de onderzochte journalistieke platforms eigenlijk zijn. Daarom wordt in dit onderzoek in navolging van het onderzoek van Sirukkunen en Cook (2012) met de term journalistiek platform elke organisatie die zich bevind op één of meerdere schakels binnen de journalistieke keten van verslaggeving of het informeren van de burger door informatieve content te publiceren bedoeld. Dit kan in de vorm van een samenwerking met burgerjournalisten of als professionele journalist. De focus van de journalistieke platforms kan liggen op het bedienen van niche- tot massapubliek, of bij het verlenen van service aan bestaande mediaorganisaties (Sirkkunen & Cook, 2012). Het journalistieke platform moet zich bovendien in meer of mindere mate bezighouden met het vestigen van de aandacht op onrecht, blootleggen van corruptie en het informeren van de burger zodat het publiek een mening kan vormen (Anderson, Bell & Shirky, 2012). De beroemde uitspraak van de Britse uitgever Northcliffe's past hier goed bij: News is something someone somewhere doesn t want printed. Everything else is advertising. Niet alle ondervraagde platforms houden zich hier evenveel mee bezig. Net als bij het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012), is de mate waarin ze hiermee bezig zijn voor dit onderzoek niet van belang, omdat de focus ligt op het verdienmodel en niet op hun taken. Wat wordt er in dit onderzoek verstaan onder een verdienmodel? In de wetenschappelijke discussie wordt de term verdienmodellen op verschillende manieren uitgelegd, In het onderzoek van Sirkkunen en Cook is een verdienmodel de overkoepelende term van strategieën van activiteiten waarbij op korte of lange termijn inkomsten worden gegenereerd. Hierbij streeft de organisatie naar een balans tussen inkomsten en kosten (Sirkkunen & Cook, 2012). Deze onderzoekers gebruiken een brede definitie van de term verdienmodellen, zoals volgens Eisenmann (2002) in onderzoeken vaak wordt gedaan: Business models are widely 10

11 used, but rarely defined. Om eenduidigheid te krijgen over het gebruikte begrip is er voor deze scriptie gekozen om het begrip verdienmodel specifieker te definiëren. De term verdienmodel wordt in de wetenschappelijke discussie op verschillende manieren uitgelegd. Volgens Magretta (2002) wordt de term verdienmodel vaak verward met de term strategie en daarom is het: one of the most sloppily used terms in business. Volgens Magretta (2002) is er een duidelijk verschil tussen de begrippen strategie en de term verdienmodel. Verdienmodellen beschrijven hoe verschillende delen van de organisatie in elkaar passen als een systeem; hierbij gaat het om kosten, inkomsten en de levensvatbaarheid van de organisatie. Bij strategie gaat het erom hoe bedrijven concurreren, welke initiatieven zij ondernemen en hoe zij het publiek bereiken. De beschrijving van Magretta komt overeen met Thompson en Strickland (2001). Volgens hen houdt een verdienmodel zich bezig met financieel succes: Being more focused than strategy (Thompson & Strickland, 2001). Ook Picard (2010) ziet verschil tussen strategie en verdienmodel. Als mediaorganisaties spreken over verdienmodellen, hebben ze het volgens Picard (2010) niet over strategie, maar juist over de manier waarop geld verdiend kan worden. Dit is volgens Picard maar één onderdeel van het hele verdienmodel. Hij noemt dit het inkomstenmodel ( hoe verdien ik geld? ) Jansen, Jägers, Steenbakker en Melger (2003) trekken een overeenkomstige conclusie uit hun literatuuronderzoek. Zij concluderen dat het begrip 'verdienmodel' op verschillende manieren wordt omschreven, namelijk een verdienmodel als: 'de manier van waarde creëren', de wijze van geld verdienen of de structuur van de organisatie (Jansen et al, 2003). Volgens de Business Model Generatie (een groep creatieve ondernemers) bestaat een verdienmodel uit klantsegmenten (Wie zijn de klanten?), waardeproposities (Wat is de geleverde waarde? Via welke kanalen communiceren we? Hoe onderhouden we de klantenrelatie?), inkomstenstromen en kostenstructuren (Clark, Osterwalder & Pigneur, 2012). Zoals hier uiteen is gezet zijn er verschillende manieren om naar verdienmodellen te kijken. Aan de ene kant is het verdienmodel iets waarbij men kijkt naar de wijze waarop geld verdiend kan worden door middel van advertenties, paywalls of giften. Aan de andere kant is het verdienmodel een manier waarop een publiek georganiseerd kan worden en hoe de concurrentiepositie ten opzichte van andere media verbeterd kan worden. In deze scriptie is het verdienmodel de combinatie van zowel manieren om geld te verdienen, de strategieën om het publiek te bereiken als de strategieën om geld te besparen. Kortom: het verdienmodel omvat 1) het inkomstenmodel; de wijze waarop geld wordt verdiend 2) 11

12 strategieën om publiek te bereiken en 3) strategieën om kosten te besparen. Een organisatie kan verschillende strategieën en inkomstenmodellen met elkaar combineren. Deze combinatie vormt het verdienmodel. Elke onderneming heeft een eigen businessmodel, oftewel verdienmodel. Of het nu gaat om profit, non-profit, overheid; iedereen heeft geld nodig om de werkzaamheden te bekostigen: Als het geld op is, is het spel uit (Clark, Osterwalder & Pigneur, 2012). Maar alleen een verdienmodel hebben is voor een onderneming niet genoeg. Het gaat om het langdurige succes van een verdienmodel, ook wel een duurzaam verdienmodel genoemd. Vergelijkbaar met het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2013) is een duurzaam verdienmodel een verdienmodel dat winstgevend en levensvatbaar is. Verderop in het onderzoek zal blijken dat het voor de journalistieke platforms moeilijk is om aan te geven of hun verdienmodel duurzaam is. Dit komt onder andere omdat sommige verdienmodellen zich nog moeten bewijzen. 12

