Voeding bij een. stoma. Nederlandse Stomavereniging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voeding bij een. stoma. Nederlandse Stomavereniging"

Transcriptie

1 Voeding bij een stoma Nederlandse Stomavereniging

2 Colofon Zesde druk: februari 2013 Oplage: 4500 Tekst: Rietje Krijnen, Utrecht Illustraties: Schwandt Infographics, Houten Schijf van Vijf: Voedingscentrum, Den Haag Fotografie: Saarshot, Saar Rypkema, Utrecht Vormgeving: Van den Oever Vormgeving, Deil Druk: Tailormade bv, Buren Inhoudelijke adviezen: Nana Bies (Nederlandse Stomavereniging) Elles Steenhagen (CHIODAZ - Chirurgie Overleg Diëtisten Academische Ziekenhuizen) ISBN: Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission at forehand from the publisher. 2

3 Inhoud Inleiding...4 De spijsvertering...5 Goede voeding...6 Koolhydraten en vetten voor energie...8 Eiwitten: de bouwstoffen...10 Vitamines en mineralen...10 Voedingsvezels...11 Hoeveel voedingsvezels...13 Voldoende drinken...14 Colostoma en voeding...15 Vocht...15 Te weinig vocht...15 Voedingsvezel...15 Gewicht...16 Ileostoma...17 Eten goed kauwen...17 Tekorten aan vocht en zout...18 Klachten bij vochttekort...18 Verstandig zout gebruik...19 Extra vocht...20 Vastheid van de ontlasting...20 Extra vocht- en zoutverlies...21 Sporten...22 Ileoanale pouch...23 Extra s...23 Gassen, geuren en kleuren...24 Hygiëne in binnen- en buitenland...25 Urinestoma...26 Geuren...26 Adressen en links

4 Inleiding Voeding is voor iedereen belangrijk. Een gezond en gevarieerd voedingspatroon zorgt voor het onderhoud van het afweersysteem. Ziektes krijgen zo minder snel vat op het lichaam. Op het moment dat er in het spijsverteringsproces iets verandert, kan het betekenen dat de opname van belangrijke voedings stoffen, zoals vitaminen en mineralen, wordt verstoord. Daarnaast kan er een tekort aan zout of vocht ontstaan. Het is daarom belangrijk te weten hoe het lichaam werkt en wat er verandert als er een stoma is aangelegd. Deze brochure is geschreven voor zowel mensen met een colo-, ileo- en urinestoma als mensen met een pouch. Via de inhoudsopgave is gemakkelijk informatie op te zoeken over de stoma die u heeft. Wilt u daarna nog meer weten of heeft u een specifieke vraag dan kunt u altijd contact opnemen met de Nederlandse Stomavereniging. Achterin dit boekje is uitgebreide informatie over de vereniging opgenomen. Wilt u meer weten? Neem dan contact op met de Nederlandse Stomavereniging (0346) of 4

5 De spijsvertering Voedsel komt via de mond in de slokdarm. Eerst wordt het voedsel fijngekauwd en er komt speeksel bij. In speeksel zitten enzymen die het voedsel helpen verteren. Het voedsel gaat vervolgens na het doorslikken snel door de slokdarm (25 centimeter lang) en komt dan in de maag. Tussen de maag en de slokdarm zit een sluitspier die, als hij goed werkt, meteen weer sluit als het voedsel in de maag is beland. Het voedsel en maagzuur kunnen zo niet terug de SPIJSVERTERING Slokdarm Middenrif Lever Alvleesklier Maag Dunne darm Dikke darm Endeldarm Anus 5

6 slokdarm instromen. Gebeurt dat wel mensen klagen dan over opkomend maagzuur dan heeft de spier zich niet voldoende gesloten. De maag gaat aan het werk: de spieren van de maag trekken zich samen om het voedsel kleiner te maken. Het maagzuur dat aan het voedsel wordt toegevoegd, is nodig voor de verdere vertering. Ongeveer drie uur nadat het voedsel is doorgeslikt gaat het in kleine hoeveelheden, ook weer via een sluitspier, naar de twaalfvingerige darm. Het maagzuur wordt hier minder zuur gemaakt en er worden andere spijsverteringssappen toegevoegd voor de vertering in de dunne darm. In de dunne darm worden de belangrijke voedingsstoffen die bij de vertering uit het voedsel vrijkomen via de darmwand opgenomen en aan het bloed afgegeven. Het restant ofwel de onverteerbare resten gaat door naar de dikke darm, waar er water en zout aan worden onttrokken. Wat overblijft gaat naar de endeldarm en verlaat tenslotte als ontlasting het lichaam via de anus. Goede voeding Gezond eten betekent vooral met gezond verstand bewuste keuzes maken. Daarbij gelden de regels van de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum als leidraad. Het is belangrijk gevarieerd, veilig en niet te veel te eten, minder verzadigd vet te gebruiken, veel groente, fruit en brood te eten. 6

7 U hebt dagelijks, bij elke maaltijd, iets uit elk vak van de schijf nodig: Vak 1: Groente en fruit (onmisbaar voor vitamines, mineralen en voedingsvezels); Vak 2: Brood, (ontbijt)granen, aardappelen, rijst, deegwaren (pasta) en peulvruchten (onmisbaar voor zetmeel, eiwit, voedingsvezels, B-vitamines en mineralen); Vak 3: Zuivel, vlees(waren), vis, ei en vleesvervangers (onmisbaar voor eiwitten, B-vitamines, visvetzuren en mineralen zoals kalk en ijzer); Vak 4: Vetten en oliën (onmisbaar voor vitamine A, D en E en benodigde vetzuren); Vak 5: Dranken (onmisbaar voor water). 7

8 Koolhydraten en vetten voor energie Koolhydraten (zetmeel en suikers) worden in het lichaam omgezet in glucose. Ze zijn een belangrijke energiebron voor het lichaam. Ze leveren de energie die nodig is voor alle lichaamsprocessen en dienen als brandstof voor de hersenen. Voedingsmiddelen zoals aardappelen, pasta (macaroni, spaghetti), brood en andere graanproducten bevatten veel koolhydraten. Ze zijn onmisbaar in een gezonde voeding. Vetten leveren het lichaam energie (calorieën) en belangrijke vetzuren (bijvoorbeeld linolzuur). Vetten zijn ook noodzakelijk voor de opname van de vitaminen (A, D, E en K) die in vet oplosbaar zijn. Vetweefsel werkt isolerend en het beschermt de organen. Geen enkel lichaam kan zonder vet. Vetten bevatten zowel goede (onverzadigde) als slechte (verzadigde) vetzuren. Onverzadigde vetzuren verlagen het cholesterolgehalte van het bloed. In juiste hoeveel heden zijn ze goed voor de mens. Deze goede vetten zijn bijvoorbeeld dieetmargarine en - halvarine en oliën. Vette vis bevat naast andere goede voedingsmiddelen ook veel onverzadigde vetzuren. De slechte, verzadigde vetzuren verhogen het cholesterolgehalte en vergroten daarmee de kans op hart- en vaatziekten. Deze vetzuren zitten vooral in volle melk, roomboter, volvette kaas en andere dierlijke producten, maar ook in koekjes, gebak, chips en snacks. 8

