Water op school. De EcoSchool leren duurzaam leven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Water op school. De EcoSchool leren duurzaam leven"

Transcriptie

1 Water op school De EcoSchool leren duurzaam leven 1

2 Inhoud 1. Waarom duurzaam omgaan met water? 4 2. Hoe duurzaam omgaan met water op school? 8 3. Hoe EcoSchool worden en blijven? Wie kan me helpen? 28

3 1 Water Waarom duurzaam omgaan met water? 1 Duurzaam omgaan met water is goed voor het milieu bedekt 70 procent van onze aarde. Je zou dus niet meteen denken dat er een watertekort is. Toch kan de mens slechts 6 procent van al dat water consumeren. Vervuiling en verspilling verkleinen nog eens het aandeel drinkbaar water. Vooral in het Zuiden kampen veel regio s met een groot watertekort. Daarom is het belangrijk om duurzaam om te gaan met drinkbaar water. Want hoewel wij het niet merken, is water een zeer schaars goed. Duurzaam omgaan met water betekent: zuinig zijn met water; drinkbaar water enkel gebruiken wanneer dit echt nodig is; regenwater gescheiden opvangen om te hergebruiken, bufferen, of infiltreren; water zo min mogelijk vervuilen, door bijvoorbeeld geen chemische (schoonmaak) middelen en pesticiden te gebruiken. 2 Water besparen is geld besparen Wist je dat je elke dag ongeveer 110 liter drinkbaar water gebruikt, waarvan 30 liter om je wc door te spoelen? Het kan nochtans een pak zuiniger. Door bewust om te gaan met water en dankzij hedendaagse technieken kun je tot 50 procent op je waterverbruik besparen. Spring ook op school zuinig om met kraantjeswater. Dat is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de portemonnee van de school. Wist je dat kraantjeswater tot 500 keer goedkoper is dan flessenwater? Je bespaart bovendien niet enkel op water, maar ook op alle vaste kosten die ermee gepaard gaan, zoals taksen en heffingen. 5

4 3 Water is gezond We hoeven het je waarschijnlijk niet meer te zeggen: water drinken, is gezond. Het is de beste dorstlesser en helemaal niet duur. Laat je leerlingen voldoende water drinken tijdens de schooluren. Zo gaan ze gezonder door het leven en concentreren ze zich beter. Kraantjeswater moet aan 61 verschillende maatstaven voldoen. Mineraalwater wordt minder streng gecontroleerd. Volgens Test-Aankoop is 25 procent van de flessenwatermerken niet geschikt voor consumptie door het te hoge fluor-, sulfaat- en/of natriumgehalte. Bovendien hopen bacteriën zich in het water op zodra je een fles opent of te lang bewaart. En ook de mogelijk hoge temperatuur tijdens het transport van plastic flessen kan je gezondheid schaden. Let wel op dat je geen kraantjeswater uit loden leidingen drinkt. Vooral kinderen zijn erg gevoelig voor loodvergiftiging. Heeft je school nog loden leidingen? Drink dan water uit glazen flessen, drinkbussen of tapsystemen. 4 Kraantjeswater drinken, is goed voor het milieu Door kraantjeswater te drinken, bespaar je veel afval en energie. Want glazen of plastic flessen produceren, transporteren, reinigen en recycleren, vergt veel energie en grondstoffen. Flessenwater zorgt er dus mee voor dat de natuurlijke grondstoffen uitgeput geraken. Het verhoogt ook de CO2-uitstoot en vergroot de afvalberg. Dit kun je gemakkelijk vermijden door voor kraantjeswater te kiezen. 5 Zuinig omgaan met water is solidair zijn met het Zuiden Thema s zoals milieu en water sluiten goed aan bij de Noord-Zuidproblematiek. We staan er niet vaak bij stil, maar drinkwater is zeker geen onuitputtelijke bron. In het Zuiden veroorzaakt een tekort aan water veel conflicten en ontberingen. Enkele betreurenswaardige statistieken: Dagelijks sterven mensen door een tekort aan zuiver water. Om de acht seconden sterft een kind door een tekort aan drinkbaar water. Een gebrek aan zuiver water en goede hygiënische omstandigheden veroorzaakt wereldwijd 80 procent van de ziektegevallen. 900 miljoen mensen hebben geen zuiver drinkwater in hun directe omgeving. 2,6 miljard mensen leven zonder fatsoenlijke sanitaire infrastructuur. Bovendien moeten volwassenen en kinderen soms heel wat kilometers lopen om drinkbaar water te halen. In sommige landen gaan kinderen hierdoor niet naar school of kunnen vrouwen zich niet ontplooien. Ook landbouwactiviteiten of veehouderij worden er onmogelijk door watertekort. Armoede wordt zo in stand gehouden. Wil je op school milieu, water en duurzame ontwikkeling met elkaar linken? Verschillende educatieve organisaties kunnen je daarbij helpen (zie hoofdstuk 4: Wie kan me helpen? ). 6 7

5 2 Hoe duurzaam omgaan met water op school? Hoe duurzaam omgaan met water? 1 Water besparen De Belg verbruikt gemiddeld 110 liter water per dag. Waarvoor WC Bad/douche Was Vaat Koken Schoonmaak Tuin Aantal liter per persoon per dag Het gaat hier enkel om direct waterverbruik. Ook de productie van eten en kleding kost heel wat water. Zo wordt voor een kilo biefstuk liter water gebruikt. Als we dit indirecte waterverbruik erbij tellen, verbruikt een Belg liter per dag. 8 9

