Gezonde voeding. bij HIV-infectie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezonde voeding. bij HIV-infectie"

Transcriptie

1 Gezonde voeding bij HIV-infectie

2 Colofon Deze brochure is tot stand gekomen met adviezen van een diëtist. De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten kunnen geen rechten worden ontleend. 2011, Van Zuiden Communications B.V., Alphen aan den Rijn Productie Van Zuiden Communications B.V. Postbus 2122, 2400 CC Alphen aan den Rijn Artsen en apothekers kunnen meer brochures aanvragen bij: ViiV Healthcare B.V. Huis ter Heideweg LZ ZEIST Tel

3 Gezonde voeding bij HIV-infectie U bent besmet met HIV en daarom gebruikt u bepaalde medicijnen. Door de HIV-besmetting en de regelmatig terugkerende infecties die bij dit ziektebeeld horen, heeft uw lichaam het soms zwaar te verduren en heeft het extra energie nodig. Die extra energie haalt u voornamelijk uit uw voeding en daarom is het belangrijk dat u niet alleen gezond maar ook gevarieerd eet. In deze brochure krijgt u informatie over wat u wel en wat u beter niet kunt eten en drinken. Ook krijgt u tips over hoe u toch aan de nodige calorieën kunt komen als u geen of slechts weinig trek hebt of problemen met eten. Mocht u na het lezen van deze brochure nog vragen hebben, neem dan contact op met uw huisarts of diëtist. Patiëntenvoorlichting over HIV Gezonde voeding bij HIV-infectie 3

4 Gezonde voeding Gezonde voeding bevat alle voedingstoffen die het lichaam dagelijks nodig heeft: koolhydraten, vetten, eiwitten, vitamines, mineralen, voedingsvezels en vocht. Er is niet één product dat voldoende van alle voedingsstoffen bevat, daarom is het belangrijk om variatie in uw menu te brengen. Goede voeding bestaat uit vier groepen voedingsmiddelen. U hebt bij iedere maaltijd iets uit elke groep nodig. Groep 1: brood, aardappelen, rijst, deegwaren, peulvruchten (onmisbaar voor koolhydraten, eiwit, voedingsvezels, vitamines en mineralen); Groep 2: groente en fruit (onmisbaar voor vitamine C, mineralen en voedingsvezels). Eet dagelijks minstens twee vruchten en 250 gram groente; Groep 3: melk, melkproducten, kaas, vlees, vleeswaren, eieren, kip, vis, tofu of peulvruchten (onmisbaar voor eiwitten, B-vitamines, kalk en ijzer). Eet dagelijks ongeveer g vlees, 150 g vis, twee eieren of 150 g tofu; Groep 4: margarine, halvarine, olie (onmisbaar voor vetten en vitamines). Daarnaast is het belangrijk om elke dag minstens 1,5 à 2 liter vocht te drinken. Voorkom gewichtsverlies Als gezonde mensen volgens bovenstaande richtlijnen eten, krijgen zij voldoende van alle belangrijke voedingsstoffen binnen en blijven goed op gewicht. Mensen met HIV verliezen echter nogal eens gewicht. Dat is vervelend, want om infecties het hoofd te kunnen bieden, moet u in goede conditie zijn. Eet u te weinig, dan raakt u ondervoed en gaat uw conditie achteruit. De belangrijkste oorzaken van gewichtsverlies zijn: te weinig eten, door gebrek aan eetlust en misselijkheid; moeite met eten door een pijnlijke mond en keel; diarree, waardoor de darm minder voedingsstoffen opneemt; infecties, waardoor het lichaam meer energie en voedingsstoffen gebruikt dan het binnenkrijgt; bijwerking van de medicijnen; psychische problemen (depressie); problemen met boodschappen doen. 4