9 Katrien (34): Vanaf mijn dertiende ben ik obsessief bezig geweest met eten. Ik at niets voordat ik gecontroleerd had of er voldoende vitamines in zaten. Vetten, suikers en koolhydraten meed ik als de pest. Uiteraard werd ik zo mager als wat. Dat was natuurlijk ook de bedoeling. En als ik niet elke dag ontlasting had, slikte ik wel laxeermiddelen. Terugkijkend denk ik dat ik gek ben geweest. Ik heb mezelf letterlijk ziek gemaakt. Natuurlijk heb je vetten, suikers en koolhydraten nodig. Pas toen ik 28 jaar was, is er ingegrepen. Ik ben naar een diëtist gestuurd en moest me strikt aan alle voedingsvoorschriften houden. Het was zo erg dat ik zelfs een darmoperatie heb moeten ondergaan. Er is een stuk uitgehaald. De kans bestaat nog steeds dat ik een colostoma krijg, want mijn darmfunctie is erg verstoord. Kun je nagaan wat je met eten allemaal kunt bewerkstelligen! Ik heb laatst ook van iemand gehoord die alleen maar junkfood at en daardoor enorme darmklachten heeft gekregen. Gezonde voeding is zeg maar de benzine van de menselijke motor. 9

10 Eiwitten: de bouwstoffen Eiwitten zijn van belang voor de opbouw en het in stand houden van het lichaam. Daarnaast leveren ze energie en leveren ze ook aminozuren: dat zijn bouwstenen die nodig zijn voor de opbouw en het onderhoud van de lichaamscellen, de spieren en organen, het zenuwstelsel, de botten en het bloed. Vooral in de groei wordt weefsel opgebouwd. Maar ook een volwassene heeft eiwitten nodig. Er is steeds afbraak en slijtage, waardoor vervanging en opbouw van weefsel nodig is. Bij verwonding (bijvoorbeeld een operatie) is eiwit belangrijk om de beschadigde weefsels weer op te bouwen. Eiwitten zitten in plantaardige en dierlijke producten. Plantaardig eiwit wordt vooral geleverd door brood, granen en peulvruchten. Dierlijk eiwit komt voor in vlees, vis, kip, kaas, eieren, melk en melk producten. 10 Vitamines en mineralen Vitamines en mineralen zijn onmisbaar voor de stofwisseling: de groei, het onderhoud en het functioneren van het lichaam. Bij een evenwichtig eetpatroon is de hoeveelheid vitamines en mineralen in de voeding voldoende. Alleen senioren, kinderen tot vier jaar, vrouwen die zwanger willen worden, zwanger zijn of borstvoeding geven, hebben een aanvulling nodig in de vorm van een vitaminesupplement. Daarnaast is er bij ziekte en langdurig medicijngebruik soms sprake van een een verhoogde behoefte aan bepaalde vitamines en mineralen. Er zijn dertien verschillende vitamines bekend zoals vitamine A,

11 de vitamines van het B-complex en vitamine C, D, E en K. De meest bekende mineralen zijn: kalk of calcium, natrium, kalium en magnesium. Daarnaast heeft het lichaam kleine hoeveelheden nodig van ijzer, jodium, fluoride, zink, koper, mangaan, chroom en molybdeen. Deze stoffen worden meestal sporenelementen genoemd, omdat het om zeer kleine hoeveelheden gaat. Het lichaam heeft slechts kleine hoeveelheden vitamines en mineralen nodig. Het gaat om milligrammen (afgekort mg, een duizendste van een gram) of zelfs microgrammen (een duizendste van een milligram). De meeste vitamines worden via het dagelijks eten en drinken ingenomen. Alleen vitamine D wordt onder invloed van zonlicht in de huid gemaakt. Bacteriën in de darm zorgen voor de aanmaak van vitamine K. De hoeveelheid die het lichaam zelf produceert, is meestal niet voldoende. Daarom wordt de rest uit voeding gehaald. Zijn er niet per se extra vitamines nodig, maar kiest iemand daar toch voor, dan is een multivitaminepreparaat met gehaltes per vitamine tot circa één keer (= 100%) de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) meer dan voldoende. Dit niveau van extra vitamines levert, zelfs niet bij langdurig gebruik, geen gevaar voor de gezondheid. Voedingsvezels Voldoende voedingsvezels binnen krijgen, is belangrijk voor de werking van de dikke darm. Voedingsvezels zitten in brood, aardappelen, groente en fruit. Ze hebben elk hun eigen specifieke werking. Groente, fruit en peulvruchten leveren oplosbare vezels. 11

12 De oplosbare vezels komen onverteerd in de dikke darm terecht waar de darmbacteriën ze bewerken. De stoffen die hierbij vrijkomen, stimuleren de darmwerking. Deze vezels werken bovendien cholesterolverlagend en hebben een positieve invloed op het glucosegehalte van het bloed. Ook de niet-oplosbare vezels komen onverteerd in de dikke darm terecht. Ze werken als een soort spons en nemen veel vocht op. Op deze manier zorgen ze Basisvoeding: Gemiddeld aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen per dag 1 tot 4 jaar 4 tot 12 jaar Brood 1-3 sneetjes ( gram) 3-5 sneetjes ( gram) Aardappelen (of rijst, pasta, peulvruchten) 75 gram 1,5 aardappel of opschep lepel rijst/pasta /peulvruchten gram 2-3 aardappelen of opschep lepels rijst/pasta /peulvruchten Groente 75 gram (1-2 groentelepels) 150 gram (3 groentelepels) Fruit 1,5 vrucht (150 gram) 2 vruchten (200 gram) Zuivel 300 ml melk- (producten) en 10 gram kaas (½ plak) /600 ml*) melk (producten) en gram kaas (½ - 1 plak) Vlees(waren), vis, kip, ei ed. 50 gram gram Halvarine, margarine, 15 gram gram bak- en braad producten Dranken 0,8 liter 1-1,5 liter 12

13 voor meer en zachtere ontlasting. Niet oplosbare vezels zitten vooral in volkorenbrood, muesli, havermout en andere graanproducten. Hoeveel voedingsvezels? Veel mensen krijgen via hun voeding te weinig voedingsvezels binnen. De aanbevolen hoeveelheid per dag is voor een volwassene gemiddeld 30 tot 40 gram. Mensen die veel last hebben van verstoppingen of klachten vanwege een prikkelbare darm kunnen soms beter wat meer gebruiken. Lukt het niet om met de gewone dagelijkse voeding voldoende vezels binnen te krijgen, dan kan een aan vulling worden gezocht in zemelen en tarwekiemen. Door het gebruik van extra vezels kan eerst wat winderigheid of 12 tot 20 jaar 20 tot 50 jaar 50 tot 70 jaar 70+-ers 5-7 sneetjes ( gram) 5-7 sneetjes ( gram) 4-6 sneetjes ( gram) 3-4 sneetjes ( gram) gram 4-5 aardappelen of opschep lepels rijst/pasta /peulvruchten gram 3-5 aardappelen of opschep lepels rijst/pasta /peulvruchten gram 3-4 aardappelen of opschep lepels rijst/pasta /peulvruchten gram 2-3 aardappelen of opschep lepels rijst/pasta /peulvruchten 200 gram (4 groentelepels) 200 gram (4 groentelepels) 200 gram (4 groentelepels) 150 gram (3 groentelepels) 2 vruchten (200 gram) 2 vruchten (200 gram) 2 vruchten (200 gram) 2 vruchten (200 gram) 500 ml melk- (producten) en 20 gram kaas (1 plak) 400 ml melk(producten) en 20 gram kaas (1 plak) 500 ml melk(producten) en 20 gram kaas (1 plak) 550 ml melk(producten) en 20 gram kaas (1 plak) gram gram gram gram gram gram gram gram 1,5 liter 1,5 liter 1,5 liter 1,7 liter 13