13 2.2 COMMERCIE VERSUS JOURNALISTIEKE ONAFHANKELIJKHEID In een onderzoek over financiering van journalistieke platforms, wordt bijna vergeten dat de journalistiek - naast de commerciële rol - nog een andere (misschien wel belangrijkere) rol heeft, namelijk die van een publieke organisatie met een maatschappelijk belang: journalistiek geeft de burger waardevolle informatie (Croteau & Hoynes, 2006). VERSCHIL MEDIA MET ANDERE BEDRIJFSTAKKEN Vergeleken met andere bedrijven hebben media-instellingen een bijzondere functie. Dit komt onder andere omdat - in tegenstelling tot andere bedrijfstakken - de inhoud invloed kan hebben op de werking van de democratie. Om als burger volledig deel te kunnen nemen aan de democratie, moet de burger toegang krijgen tot informatiebronnen voor het maken van een weloverwogen keuze. De journalistiek heeft als ware de taak om burgers voor te bereiden op deelname aan de democratie, waardoor de media zowel een informerende als een educatieve functie hebben. Door deze specifieke taak van de journalistiek is het lastig om die taak over te laten aan een vrije markt, waarbij winst voorop staat. Daarom zegt de mate van winstgevendheid van de media-industrie niets over de werking van een gezond media systeem (Croteau & Hoynes, 2006). Doordat de journalistiek vaak wordt gezien als de Vierde Macht binnen de democratie, gelden er voor media speciale regels en wetten. In artikel 7 van de Nederlandse grondwet is de persvrijheid vastgelegd (Artikel 7: Vrijheid van meningsuiting; censuurverbod, 2008). Een andere reden waarom de media-branche afwijkt van andere bedrijfstakken komt vanwege de tijdrovende productie vergeleken met de houdbaarheid van het product; nieuws heeft een vluchtig karakter. Het nadeel hiervan is dat de productiekosten in een korte tijd terug verdiend moeten worden. Bovendien is de inhoud vaak alleen voor één bepaald gebied interessant en is deze daarom moeilijk schaalbaar te maken (Nahuis et al., 2004). Tot slot wijkt de media-industrie af van andere bedrijfstakken omdat de ene consument meer waard is dan de andere. Adverteerders zijn voornamelijk geïnteresseerd in een jonge of vrouwelijke doelgroep. De reden hiervoor is dat jonge mensen vaak nog niet merkvast en dus beïnvloedbaar zijn; vrouwen zijn een aantrekkelijke doelgroep omdat zij meestal gaan over de besteding van het huishoudgeld (Croteau & Hoynes, 2006; Lowrey & Gade, 2011). Onderzoeksjournalistiek heeft met dit probleem te maken. Deze vorm van journalistiek is niet alleen kostbaarder om te produceren, de doelgroep is niet het publiek waar bedrijven voor willen adverteren. De doelgroep voor onderzoeksjournalistiek is de hoogopgeleide blanke man. 13

14 Dit is voor bedrijven geen waardevolle doelgroep (Lowrey & Gade, 2011). Als een mediamaker graag veel adverteerders wil binnenhalen moet hij dus content maken voor een jong en vrouwelijk publiek. Prenger en van Vree (2004) verwachten dat de komende tijd het gevecht om kijkcijfers en adverteerders zal toenemen. Steeds vaker wordt de inhoud van de programma's beoordeeld op de hoeveel geld dat het oplevert. Dit wordt door Prenger en Van Vree (2004) aangeduid als de commodificering van journalistieke producten; informatie waarmee geld verdiend kan worden, dat uitgebuit en hergebruikt kan worden. Volgens Prenger en Van Vree (2004) vervagen de grenzen tussen reclame en inhoud. Bij de publieke omroep zijn verschillende voorbeelden aan te wijzen waarbij inhoud wordt gesponsord, programma's lichter worden gemaakt of dramatische beelden worden gebruikt om het publiek vast te houden (Prenger & van Vree, 2004). Dit leidt tot een verschraling van de publieke omroep. De programma s worden minder nieuwswaardig of juist extremer. Deze verschraling kan ook een negatief effect hebben op de commerciële omroepen. Het is denkbaar dat de commerciële kanalen goede nieuwsvoorzieningen bieden omdat RTL niet wil dat hun kijkers wegzappen naar het NOS Journaal. Dit zou verklaren waarom RTL als commerciële zender een niet winstgevend programma als het dagelijkse journaal blijft uitzenden. De zender wil een totaalpakket bieden aan de kijkers, inclusief een degelijk journaal. Wanneer de publieke omroep zou wegvallen, is de vraag of deze goede nieuwsvoorziening van RTL in stand blijft. Volgens deze gedachte zet de publieke omroep als het ware de minimumstandaard in de markt (Nahuis, et al, 2004). MARKT VERSUS PUBLIEK Als de strijd om kijkcijfers en adverteerders toenemen en de grenzen tussen reclame en journalistieke inhoud vervaagd, kan dit gevolgen hebben voor de journalistieke onafhankelijkheid. Bij een onderzoek over verdienmodellen voor de journalistiek kan het dilemma tussen commercie en journalistieke onafhankelijkheid niet onbesproken blijven. Deze twee rollen zorgen voor spanning binnen mediaorganisaties (Croteau & Hoynes, 2006). Deze spanning wordt verhoogd door de recente bedreigingen waar journalistieke platforms mee te maken hebben (Croteau & Hoynes, 2006). Krimpende budgetten voor de journalistiek hebben een impact op de sociale rol van de journalist als waakhond van de democratie. Wanneer het bestaan van journalistieke platforms door de daling van advertentie-inkomsten wordt bedreigd, wordt ook de publieke rol van de media bedreigd (Kaye & Quinn, 2010). Dit is een uitdaging aan zowel de economische kant als aan de publieke kant (Croteau & Hoynes, 2006). 14