6 De totale watervoorraad die een mens verbruikt, noemen we de watervoetafdruk. De gemiddelde Belg heeft een watervoetafdruk van m³ per jaar. Als we kijken naar de hoeveelheid hernieuwbaar, beschikbaar zoet water, dan mag dit niet meer dan m³ zijn Vooral in de veeteelt wordt erg veel water gebruikt. Af en toe vegetarisch eten, verlaagt dus je watervoetafdruk. Met enkele kleine aanpassingen kunnen we veel besparen op ons direct waterverbruik. De kosten die je hiervoor maakt, verdien je snel terug. En door je leerlingen te sensibiliseren, zullen ook zij meer op hun waterverbruik letten, zowel thuis als op school. Sensibilisatie en gedragsverandering Sensibiliseer je leerlingen met leuke acties waarbij je de hele klas en de ouders actief betrekt. Verminder het watergebruik via gerichte acties zodat: leerlingen altijd de kraan dichtdraaien na en tijdens het handenwassen; leerlingen de stoptoets of de spaarknop op de wc s gebruiken (als die er is); leerlingen mee de waterstand opmeten en nagaan of er geen lekken zijn of overbodig verbruik; personeelsleden de vaatwasser en wasmachine enkel aanzetten wanneer ze helemaal gevuld zijn. Ingrepen in het gebouw Spoor lekken op Spoor lekken op en repareer ze. Lekkende leidingen, wc s en kranen verspillen jaarlijks een hoop water en geld. Zo verbruikt een lekkende kraan 4 liter water per uur of liter water per jaar. Een lekkende wc verspilt ongeveer liter drinkbaar water per jaar. Als je weet dat één kubieke meter water 3,90 euro kost, betaal je voor een lekkende kraan 546 euro extra per jaar en voor een lekkende wc euro! Lekken spoor je op door kranen, wc s en leidingen goed te controleren. Ook de watermeterstand bijhouden, is heel belangrijk. Is er plots een onverklaarbare stijging van het wekelijkse of maandelijkse waterverbruik? Dan is er waarschijnlijk ergens een lek. Zo kun je ook ondergrondse of moeilijk zichtbare lekken detecteren. Een schoolvoorbeeld Doe de lekkentest! De milieuwerkgroep van het Sint-Pauluscollege in Moorsele nam deel aan het MOSinitiatief (Milieuzorg op School) inzoomen op water en onderwierp de school aan een lekkentest. De milieuwerkgroep neemt na elke vergadering de watermeterstanden op. Omdat hun vergaderingen na de lessen plaatsvinden, mag er geen (groot) verschil zijn tussen deze stand en de meterstand op de volgende ochtend. Als dat wel zo is, dan heeft de school zeker een lek. Twee leerlingen van de milieuwerkgroep die s ochtends het eerst op school aankomen, controleren telkens de meterstand. Het verdict is tot nu toe positief: de school is lekvrij! Het VTI in Brugge had minder geluk. De milieuwerkgroep ontdekte dat de school in de kerstvakantie toch heel wat water verbruikte. Samen met de onderhoudsman speurde de milieuwerkgroep naar het lek. Het lek werd snel gevonden en gerepareerd

7 Verminder het wc-waterverbruik Een gemiddelde wc verbruikt 9 tot 12 liter water per spoelbeurt. Maar meestal heb je zoveel water niet nodig. Verminder het waterverbruik van de wc s tot 6 liter per spoelbeurt. Dit kan op verschillende manieren: installeer spaarknoppen of stoptoetsen; verklein het reservoir van de spoelbak door er een voorwerp (bv. een met water gevulde fles) in te plaatsen; installeer een spaargewicht zodat de spoeling stopt zodra de spoelknop wordt losgelaten; verklein indien mogelijk het spoelvolume van de vlotter (dat is een onderdeel van het doorspoelmechanisme) tot 6 liter; spoel wc s met regenwater door in plaats van kraantjeswater. Bespaar op kraantjeswater Door een kraan stroomt 10 tot 12 liter per minuut, terwijl 6 tot 8 liter per minuut volstaat. Installeer daarom perlators of bruismondstukken op de kranen. Dat zijn spaarstukken die zorgen dat er minder water door de kranen stroomt zonder dat je het merkt. Zo bespaar je tot 50 procent op je waterverbruik. Je kunt al een spaarperlator kopen voor een halve euro. Installeer geen spaarperlators op kranen waar steeds dezelfde hoeveelheid water nodig is. Bijvoorbeeld aan een bad of een dienstkraan waar emmers worden gevuld. Last van kranen die (te lang) blijven lopen en helpt sensibilisatie echt niet? Kies dan voor zelfsluitende of automatische kranen. Die kranen lopen enkel wanneer je je handen eronder houdt, of stoppen automatisch met lopen na een korte periode. Installeer spaardouchekoppen Als je school douches heeft, installeer dan spaardouchekoppen. Dankzij een vernuftig systeem vermengt het water zich met lucht. Zo stroomt er minder water door de douchekop, maar geniet je hetzelfde comfort. Met een goede spaardouchekop verminder je je waterverbruik van 12 naar 6 liter per minuut. Opgelet: sommige warmwatertoestellen kun je niet combineren met spaardouchekoppen. Dit hangt af van de tapdrempel: het minimumdebiet (in liter per minuut) om het warmwatertoestel te doen aanslaan. De tapdrempel vind je in de handleiding van het toestel. Geen handleiding te vinden? Test de drempel dan door een spaardouchekop uit 2 Regenwater gebruiken Voor sommige zaken gebruiken we meestal kraantjeswater, terwijl we hiervoor ook regenwater kunnen nemen. Zo spoelen we elke dag 30 liter drinkbaar water door de wc! Voor zulke toepassingen gebruiken we beter regenwater. Zo bespaar je ook veel geld. Gebruik regenwater om planten te bewateren, de wc door te spoelen, of voor de schoonmaak. Regenwater is ook heel bruikbaar voor je wasmachine, omdat het minder hard is dan kraantjeswater. Vermeld wel op elke kraan waar regenwater uitkomt duidelijk dat dit niet drinkbaar is. In een regenwaterput of -tank kun je duizenden liters water opvangen. Laat de put onder- of bovengronds installeren en sluit hem aan op een leidingnetwerk. Voor een bovengrondse regenwaterput heb je een vergunning nodig. Voor een ondergrondse niet, maar daar heb je meer werk aan. Je kunt ook een oude water- of beerput reinigen om daar dan regenwater in op te vangen