14 een opgeblazen gevoel ontstaan, omdat het lichaam aan de nieuwe situatie moet wennen. De klachten verdwijnen weer na een paar weken. Voldoende drinken Het is belangrijk om per dag minstens 1,5 liter te drinken. Bij een vezelrijke voeding is die hoeveelheid minstens 2 liter. In bijzondere situaties als bij diarree, koorts of braken moet het vochttekort weer worden aangevuld. Het kan dan nodig zijn 2 à 3 liter in kleine slokjes drinken. 14

15 Colostoma en voeding Een colostoma is een kunstmatige uitgang (stoma) van de dikke darm (colon). Mensen met een colostoma hoeven in principe geen apart dieet te volgen. Gebruikte voeding kan er wel voor zorgen dat ontlasting dikker of dunner is, een andere kleur of een geur heeft. U kunt ook last hebben van gasvorming. Vocht en vezels spelen bij ontlasting in elk geval een grote rol. Vocht Voor iedereen is het belangrijk om, verdeeld over de dag, 1,5 tot 2 liter vocht per dag te drinken. Dit kan water, thee, koffie, soep, yoghurt, pap of vla zijn. Wie niet veel drinkt, kan aanvankelijk de hoeveelheid bijhouden door de kopjes te tellen (12 tot 16 kopjes). Een ander handig hulpmiddel is het vullen van een literfles met water. Wanneer u weinig plast en uw urine donker van kleur is, kan dit een teken zijn dat u te weinig heeft gedronken. Te weinig vocht Als u te weinig vocht binnenkrijgt, kunt u last krijgen van verschillende klachten: - lusteloosheid - sufheid - inactiviteit - gebrek aan eetlust - een droge beslagen tong - verminderde urineproductie Voedingsvezel Voor een goede darmwerking is het belangrijk de peristaltiek (samentrekkende beweging) te stimuleren en te zorgen voor een goede vastheid van de ontlasting. Dit kan door het gebruik van voldoende voedingsvezels. Voedingsvezel heeft de eigenschap om water op te nemen en vast te houden en verkleint hiermee de kans op een te trage stoelgang, verstopping of diarree (zie ook pag. 13 over voedingsvezels). 15

16 Gewicht Het is voor iedereen belangrijk goed op gewicht te blijven. Schommelingen (jojo-effect) zijn nooit goed voor het lichaam. Extreme schommelingen in gewicht hebben nog een ander vervelend neveneffect: het kan problemen opleveren voor de stoma en de verzorging ervan. Hierdoor kunnen lekkages en uiteindelijk huidirritaties optreden. Jacques (54): Ik ben nooit slank geweest en tobde voortdurend met mijn gewicht. Toen ik vanwege een gezwel in mijn endeldarm een colostoma kreeg, was ik aanvankelijk kilo s afgevallen. Op zich was dat een prettige bijkomstigheid. Alleen, na een jaar begon ik weer dikker te worden. Het gevolg was dat ik lekkages kreeg. Hierop was mijn stoma gewoon niet berekend. Ik ben uiteindelijk naar een diëtist gegaan, omdat ik bijna niet meer naar buiten durfde te gaan. Inmiddels zit ik op een goed gewicht en gaat alles veel beter. Ik moet wel opletten dat ik voldoende voedingsvezels eet, anders heb ik last van obstipatie. Maar ja, van die lekkages ben ik tenminste verlost. 16

17 Ileostoma Een ileostoma is een kunstmatige uitgang (stoma) op de dunne darm (ileum). Bij mensen met een ileostoma is de dikke darm verwijderd of tijdelijk buiten gebruik gesteld. De dikke darm zorgt voor het indikken van de ontlasting. Daarnaast geeft de dikke darm vocht en zouten terug aan het lichaam. Ontbreekt de dikke darm en is een ileostoma aangelegd dan is de ontlasting over het algemeen dun tot brijachtig. De opname van vocht en zout gebeurt niet langer optimaal. Er kan een vocht- of zouttekort ontstaan. Eten goed kauwen Als u een ileostoma heeft, mag u in principe alles eten en drinken. Het kan wel zijn dat u overgevoelig bent voor sommige producten of deze niet goed verteert. Is dat het geval, dan past u uiteraard uw voedingspatroon hierop aan. Wat belangrijk is bij het eten is goed kauwen. Sommige voedingsmiddelen zijn draderig of verteren niet zo gemakkelijk. Zij kunnen daarom verstoppingen (van de stoma) veroorzaken als ze niet goed fijngesneden of gekauwd zijn. Dit zijn bijvoorbeeld: - asperges - bleekselderij - champignons - mais (ook popcorn) - zuurkool - harde rauwkost - noten en pinda s - taai en draderig vlees - citrusvrucht - verse ananas - gedroogde vruchten (dadels, vijgen en pruimen) - kokosproducten - amandelspijs 17

18 Sylvia (42): Ik heb al vanaf mijn 21ste een ileostoma en had eigenlijk geen klachten. Tot twee jaar geleden. Ineens begon ik me veel vermoeider te voelen. Dat was net in die hele warme zomer. Ik dacht dat ik misschien te weinig water dronk en ben heel erg op vocht en zout gaan letten. Maar ook dat hielp niet echt. Uiteindelijk zijn we eerst op vakantie gegaan met ons gezin en daarna zou ik verder kijken. Misschien was ik immers vanwege mijn drukke werk wel zo moe? Achteraf gezien was dat hartstikke stom. We gingen naar Turkije op vakantie en daar ben ik ontzettend ziek geworden. Achteraf had ik een combinatie van vochtgebrek, een tekort aan vitamine B12 én een voedselvergiftiging. Wat heb ik me beroerd gevoeld. Ik ben na de vakantie voor een grondige controle naar mijn arts gegaan. Nu word ik gewoon regelmatig gecontroleerd en voel ik me veel beter. Tekorten aan vocht en zout Doordat de dikke darm ontbreekt verliest u veel zout en vocht met de ontlasting. Als u vocht en zout onvoldoende aanvult, kunt u last krijgen van verschillende klachten. Zoutgebrek leidt tot bijvoorbeeld: - vermoeidheid - duizeligheid - prikkelbaarheid - slaapstoornissen - concentratiestoornissen - spierkrampen - snel gewichtsverlies Klachten bij vochttekort: - dorst - sufheid - vemoeidheid - verminderde eetlust 18