15 Het economische belang van de mediaorganisatie staat vaak in contrast met het publieke belang. Croteau en Hoynes (2006) verdelen deze twee belangen in het market model en het public sphere model. Met het market model is de rol van de financier groot en zijn economische motieven doorslaggevend. Bij de keuze voor de inhoud van een programma houdt men rekening met de financier. Er worden bijvoorbeeld programma s gemaakt die aantrekkelijk zijn bij een groot of een - voor de adverteerder - interessant publiek. Hoe meer relevante mensen er kijken, hoe meer geld een medium kan vragen aan zijn adverteerders. Het nadeel aan dit model is dat de centrale rol van adverteerders ervoor zorgt dat de media niet altijd trouw zijn aan het publiek. Wanneer een publiek niet interessant is voor de adverteerder kan een programma - ondanks de hoge kijkcijfers - van de buis gehaald worden (Croteau & Hoynes, 2006). Tegenover het market model staat het public sphere model. Organisaties die hierin vallen hebben een maatschappelijk belang doordat zij de burger informeert en onderwijst en om in sommige gevallen handvatten aan te rijken om de samenleving te verbeteren. In dit model spelen de media een belangrijke rol bij een goed functionerende democratie. Bij het public sphere model staat het publieke belang voorop, wat vaak botst met het commerciële belang, omdat activiteiten die puur het publieke belang dienen vaak kostbaar zijn en geen groot publiek trekken (Croteau & Hoynes, 2006). Het public sphere model houdt niet in dat er geen geld verdiend wordt. Ook deze media kunnen geld verdienen. Het grote verschil tussen de twee modellen is dus niet of ze geld verdienen, maar waar de prioriteit ligt. Bij het public sphere model ligt die prioritiet bij het informeren van de burger en bij het market model juist bij het binnenhalen van financiers. Dit verschil uit zich in de gebruiker zien als burger (public sphere model) of als consument (market model) (Croteau & Hoynes, 2006). Opvallend is dat Beam (zoals geciteerd in Lowrey & Gade, 2011) concludeert dat kranten met een sterkte marktoriëntatie beter in staat zijn om onderzoek en kwalitatief hoogwaardige reportages te maken dan de minder op de markt georiënteerde kranten. Dit wordt ondersteund door het onderzoek van Picard (Picard 2005, zoals geciteerd in Picard, 2008). Uit dit onderzoek blijkt dat krantenuitgevers met een stabiele financiële situatie beter in staat zijn om het publieke belang te dienen, dan wanneer de financiële situatie aan verandering onderhevig is. Kortom, hoewel het commerciële belang soms schuurt met het publieke belang, is een gezonde financiële basis noodzakelijk om als journalistiek platform de taak van de 'waakhond van de democratie' uit te voeren (Picard, 2008). 15

16 In paragraaf 5.6 wordt gekeken of de platforms meer naar het public sphere model neigen of naar het market model. Om dit te meten wordt er gekeken naar de transparantie en onafhankelijkheid van de redacties. ONAFHANKELIJKHEID Voor een journalistiek platform is een mate van onafhankelijkheid van belang om een goede reputatie te krijgen en te behouden. In deze scriptie wordt met de term journalistieke onafhankelijkheid bedoeld dat de keuze voor (de benadering van) een onderwerp niet afhankelijk is van de adverteerder. De journalist is niet onafhankelijk als onderwerpen op bepaalde manieren niet gebracht mogen worden omdat adverteerders hierdoor afschrikken of wanneer het platform een reclame-omgeving creëert door onderwerpen te behandelen die adverteerders aantrekken en die soms zelfs door adverteerders worden betaald. Journalistieke onafhankelijkheid betekent niet dat de inhoud van de journalistiek geen bias heeft. Onafhankelijke journalistiek betekent namelijk ook dat een platform de vrijheid heeft om te bepalen vanuit welk standpunt het onderwerp wordt benaderd (Beers, 2006). Een voorbeeld hiervan is het Reformatorisch Dagblad. De onafhankelijkheid komt pas onder druk te staan als de inhoud wordt aangepast naar de wensen van de adverteerder of de financier. Dit is vooral een probleem als de consument hier niet van op de hoogte is (geen transparantie) of als de consument geen toegang tot alternatieve mediabronnen heeft (Nahuis, Appelman, van Dijk, Vollaard, Waagmeester, 2004). Het dilemma waar mediaorganisaties vaak mee te maken hebben is dat het verspreiden van sommige informatie weliswaar het publieke belang dient, maar schuurt met het commerciële belang van de mediaorganisatie. Wat doet een mediaorganisatie met negatieve informatie over een bedrijf dat ook adverteert of een aandeel heeft in het medium? Een ander dilemma waar media mee te maken hebben is dat entertainment over het algemeen meer geld oplevert dan diepgaande journalistiek, maar minder toevoegt aan de maatschappij (Croteau & Hoynes, 2006). Wanneer de consument geen vertrouwen (meer) heeft in de onafhankelijkheid van het journalistieke platform, is het risico groot dat de overstap gemaakt wordt naar de concurrent. Daarom is het economisch interessant om te voorzien in de behoefde van consumenten voor onafhankelijke journalistiek. Concurrentie levert op die manier ook prikkels voor onafhankelijkheid op. Dit wordt ook wel het reputatiemechanisme genoemd (Nahuis et al, 2004). 16

17 Omdat het maken van nieuws zich afspeelt op twee economische markten (adverteerders en consumenten) en het nieuws een belangrijke sociale functie heeft, maken onderzoekers zich zorgen over de impact van advertenties op nieuws en informatie (Lowrey & Gade, 2011). Om een mogelijke belangenverstrengeling tussen redactionele en commerciële belangen tegen te gaan, kunnen er een aantal maatregelen worden getroffen (Prenger & Van Vree, 2004): 1) Het platform kan een eigen gedragscode opstellen die ingaat op potentiële gevallen van belangenverstrengeling. 2) Er wordt volledige transparantie geboden in de bijdragen die commerciële partijen leveren aan de totstandkoming van producties. 3) De afspraken worden per productie helder zwart-op-wit gezet: wat is wel toegestaan en wat niet? De hoofdredacteur van het platform speelt de sleutelrol in het bewaken van de autonomie (Prenger & van Vree, 2004). Traditioneel gezien lag de verantwoordelijkheid van onafhankelijke journalistiek voornamelijk bij de massamedia. Maar door het gefragmenteerde medialandschap en hun verouderde verdienmodellen is hun invloed kleiner geworden, terwijl de invloed van de kleine journalistieke platforms groter is geworden. Dit roept vragen op over de kwaliteit van de journalistiek. Sommige journalistieke start-ups spelen hier slim op in door zichzelf uit te geven als fris, nieuw en onafhankelijk medium (Sirkunnen & Cook, 2012). Sirkunnen & Cook (2012) geven aan dat het nog onduidelijk is wat de publieke rol is van de groeiende aantal journalistieke start-ups. In paragraaf 5.6 'journalistiek en onafhankelijkheid' zal de spanning tussen aan de ene kant de financiering van de journalistiek en aan de andere kant het waarborgen van de kwaliteit en onafhankelijkheid verder aan bod komen. Tijdens de interviews met de eigenaren van journalistieke platforms is besproken hoe zij omgaan met eventuele commerciële belangenverstrengeling. In dit hoofdstuk is het verdienmodel gedefinieerd en is uitgelegd waarom de journalistiek afwijkt van andere vakgebieden. Daarnaast is er stilgestaan bij de spanning tussen de commerciële en publieke rol van de journalistiek, door middel van het market en public sphere model. Tot slot is ingegaan op de journalistieke onafhankelijkheid. Het volgende hoofdstuk bespreekt de methode van onderzoek. Daarna wordt de situatie geschetst waarin de journalistiek zich momenteel begeeft. 17