5 Door al deze oorzaken kunt u in een neerwaartse spiraal terechtkomen, waardoor uw conditie steeds slechter wordt en u steeds meer infecties oploopt. Om dit te voorkomen, moet u proberen zo goed en zoveel mogelijk te blijven eten. Vooral koolhydraatrijke maaltijden zijn belangrijk, omdat koolhydraten in het lichaam worden omgezet in glucose en dit is de beste energiebron. Hierdoor blijft het suikergehalte van uw bloed op peil, wat nodig is voor het goed functioneren van uw lichaam. Zo halen de spieren hun kracht voornamelijk uit glucose (suiker) en hebben de hersenen voldoende glucose om te kunnen werken. Door het eten van extra koolhydraten voorkomt u ook dat spiermassa wordt afgebroken om als energiebron te dienen. Producten die veel koolhydraten bevatten zijn: brood, crackers, muesli, rijst, pasta, peulvruchten en koek. Extra eiwitten zijn ook belangrijk. Eiwitten zijn onmisbaar voor de opbouw en het onderhoud van uw spieren, botten en bloed. U kunt geen voorraad aanleggen, dus u hebt iedere dag eiwitten nodig. Sommige eiwitten maakt uw lichaam zelf uit voedingsstoffen. Andere eiwitten moeten uit de voeding komen. Eiwitten zitten vooral in dierlijke producten zoals vlees, kaas, eieren, melk en melkproducten. Plantaardige eiwitleveranciers zijn peulvruchten, tofu, pinda s en noten. Ook vetten zijn een belangrijke energiebron. Ze leveren uw lichaam energie en vetzuren. Vetzuren zijn nodig voor de aanmaak van lichaamscellen. Vetten zijn ook noodzakelijk voor de opname van de zogenaamde in-vetoplosbare vitaminen (A, D, E en K). Vetten bevatten zowel goede (onverzadigde) als slechte (verzadigde) vetzuren. Onverzadigde vetzuren verlagen het cholesterolgehalte van uw bloed en zijn daarom goed voor u. Ze blijven zacht of vloeibaar in de koelkast. Voorbeelden zijn: dieetmargarine, dieethalvarine, olie en mayonaise. Vette vis (zalm en makreel) bevat ook veel onverzadigde vetzuren. De verzadigde vetzuren verhogen het cholesterolgehalte juist en vergroten daarmee de kans op hart- en vaatziekten. De meeste verzadigde vetzuren worden hard in de koelkast. Deze slechte vetzuren zitten vooral in vet vlees, volle melk, roomboter, volvette kaas en andere dierlijke producten, maar ook in tussendoortjes als koekjes, gebak, chips en snacks. Kies zoveel mogelijk voor onverzadigde (vloeibare) vetten om schade aan hart en bloedvaten te voorkómen. Patiëntenvoorlichting over HIV Gezonde voeding bij HIV-infectie 5

6 lengte (cm) voorbeeld gewicht (kg) overgewicht duidelijk verhoogd risico op ziekten gewicht is te hoog risico voor gezondheid gezond gewicht te mager Controleer uw gewicht Houd uw gewicht goed in de gaten door uzelf regelmatig te wegen. Gewichtsverlies gaat namelijk heel geleidelijk. Als u ongewenst afvalt, is dat vaak een teken van ondervoeding. Bespreek dit met uw arts of diëtist. Tips om gewichtsverlies tegen te gaan eet vier tot zes kleine maaltijden per dag; sla geen maaltijden over; eet extra koolhydraten (brood, pasta, rijst, koek); zorg ervoor dat u altijd ruim voldoende eten in huis hebt, zodat u kunt eten als u trek hebt; eet s avonds voor het slapen gaan nog een lichte maaltijd. Dit geeft energie voor de nacht; begin de dag met een goed ontbijt. Als vast eten u tegenstaat, kunt u ook yoghurt, vla of een vloeibare ontbijtdrank gebruiken. Hoe gezond is uw gewicht? Met behulp van onderstaande tabel kunt u zelf beoordelen of uw gewicht gezond is. Deze tabel geldt voor mannen en vrouwen vanaf zestien jaar. 1. Zoek uw lengte op de linker lijn. Zet daarbij een punt. 2. Zoek uw lichaamsgewicht op de middelste lijn. Zet daarbij ook een punt. 3. Verbind beide punten met een liniaal en trek een streep zoals in het voorbeeld is gebeurd. 4. Lees op de rechter balk af hoe u uw lichaamsgewicht kunt beoordelen. Eetproblemen Het is dus zaak om goed te blijven eten. Maar als dat nou niet lukt, wat dan? Tegen welke problemen loopt u op en wat kunt u eraan doen? 6

7 Weinig speeksel Hebt u een erg droge mond, kauw dan wat kauwgom voor u gaat eten. Hierdoor krijgt u meer speeksel wat het eten vergemakkelijkt. Eet bij voorkeur geen droog voedsel dat in uw mond blijft plakken. Neem liever vloeibaar of semi-vloeibaar voedsel, bijvoorbeeld dunne aardappelpuree in plaats van droge aardappelen. Pijnlijke of ontstoken mond Hebt u pijnlijke zweren in uw mond, eet dan geen sterk gekruid, zuur, zout of hard voedsel, want dat doet pijn. Ook in dit geval kan vloeibaar of semi-vloeibaar voedsel uitkomst bieden. Moeite met kauwen of slikken Eet liefst zacht, goed gekookt voedsel zoals puree, stamppot, zacht gekookte rijst e.d. Als u hier kaas, melk en zacht gekookte groente bij doet, hebt u een volwaardige maaltijd. Hebt u moeite met slikken, dan kan vloeibare voeding uitkomst bieden. Veranderde smaak Soms hebt u opeens een andere smaak, waardoor u het eten niet meer lekker vindt. Smaakverandering kan ontstaan door bloedend tandvlees, ontstekingen in de mond of de medicijnen die u gebruikt. Probeer het eten zodanig te combineren dat u het toch lekker vindt. Sondevoeding Als u ernstig ondervoed dreigt te raken, of als u om wat voor reden dan ook een tijdje niet of slechts heel weinig kunt eten, kan sondevoeding uitkomst bieden. Dit is een dunne, vloeibare voeding die via een slangetje de sonde direct in uw maag of darmen komt. Sondevoeding bevat alle voedingsstoffen die u dagelijks nodig hebt en hierdoor kan uw voedingstoestand sterk verbeteren. Hoe lang u sondevoeding nodig hebt, is moeilijk te voorspellen. De een heeft het slechts korte tijd nodig, een ander veel langer. Sondevoeding kan worden gegeven als bijvoeding, dus als aanvulling op uw normale eten en drinken. Het komt echter ook voor dat sondevoeding gewoon eten en drinken vervangt. Sondevoeding kan op twee manieren worden toegediend. Voeding via een neussonde Als sondevoeding maar een paar weken nodig lijkt, krijgt u meestal een neussonde. Dit is een dun, flexibel Patiëntenvoorlichting over HIV Gezonde voeding bij HIV-infectie 7