8 Je kunt ook een regenton installeren. Die ton sluit je aan op een regenwaterafvoerbuis. Onderaan de ton bevindt zich een kraantje waaruit je het water aftapt. Dit water wordt meestal gebruikt om de planten water te geven of schoon te maken. Zorg ook voor zo veel mogelijk regenwaterinfiltratie. Te grote verharde oppervlakken veroorzaken immers wateroverlast en overbelasten de riolering. Bevorder regenwaterinfiltratie met een groendak of een infiltratievoorziening (waterdoorlatende tegels, zand, grind of ander poreus materiaal). Waarom kraantjeswater drinken? 1 Water drinken is gezond 3 Geen water vervuilen Ons lichaam bestaat grotendeels uit water. Zo bestaan onze hersenen voor 80 procent Als consument bepaal je niet alleen de hoeveelheid water die je gebruikt, maar ook de mate waarin je het verontreinigt. Door watervervuiling daalt de waterkwaliteit. Vervuil water daarom zo min mogelijk: Gebruik milieuvriendelijke alternatieven voor chemische middelen. Kies de minst schadelijke schoonmaak- en wasmiddelen. Kijk op de verpakking naar het percentage biologisch afbreekbare bestanddelen. Geen enkel schoonmaak- of wasmiddel is volledig onschadelijk. Dit geldt ook voor milieuvriendelijke producten. Doseer daarom minimaal. Door grote hoeveel heden te gebruiken, kuis je daarom niet properder. Dat is een fabeltje. Spoel schadelijke producten nooit door de gootsteen of de wc. Zet ze bij het klein gevaarlijk afval. Ontstop een verstopte gootsteen of wc met een zuignap. Gebruik hiervoor geen chemische producten, tenzij je echt niet anders kunt. Gebruik zo veel mogelijk natuurlijke bestrijdingsmiddelen tegen ongedierte en ongewenste planten in plaats van pesticiden of chemische middelen. Deze middelen komen niet enkel op je planten terecht, maar sijpelen ook in het grondwater. Op vind je voor bijna elke toepassing een milieuvriendelijke oplossing. Kies bij schilderwerken voor verf op basis van water in plaats van terpentijn. uit water. Water is dus een belangrijke bouwsteen in ons lichaam. Voldoende drinken is belangrijk voor ons geheugen, onze aandacht en concentratie. Water regelt de lichaamstemperatuur en koelt ons lichaam af. Het is ook de beste dorstlesser en bevat geen calorieën. Als kinderen van jongs af aan water drinken, leren ze de smaak ervan waarderen. Vanaf zes jaar hebben kinderen dagelijks 1,5 liter vocht nodig. Kleuters hebben genoeg aan één liter. Met een goede vochtbalans in de hersenen zijn we fitter en concentreren we ons beter. Water is daarom de beste keuze. Je kunt het ook aanvullen met melk en verse soep. Fruitsap en frisdrank hou je beter voor speciale gelegenheden. Het is dus belangrijk dat leerlingen op school voldoende en regelmatig water drinken. Laat ze daarom water drinken wanneer ze willen of las drinkmomenten in. Zorg zeker bij het sporten en op warme schooldagen voor extra drinkmomenten. Bij warm weer en (zware) inspanningen verlies je immers meer vocht en moet je meer drinken

9 2 Kraantjeswater is goedkoop, gezond en goed voor het milieu Kies voor kraantjeswater in plaats van flessenwater. Kraantjeswater is tot 500 keer goedkoper dan flessenwater. Leerlingen drinken zo de hele dag quasi gratis water. Kraantjeswater drinken, is ook milieuvriendelijker. Flessenwater brengt veel verpakkingsmateriaal met zich mee. Neem een school met 250 leerlingen. Stel dat iedereen tweemaal per dag een flesje, blikje of brikje drinkt. Dat zijn 500 verpakkingen per schooldag of per schooljaar! Ten slotte is kraantjeswater vaak gezonder dan flessenwater. Geen enkel product wordt namelijk zo streng en veelvuldig gecontroleerd als kraantjeswater. De kwaliteit van het drinkwater dat door de drinkwatermaatschappijen in Vlaanderen geleverd wordt, is tot aan de kraan gereglementeerd door de Vlaamse drinkwaterwetgeving. Deze wetgeving verplicht de waterleverancier om water te leveren dat veilig en gezond is: vrij van bacteriën, virussen en andere organismen en van ongewenste stoffen. Dit betekent dat ook de maximumconcentratie van verontreinigde en/of wschadelijke stoffen (fluor, nitraten, lood, pesticiden ) wettelijk bepaald en gecontroleerd wordt. Mineraal- en bronwater wordt minder streng gecontroleerd: 15 parameters tegenover 61 parameters voor kraantjeswater. Volgens Test-Aankoop is één op de vier flessenwatermerken niet geschikt om te consumeren door het te hoge fluor-, sulfaat- en/of natriumgehalte. Bovendien hopen bacteriën zich in het water op zodra je een fles opent of te lang bewaart. Bewaar een geopende fles niet langer dan 24 uur en steeds bij een temperatuur van 4 C. Ook de mogelijk hoge temperaturen tijdens het transport van water in plastic flessen kan de gezondheid schaden. Kraantjeswater met veel kalk of hard water is zeker niet ongezond: hard water bestaat uit calcium en magnesium, twee stoffen die noodzakelijk zijn voor onze gezondheid. Zo bevat melk nog meer calcium en wordt melk drinken net daarom aangeraden. Waterfilters of ontharders maken het water niet gezonder. Integendeel, als je een waterfilter niet goed onderhoudt, kan het een broeihaard worden van bacteriën. 17