18 3. METHODE VAN ONDERZOEK Dit onderzoek heeft een interdisciplinair karakter doordat de vakgebieden Communicatiewetenschap, Bedrijfskunde en Media-studies elkaar bij het onderwerp verdienmodellen voor de journalistiek overlappen. Aangezien de deelvragen verschillende vakgebieden beslaan is ervoor gekozen om diverse onderzoeksmethoden met elkaar te combineren. LITERATUURSTUDIE Het eerste gedeelte vormt een literatuurstudie. Voorafgaand aan het zoeken naar literatuur zijn zoektermen gedefinieerd, waarbij rekening is gehouden met het feit dat begrippen en concepten vaak synoniemen hebben. Er is onderscheid gemaakt tussen sleutelzoektermen en hulpzoektermen. Door sleutelzoektermen (zoals business, revenuestream, journalism, media) te combineren met hulpzoektermen (zoals model, future, platform, business, changing, mass, landscape, developments, new, news, funding en newsgathering) is geprobeerd om de beschikbare literatuur in kaart te brengen. Op basis van de sneeuwbalmethode zijn literatuurverwijzingen in studies gebruikt om artikelen te vinden die nog niet eerder via de andere zoekprocedures waren gevonden en om de onderwerpen en bevindingen verder te verkennen. Om het gevaar van verouderde literatuur tegen te gaan is via de Web of Science de citaatindex gebruikt om recente literatuur te vinden. Bovendien geeft deze zoekmachine aan welke onderzoeken nog meer over hetzelfde onderwerp gaan. Om tot een goede, betrouwbare beantwoording van de onderzoeksvragen te komen, zijn de relevante publicaties op een eenduidige wijze verwerkt. Per bron zijn de kenmerkende bevindingen, de waarde van de bron en de onderzoeksmethode genoteerd. Dit leverde een samenvatting per artikel op. Voor hoofdstuk 4 is er gebruikt gemaakt van recente en minder recente bronnen om de resultaten van context te voorzien. Op deze manier wordt de ontwikkeling van de financiering van de journalistiek besproken en de oorzaken en gevolgen van de dalende inkomsten uitgelegd. Voor de analyse zijn op basis van de literatuur de verdienmodellen in kaart gebracht en gecategoriseerd. Deze categorieën zijn toegepast op de enquête en het verdere onderzoek. 18

19 KWANTITATIEF - EN KWALITATIEF ONDERZOEK Na het literatuuronderzoek volgen het kwantitatieve- en het kwalitatieve onderzoek. De methodologie van dit onderzoek is vergelijkbaar met het onderzoek van Sirkkunen en Cook (2012). Zij hebben eerst een vragenlijst verstuurd naar start-ups en vervolgens diepteinterviews gehouden. De vragenlijst die zij hebben ontworpen is voor een deel gebaseerd op de bevindingen die zij hebben opgedaan in het voorstadia van hun onderzoek en voor het andere deel op een eerder onderzoek over inkomstenbronnen van bloggers dat is gepubliceerd op problogger.net in De combinatie van deze resultaten is gebruikt als ontwerp voor de vragenlijst van Sirkkunen en Cook (2012). De enquête die gebruikt is voor deze scriptie is in de basis hetzelfde als de vragenlijst van Sirkkunen en Cook (2012), met het verschil dat de enquête voor deze scriptie gedetailleerder is. Voor dit onderzoek zijn namelijk de vragen over verdienmodellen verdeeld in de drie onderdelen die tot stand zijn gekomen op basis van het literatuuronderzoek zoals wordt beschreven in paragraaf 5.1. Een ander verschil is dat deze enquête - in tegenstelling tot de vragenlijst van Sirkkunen en Cook (2012) - vragen bevat over het ontvangen van subsidie. Het doel van de enquête is het verschaffen van informatie over de huidige verdienmodellen. De enquête bestaat uit open, gesloten en meerkeuzevragen (zie bijlage 1). ONDERZOEKSGROEP De enquête is uitgezet onder aanvragers van de Persinnovatieregeling van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Er is gekozen voor deze onderzoeksgroep omdat de Persinnovatieregeling een subsidieregeling is voor platforms die op een innovatieve manier bezig zijn met journalistiek. De subsidie die wordt verdeeld door het Stimuleringsfonds voor de Pers is bedoeld als een tijdelijke stimulans voor het versterken van innovatie in de pers en de journalistiek. Uiteindelijk zal het platform een eigen verdienmodel moeten vinden om voort te bestaan. Om in aanmerking te komen voor subsidie, moeten de projecten bezig zijn met vernieuwing (Noomen, 2012). De enquête is uitgezet onder 263 platforms die vanaf 2010 een aanvraag hebben ingediend (Persinnovatie, datum onbekend). Zowel aan journalistieke platforms waarbij de subsidie is toegewezen als aan journalistieke platforms waarbij subsidie is afgewezen, is gevraagd om de enquête in te vullen. 19