8 slangetje dat via uw neus, keel en slokdarm naar uw maag en darmen wordt geschoven. Dit wordt gedaan door een arts of verpleegkundige. Het inbrengen van de sonde is niet plezierig en u zult moeten wennen aan het slangetje dat dag en nacht in uw keel zit. Met behulp van een pomp of een spuit wordt de sondevoeding via het slangetje ingebracht. Al naar gelang uw voedingstoestand gebeurt dit meerdere keren per dag. Voeding via een stoma Bent u ernstig ondervoed of hebt u steeds eetproblemen, dan kan sondevoeding via een stoma uitkomst bieden. Hiervoor wordt tijdens een endoscopie een kleine opening in de buikwand naar de maag gemaakt. Dit heet een PEG, afkorting voor Percutane Endoscopische Gastronomie. Het plaatsen van een PEG gebeurt onder plaatselijke verdoving op de endoscopie-afdeling van het ziekenhuis. In de opening wordt een katheter geplaatst tot in de maag of darm. Op de uitgang aan de buikkant zit een button die de katheter van de buitenwereld afsluit. Door deze button te openen, kan het toediening systeem op de katheter worden aangesloten en kan sondevoeding worden gegeven. Dit gebeurt met behulp van een spuit of pomp. Sondevoeding kan via dit systeem druppelsgewijs worden toegediend. Soms 24 uur per dag, soms een deel van de dag of nacht. Voedingssupplementen Veel mensen met HIV gebruiken naast hun voeding hooggedoseerde vitaminen-, mineralen- en/of kruidenpreparaten in de hoop hiermee hun immuunsysteem en gezondheid te versterken. Of dit werkelijk helpt, is nog maar de vraag, want de resultaten van verschillende onderzoeken spreken elkaar tegen. Ook kunnen hoge doses vitamines en mineralen gevaarlijk zijn. Het is dan ook beter om gezond en gevarieerd te eten. Wilt u toch voedingssupplementen gaan slikken, overleg dan eerst met uw behandelend arts. Sommige middelen zijn bijvoorbeeld niet geschikt, omdat ze de werking van de medicijnen die u gebruikt, kunnen tegengaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor knoflook capsules, die door mensen met HIV vaak worden geslikt om hart en bloedvaten gezond te houden. Knoflook gaat echter de werking van het medicijn saquinivir en van andere soortgelijke middelen tegen. Ook St. Janskruid, het alternatieve middel bij depressies, blijkt niet geschikt voor mensen die deze middelen, de zogenaamde proteaseremmers en NNRTIs, gebruiken. St. Janskruid 8

9 belemmert de werking van de medicijnen. Oppassen dus met het slikken van middelen die u zonder recept bij apotheek of drogisterij kunt kopen. Het aloude Baat het niet, schaadt het ook niet gaat hier beslist niet op. Vraag uw arts of apotheker om advies. Alcohol U kunt gerust een of twee glazen alcohol per dag drinken. Veel mensen vinden dit prettig omdat het hen ontspant en stress en angst wegneemt. Bovendien wekt een glas wijn of sterke drank de eetlust op. Ook verlaagt het dagelijks drinken van een of twee glazen alcohol de kans op hart- en vaatziekten. Het positieve effect van alcohol verdwijnt echter volledig als u te veel drinkt. Dit kan uw immuunsysteem aantasten en leverproblemen veroorzaken. Behalve op uw immuunsysteem moet u zeer zuinig zijn op uw lever, omdat deze een belangrijke rol speelt bij de omzetting en opname van de medicijnen die u gebruikt. Bent u ook besmet met hepatitis B of C, dan mag u helemaal geen alcohol drinken. Sommige medicijnen gaan niet goed samen met alcohol, dus vraag aan uw arts of apotheker of u wel alcohol mag gebruiken. Water Ieder mens moet ongeveer 1,5 à 2 liter water (of kruidenthee, vruchtensap etc.) per dag drinken om gezond te blijven. U moet extra veel drinken als u bepaalde anti- HIV-medicijnen gebruikt. Hierdoor werken de middelen beter en worden vervelende bijwerkingen enigszins tegengegaan. Als u ziek bent, diarree hebt of veel sport, moet u veel water drinken om het verloren vocht weer aan te vullen. Behalve water kunt u natuurlijk ook vruchtensap, melk en andere dranken drinken. Denk er wel aan dat alcohol, koffie en thee een uitdrogende werking hebben. Hygiëne Omdat u HIV-besmet bent, loopt u een grotere kans op voedselvergiftiging dan andere mensen. Vooral als het aantal witte bloedcellen (T4-cellen), uw verdedigingsleger, flink is gedaald. Daarom moet u extra voorzichtig zijn met de bereiding van uw maaltijden. Tips om veilig en hygiënisch met uw voedsel om te gaan Let op de houdbaarheidsdatum en bewaaradviezen; Verhit kip, ei en varkensvlees door en door; Patiëntenvoorlichting over HIV Gezonde voeding bij HIV-infectie 9