19 Verstandig zout gebruik Mensen met een ileostoma krijgen het advies extra zout te gebruiken. Het is wel aan te raden dit op een verstandige manier te doen. Sommige zoute producten leveren veel calorieën (energie). Daarom is het zaak onderstaande producten bij ongewenste gewichtstoename met mate te gebruiken: - bacon - cervelaatworst - salami - ontbijtspek (smeer)kaas - rookworst - chips en zoutjes - haring Goede zout leveranciers zijn bijvoorbeeld: - keukenzout - aromat - ketjap, zout en zoet - maggi - bouillon, heldere soep - tomatensap / groentesap - rookvlees en 30 + (smeer)kaas Drop Het is een misvatting dat het eten van drop ook goed is als er extra zoutinname nodig is. Dat is niet het geval. In drop zit namelijk salmiakzout en geen keukenzout. Daarom is dit geen goede zoutleverancier. Het is niet goed om over te gaan op een natriumbeperkt (zoutbeperkt) dieet zonder overleg met uw specialist en/of diëtist. 19

20 Extra vocht Vanwege het ontbreken van de dikke darm is het belangrijk om extra vocht te gebruiken. Dit betekent dat u, verdeeld over de dag, 2 tot 2,5 liter aan thee, koffie, water, soep, yoghurt, vla en pap drinkt. Als u niet precies weet hoeveel u drinkt, kunt u dat bijhouden door het aantal kopjes, bekers en glazen vocht bij elkaar op te tellen. Bij zo n 16 tot 20 kopjes heeft u 2 tot 2,5 liter vocht binnen gekregen. U kunt bijvoorbeeld ook een fles water vullen. Wanneer u weinig plast en uw urine donker van kleur is, kan dit een teken zijn dat u te weinig gedronken heeft. Vastheid van de ontlasting Wie eten en drinken goed over de dag verspreidt, zal een betere indikking van de ontlasting krijgen. Is de ontlasting te dun, dan kan het helpen om extra zetmeel te eten in de vorm van een beschuit, cracker of zoute biscuit. Dit kan uiteraard met beleg. Vier of vijf keer kleinere maaltijden gebruiken (en erbij drinken) is beter dan één grote en wat kleine maaltijden. Vooral veel eten vlak voordat u gaat slapen, is niet aan te raden, omdat u dan s nachts last kunt krijgen van ontlasting. 20

21 Omdat niet iedereen dezelfde snelle spijsvertering heeft, is het vooral zaak om uit te proberen wat de beste tijdstippen zijn om te eten. Vitaminetekort Omdat de vitamines in de dunne darm worden op genomen, kan het zijn dat bij een ileostoma de opname van sommige vitamines verstoord is. Sommige mensen met een ileostoma klagen bijvoorbeeld over vermoeidheid en dan blijkt dat het vitamine B12-gehalte te laag is. Bij het vermoeden van vitaminetekort is het verstandig een arts te raadplegen die dit kan vaststellen aan de hand van bloedonderzoek. Blijkt u inderdaad te weinig vitamine B12 in uw lichaam te hebben, dan krijgt u eventueel een preparaat voorgeschreven. Experimenteren met vitamines is niet verstandig. Vitamines zijn niet zo onschuldig als ze lijken. Een overdosis van sommige vitamines kan bijvoorbeeld leiden tot allerlei vervelende klachten of schade aan organen. Het is beter de hulp van een arts of een diëtist in te roepen. Extra vocht- en zoutverlies In sommige situaties kunt u veel zout en vocht verliezen. Dit gebeurt bij diarree, braken, hevige transparatie, koorts of warm weer. Deze situaties gaan meestal ook samen met een verlies van de eetlust, waardoor minder vocht en zout worden ingenomen. Het aanvullen van vocht en zout kan dan noodzakelijk zijn. Hiervoor is ORS (Oral Rehydration 21

22 Salts) verkrijgbaar: een suiker-zoutpreparaat dat tekorten aanvult of voorkomt. Dit preparaat is verkrijgbaar bij apotheken en drogisterijen. Sporten Bij sporten verliest u meer zout en vocht dan normaal. U kunt dit aanvullen door speciale isotone of hypotone sportdranken, of na het sporten bouillon of een andere zout leverancier te nemen. Als u met een ileostoma intensief gaat sporten, is het verstandig te overleggen met een diëtist, zodat u zeker weten dat sporten gezond blijft. 22

23 Ileoanale pouch Bij de ileoanale pouch is de dikke darm weggenomen. Tussen dunne darm en anus is een reservoir (pouch) gemaakt, waardoor de ontlasting via de anus het lichaam kan verlaten. De pouch neemt na verloop van tijd de functie van de dikke darm bij het (licht) indikken van de ontlasting over. Maar met name in het begin, als de ontlasting nog erg dun is en nog zeer frequent komt, zal veel vocht en zout met de ontlasting verloren gaan. Extra vocht en zout gebruiken is dan belangrijk (zie pagina 23, verstandig zout gebruiken) Er zijn wel enkele punten waarbij mensen met een pouch rekening moeten houden. Dat is bijvoorbeeld anale irritatie. Dit wordt niet veroorzaakt door voeding, maar wel door dunne en veelvuldige ontlasting. Door het innemen van voldoende voedingsvezel wordt water beter opgenomen en wordt de ontlasting minder dun. Goede (preventieve) verzorging van de huid rondom de anus is daarom belangrijk. Een ander probleem kan pouchitis zijn: een ontsteking van de pouch. De oorzaak hiervan is niet bekend, maar darmbacteriën spelen wel een rol. Het gebruik van probiotica kan dit voorkomen, maar een nadeel is dat probiotica dagelijks en blijvend ingenomen moeten worden om de ontstekingen voor te zijn. Niet alle probiotica hebben bovendien hetzelfde effect en zijn voor eigen rekening. Raadpleeg uw arts of diëtist voor advies over gebruik van probiotica. Extra s In principe kunt u met een ileoanale pouch alles eten. Als aanvankelijk de ontlasting nog dun is, dan is het raadzaam extra vocht en zouten te gebruiken. Normaal gesproken is 1,5 tot 2 liter vocht voldoende. Sommige mensen zijn overgevoelig voor voedingsmiddelen of verdragen bestanddelen soms minder: dat blijft een kwestie van uitproberen. 23