20 De onderzoeksgroep bestaat uit alle platforms die een aanvraag hebben ingediend bij de Persinnovatieregeling voor een project dat zich begeeft op één of meerdere schakels binnen de journalistieke keten: van nieuwsgaring/duiding tot het distribueren van journalistieke content; van niche- tot massabereik; en van professionele journalisten tot (samenwerking met) burgerjournalisten. Om het minder verwarrend te maken, wordt er in deze scriptie gesproken over een journalistiek platform. De criteria voor de onderzochte groep komen overeen met het Finse onderzoek dat gedaan is door Sirkkunen en Cook (2012). Het grote verschil tussen dit onderzoek en het Finse onderzoek is dat zij zich puur hebben gericht op online start-ups die geen subsidie hebben gekregen, terwijl de onderzoeksgroep voor deze scriptie ook offline platforms en platforms die subsidie hebben ontvangen bevat. Per mail zijn alle 263 aanvragers gevraagd om de enquête in te vullen. Echter, niet alle aanvragers maken deel uit van de doelpopulatie, bijvoorbeeld omdat ze een aanvraag hebben ingediend voor een onderzoek over journalistieke mogelijkheden of omdat de aanvrager nooit gestart is met een journalistiek platform. Dit is een geval van overdekking. Hoe groot de overdekking in dit onderzoek is, kan niet vastgesteld worden, omdat dit vertrouwelijke informatie is van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Uiteindelijk hebben 29 aanvragers de enquête ingevuld. Dit is elf procent van het totaal. Als de overdekking wordt afgetrokken van het totaal, dan ligt het percentage hoger. Het is lastig vast te stellen of de lage respons te wijten is aan non-respons of overdekking. Dat maakt het niet mogelijk om het percentage respons te berekenen (Bethlemen, 2008). DOEL VAN HET PLATFORM De platforms waarover de enquête is ingevuld verschillen enorm in het doel dat zij nastreven. Hieronder staan een aantal citaten waarmee zij zichzelf omschrijven. Sommige platforms richten zich op lokaal nieuws: Klein nieuws van om de hoek op de meest simpele en snelle manier aanbieden (Oerde), historische en actuele informatie over Nederlandse plaatsen inzichtelijk maken (Plaatsengids.nl), regionale uitgevers de mogelijkheid bieden innovatieve oplossingen te gebruiken (Publish-Inn/Penthion Media Techonologies), kwaliteitsverbetering brengen in de branche van de lokale nieuwsmedia (Nederlandse Nieuwsblad Pers), videojournaals maken over Zeeland (Zeelandin2minuten), Lokaal nieuwsmedium voor jongeren in Zwolle creëren (MijnZ), lokale website met diverse informatie over Leeuwarden aanbieden (liwwadders.nl) en een platform creëren door en voor Hagenaars en Hagenezen (DenHaagDirect.nl). 20

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Uitgeverijen Uitgeverijen zijn onderverdeeld naar het soort product dat ze aanbieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar dagbladen, boeken, tijdschriften, vakbladen en elektronische media. Ook wordt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Paywalls anno 2013 Of hoe uitgevers langzaam anders leren denken

Paywalls anno 2013 Of hoe uitgevers langzaam anders leren denken Uitgeef intelligence Paywalls anno 2013 Of hoe uitgevers langzaam anders leren denken Whitepaper op basis van onderzoek onder (online) uitgevers juni 2013 > Samenvatting Uitgeef intelligence Van procesindustrie

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Communicatiebureaus Communicatie-/reclamebureaus verrichten advies-, ontwerp- en andere dienstverlenende werkzaamheden. Communicatie bestaat uit commerciële- en non-profit communicatie. Bureaus zijn onder

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

26 november 2015 Rapportage & achtergronden

26 november 2015 Rapportage & achtergronden 26 november 2015 Rapportage & achtergronden Inhoud 1. Inleiding 1. Onderzoeksopdracht 2. Onderzoeksmethode 3. Respons en betrouwbaarheid 2. Steekproefsamenstelling 3. Resultaten 1. Eerder onderzoek 2.

Nadere informatie

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS)

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Waarom wordt Artsenkrant betalend? Is 99 euro niet duur voor een krant die ik tot nu toe gratis ontving? Betaal ik onmiddellijk

Nadere informatie

Minder nieuws voor hetzelfde geld?

Minder nieuws voor hetzelfde geld? www.nieuwsmonitor.net Minder nieuws voor hetzelfde geld? Van broadsheet naar tabloid Meer weten? Onderzoekers Nieuwsmonitor Carina Jacobi Joep Schaper Kasper Welbers Kim Janssen Maurits Denekamp Nel Ruigrok

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Bijna niet te geloven, maar iedereen leest. Uniek in Nederland!

Bijna niet te geloven, maar iedereen leest. Uniek in Nederland! Bijna niet te geloven, maar iedereen leest Uniek in Nederland! Het is bijna niet te geloven, maar iedereen leest Brabants Centrum! Brabants Centrum is al 70 jaar dé krant van Boxtel met een bereik van

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

Transitie naar digitale proposities Betalingsbereidheid van de lezersmarkt 24 November 2010

Transitie naar digitale proposities Betalingsbereidheid van de lezersmarkt 24 November 2010 Advisory Transitie naar digitale proposities Betalingsbereidheid van de lezersmarkt 24 November 2010 Vertrouwelijk Agenda Pagina 1 Achtergrond onderzoek 1 2 Hoofdconclusies 3 3 Kritische succesfactoren

Nadere informatie

Amsterdam Rotterdam UTRECHT

Amsterdam Rotterdam UTRECHT Amsterdam Rotterdam UTRECHT Inleiding Clipit onderzoekt regelmatig de berichtgeving rondom de grootste steden van Nederland. We vergelijken de steden op punten als aantal berichten, PR-waarde en sentiment,

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties

Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Creatief Ondernemerschaplab Jaarlijkse vragenlijst 215 Resultaten beroeps- en belangenorganisaties Onderzoek uitgevoerd door Tilburg University: Prof. dr. Arjen van Witteloostuijn Prof. dr. Arjan van den

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES Voltijd Tilburg 2011/2012 COMMERCIËLE ECONOMIE FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES DIGITAL PUBLISHING STUDIES 25.M.3535.01.11 Enjoy YOUR learning community! We willen vermaakt worden, we zoeken naar