10 Was of schil groente en fruit; Vermijd tijdens het bereiden dat rauw en bereid voedsel met elkaar in aanraking komen; Bewaar resten altijd in de koelkast en niet langer dan twee dagen; Was regelmatig uw handen met water en zeep. In ieder geval voordat u gaat koken, na het aanraken van rauw vlees of rauwe kip en als u naar het toilet bent geweest; Gebruik steeds schone messen, lepels en snijplanken; Stel de temperatuur van de koelkast in op 4 C. Problemen waarmee u te maken kunt krijgen Vervelende bijwerkingen van de medicijnen Het gebruik van anti-hiv-medicijnen is van levensbelang. Helaas hebben veel middelen nogal nare bijwerkingen zoals misselijkheid, overgeven, diarree, lipodystrofie en een nare smaak in de mond. Er zijn middelen tegen misselijkheid en braken, maar die gaan alleen het braken tegen; het misselijke gevoel blijft. Diarree komt veel voor. Vooral tijdens de eerste weken van de behandeling. Meestal gaat de diarree daarna vanzelf over. Zo niet, dan kan uw arts u antidiarreemiddelen voorschrijven. Als u diarree hebt, drink dan geen koffie en eet geen rauwkost en sterk gekruid eten, aangezien deze producten de klachten verergeren. Eet vezelrijke voeding, omdat voedingsvezels vocht aan zich binden en op die manier de ontlasting dikker maken. Ook bananen, aardappelen, kip en vis zijn goed, want ze vullen het mineraal kalium weer aan dat het lichaam door de diarree was kwijtgeraakt. Drink oplossingen van O.R.S., een poeder met hoge concentraties suikers en zouten om uw lichaam weer op peil te brengen. Drink veel om het verloren vocht weer aan te vullen. Doe dit ook als u denkt dat het weinig zin heeft, omdat u steeds naar het toilet moet. Er wordt toch steeds een beetje vocht in het lichaam opgenomen. Ga bij hevige aanhoudende diarree altijd naar uw dokter, want u kunt ook een darminfectie hebben. Hebt u last van een nare smaak in uw mond, poets dan eens wat vaker uw tanden of zuig op een snoepje of pepermuntje. Sommige medicijnen veranderen uw smaak waardoor u uw lievelingseten opeens niet meer lekker vindt. Soms gaat die nare smaak vanzelf weer over, soms niet. 10

11 Een andere, vrij ernstige bijwerking van sommige medicijnen is lipodystrofie. Dit betekent dat het lichaam anders omgaat met vetten. Uw lichaamsvorm kan hierdoor veranderen en vaak is het cholesterolgehalte van uw bloed veel te hoog, met als gevolg een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Om dit zoveel mogelijk tegen te gaan, kunt u het beste onverzadigde vetten eten, stoppen met roken en regelmatig bewegen. Eet ook wat vaker vis in plaats van vlees. Vis bevat omega- 3-vetzuren die het cholesterolgehalte helpen verlagen. Meer informatie? Stichting Voedingscentrum Nederland Informatielijn ; (op werkdagen van tot uur.) Internet: HIV-vereniging Infolijn: Internet: Patiëntenvoorlichting over HIV Gezonde voeding bij HIV-infectie 11

12

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek PATIËNTEN INFORMATIE Ondervoeding in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Ondervoeding door ziekte is in ziekenhuizen een veel voorkomend probleem. Ongeveer 1 op de 4 patiënten is

Nadere informatie

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding patiënteninformatie voedingsadvies bij dreigende ondervoeding De arts of verpleegkundige heeft met u besproken dat u kans heeft op ondervoeding. Goede voeding kan helpen om uw conditie te verbeteren. Wat

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. 1. Inleiding...