24 Gassen, geuren en kleuren Door de spijsvertering ontstaan er altijd gassen, geuren en verschillende kleuren in de ontlasting. Niet iedereen reageert hetzelfde op voedsel. Sommige mensen krijgen veel last van gasvorming bij het eten van koolsoorten, anderen merken daar nauwelijks iets van. Wie een stoma heeft, kan sommige voedingsmiddelen lastig vinden. Producten die extra gasvorming kunnen veroorzaken: - koolsoorten en spruiten - uien, knoflook en prei - peulvruchten - paprika - koolzuurhoudende dranken en bier Voedingsmiddelen die extra geur kunnen veroorzaken: - langgekookte koolsoorten - uien, knoflook en prei - peulvruchten - vis - eieren - vitamine B-tabletten Er zijn ook voedingsmiddelen die een verkleuring van de ontlasting laten zien: - spinazie - bieten - ijzerpreparaten Gassen worden niet alleen veroorzaakt door voedingsmiddelen. Ook bij snel eten, praten onder het eten, kauwen van kauwgom, roken, drinken door een rietje, snurken met open mond, verkoudheid, zenuwachtigheid en een slecht passend gebit wordt vaak extra lucht ingeslikt. 24

25 Hygiëne in binnen- en buitenland Bacteriën kunnen nare gevolgen hebben. Het is daarom belangrijk voorzichtig te zijn met voeding en extra alert te zijn bij de aankoop en bereiding ervan. - Gebruik geen producten die over de uiterste houdbaarheidsdatum heen zijn. - Kook of bak producten als eieren, kip en varkensvlees door en door gaar. - Werk hygiënisch in de keuken en laat sommige producten (rauw en bereid voedsel) niet met elkaar in contact komen om besmetting te voorkomen. - Eet bereid voedsel zo snel mogelijk op. - Koel gerechten die koud gegeten moeten worden snel af door ze in een bak water te zetten en door te roeren. - Voedselresten goed afdekken en niet langer bewaren dan twee dagen. - In het buitenland wordt kraanwater niet altijd goed gezuiverd. Het is daarom onverstandig kraanwater of gekookt water te drinken en maak bijvoorbeeld ook geen gebruik van ijsblokjes of ijs. - Verblijft u in het buitenland dan kunt u ook beter geen ongeschild fruit, rauwe groenten, of rauw vlees en rauwe vis gebruiken. 25

26 Urinestoma Bij een urinestoma is een stukje van cm uit de dunne darm gehaald. De urineleiders worden in het stukje darm gehecht dat dienst doet voor het transport van de urine naar buiten. De nieren produceren zoals voorheen urine. Dit wordt niet meer of minder. In principe hoeft iemand met een urinestoma geen rekening te houden met een dieet. Wat wel belangrijk is, is de inname van voldoende vocht. Dit om de vochtbalans in het lichaam op peil te houden. Daarnaast is vocht belangrijk voor de zuurgraad van de urine. Is de urine niet zuur genoeg (alkalisch) dan kunnen zich er gemakkelijker bacteriën in nestelen. Hierdoor wordt de kans op urineweginfecties vergroot. Een ander nadeel van alkalische urine is de mogelijkheid dat zoutkristallen zich rondom de stoma afzetten. Hierdoor kan de stoma beschadigen. Geuren Sommige voedingsmiddelen geven een sterke geur af aan urine. Dit zijn bijvoorbeeld, asperges, vis, eieren, thee, citrusvruchten, vitamine B en bepaalde antibiotica. 26

27 Adressen en links Nederlandse Stomavereniging Bisonspoor KZ Maarssen Telefoon: (0346) Fax: (0346) De Nederlandse Stomavereniging werkt nauw samen met organisaties die van belang zijn voor stomadragers. Kijk voor de gegevens van de organisaties hieronder en andere organisaties op - Chronisch zieken en Gehandicaptenraad Nederland (CG-Raad) - Crohn en Colitis Ulcerosavereniging (CCUVN) - Maag Lever Darm Stichting - Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) - KWF Kankerbestrijding - Vereniging Ziekte van Hirschsprung - Vereniging Anusatresie - Voedingscentrum - Landelijke Cliëntenraad 27

28

VOEDINGSADVIES BIJ EEN ILEOSTOMA

VOEDINGSADVIES BIJ EEN ILEOSTOMA VOEDINGSADVIES BIJ EEN ILEOSTOMA 927 Inleiding Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. Deze is aangelegd omdat de dikke darm is weggenomen of niet wordt gebruikt. In de dikke darm vindt

Nadere informatie

Dieetadviezen. voor mensen met een. ileostoma

Dieetadviezen. voor mensen met een. ileostoma 892 Dieetadviezen voor mensen met een ileostoma Inleiding In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een ileostoma. Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. Deze is aangelegd

Nadere informatie

Voedingsadviezen voor mensen met een pouch

Voedingsadviezen voor mensen met een pouch Voedingsadviezen voor mensen met een pouch In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een pouch (ileo-anale anastomose met reservoir). Bij een pouch is de dikke darm weggenomen en is een verbinding

Nadere informatie

Workshop ileostoma en pouch. Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016

Workshop ileostoma en pouch. Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016 Workshop ileostoma en pouch Dr. Lydi M.J.W. van Driel MDL-arts io 12-03-2016 Inhoud Hoe werkt de darm? Verschillende soorten ileostoma / pouch Wat verandert er met een ileostoma/pouch? Voeding Tips&Trics

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een ileostoma

Voedingsadvies bij een ileostoma Voedingsadvies bij een ileostoma Wat is een ileostoma? Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. Deze is aangelegd omdat de dikke darm niet gebruikt wordt. In de dikke darm vindt indikking

Nadere informatie

Dieetadviezen bij een ileostoma

Dieetadviezen bij een ileostoma Dieetadviezen bij een ileostoma Overzicht gegevens Naam Geboortedatum Datum Diëtist Behandelend arts Telefonisch spreekuur 0492 59 55 60 maandag tot en met vrijdag van 08.15 10.00 uur Inleiding In deze

Nadere informatie

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma

Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Dieetadviezen voor mensen met een colostoma Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. 1. Inleiding...

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij een ileostoma

Voedingsadviezen bij een ileostoma 1/5 Diëtetiek Voedingsadviezen bij een ileostoma Inleiding Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. Deze is aangelegd omdat de dikke darm is verwijderd of (tijdelijk) niet wordt gebruikt.

Nadere informatie

Voedingsadviezen voor mensen met een ileostoma

Voedingsadviezen voor mensen met een ileostoma Voedingsadviezen voor mensen met een ileostoma In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een ileostoma. Een ileostoma is een kunstmatige uitgang van de dunne darm op de buik. Deze is aangelegd

Nadere informatie

Dieetadviezen voor patiënten met een ileostoma

Dieetadviezen voor patiënten met een ileostoma Dieetadviezen voor patiënten met een ileostoma Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. 1. Inleiding...

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een ileostoma

Voedingsadvies bij een ileostoma Voedingsadvies bij een ileostoma Inleiding In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een ileostoma. Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. Deze is aangelegd omdat de dikke

Nadere informatie

Voedingsadviezen voor patiënten met een ileostoma

Voedingsadviezen voor patiënten met een ileostoma Voedingsadviezen voor patiënten met een ileostoma In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een ileostoma. Een ileostoma is een kunstmatige uitgang van de dunne darm op de buik. Deze is aangelegd

Nadere informatie

Voeding bij een. stoma. Nederlandse Stomavereniging

Voeding bij een. stoma. Nederlandse Stomavereniging Voeding bij een stoma Nederlandse Stomavereniging 1 Colofon Zevende druk: maart 2014 Oplage: 4.500 Tekst: Rietje Krijnen, Utrecht Illustraties: Schwandt Infographics, Houten Schijf van Vijf: Voedingscentrum,

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij een kunstmatige uitgang op de dunne darm (ileostoma)

Voedingsadviezen bij een kunstmatige uitgang op de dunne darm (ileostoma) Voedingsadviezen bij een kunstmatige uitgang op de dunne darm (ileostoma) U bent niet zo lang geleden geopereerd. Daarbij heeft u een kunstmatige uitgang op de dunne darm gekregen, een zogenoemd ileostoma.