Nadere informatie

IP72 Brabants Dagblad. Analyse

IP72 Brabants Dagblad. Analyse IP72 Brabants Dagblad Analyse 01 Organisatie Bij Brabants Dagblad BV werken ongeveer 400 personen, waarvan bijna de helft bij de redactie, 100 bij advertentie-exploitatie, 70 bij oplage en 30 bij overige

Nadere informatie

Clipit whitepaper. Onderzoek online en social media berichten over steden. 1 september 2012 1 november 2012

Clipit whitepaper. Onderzoek online en social media berichten over steden. 1 september 2012 1 november 2012 Clipit whitepaper Onderzoek online en social media berichten over steden 1 september 2012 1 november 2012 Voor het derde jaar op een rij onderzoekt Clipit de online berichtgeving over steden. In het onderzoek

Nadere informatie

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok

Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Zit de online burger wel online op u te wachten? Door: David Kok Veel gemeenten zijn inmiddels actief op sociale media kanalen, zoals ook blijkt uit het onderzoek dat is beschreven in hoofdstuk 1. Maar

Nadere informatie

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat:

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat: De opportuniteit In de huidige productmaatschappij hebben consumenten doorgaans de keuze uit een ruim assortiment producten om een bepaalde behoefte te bevredigen. Bijgevolg is het product op zich niet

Nadere informatie

De krant als auteur. Pieter Kok, Interim manager content sales

De krant als auteur. Pieter Kok, Interim manager content sales De krant als auteur Pieter Kok, Interim manager content sales Agenda 1. Introductie 2. Wat is een krant? 3. Wat is nieuws? 4. Ontwikkelingen in krantenland 5. Invloed van internet 6. Gevolgen voor het

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN ZOEKMACHINEMARKETING

STAND VAN ZAKEN ZOEKMACHINEMARKETING STAND VAN ZAKEN ZOEKMACHINEMARKETING NEDERLAND 2010 SAMENVATTING AUTEUR: EDUARD BLACQUIÈRE DATUM: MAART 2010 Pagina 1 van 6 SAMENVATTING In 2007 heeft Eduard Blacquière voor het eerst de markt van zoekmachinemarketing

Nadere informatie

Whitepaper SEA Haal maximale resultaten vanuit zoekmachine adverteren door structuur, optimalisatie en analyse.

Whitepaper SEA Haal maximale resultaten vanuit zoekmachine adverteren door structuur, optimalisatie en analyse. Haal maximale resultaten vanuit zoekmachine adverteren door structuur, optimalisatie en analyse. Versie: 1.0 Datum: 14-1-2010 Auteur: Onetomarket Inhoudsopgave 1. Wat is Search Engine Advertising?... 3

Nadere informatie

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn.

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn. PRdesQ is ontstaan uit frustratie. Wij konden geen online gereedschap vinden die tegen een faire prijs gebruikmaakt van de moderne PR mogelijkheden. De razendsnel veranderende wereld van communicatie,

Nadere informatie

Call Tracking. Slimme marketingbeslissingen maakt u op basis van complete data. AdCalls

Call Tracking. Slimme marketingbeslissingen maakt u op basis van complete data. AdCalls Call Tracking Slimme marketingbeslissingen maakt u op basis van complete data. AdCalls September 2015 1 INLEIDING Online conversies en de kanalen waarvan ze afkomstig zijn, worden precies gemeten door

Nadere informatie

Verslag 10 december 2014

Verslag 10 december 2014 Verslag 10 december 2014 Op 10 december vond, in Het Communicatiehuis te Gent, de eerste vergadering van de gebruikersgroep plaats. Er waren 25 bedrijven aanwezig. Voorstelling IWT De heer Filip Van Isacker

Nadere informatie

page 1 Bart Brouwers, @brewbart 9 december 2010, 3D Maastricht

page 1 Bart Brouwers, @brewbart 9 december 2010, 3D Maastricht page 1 OverWoerden, OverZwolle, OverEindhoven, OverHeino: LokaalX 9 december 2010 Wat wilden we? Een hyperlokaal, hyperpersoonlijk, hypersociaal platform voor elke Nederlander mobiel & vast Stevige verdienmodellen

Nadere informatie

Google Adwords: de strijd om een plek op de eerste pagina

Google Adwords: de strijd om een plek op de eerste pagina GoogleAdwords:destrijdomeenplekopdeeerstepagina Kunt u zich herinneren hoe een marketingcampagne van een webhoster er uit zag voor de introductievangoogleadwords?ditadvertentiekanaalvaltinmiddelsnietmeerwegtedenkenuit

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

Inbound marketing. Door Dennis Hoekstra twitter.com/mediaans

Inbound marketing. Door Dennis Hoekstra twitter.com/mediaans Door Dennis Hoekstra twitter.com/mediaans Inhoud 1. Inbound vs. outbound marketing 3 2. Wat is inbound marketing? 4 3. Marketing tijdens een recessie 6 4. Inbound marketing in 2012 7 Over de auteur: Dennis

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Verslag kernteam overleg nr. 4 WISE Donderdag 5 juni 2014 10.00 12.00 uur Het Breedhuis, Het Breed 16

Verslag kernteam overleg nr. 4 WISE Donderdag 5 juni 2014 10.00 12.00 uur Het Breedhuis, Het Breed 16 Verslag kernteam overleg nr. 4 WISE Donderdag 5 juni 2014 10.00 12.00 uur Het Breedhuis, Het Breed 16 Aan het kernteam worden een aantal vragen voorgelegd naar aanleiding van de adviezen uit de zevende

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 van 11

Inhoudsopgave. 1 van 11 Inhoudsopgave Leerlingen werven was nog nooit zo makkelijk... 2 Hoe komen we aan meer leerlingen? 2 Door wie wordt de schoolkeuze beïnvloed?. 2 Door wat wordt de schoolkeuze beïnvloed?...2 Hoe komen ouders

Nadere informatie

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden Als uw bedrijf groeit of als één van uw werknemers het bedrijf verlaat, heeft u nieuw personeel nodig. U heeft echter zelf niet de tijd en/of de kennis