Nadere informatie

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Inleiding Ondervoeding door ziekte komt in het ziekenhuis veel voor. Daarom besteedt ook de Ommelander Ziekenhuis Groep hieraan extra aandacht. Ziek zijn is topsport

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat Zwangerschapsbraken Zwangerschapsbraken wordt ook wel hyperemesis gravidarum genoemd. Het is een term die wordt gebruikt voor overmatig braken tijdens de eerste helft van de zwangerschap. Veel vrouwen

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Dieetadviezen bij wondgenezing

Dieetadviezen bij wondgenezing Dieetadviezen bij wondgenezing Diëtetiek Bereikbaarheid afdeling Diëtetiek Amphia Ziekenhuis: Locatie Langendijk, Molengracht, Pasteurlaan: (076) 595 30 75 Algemeen telefoonnummer Amphia Ziekenhuis: (076)

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een buismaagoperatie

Voedingsadviezen na een buismaagoperatie Voedingsadviezen na een buismaagoperatie Albert Schweitzer ziekenhuis april 2015 pavo 1125 Inleiding De diëtiste is bij u langs geweest om met u te bespreken waar u met uw eten en drinken rekening mee

Nadere informatie

Risico op ondervoeding tijdens opname

Risico op ondervoeding tijdens opname Risico op ondervoeding tijdens opname Ondervoeding door ziekte, een behandeling of een operatie is in het ziekenhuis een veelvoorkomend probleem. Ongeveer één op de drie patiënten heeft een risico op

Nadere informatie

IBD en voeding. MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

IBD en voeding. MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis IBD en voeding MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Algemene voedingsadviezen 2 2. Diarree 4 3. Ondervoeding 7 4. Overgewicht 7 5. Stoma 8 6. Aanvullende informatie en patiëntenverenigingen

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE COPD EN VOEDING

PATIËNTENINFORMATIE COPD EN VOEDING PATIËNTENINFORMATIE COPD EN VOEDING 2 COPD EN VOEDING Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informatie geven over de rol van voeding bij COPD. Indien u specifieke

Nadere informatie

Een operatie? Let op uw voeding!

Een operatie? Let op uw voeding! Een operatie? Let op uw voeding! Belangrijk Om een operatie en uw herstel zo goed mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u lichamelijk in een zo goed mogelijke conditie bent. Een goede voedingstoestand

Nadere informatie

Dieetadvies bij zwangerschapsbraken

Dieetadvies bij zwangerschapsbraken VOEDING & DIEET Dieetadvies bij zwangerschapsbraken (hyperemesis gravidarum) ADVIES Dieetadvies bij zwangerschapsbraken Veel vrouwen hebben in de eerste maanden van hun zwangerschap last van misselijkheid

Nadere informatie

Voeding bij chronische longziekten

Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Goede lichamelijke conditie Veel mensen met chronische longziekten (ook wel COPD genoemd) hebben voortdurend last van hun aandoening.

Nadere informatie

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen Ouder worden kan verschillende problemen op het gebied van voeding met zich meebrengen. Zo kan onder andere de eetlust afnemen en kunnen ouderen minder gaan drinken dan gewenst. Dit heeft gevolgen voor

Nadere informatie

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam 1 2 VOORKOMEN VAN ONDERVOEDING BIJ OUDEREN Bij het bezoek op de polikliniek is u een aantal vragen gesteld over gewichtsverlies en uw eetlust. Hiermee wordt

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Voeding bij ziekte en herstel

Voeding bij ziekte en herstel Diëtetiek Voeding bij ziekte en herstel i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inleiding Als u ziek bent, is de kans groot dat u gewicht verliest. Dat komt doordat het lichaam meer energie en voedingsstoffen

Nadere informatie

IBD en voeding. Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl

IBD en voeding. Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl IBD en voeding Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Algemene voedingsadviezen 2 2. Diarree 6 3. Ondervoeding 8 4. Overgewicht

Nadere informatie

Voeding in de zwangerschap

Voeding in de zwangerschap Voeding in de zwangerschap Verloskunde Beter voor elkaar 1 2 Gezonde voeding Een gezonde leefstijl is belangrijk, vooral nu u in verwachting bent. Daarbij hoort gezonde voeding. Eten voor twee is niet

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap

Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Informatie voor patiënten F0782-1245 februari 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Voeding bij mitochondriële ziekten

Voeding bij mitochondriële ziekten Voeding bij mitochondriële ziekten Inleiding Mitochondriën zijn de energiecentrales van ons lichaam. Mitochondriën zitten in alle lichaamscellen en zorgen voor de aanmaak van energie door de verbranding

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Afdeling Diëtetiek Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Algemeen U heeft een verhoogd cholesterolgehalte. Deze folder bevat informatie over het dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte. U kunt deze

Nadere informatie

Ongewild afvallen. Dietetiek. gemini-ziekenhuis.nl

Ongewild afvallen. Dietetiek. gemini-ziekenhuis.nl Ongewild afvallen Dietetiek gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Ziek zijn is topsport 3 Gewicht 3 Wat doet het Gemini Ziekenhuis aan ondervoeding? 3 Wat is uw score? 4 Wat is goed eten en drinken? 4 Drink

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

Goed eten en drinken in het CWZ

Goed eten en drinken in het CWZ Goed eten en drinken in het CWZ Als u de laatste maand(en) onbedoeld bent afgevallen en/of een verminderde eetlust heeft (gehad) kan het zijn dat u risico loopt op een slechte voedingstoestand of dat u