Nadere informatie

Ileostoma en Pouch. Nienke Ipenburg Verpleegkundig specialist IBD

Ileostoma en Pouch. Nienke Ipenburg Verpleegkundig specialist IBD Ileostoma en Pouch Nienke Ipenburg Verpleegkundig specialist IBD Agenda - Anatomy en fysiologie - Verteringstelsel - Ileostoma en pouch 2 Fabels - een goede stoelgang, betekent dat je iedere dag ontlasting

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een colostoma

Voedingsadvies bij een colostoma Voedingsadvies bij een colostoma Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2013 pavo 1099 Inleiding U heeft een colostoma gekregen. U hoeft hiervoor geen speciaal dieet te gebruiken. Wel kan de voeding die

Nadere informatie

Voedingsadviezen. voor patiënten met een ileostoma. Dietetiek

Voedingsadviezen. voor patiënten met een ileostoma. Dietetiek Dietetiek Voedingsadviezen voor patiënten met een ileostoma Inleiding In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een ileostoma. Een ileostoma is een kunstmatige uitgang op de dunne darm. De arts

Nadere informatie

Voedingsadviezen voor patiënten met een colostoma

Voedingsadviezen voor patiënten met een colostoma Voedingsadviezen voor patiënten met een colostoma In deze folder vindt u adviezen over de voeding bij een colostoma. Een colostoma is een kunstmatige uitgang van de dikke darm op de buik. Deze is aangelegd

Nadere informatie

Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Diëtetiek / Voedingsteam Voedingsadviezen Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inleiding U heeft van uw arts vernomen dat u de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa heeft. Deze ziekten kenmerken

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een colostoma. Diëtetiek

Voedingsadvies bij een colostoma. Diëtetiek Voedingsadvies bij een colostoma Diëtetiek 1 2 Inleiding Een colostoma is een kunstmatige uitgang van de dikke darm (colon). Na het aanleggen van een colostoma is het volgen van een speciaal dieet niet

Nadere informatie

IBD en voeding. MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

IBD en voeding. MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis IBD en voeding MDL verpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Algemene voedingsadviezen 2 2. Diarree 4 3. Ondervoeding 7 4. Overgewicht 7 5. Stoma 8 6. Aanvullende informatie en patiëntenverenigingen

Nadere informatie

IBD en voeding. Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl

IBD en voeding. Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl IBD en voeding Informatie voor mensen met Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Algemene voedingsadviezen 2 2. Diarree 6 3. Ondervoeding 8 4. Overgewicht

Nadere informatie

Voedingsadvies bij. een ileostoma

Voedingsadvies bij. een ileostoma Voedingsadvies bij een ileostoma 1 2 Inleiding Een ileostoma is een kunstmatige uitgang van de dunne darm. Deze is aangelegd omdat de dikke darm is verwijderd of (tijdelijk) niet wordt gebruikt. In de

Nadere informatie

Voedingsvezelverrijkt dieet

Voedingsvezelverrijkt dieet Voedingsvezelverrijkt dieet Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Waarom deze brochure?...3 Wat zijn

Nadere informatie

Voedingsadviezen. Diëtetiek / Voedingsteam. Bij een ileostoma

Voedingsadviezen. Diëtetiek / Voedingsteam. Bij een ileostoma Diëtetiek / Voedingsteam Voedingsadviezen Bij een ileostoma Inleiding U heeft een ileostoma. Dit is een stoma op de dunne darm. Omdat de functie van de dikke darm ontbreekt kan het zijn dat u te veel zout

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een maagresectie

Voedingsadviezen na een maagresectie Voedingsadviezen na een maagresectie Afdeling diëtetiek U heeft een maagoperatie ondergaan. Hierbij is (een gedeelte van) uw maag weggenomen. Door deze ingreep is uw spijsverteringskanaal veranderd. Deze

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een stoma

Voedingsadvies bij een stoma Voedingsadvies bij een stoma Diëtetiek Beter voor elkaar Voedingsadvies bij een stoma Voor alle mensen met een stoma geldt dat normale gezonde voeding gebruikt kan worden maar er zijn wel een aantal aandachtspunten.

Nadere informatie

Voedingsadvies bij een stoma

Voedingsadvies bij een stoma Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek Voor alle mensen met een stoma geldt dat normale gezonde voeding gebruikt kan worden maar er zijn wel een aantal aandachtspunten. In deze brochure vindt u informatie over

Nadere informatie

Dieetadviezen bij wondgenezing

Dieetadviezen bij wondgenezing Dieetadviezen bij wondgenezing Diëtetiek Bereikbaarheid afdeling Diëtetiek Amphia Ziekenhuis: Locatie Langendijk, Molengracht, Pasteurlaan: (076) 595 30 75 Algemeen telefoonnummer Amphia Ziekenhuis: (076)

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Voeding en een stoma. Vergeet niet dat eten een genot moet zijn!

Voeding en een stoma. Vergeet niet dat eten een genot moet zijn! Voeding en een stoma Vergeet niet dat eten een genot moet zijn! Inleiding U leest nu de brochure voeding en een stoma van Dansac. Het doel van deze brochure is om u te informeren en te adviseren over voeding

Nadere informatie

voedingsvezel verrijkt dieet

voedingsvezel verrijkt dieet voedingsvezel verrijkt dieet inhoudsopgave Waarom deze brochure Wat zijn voedingsvezels? Algemene adviezen Wat zijn vezelrijke voedingsmiddelen? Hoeveel voedingsvezel is per dag nodig? Vochtadvies Werken

Nadere informatie

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels Hoofdstuk 2 Voedingsadviezen voor mensen met diabetes mellitus 2.1. Samenstelling van de voeding Dieetadviezen bij diabetes mellitus zijn niet anders dan adviezen voor een goede voeding. De basis van een

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77

Inhoud. Voorwoord 3. Voeding 6. Slaap 22. Houding 30. Naar de dokter 37. Kleding 65. Mode 74. Kleding wassen 77 Inhoud Voorwoord 3 Voeding 6 Slaap 22 Houding 30 Naar de dokter 37 Kleding 65 Mode 74 Kleding wassen 77 6 VOEDING Weet wat je eet Je eet elke dag. Alles wat je eet (en drinkt) heet voeding. Is elke voeding

Nadere informatie

Voedingsvezelverrijkt dieet voor uw kind

Voedingsvezelverrijkt dieet voor uw kind Voedingsvezelverrijkt dieet voor uw kind Afdeling dietetiek mca.nl Inhoudsopgave Hoe werkt de spijsvertering? 3 Wat is obstipatie? 4 Welke klachten ontstaan er bij obstipatie? 4 Wat zijn vezels? 4 Voorbeelddagmenu

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij colostoma

Voedingsadviezen bij colostoma Voedingsadviezen bij colostoma afdeling diëtetiek U bent geopereerd en er is een colostoma (kunstmatige darmuitgang) aangelegd. Door deze ingreep is er in uw spijsverteringskanaal het een en ander veranderd.