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO

Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO Bijeenkomst Co-Creatieteams en kennissessie NPO 21 januari 2014 Co-creatieteams bezoeken NPO Op 21 januari 2014 bezochten leden van de co-creatieteams de NPO (nederlandse Publieke Omroep) met een programma

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Brochure Marketing Partnerships 2016

Brochure Marketing Partnerships 2016 Brochure Marketing Partnerships 2016 FD Mediagroep 2016 Voorwoord Vroeger spraken mediabedrijven van adverteerders als ze hun zakelijke klanten bedoelden. Maar die term dekt al lang de lading niet meer.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

INTERVIEW MET TOM COCHEZ EN BART STURTEWAGEN Betalende nieuwswebsites: survival of the fittest

INTERVIEW MET TOM COCHEZ EN BART STURTEWAGEN Betalende nieuwswebsites: survival of the fittest INTERVIEW MET TOM COCHEZ EN BART STURTEWAGEN Betalende nieuwswebsites: survival of the fittest Het is crisis in medialand, en dus wordt er koortsachtig gezocht naar nieuwe manieren om te overleven. Buitenlandse

Nadere informatie

Omgaan met (sociale) media. Voor politici

Omgaan met (sociale) media. Voor politici Omgaan met (sociale) media Voor politici René Schoemaker Sinds 1986 journalist, onder meer NHD (AC, SC), kabelkranten, NOS, AD, TROS, managementbladen en ict-websites. Sinds 2008 raadslid in Heerhugowaard

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2010 - I

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2010 - I Opgave 1 Massamedia: Hoe maken we jongeren meer mediawijs? Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding Door de komst van nieuwe media zoals internet en mobiele telefonie

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16

ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16 Maart 2013 ZZP Barometer 2013 Pagina 2 van 16 Inhoudsopgave Maart 2013 Voorwoord Opdrachten en tarieven Pagina 4 / 16 Managementsamenvatting Pagina 5 / 16 Themarapport Opdrachten en tarieven Marktontwikkeling

Nadere informatie

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan De Automotivescan 2014 is 464 x ingevuld: 4 van de respondenten heeft een merk-garagebedrijf en 5 is universeel. 71% heeft een

Nadere informatie

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT?

ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? ONDERZOEK VOOR JE PROFIELWERKSTUK HOE DOE JE DAT? Wim Biemans Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Economie & Bedrijfswetenschappen 4 juni, 2014 2 Het doen van wetenschappelijk onderzoek Verschillende

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Publicatie van deze opgaven mag alleen na schriftelijke toestemming van het NIMA.

Publicatie van deze opgaven mag alleen na schriftelijke toestemming van het NIMA. EXAMENOPGAVEN ONDERDEEL MEERKEUZEVRAGEN Tijd: 20 minuten Veel succes! Publicatie van deze opgaven mag alleen na schriftelijke toestemming van het NIMA. Vraag 1 Internet verkoop is niet langer gebonden

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Wat is Inbound Marketing?

Wat is Inbound Marketing? 1-7 Inbound Marketing Wat is Inbound Marketing? Inbound Marketing is een marketing strategie die ervoor zorgt dat uw potentiële klanten u vinden op het internet, op het moment dat zij u nodig hebben. Om

Nadere informatie

1 Wat moeten de krantenuitgevers doen?

1 Wat moeten de krantenuitgevers doen? 1 Wat moeten de krantenuitgevers doen? Themabericht: De Nederlandse krantensector De Nederlandse krantensector is een sterk geconcentreerde sector. De belangrijkste ontwikkelingen waar zij op dit moment

Nadere informatie

Marketingmed. (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl. Aanvullende informatie

Marketingmed. (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl. Aanvullende informatie Marketingmed (Online)- marketing blog, voor en door professionals! Marketingmed.nl Aanvullende informatie Inhoud Adverteren blz. 1 Marketingmed.nl blz. 2 Waarom adverteren? blz. 2 Waarom bij Marketingmed.nl

Nadere informatie

Start up Case. Sendcloud. Remi van Buul Soufian Touil Ellen Burghoorn 22-03-2015

Start up Case. Sendcloud. Remi van Buul Soufian Touil Ellen Burghoorn 22-03-2015 Start up Case Sendcloud Remi van Buul Soufian Touil Ellen Burghoorn 22-03-2015 Interne analyse Algemene informatie SendCloud SendCloud is opgericht in 2012 door Rob van den Heuvel, Bas Smeulders en Sabi

Nadere informatie

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête DigitasLBi presenteert nieuwe enquête over wereldwijd winkelgedrag en onthult enkele belangrijke trends voor Belgische markt Brussel, 24 april, 2014 M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag

Nadere informatie

White Paper Content Marketing. In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie

White Paper Content Marketing. In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie White Paper Content Marketing In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie In 10 stappen naar een succesvolle contentmarketingstrategie Contentmarketing is hot. Dit komt omdat je hiermee

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt WHITEPAPER Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt Onderzoek van het (een initiatief van Bindinc) toont aan dat onder 50-plussers merktrouw vaker voorkomt dan onder 50- minners. Daarbij

Nadere informatie

Social media around the world Door: David Kok

Social media around the world Door: David Kok Social media around the world Door: David Kok Tussen 19 maart en 24 juni zijn ongeveer 400 steden in de wereld via e-mail en Twitter benaderd om mee te werken aan een internationaal onderzoek. De steden

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Onderzoek Digital Transformation

Onderzoek Digital Transformation Onderzoek Digital Transformation September november 2014, Nederland Onderzoek is gedaan door efocus onder digital leaders van 30 top500 bedrijven in Nederland. Onderzoek Digital Transformation Digital

Nadere informatie

Elke abonnee telt. Frank Eijken Commercieel directeur FD Mediagroep

Elke abonnee telt. Frank Eijken Commercieel directeur FD Mediagroep Elke abonnee telt Frank Eijken Commercieel directeur FD Mediagroep De merken van de FD Mediagroep Het Financieele Dagblad en BNR Nieuwsradio zijn de twee krachtige, journalistieke nieuwsmerken van de FD

Nadere informatie

Checkit maakt u vindbaar!