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

COPD en voeding. Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis

COPD en voeding. Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis COPD en voeding Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met COPD en bevat algemene informatie over de rol van voeding bij COPD. Wat is COPD? De afkorting COPD

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

Adviezen bij slikproblemen

Adviezen bij slikproblemen Adviezen bij slikproblemen 2 Inleiding In deze folder vindt u adviezen die u kunnen helpen het slikken zo makkelijk mogelijk te maken. Houding - Zorg dat u goed rechtop op de stoel zit. - Zorg ervoor dat

Nadere informatie

Voeding bij pancreatitis

Voeding bij pancreatitis UMC St Radboud Voeding bij pancreatitis (alvleesklierontsteking) Patiënteninformatie Deze brochure geeft u algemene informatie over de voeding bij pancreatitis. Heeft u na het lezen van deze brochure nog

Nadere informatie

Energie en eiwitverrijkt dieet. Afdeling Diëtetiek

Energie en eiwitverrijkt dieet. Afdeling Diëtetiek 00 Energie en eiwitverrijkt dieet Afdeling Diëtetiek Wanneer is een energie- en eiwitverrijkt dieet nodig? Een energie- en eiwitverrijkt dieet is bestemd voor mensen met een te laag lichaamsgewicht of

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart A. van Stijgeren-Luthart Inleiding Menigeen die kanker heeft (gehad), vraagt zich wel eens af of verandering van eetgewoonten nodig is. Ook kunnen vragen opkomen over het verband tussen voeding en het

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Voedingsadvies bij levercirrose

Voedingsadvies bij levercirrose Voedingsadvies bij levercirrose Deze folder is bedoeld als aanvulling op uw gesprek met de diëtist over voeding bij levercirrose. De lever is een belangrijk orgaan, betrokken bij vele lichaamsprocessen.

Nadere informatie

RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING

RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING RICHTLIJNEN BIJ EEN ENERGIEBEPERKTE VOEDING Inleiding Een hoog lichaamsgewicht is gevaarlijk voor de gezondheid. Overgewicht wordt vaak in verband gebracht met: hart- en vaatziekten; gewrichtsklachten;

Nadere informatie

Inleiding. Wat is COPD?

Inleiding. Wat is COPD? COPD en overgewicht Inleiding Deze brochure is bedoeld voor mensen met COPD en overgewicht. De brochure bevat algemene informatie over de rol van voeding bij COPD wanneer er sprake is van overgewicht.

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

Voedingsadvies bij peuterdiarree

Voedingsadvies bij peuterdiarree Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Inleiding Peuterdiarree is een lastig en vervelend probleem waar peuters (en hun ouders/verzorgers) mee te maken kunnen krijgen. De voeding van uw kind kan hiermee te maken

Nadere informatie

Ik heb cholesterol Wat nu?

Ik heb cholesterol Wat nu? Ik heb cholesterol Wat nu? Belangrijk: Deze patiëntbrief is bedoeld ter ondersteuning van het consult door de huisarts. Deze informatie dient dus niet als vervanging van een consult bij een arts. Bedenk

Nadere informatie

Ondervoeding door ziekte bij kinderen

Ondervoeding door ziekte bij kinderen Kindergeneeskunde i Ondervoeding door ziekte bij kinderen Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Door ziekte eet uw kind (tijdelijk) minder of niet. Hierdoor krijgt uw kind mogelijk te weinig

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Voeding

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Voeding Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Voeding Inhoudsopgave Inleiding 4 Gezonde voeding 5 Voeding en gebruik van Levodopa 5 Volle maag 5 Obstipatie 5 Eten van eiwitten 6 Adviezen bij het innemen van Levodopa

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een maagresectie

Voedingsadviezen na een maagresectie Voedingsadviezen na een maagresectie Afdeling diëtetiek U heeft een maagoperatie ondergaan. Hierbij is (een gedeelte van) uw maag weggenomen. Door deze ingreep is uw spijsverteringskanaal veranderd. Deze

Nadere informatie

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet?

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet? Wanneer té dik? Iedereen weet dat je gezond moet eten om te leren, te sporten en gezond volwassen te worden. Sommige jongeren worden echter te dik. Dit kan een probleem zijn als je moeite hebt met sporten,

Nadere informatie

Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Diëtetiek / Voedingsteam Voedingsadviezen Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inleiding U heeft van uw arts vernomen dat u de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa heeft. Deze ziekten kenmerken

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Dieet bij COPD Informatie voor patiënten F0521-1011 mei 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44 44

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes Inhoud 1. Inleiding 3 2. Diabetes bij CF 4 3. Behandeling 4 3.1. Doel van de behandeling

Nadere informatie

De voedingsmiddelendriehoek.