10 3 Kraantjeswater is lekker Aan kraantjeswater wordt een minieme hoeveelheid chloor toegevoegd. Zo verspreiden ziektekiemen zich niet in het water. Dit is heel weinig en niet schadelijk voor de gezondheid, maar het kan wel een chloorsmaak veroorzaken. Om van de chloorsmaak af te geraken, laat je de fles of kan even open staan. Zo verdwijnt de chloor uit het water. Je kunt ook enkele druppels citroensap toevoegen om de chloorsmaak te neutraliseren. Je kunt ook lekkere waterdrankjes maken door er kruiden (munt, citroengras ) of sap (citroen, limoen ) aan toe te voegen. 5 Loden waterleidingen herkennen Heb je nog loden waterleidingen, drink dan geen kraantjeswater. Lood lost gemakkelijk op in water, waardoor loodvergiftiging kan optreden. Vooral kinderen zijn hier erg gevoelig voor. Loden leidingen herken je aan de structuur, vorm en kleur. Je kunt er gemakkelijk in krassen, ze zijn dik en vaak wat gedeukt of kronkelig. Zonder verf is hun kleur donkergrijs. Dit zie je vooral bij de watermeter of bij de aansluiting onder de gootsteen of wasbak. Bij twijfel kun je aan de AWW vragen om een kijkje te komen nemen. 4 Kraantjeswater aanbieden op school Op school kun je kraantjeswater op verschillende manieren aanbieden: Sluit drinkwaterfonteinen aan op de waterleiding (één fontein per honderd leerlingen). Zo kunnen alle leerlingen water drinken tijdens de pauze. Verdeel het water via een tapsysteem. Het kraantjeswater zit dan in gekoelde bidons. Enige minpuntje is dat een tapsysteem ook energie verbruikt. Vul kannen met water en zet ze op tafel of even in de koelkast. Leerlingen kunnen ook zelf hun glas, beker of drinkbus vullen aan de kraan, bijvoorbeeld in de klas. Opgelet: als je school nog loden waterleidingen heeft, kun je geen leidingwater drinken. Kies dan voor een tapsysteem, glazen flessen of drinkbussen die leerlingen thuis vullen. 6 Werking rond water in je gezondheids- en/of schoolbeleid opnemen Elke Vlaamse school voert een gezondheidsbeleid. Dat betekent dat de school een gezonde omgeving moet zijn voor haar leerlingen en dat ze hun gezondheid bevordert. Volgens de ontwikkelingsdoelen en eindtermen moeten scholen hun leerlingen ook kennis, inzichten, vaardigheden en attitudes bijbrengen in het kader van gezondheid. Werk met een groepje leerkrachten een visie over water en drank uit, bijvoorbeeld wanneer en wat leerlingen mogen drinken. Vooral bij kleuters en jonge kinderen moet water drinken samengaan met een goed plasbeleid. Maak duidelijke afspraken zodat leerlingen regelmatig naar de wc kunnen gaan. Koppel de maatregelen met duidelijke afspraken, educatieve activiteiten en infrastructuuraanpassingen. Veranker deze visie in het gezondheids- of schoolbeleid, zodat het hele schoolteam hier consequent mee omgaat

11 Hoe leerlingen, personeel en ouders betrekken? 1 Leerlingen Water is een goede insteek om de milieu- en Noord-Zuidproblematiek te bespreken. Door leerlingen hiervan bewust te maken en ze te betrekken, bezuinigen ze ook op hun eigen watergebruik. Er zijn veel educatieve materialen en workshops die je kunt gebruiken, zowel voor kleuters en kinderen als voor tieners (zie hoofdstuk 4: Wie kan me helpen? ). Je kunt ook zelf of samen met leerlingen iets bedenken om de leerstof op te fleuren: Organiseer een weinigwaterdag. Werk met de leerlingen rond wereldwatervoorraden. Breng deze theorie in de praktijk door op school zelf een dag of week weinig water te gebruiken. Geef elke klas bijvoorbeeld enkele emmers waar ze het de hele dag mee moeten doen. Draai eens een week de kraan in de klas dicht en stuur je leerlingen naar de verste schooluithoek om emmers water te dragen. Zo ondervinden ze hoe het is om geen water in de buurt te hebben. Bedenk een spannend waterpad waarlangs leerlingen met emmers water moeten lopen. Zo weinig mogelijk water verspillen is de boodschap! Kook een driegangenmenu met één emmer water. Gebruik jetons. Telkens als een leerling water verbruikt (wc gebruiken, handen wassen, drinken, bord afvegen), geeft hij een jeton af. Tel daarna hoe vaak je op een schooldag water gebruikt. Laat leerlingen hun watervoetafdruk berekenen. Waarom verbruiken ze zoveel water en wat kunnen ze eraan doen? Bekijk eens hoeveel water een maaltijd vereist. Hoeveel was er nodig voor die biefstuk op je bord of dat blikje frisdrank in je ijskast? Zoek die informatie op het internet op en stel een waterzuinig menu samen. Bezoek een (riool)waterzuiveringsinstallatie, een plek voor wateronderzoek, een natuurcentrum een tentoonstelling Kortom, een plek waar je meer over water leert. Ga met leerlingen op watersafari in de supermarkt. Bekijk hoeveel verschillende soorten water er staan, waar het vandaan komt, hoeveel kilometer de fles heeft afgelegd tot aan de supermarkt, in wat voor flessen het water is gebotteld, hoeveel het kost per liter, wat de samenstelling en het type is Vergelijk dit met kraantjeswater. Voor wat kiezen jullie? Doe de waterproeftest! Je leerlingen drinken uit dezelfde glazen kraantjeswater en verschillende soorten flessenwater. Proeven ze het verschil? Welk water vinden ze het lekkerst? Kunnen ze het kraantjeswater ontdekken? Zo neem je heel wat vooroordelen weg bij leerlingen die vinden dat kraantjeswater niet goed smaakt. Laat het glas kraantjeswater even staan zodat de chloorsmaak vervliegt. Ook leerkrachten, ouders, voorbijgangers kunnen deze test doen