Nadere informatie

Risico op ondervoeding tijdens opname

Risico op ondervoeding tijdens opname Risico op ondervoeding tijdens opname Ondervoeding door ziekte, een behandeling of een operatie is in het ziekenhuis een veelvoorkomend probleem. Ongeveer één op de drie patiënten heeft een risico op

Nadere informatie

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding

voedingsadvies bij dreigende ondervoeding patiënteninformatie voedingsadvies bij dreigende ondervoeding De arts of verpleegkundige heeft met u besproken dat u kans heeft op ondervoeding. Goede voeding kan helpen om uw conditie te verbeteren. Wat

Nadere informatie

Voeding bij chronische longziekten

Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Goede lichamelijke conditie Veel mensen met chronische longziekten (ook wel COPD genoemd) hebben voortdurend last van hun aandoening.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek PATIËNTEN INFORMATIE Ondervoeding in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Ondervoeding door ziekte is in ziekenhuizen een veel voorkomend probleem. Ongeveer 1 op de 4 patiënten is

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Een operatie? Let op uw voeding!

Een operatie? Let op uw voeding! Een operatie? Let op uw voeding! Belangrijk Om een operatie en uw herstel zo goed mogelijk te laten verlopen is het belangrijk dat u lichamelijk in een zo goed mogelijke conditie bent. Een goede voedingstoestand

Nadere informatie

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen

Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Voorkomen van ondervoeding bij volwassenen Inleiding Ondervoeding door ziekte komt in het ziekenhuis veel voor. Daarom besteedt ook de Ommelander Ziekenhuis Groep hieraan extra aandacht. Ziek zijn is topsport

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij darmklachten

Leefstijladviezen bij darmklachten Leefstijladviezen bij darmklachten Inleiding Deze folder geeft informatie over darmklachten, de oorzaak ervan en wat ertegen te doen is. Het is belangrijk om de informatie aandachtig door te lezen want

Nadere informatie

Kaliumverrijkt voedingsadvies

Kaliumverrijkt voedingsadvies Kaliumverrijkt voedingsadvies Wat doet kalium in het lichaam? Kalium heeft een belangrijke rol bij de bloeddruk en het doorgeven van prikkels naar het zenuwstelsel. Het zorgt tevens voor het samentrekken

Nadere informatie

Dieetadvies na een maagresectie. Diëtetiek

Dieetadvies na een maagresectie. Diëtetiek Dieetadvies na een maagresectie Diëtetiek Inleiding U bent door de arts naar de diëtist doorverwezen, omdat u een maagoperatie hebt ondergaan. Afhankelijk van het type maagoperatie dat is verricht, kunnen

Nadere informatie

Vocht- en zoutadvies bij darmfalen

Vocht- en zoutadvies bij darmfalen Vocht- en zoutadvies bij darmfalen Deze informatie is bedoeld voor mensen die via de ontlasting veel vocht en/of zout verliezen als gevolg van darmfalen. Dit kan bijvoorbeeld ontstaan bij een korte darm

Nadere informatie

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap

Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap Voedingsadvies bij verhoogde bloedsuikers tijdens de zwangerschap 2 Bij de Glucose Tolerantie Test was uw bloedsuiker (ook wel bloedglucose genoemd) te hoog. Daarom ontvangt u deze informatie. Wat is glucose?

Nadere informatie

Darmproblemen bij acute buikpijn

Darmproblemen bij acute buikpijn Darmproblemen bij acute buikpijn U bent voor onderzoek op de spoedeisende hulp geweest omdat u buikklachten heeft. De arts heet bij u geen acute oorzaak kunnen vaststellen. De klachten kunnen vele oorzaken

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag

Eiwitbeperkt dieet. Over een eiwitbeperkt dieet. Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Eiwitbeperkt dieet Almere, Dieetadvies voor: Eiwitbeperkt à gram eiwit per dag Natriumbeperkt à 2400 mg natrium per dag (6 gram zout) Over een eiwitbeperkt dieet U heeft het advies gekregen een eiwitbeperkt

Nadere informatie

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29

Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 Diverticulitis Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : o (0223) 69 69 16 o (0223) 69 69 27 o (0223) 69 62 81 o (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. Inhoud...2 Wat is diverticulitis?...3 Oorzaken

Nadere informatie

S C H I J F V A N V I J F

S C H I J F V A N V I J F SCHIJF VAN VIJF DE SCHIJF VAN VIJF, GOED VOOR JE LIJF! V o o r i e d e r e e n i s e e n v o e d i n g s k e u z e v a n b e l a n g w a a r a l l e b e n o d i g d e voedingsstoffen in zitten. Dit zijn

Nadere informatie

Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet

Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet Bronvermelding Deze folder is gemaakt door de afdeling diëtetiek van het UMC Utrecht: Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vocht verrijkt

Nadere informatie

Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet

Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet Adviezen voor een voedingsvezelverrijkt en vochtverrijkt dieet Tekst: Nicole Broekman, diëtist Datum: FEBRUARI 2010 Heeft u wijzigingen of aanvullingen op deze folder? Dan kunt u contact opnemen met de

Nadere informatie

VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING

VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING VOEDINGSVEZELVERRIJKTE VOEDING 1056 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de rol van voeding en leefstijl in de behandeling van obstipatie, diverticulosis (uitstulpingen in de darm) of van een

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Voedingsadviezen. voor kinderen met verstopping (obstipatie) Dietetiek

Voedingsadviezen. voor kinderen met verstopping (obstipatie) Dietetiek Dietetiek Voedingsadviezen voor kinderen met verstopping (obstipatie) Inleiding De voedingsgewoonten in de Westerse wereld zijn de laatste eeuw duidelijk veranderd. Het suikergebruik is verdubbeld, we

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Voedingsadviezen. Diëtetiek / Voedingsteam. Bij diarree / obstipatie

Voedingsadviezen. Diëtetiek / Voedingsteam. Bij diarree / obstipatie Diëtetiek / Voedingsteam Voedingsadviezen Bij diarree / obstipatie Inleiding U heeft darmklachten, waarbij voeding een rol kan spelen. Uw diëtist heeft u al voedingsadviezen gegeven. In deze brochure kunt

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

H. 278374.0115. Ademtest

H. 278374.0115. Ademtest H. 278374.0115 Ademtest Inleiding U bent bij uw arts geweest met maag- en/of darmklachten. Het kan zijn dat deze klachten veroorzaakt worden door een moeizame vertering van bepaalde suikers in uw darmen.