De voedingsmiddelendriehoek. Hoofdstuk 8 De voedingsmiddelendriehoek. 1. De voedingsdriehoek invullen. 2. De drie maaltijden per dag opnoemen. 3. Zeggen wanneer we best drinken en hoeveel liter we drinken. 4. Tips opnoemen om gezond

Nadere informatie

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 Diverticulitis Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Inhoud...2 Wat is diverticulitis?...3 Oorzaken

Nadere informatie

Ondervoeding, wat nu? INFORMATIE EN PRAKTISCHE TIPS OVER ONDERVOEDING VOOR MEDEWERKERS, BEWONERS EN FAMILIE. Maartje is onderdeel van

Ondervoeding, wat nu? INFORMATIE EN PRAKTISCHE TIPS OVER ONDERVOEDING VOOR MEDEWERKERS, BEWONERS EN FAMILIE. Maartje is onderdeel van Ondervoeding, wat nu? INFORMATIE EN PRAKTISCHE TIPS OVER ONDERVOEDING VOOR MEDEWERKERS, BEWONERS EN FAMILIE Maartje is onderdeel van Ondervoeding, wat nu? WAT KAN DE DIËTIST VOOR U BETEKENEN BIJ (DREIGENDE)

Nadere informatie

Energie en eiwitverrijkte. voor kinderen

Energie en eiwitverrijkte. voor kinderen Energie en eiwitverrijkte voeding voor kinderen Inleiding Als uw kind ziek is, verbruikt het lichaam van uw kind meer energie en voedingsstoffen in vergelijking met een gezond kind. Ook kan een ziekte

Nadere informatie

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Gezond gewicht: BOFT Gezonde eet- en beweegadviezen voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Van gezond eten blijf je fit en van bewegen word je vrolijk Kinderen moeten goed eten om te groeien, leren,

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR

GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR GEZONDE VOEDING VOOR KINDEREN VAN 4-12 JAAR Kinderen hebben een goede voeding nodig, dat is bekend. Maar waaruit moet deze voeding eigenlijk bestaan? In deze brochure wordt uiteengezet waaraan een gezonde

Nadere informatie

Dieetadvies bij jicht

Dieetadvies bij jicht VOEDING & DIEET Dieetadvies bij jicht ADVIES Dieetadvies bij jicht Jicht ontstaat als urinezuur in het lichaam wordt opgehoopt, vooral in de gewrichten. De behandeling die u krijgt, heeft tot doel de hoeveelheid

Nadere informatie

Bij ongewenst afvallen is het belangrijk verder gewichtsverlies te voorkomen en liefst weer enkele kilo s aan te komen.

Bij ongewenst afvallen is het belangrijk verder gewichtsverlies te voorkomen en liefst weer enkele kilo s aan te komen. Voeding tijdens ziekte Wie ziek is moet extra op zijn voeding letten. Net als bij zwaar werk of sport heeft het lichaam bij ziekte meer energie, eiwit en andere voedingsstoffen nodig dan normaal. Eten

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte

Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Inleiding Als u ziek bent moet u extra op uw voeding letten. Net als bij zwaar werk of sport heeft het lichaam bij ziekte meer energie, eiwit en andere voedingsstoffen

Nadere informatie

Voeding bij chronische longziekten

Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Inleiding... 3 Voeding bij chronische longziekten...

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

voedingsadviezen na gastric bypass

voedingsadviezen na gastric bypass voedingsadviezen na gastric bypass 1 2 VOEDINGSADVIEZEN NA GASTRIC BYPASS Inleiding Na de gastric bypass operatie ontstaat er een kleine maag. De hoeveelheid voedsel die men daarna per maaltijd kan innemen

Nadere informatie

Kaliumverrijkt voedingsadvies

Kaliumverrijkt voedingsadvies Kaliumverrijkt voedingsadvies Wat doet kalium in het lichaam? Kalium heeft een belangrijke rol bij de bloeddruk en het doorgeven van prikkels naar het zenuwstelsel. Het zorgt tevens voor het samentrekken

Nadere informatie

Goede voeding bij ziekte en herstel

Goede voeding bij ziekte en herstel Goede voeding bij ziekte en herstel Deze brochure is een uitgave van het Transmuraal Voedingsteam Gelderse Vallei Het belang van goede voeding bij ziekte en herstel Toch ondervoed? Als u ziek bent is het

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes

Afdeling Diëtetiek. Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Afdeling Diëtetiek Voedingsadviezen bij zwangerschapsdiabetes Inleiding Zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal na de bevalling

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Scheper Beter: 'SNAQ-en met zorg' Folder over ondervoeding op de polikliniek van het Scheper Ziekenhuis. SNAQ-score > 2. Diëtetiek

Scheper Beter: 'SNAQ-en met zorg' Folder over ondervoeding op de polikliniek van het Scheper Ziekenhuis. SNAQ-score > 2. Diëtetiek Scheper Beter: 'SNAQ-en met zorg' Folder over ondervoeding op de polikliniek van het Scheper Ziekenhuis SNAQ-score > 2 Diëtetiek 1 Afdeling Diëtetiek Telefoon: 0591-69 12 57 Email: dietetiek@sze.nl 2 Ondervoeding