12 Een schoolvoorbeeld Splashdag Het KTA Jette hield een splashdag. De derdejaars organiseerden tijdens de middagpauze een quiz met de leerlingen van de eerste graad. Hoeveel weten zij over hun waterverbruik? Daarna proefden de leerlingen verschillende watersoorten: zowel flessen- als kraantjeswater. Ze probeerden het kraantjeswater eruit te halen. Een moeilijke opdracht! Op de speelplaats stond ook een groot bord met verrassende waterweetjes. Zo leerden alle leerlingen hoe belangrijk het is om zuinig om te gaan met water. Heeft je school geen loden leidingen? Vervang dan het flessenwater door bijvoorbeeld drinkwaterfonteintjes, -bussen en -bekers. Maak tijdens je projectweek een waterweetjesmuur. Alle leerlingen kunnen hierop hun waterweetjes kwijt. Laat ze bijzonderheden over water opzoeken en via de watermuur aan de hele school bekendmaken. 2 Leerkrachten en ander personeel Maak ook je collega s warm voor een duurzaam waterbeleid en om kraantjeswater te drinken. Zij geven namelijk het goede voorbeeld. Veel van bovenstaande acties kun je samen met collega s doen. Vergeet niet om het onderhoudspersoneel te betrekken bij je acties. Om watervervuiling te verminderen, gebruiken zij het best milieuvriendelijke schoonmaakmiddelen. Zodra je leerlingen de waterproblematiek kennen, zoek je samen naar manieren om duurzaam om te gaan met water. Hier zijn alvast enkele ideeën: Ga eens een dag lang na waarvoor en hoeveel water je gebruikt. Hoe kun je het verbruik verminderen? Stel een actieplan op. Laat je leerlingen als startmoment een wateraudit doen. Hoeveel water verbruikt je school en waarvoor? Waar komt het vandaan? Kun je dit op een milieuvriendelijkere manier organiseren? Stel samen een actieplan op om minder kraantjeswater te verbruiken. Hou een enquête onder medeleerlingen, leerkrachten of ouders over hun waterverbruik. Laat leerlingen meegaan met de schoonmakers voor een milieuvriendelijke schoonmaakbeurt. Organiseer een waterbar. Zoek naar lekkere en gezonde waterreceptjes en open een waterbar waar leerlingen een watertje kunnen drinken. 3 Ouders Informeer ouders goed over en maak ze warm voor duurzaam waterverbruik. Zij geven immers hun vooroordelen of misvattingen over water vaak door aan hun kinderen. Betrek ouders bijvoorbeeld met: een enquête gehouden door de leerlingen; een waterdegustatie of waterbar tijdens een oudercontact of het schoolfeest; een waterweetjesmuur tijdens een schoolevenement of aan de schoolpoort; een schoolkrant met waterweetjes en tips. Ook hier kun je gemakkelijk de link leggen met de waterproblematiek in het Zuiden. Het geeft het verhaal een extra dimensie en zo raak je misschien een gevoelige snaar

13 Een schoolvoorbeeld Waterweek op school Basisschool De Weide in Erpe hield een waterweek voor de hele school. Alle verschillende aspecten van water kwamen aan bod. De leerlingen deden een wateronderzoek, bezochten de watermaatschappij, gingen naar Sea Life en maakten een vlottentocht. Ook het thema water en milieu ontbrak niet in het programma. De leerlingen registreerden een hele dag hun waterverbruik op school. Zo ontdekten ze hoeveel water verspild wordt als je je handen wast met de kraan voortdurend open. Ze bouwden ook een waterkringloop na. De school had het verder over water en rampen : de gevolgen van te veel en te weinig water. Op vrijdag hielden de leerlingen een tentoonstelling. Elke klas koos een deelthema en ging ermee aan de slag. Alle ouders en andere geïnteresseerden waren welkom om een kijkje te nemen en kregen een drankje op de waterreceptie. Het verslag van de waterweek kun je nalezen op 24

14 3 Hoe EcoSchool worden en blijven? Waarom EcoSchool worden? Je mag op beide oren slapen: als EcoSchool sta je er niet alleen voor. De stad Antwerpen biedt je begeleiding en ondersteuning op maat aan. In ruil vragen wij een engagement van de school. Zo werken we samen aan scholen waar duurzaam met water wordt omgesprongen. 1 Ondersteuning op maat De ondersteuning is divers: advies, materiaal, premies, enzovoort. Bij een eerste deelname als EcoSchool of bij de keuze voor een nieuw thema komt een ecoadviseur op bezoek. Deze adviseur: is jouw contactpersoon; geeft je advies op maat; overloopt samen met jou de opties; helpt je de juiste keuzes maken; beantwoordt je vragen; brengt je in contact met andere diensten die je kunnen helpen. Zolang je school deelneemt als EcoSchool kun je altijd bij de ecoadviseur terecht