Nadere informatie

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum

Voeding bij zwangerschaps diabetes. Diabetes Gravidarum Voeding bij zwangerschaps diabetes Diabetes Gravidarum Universitair Medisch Centrum Groningen Zwangerschapsdiabetes is een vorm van suikerziekte die kan optreden tijdens de zwangerschap. Deze brochure

Nadere informatie

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN.

DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. GEZONDHEID INFOBLAD DE ACTIEVE VOEDINGSDRIEHOEK: OM DAGELIJKS EVENWICHTIG TE ETEN EN VOLDOENDE TE BEWEGEN. BRON: VIGeZ, 2011. De actieve voedingsdriehoek. De actieve voedingsdriehoek geeft je een idee

Nadere informatie

Ileostoma. Ileostoma

Ileostoma. Ileostoma Ileostoma Ileostoma Afdeling Afdeling algemene algemene chirurgie chirurgie Binnenkort wordt bij u (een gedeelte van) de dikke darm weggenomen. Dit kan het gevolg zijn van een chronische aandoening, een

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

Galstenen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Galstenen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Galstenen U bent bij Rijnstate onder behandeling voor galstenen. In deze folder vindt u meer informatie over galstenen en de voedingsadviezen die hierbij gelden. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en

Nadere informatie

Diëtetiek. Voedingsadviezen na een slokdarmoperatie

Diëtetiek. Voedingsadviezen na een slokdarmoperatie Diëtetiek Voedingsadviezen na een slokdarmoperatie Diëtetiek Inleiding U heeft onlangs een slokdarmoperatie ondergaan. Deze operatie heeft gevolgen voor uw manier van eten. In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Voeding

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Voeding Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Voeding Inhoudsopgave Inleiding 4 Gezonde voeding 5 Voeding en gebruik van Levodopa 5 Volle maag 5 Obstipatie 5 Eten van eiwitten 6 Adviezen bij het innemen van Levodopa

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen

Nadere informatie

Voedingsvezelverrijkt dieet. Algemene richtlijnen

Voedingsvezelverrijkt dieet. Algemene richtlijnen Voedingsvezelverrijkt dieet Algemene richtlijnen 2 Waarom een voedingsvezelverrijkte voeding? Bij bepaalde darmaandoeningen zoals bijvoorbeeld bij obstipatie (verstopping, trage stoelgang), aambeien, divertikels

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Voeding in de zwangerschap

Voeding in de zwangerschap Voeding in de zwangerschap Verloskunde Beter voor elkaar 1 2 Gezonde voeding Een gezonde leefstijl is belangrijk, vooral nu u in verwachting bent. Daarbij hoort gezonde voeding. Eten voor twee is niet

Nadere informatie

Goed eten en drinken in het CWZ

Goed eten en drinken in het CWZ Goed eten en drinken in het CWZ Als u de laatste maand(en) onbedoeld bent afgevallen en/of een verminderde eetlust heeft (gehad) kan het zijn dat u risico loopt op een slechte voedingstoestand of dat u

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

Voedingsadvies bij peuterdiarree

Voedingsadvies bij peuterdiarree Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek 1 Inleiding Peuterdiarree is een lastig en vervelend probleem waar peuters (en hun ouders/verzorgers) mee te maken kunnen krijgen. De voeding van uw kind kan hiermee te maken

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Divertikels. Afdeling Diëtetiek

Divertikels. Afdeling Diëtetiek Divertikels Afdeling Diëtetiek Voedingsadvies bij divertikels Deze informatie is bedoeld als ondersteuning van het consult door een diëtist. De informatie in deze folder kan een persoonlijk dieetadvies

Nadere informatie

Dieet bij chronische nierinsufficiëntie

Dieet bij chronische nierinsufficiëntie Dieet bij chronische nierinsufficiëntie Naam : Datum : Specialist : Diëtist : Telefoonnummer : O (0223) 69 69 16 O (0223) 69 69 27 O (0223) 69 62 81 O (0223) 69 63 29 1 Inhoud pag. De nieren in optimale

Nadere informatie

Voedingsadvies bij ijzertekort

Voedingsadvies bij ijzertekort Voedingsadvies bij ijzertekort Wat doet ijzer in het lichaam IJzer is een bestanddeel van het bloed. Het zit in de kleurstof van de rode bloedlichaampjes, het hemoglobine. Dit hemoglobine neemt de zuurstof

Nadere informatie

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop

Sportvoeding. Antwoord op veel gestelde vragen over voeding. Sadia Rodjan Danique Stoop Sportvoeding Antwoord op veel gestelde vragen over voeding Sadia Rodjan Danique Stoop Alles over eten Wanneer eet ik gezond? Gezond eten wordt vaak gezien als het eten van voldoende groente en fruit. Maar

Nadere informatie

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte

Afdeling Diëtetiek. Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Afdeling Diëtetiek Dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte Algemeen U heeft een verhoogd cholesterolgehalte. Deze folder bevat informatie over het dieet bij een verhoogd cholesterolgehalte. U kunt deze

Nadere informatie

Voeding bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Ginette van Lienen, diëtist

Voeding bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Ginette van Lienen, diëtist Voeding bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Ginette van Lienen, diëtist De diagnose en dan? Nog niet wetenschappelijk aangetoond dat voeding een rol speelt bij ontstaan IBD Er is géén specifiek

Nadere informatie

Voedingsadvies bij obstipatie

Voedingsadvies bij obstipatie Afdeling: Diëtetiek Onderwerp: 1 Hoe ontstaat obstipatie? Er zijn heel veel mensen die last hebben van obstipatie (moeilijke stoelgang of verstopping). Van obstipatie wordt gesproken wanneer men minder

Nadere informatie

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen Ouder worden kan verschillende problemen op het gebied van voeding met zich meebrengen. Zo kan onder andere de eetlust afnemen en kunnen ouderen minder gaan drinken dan gewenst. Dit heeft gevolgen voor

Nadere informatie

Vezelrijke voeding bij darmklachten

Vezelrijke voeding bij darmklachten Vezelrijke voeding bij darmklachten Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0018 Inhoud blz. 1. Inleiding 2 2. Hoe werkt de spijsvertering 2 Diarree en verstoppingen 3 3. Voedingsvezels 3 Wat zijn

Nadere informatie

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes

Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Afdeling diëtetiek Voeding en zwangerschapsdiabetes Telefoonnummer: 0344 674285 Zwangerschapsdiabetes (= diabetes gravidarum) is een vorm van diabetes mellitus die tijdens de zwangerschap ontstaat en meestal

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij darmklachten

Voedingsadviezen bij darmklachten Voedingsadviezen bij darmklachten Algemene leefregels: Zorg voor een volwaardige voeding met voldoende variatie Volg hierbij de Richtlijnen Goede Voeding. Eet regelmatig Sla geen maaltijden over maar gebruik

Nadere informatie

Cardiologie / Diëtetiek. Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen

Cardiologie / Diëtetiek. Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen Afdeling: Onderwerp: Cardiologie / Diëtetiek Vocht- en zoutgebruik bij hartfalen Inleiding Voor u ligt een brochure, bedoeld voor patiënten met hartfalen, over vocht- en zoutgebruik. In deze brochure wordt

Nadere informatie