Nadere informatie

Voeding bij kanker. Ondervoeding. Diëtetiek Telefoon Route

Voeding bij kanker. Ondervoeding. Diëtetiek Telefoon Route Voeding bij kanker Diëtetiek Telefoon Route 020 510 8504 11 Door de lichamelijke en psychische gevolgen van kanker en de behandeling van de ziekte kan uw eetlust afnemen. Ondervoeding is een veelvoorkomend

Nadere informatie

VOEDING EN KANKER INFORMATIEFOLDER VOOR PATIËNTEN

VOEDING EN KANKER INFORMATIEFOLDER VOOR PATIËNTEN VOEDING EN KANKER INFORMATIEFOLDER VOOR PATIËNTEN 1123 Inhoudsopgave Inleiding...3 Diëtist...3 Gewichtsverlies...4 Gewichtstoename...5 Voeding bij misselijkheid en/of braken...6 Voeding bij diarree...7

Nadere informatie

PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING

PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING 563 Inleiding In deze folder wordt uitgelegd hoe u zich door goede voeding en beweging optimaal kunt voorbereiden op uw operatie en uw ziekte. Wanneer u, voorafgaand

Nadere informatie

Gezond eten met pubers

Gezond eten met pubers Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders E-Book uitgegeven door Feel Good Coaching, exploitant van Ladyline Parkstad en Ladyline Sittard Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders Als ouder zie

Nadere informatie

Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus

Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus Algemene voedingsadviezen diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een stofwisselingsziekte waarbij de alvleesklier (pancreas) geen of weinig van het hormoon insuline produceert. In deze brochure

Nadere informatie

Wat kunt u doen bij ondervoeding?

Wat kunt u doen bij ondervoeding? Wat kunt u doen bij ondervoeding? Adviezen voor een energie- en eiwitrijke voeding Bronvermelding Deze folder is gemaakt door de afdeling diëtetiek van het UMC Utrecht: Wat kunt u doen bij ondervoeding?,

Nadere informatie

Diëtetiek Voeding bij COPD

Diëtetiek Voeding bij COPD Diëtetiek Voeding bij COPD Wat is COPD? De afkorting COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease en is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Deze longaandoeningen zijn

Nadere informatie

Regio Nijmegen. Een gezond gewicht. Informatie voor jongeren

Regio Nijmegen. Een gezond gewicht. Informatie voor jongeren Regio Nijmegen Een gezond gewicht Informatie voor jongeren Ben jij tevreden over je gewicht? Vind jij jezelf te dik of vind jij jezelf te dun? Wat betekent je gewicht voor hoe jij je voelt? Wil jij weten

Nadere informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis In deze folder vindt u algemene informatie over ernstig braken tijdens de zwangerschap. Wat is zwangerschapsbraken?

Nadere informatie

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008:

KlasseLunch. Over gezond eten 1. Werkbladen KlasseLunch 2008: Werkbladen 2008: Over gezond eten 1 WAAROM IS GEZOND ETEN BELANGRIJK? Je bent nu in de groei. Je lichaam is nog lang niet klaar. Goed en gezond eten is daarom erg belangrijk. Want alleen dan krijg je voldoende

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

Voedingsadvies bij galklachten

Voedingsadvies bij galklachten Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Wat is gal? De lever maakt galvloeistof aan, die nodig is bij de vertering van vetten. Deze galvloeistof wordt opgeslagen in de galblaas. Zodra er vet voedsel in de darm

Nadere informatie

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop Sportvoeding Antwoord op veel gestelde vragen over voeding Sadia Rodjan Danique Stoop Alles over eten Wanneer eet ik gezond? Gezond eten wordt vaak gezien als het eten van voldoende groente en fruit. Maar

Nadere informatie

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book

Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE. E-book Alles over VETTEN GOEDE ÉN SLECHTE E-book WAT IS VET? VET IS EEN VOEDINGSSTOF DIE ZIT IN BIJVOORBEELD HALVARINE, OLIE, VLEES, KAAS EN IN KOEK, SNACKS EN SAUZEN. VET IS ALTIJD EEN MENGSEL VAN VETZUREN.

Nadere informatie

Wie beter eet, wordt sneller beter. Afdeling Diëtetiek

Wie beter eet, wordt sneller beter. Afdeling Diëtetiek 00 Wie beter eet, wordt sneller beter Afdeling Diëtetiek Tijdens uw bezoek aan de polikliniek zijn enkele vragen gesteld die verband houden met uw eetlust en uw gewicht. U ontvangt deze folder omdat uit

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Sondevoeding thuis. Diëtetiek

Sondevoeding thuis. Diëtetiek Sondevoeding thuis Diëtetiek 1 U gaat met sondevoeding naar huis. Deze folder geeft informatie over het gebruik van sondevoeding en tips hoe u hiermee om kunt gaan. Afdeling Diëtetiek Telefoon: 0591-69

Nadere informatie