15 2 Kies het niveau dat bij je past Bij elk thema kun je kiezen voor twee niveaus. Is jouw school nog een groentje of wil ze rustig beginnen, kies dan voor EcoMini. Sta je al wat verder of wil je er ineens grondig werk van maken, dan is EcoMaxi iets voor jou. Hoe hoger het niveau, hoe meer steun je krijgt. 3 Je krijgt de tijd om alles goed uit te werken Je school krijgt twee jaar de tijd om haar engagementen na te komen. Je ecoadviseur gaat na deze termijn samen met jou na of alles gelukt is. Daarna kun je jouw engagement verlengen of kiezen voor een hoger niveau. 4 Ook vroegere acties komen in aanmerking Ook als je vroeger al rond duurzaam watergebruik op school werkte, kun je EcoSchool worden en de beloofde ondersteuning krijgen. In ruil onderhoud je de huidige acties en voldoe je aan de randvoorwaarden

16 4 Wie kan me helpen? Waar vind ik extra ondersteuning? 1 Stadsaanbod Een boom in een winkelkar Lager Duur? Prijs? Workshop over duurzame keuzes maken: Wat zullen leerlingen drinken? Waar gaan ze wonen? Hoe kunnen ze nog energie besparen? Waar houden ze rekening mee als ze boodschappen doen? Een begeleider bespreekt met de leerlingen de voordelen van een ecologische manier van leven. derde graad basisonderwijs twee uur 3 euro per leerling tel ,

17 Baobab schoolprojecten Kleur bekennen Inhoudelijke en financiële ondersteuning voor schoolprojecten die de leerkansen van hun leerlingen vergroten. en basisonderwijs ondersteuning bij werken rond duurzame ontwikkeling en mondiale vorming derde graad basisonderwijs, secundair en hoger onderwijs ondersteuning en begeleiding door een projectmedewerker een subsidie tot euro (eenjarig project) of tot euro (driejarig project) Dien een voorlopig projectidee in. advies op maat, begeleide activiteiten, educatief materiaal, nascholingen voor leerkrachten, financiële ondersteuning en coaching 2 Extern aanbod: subsidie en ondersteuning Demos ondersteuning bij het toepassen van MOS Milieuzorg op school (MOS) Milieuzorg op School (MOS) geeft ondersteuning, tips en begeleiding bij participatie en educatie rond milieuzorg op school. Als EcoSchool kun je met MOS samenwerken. Wil je een geïntegreerd milieuzorgsysteem op school? Dan zetten we ons samen in om van jouw school een echte groene school te maken. secundair onderwijs boekje en dvd demotraject uitwerken en basisonderwijs handige themamappen met een heleboel tips hulp van een MOS-begeleider voor milieubeleid op school logo s behalen die aantonen dat je met succes aan milieuzorg op school doet

18 3 Educatief Materiaal Het blauwe goud (cd-rom) Edutheek EcoHuis In het EcoHuis kun je gratis educatief materiaal lenen voor een termijn van vier weken. Je betaalt een waarborg van 2,5 euro per geleend werk. Veel educatieve materialen die in deze brochure staan, kun je lenen in de edutheek. Raadpleeg de edutheek op een interactieve verkenningstocht, uitgegeven door Lannoo en Unesco Vlaanderen derde graad basisonderwijs en eerste graad secundair onderwijs wetenschappelijke geschiedenis van water een spannende tocht met het ruimteschip naar de blauwe planeet 1001 levendige waterweetjes lenen bij het EcoHuis Als je materiaal uit de edutheek wilt lenen, bezoek of contacteer dan het EcoHuis: Turnhoutsebaan Borgerhout tel Openingsuren edutheek: van dinsdag tot vrijdag van 9 tot uur Lespakketen en educatieve spelen Centrum informatieve spelen Het Centrum Informatieve Spelen begeleidt en verspreidt sensibiliserende spelen rond onder meer milieu en klimaat. secundair en basisonderwijs Je kunt de spelen online, telefonisch of via post of fax bestellen. Je kunt ze ook in de winkel in Leuven (Naamsesteenweg 130) halen. Spelbegeleiding vraag je telefonisch aan. tel (algemeen) of (spelbegeleiding), Ik wil water! - Mbi yé ngu de rijkdom van mondiale opvoeding binnen het thema water de link met de millenniumdoelstellingen een fotoreeks over waterverbruik in het Zuiden kleuteronderwijs en eerste graad lager onderwijs lenen bij het EcoHuis Basis 34 35

19 Wild van water. Een drink- en plasbeleid in het basisonderwijs Basis Zwem en vlieg mee Basis een wegwijzer met een zelfanalyse-instrument tips voor een drink- en plasbeleid een affiche, pictogrammen en een kit materiaal voor directies, schoolpersoneel, ouderverenigingen, leerkrachten, leerlingen en ouders lager en kleuteronderwijs (een apart pakket voor elke graad) lenen bij het EcoHuis Red de waterwezens van de ondergang, een spannend computerspel van de Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM). kleuteronderwijs en eerste graad basisonderwijs Dit spel maakt leerlingen van drie tot zeven jaar op een speelse manier vertrouwd met milieusparend gedrag. Floepje speelt de hoofdrol in het milieueducatief pakket van de VMM. Dit computerspel is gebaseerd op de boekjes Floepje en het water en Floepje en de lucht. lenen bij het EcoHuis, gratis downloaden via of gratis spelen op Oscar de ballonvaarder duikt onder water een speelse verkenning van het leven in en rond het water leerlingen van vier tot tien jaar Balthasar is een enthousiaste professor die heel graag wil weten hoe de dieren in en rond het water leven. Via deze interactieve tekenfilm met unieke achtergrondgeluiden leren de leerlingen meer over het leven in en rond het water en de seizoenen. lenen bij het EcoHuis Basis Lesbladen water en lucht lespakket van de VMM over water en lucht kleuter- en basisonderwijs Floepje, een diertje dat vliegt als een vogel en zwemt als een vis, is de hoofdrolspeler in dit educatieve pakket. Floepje heeft wel schoon water en zuivere lucht nodig. Dit pakket bestaat uit: lesbladen voor de kleuters en de leerlingen van het lager onderwijs een handleiding voor de leerkracht video s, posters, een handpop, voorleesboekjes met milieutips, en stickers lenen bij het EcoHuis of bestellen via Basis 36 37