Checkit maakt u vindbaar! Checkit maakt u vindbaar! Neem voor meer informatie vrijblijvend contact op met één van onze Search Engine Marketing professionals of kijk op www.checkit.nl Pagina 2 van 12 Inhoud 1. Over Checkit... 3

Nadere informatie

Stel uw organisatie in staat om effectief social media concepten te implementeren in alle lagen van uw organisatie

Stel uw organisatie in staat om effectief social media concepten te implementeren in alle lagen van uw organisatie Stel uw organisatie in staat om effectief social media concepten te implementeren in alle lagen van uw organisatie ScanYours online professionals 2 3 Inhoudsopgave 01. 03 02. Samenvatting 04 ALGEMEEN BUZZ

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Wat voor soorten stages zijn er?

Onderzoeksrapport. Wat voor soorten stages zijn er? Onderzoeksrapport Wat voor soorten stages zijn er? Eliza Friedrich 74956 M2A2 Week 1 5 verschillende soorten bedrijven / stages. Stay in Touch Media. Wat is de Stay in Touch Media? Stay in Touch Media

Nadere informatie

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS 2 Voorwoord Marketeers worden zich er steeds meer van bewust wat de invloed is van social media op de (online) reputatie van hun bedrijf. Mede daarom zetten zij ook steeds

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

Het Beeld van Burgers Een Onderzoek naar het Media- aanbod in Apeldoorn

Het Beeld van Burgers Een Onderzoek naar het Media- aanbod in Apeldoorn Het Beeld van Burgers Een Onderzoek naar het Media- aanbod in Apeldoorn drs. M. van Manen mr. drs. N. Damstra 8 oktober 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 1.1 Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten Ondernemingsplan De basis in 10 stappen Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen Ik ga starten Hoe maak je een ondernemingsplan? Een ondernemingsplan is de eerste stap naar

Nadere informatie

Rapportage enquête De ggz laat zich horen

Rapportage enquête De ggz laat zich horen Rapportage enquête De ggz laat zich horen Thijs Emons en Fred Leffers, oktober 2011 Inleiding Op 10 september 2008 werd de website De ggz laat zich horen gelanceerd. Met deze site en de bijbehorende mailinglijst

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Enschede-panel over informatievoorziening

Enschede-panel over informatievoorziening Enschede-panel over informatievoorziening Driekwart van de panelleden leest Enschede Centraal. De infopagina s in Huis aan Huis zijn de vaakst gebruikte gemeentelijke informatiebron. Kabelkrant en digitale

Nadere informatie

Woord vooraf. Deze handleiding geeft je inzichten in hoe SEO werkt en wat je moet doen om resultaat te behalen.

Woord vooraf. Deze handleiding geeft je inzichten in hoe SEO werkt en wat je moet doen om resultaat te behalen. Woord vooraf Een goede zoekmachine optimalisatie strategie gaat uit van een langere termijn commitment. SEO (search engine optimization) is niet iets wat je zomaar kunt implementeren. Er is een duidelijke

Nadere informatie

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014 Burgerparticipatie in de openbare ruimte Juni, 2014 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : M. Hofland Telefoonnummer : 0570-693317 Mail : m.hofland@deventer.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Kader

Nadere informatie

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig?

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. De gegevens naar buiten brengen - een nieuw online wetenschappelijk

Nadere informatie

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Versie definitief Datum 29 april 2010 1 (8) Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Auteur Tineke Brouwers Het derde onderzoek Op 30 maart 2010 kregen alle leden van het Bedrijvenpanel van

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Robert Wester Angela Liebregts Alexandra Schippers april 2015 1 Onderzoeksaanpak Dataverzameling en analyse Voor de deelnemers aan de benchmark

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Gebruik mobiele apparaten

Gebruik mobiele apparaten Rapport onderzoek Gebruik mobiele apparaten creative studio 1. Voorwoord Wij, Pascal Usmany en Britt Vreeswijk zijn beide werkzaam in de communicatie. Pascal is eigenaar van Drop Alive Creative Studio

Nadere informatie

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI)

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Inleiding Voor u ligt het advies van het gebruikersplatform studiekeuze informatie. Dit gebruikersplatform bestaat uit een aantal belanghebbende

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

Gratis adverteren voor app publishers

Gratis adverteren voor app publishers HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM - INTERACTIEVE MEDIA - CONTENT & COMMUNICATIE Gratis adverteren voor app publishers Afstudeerscriptie Harm Verbiest - 538092 8/13/2012 Deze afstudeerscriptie is geschreven voor

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

ACTIEVE PRINTMEDIA ALS VERLEIDER IN DE DIGITALE WERELD

ACTIEVE PRINTMEDIA ALS VERLEIDER IN DE DIGITALE WERELD ACTIEVE PRINTMEDIA ALS VERLEIDER IN DE DIGITALE WERELD Print of digitaal? Hoe meet je of de kosten van printmedia opwegen tegen het effect? Welke Printmedia? Informeren Verpakken Verleiden Informeren en

Nadere informatie

Focus op kwaliteit en klantbehoud

Focus op kwaliteit en klantbehoud Focus op kwaliteit en klantbehoud Onderzoeksrapportage Autobedrijf.tevreden.nl april 2009 Onderscheidend vermogen ten tijde van economische neergang Inhoudsopgave 1. Algemeen 3 1.1 Introductie 3 2. Onderzoek

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

1 Debriefing NOS op 3 MediaLAB Project

1 Debriefing NOS op 3 MediaLAB Project 1 Debriefing NOS op 3 MediaLAB Project Beschrijving van de organisatie Volgens de website van de NOSop3 (nos.nl 2011) doet NOSop3 24 uur per dag, 7 dagen per week, as it happens verslag van het laatste

Nadere informatie

Media in de kinderopvang een onderzoek naar media en beleid in de kinderopvang

Media in de kinderopvang een onderzoek naar media en beleid in de kinderopvang Media in de kinderopvang een onderzoek naar media en beleid in de kinderopvang Wij kiezen er heel bewust voor om bepaalde digitale media te gebruiken, maar de interactie met de Pedagogisch medewerker is

Nadere informatie