20 Floepjes Regenboog Basis Speurtocht naar water (cd-rom) Lager De Gloobfanfare Spel van VMM; hoort bij de lesbladen water en lucht. leerlingen vanaf tien jaar Met kaarten leren de kinderen het verschil tussen milieuvriendelijk en milieuvervuilend gedrag. lenen bij het EcoHuis of bestellen via Lager een spannend avonturenspel uitgegeven door Lannoo en Unesco Vlaanderen leerlingen vanaf acht jaar Dit spel bevat een schat aan informatie over wetenschappen, technologie, geschiedenis en wereldoriëntatie. Het spelelement zorgt dat jongeren geboeid en aandachtig door de vijf verschillende klimaatgebieden van de aarde reizen. lenen bij het EcoHuis Download gratis een begeleidende lesbrief op Een leuk lespakket rond duurzame ontwikkeling waarbij elk leerjaar van de lagere school over een ander thema leert. Het tweede leerjaar leert over water met een heleboel leuke spelletjes, liedjes en oefeningen. lager onderwijs lenen bij het EcoHuis of bestellen via Het bruisende waterspel Lager Duik eens in een poel In dit werkdossier van het WWF vind je 24 activiteiten voor een multidisciplinaire benadering van het thema poelen. De activiteiten werden opgesteld om het onderwerp stapsgewijs aan de kinderen te leren. derde graad basis en eerste graad secundair onderwijs lenen bij het EcoHuis Educatief aan de slag gaan met watergeluiden en foto s. leerlingen vanaf zes jaar educatief pakket met audio-cd en fotokaarten lenen bij het EcoHuis 38 39

KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN. Water, water, water... we drinken liever bier. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN. Water, water, water... we drinken liever bier. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN De jongeren sluiten een deal met de school: als zij het waterverbruik van de school kunnen verminderen, mogen ze een watervriendelijk initiatief opzetten. Door hun eigen waterverbruik

Nadere informatie

Elke liter weloverwogen

Elke liter weloverwogen Elke liter weloverwogen Water in overvloed op onze planeet. Of niet? Ongeveer 70 % van het aardoppervlak is ermee bedekt, maar toch is de voorraad water die geschikt is voor menselijke consumptie niet

Nadere informatie

KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN. Actie! Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN. Actie! Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS KLEINE LEKKEN, GROTE GEVOLGEN De jongeren sluiten een deal met de school: als zij het waterverbruik van de school kunnen verminderen, mogen ze een watervriendelijk initiatief opzetten. Door hun eigen waterverbruik

Nadere informatie

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld Retourtje Water Uitgave: Amsterdams NME Centrum Retourtje Water Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum Auteur Mirella Vierveijzer Lay-out Agnes

Nadere informatie

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 1. ALLES IS WATER Alles is water. We zijn letterlijk omringd door water. Water

Nadere informatie

Kraantjeswater drinkwater

Kraantjeswater drinkwater Kraantjeswater drinkwater IS KRAANTJESWATER ECHT DRINKBAAR? Ongetwijfeld. Kraantjeswater = drinkwater! Geen enkel product wordt zo streng en veelvuldig gecontroleerd als leidingwater. Door de waterbedrijven

Nadere informatie

Kraanwater alle feiten op een rij

Kraanwater alle feiten op een rij Kraanwater alle feiten op een rij Inhoud Kraanwater is vanzelfsprekend 4 Goed voor de gezondheid 8 Zuiver van kwaliteit 12 Lekker goedkoop 18 Tips 22 Drinkwaterbedrijven 28 3 kraanwater.nu Kraanwater is

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd.

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd. LES VOOR G-KRACHT DRINKWATERS Ons lichaam bestaat voor 70% uit water. Dagelijks scheiden we 2,5 liter uit langs de gekende wegen. We zouden ongeveer 1,5 l water moeten drinken per dag en daarbij nemen

Nadere informatie

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater - Rode vlak is Brussel uitvergroten heel wat water in Brussel, zie blauwe lijntjes. - Is er een waterloop in de buurt van je school? Waar ligt je school

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Naar een (gratis) wateraanbod op school

Naar een (gratis) wateraanbod op school Naar een (gratis) wateraanbod op school In een evenwichtig drankenaanbod op school staat het aanbod van gratis water centraal. In deze fiche vind je concrete tips om een aanbod van gratis water op school

Nadere informatie

Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat?

Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat? Hoeveel percent water zit in het bloed van de mens? a) 50 % b) 70% c) 90% antwoord c is juist d) 99% Het lichaam van de mens bevat veel water. Hoeveel percent water is dat? a) 30% b) 60% antwoord b is

Nadere informatie

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over:

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over: De les ná G-kracht Drinkwaters In deze les gaat het over: Welke rol water speelt voor onze gezondheid Welke soorten drinkwater er zijn Hoe je water het best kunt drinken en serveren Opdracht 1: Ben jij

Nadere informatie

Welkom bij Evides Waterbedrijf! Wat u moet weten over drinkwater

Welkom bij Evides Waterbedrijf! Wat u moet weten over drinkwater Welkom bij Evides Waterbedrijf! Wat u moet weten over drinkwater Evides Waterbedrijf zorgt voor lekker en betrouwbaar drinkwater in het zuidwesten van Zuid-Holland, Zeeland en op de Brabantse wal. Drinkwater

Nadere informatie

AQUAPAS. Mijn gids voor de watervoetafdruk

AQUAPAS.  Mijn gids voor de watervoetafdruk AQUAPAS www.aquapath-project.eu Mijn gids voor de watervoetafdruk Dit project is gefinancierd met steun van de Europese Commissie. Deze publicatie geeft alleen de visie van de auteur weer en de Commissie

Nadere informatie

Wild van water. Wild van Water in de praktijk. Kelly Cauwenbergh Stafmedewerker Logo Mechelen. Antwerpen 21 november 2011

Wild van water. Wild van Water in de praktijk. Kelly Cauwenbergh Stafmedewerker Logo Mechelen. Antwerpen 21 november 2011 Wild van water Antwerpen 21 november 2011 Wild van Water in de praktijk Kelly Cauwenbergh Stafmedewerker Logo Mechelen Het pakket Directies Leerkrachten Ouders Het pakket Geen kant-en-klare oplossingen

Nadere informatie

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen

Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014. Basisscholen Duurzaamheid op School Aanbod 2013-3014 Basisscholen Milieuzorg op School 2013-2014 Vanaf dit schooljaar worden duurzame ondersteund door de stad. projecten op school gerichter Alle basisscholen kunnen

Nadere informatie

Bijlage 8: waterbesparende systemen voor toilet, douche en kranen

Bijlage 8: waterbesparende systemen voor toilet, douche en kranen Bijlage 8: waterbesparende systemen voor toilet, douche en kranen binnen 1 Toiletten Welke waterbesparende systemen bestaan er? Water4all 1 Bron: WWF-Vlaanderen, Water voor morgen Heb je geen waterbesparend

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

Duik in Brabant Water

Duik in Brabant Water Duik in Brabant Water Gratis lesmateriaal over drinkwater voor het basisonderwijs Schoon water is belangrijk. Voor iedereen. Schoon water heb je nodig. Om te drinken natuurlijk. En om te douchen, te wassen,

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN

PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN PEDAGOGISCHE LEERMIDDELEN Sinds vele jaren ontwikkelt Leefmilieu Brussel pedagogisch materiaal ten dienste van het onderwijzend personeel. Hiermee kunnen zij het thema 'leefmilieu' in hun lessen integreren

Nadere informatie

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil!

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Kijkje in de keuken 'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Tussen de productie van voeding en het opeten

Nadere informatie

Wat? Waarom? sleutelen aan het milieu. Technische ingrepen aan het sanitair

Wat? Waarom? sleutelen aan het milieu. Technische ingrepen aan het sanitair W1 sleutelen aan het milieu Technische ingrepen aan het sanitair Wat? Waarom? Is het waterverbruik binnen de organisatie ondanks alle inspanningen opvallend hoog? Liet je al een wateraudit uitvoeren (zie

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Lespakket Water Instructieblad groep 5-8 Inhoud pakket: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Materialen van het pakket: * 2 plastic potten * 1 potje melk * 1 potje met thee * 1 potje met broodkorstjes/

Nadere informatie

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST Gebruik deze checklist om te beslissen welke kanalen je zal gebruiken op je school om zowel leerlingen als collega s te informeren en motiveren over Zuiddag. Deze checklist bestaat

Nadere informatie

WaterGenius Méér dan gewoon water

WaterGenius Méér dan gewoon water Haal méér uit water WaterGenius Méér dan gewoon water Neem even een moment de tijd om te bedenken hoe vaak u de waterkraan open draait. Water, we gebruiken het dagelijks. Om te wassen, koken, drinken,

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie

Lesmateriaal op school

Lesmateriaal op school Lesmateriaal op school Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: * memoryspel water * zout * 1 praatplaat het meer * 1 praatplaat

Nadere informatie

WATER ZELFSTANDIG WERK. Naam: Inleverdatum :

WATER ZELFSTANDIG WERK. Naam: Inleverdatum : WATER Naam: Klas: Volgnummer: ZELFSTANDIG WERK Inleverdatum : 1 1. Het water Als je vanuit de ruimte naar onze planeet kijkt, is het eigenlijk onbegrijpelijk dat wij onze planeet Aarde noemen. De Aarde

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd

Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd Activiteit 2: de ecologische voetafdruk uitgelegd Doelstellingen De leerlingen weten dat er naast een watervoetafdruk ook een ecologische voetafdruk bestaat en begrijpen welke factoren in grote lijnen

Nadere informatie

WIST JE DaT? Elke dr ppel telt

WIST JE DaT? Elke dr ppel telt Elke dr ppel telt 1 Water bij de Toyota fabrieken Sinds 2002 hebben de productiefabrieken van Toyota in Europa het waterverbruik (m³/auto) met 54% teruggebracht. TMMF, de Toyota fabriek in Valenciennes,

Nadere informatie

GEEN water bij de wijn!

GEEN water bij de wijn! GEEN water bij de wijn! Water! Je gebruikt het dagelijks. Het begint al meteen s ochtends bij het wassen en het toilet doorspoelen. Daarna drink je water (puur water of in je kopje thee, ranja of in elke

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 7/8. Algemeen. Titel. Waterverbruik. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 7/8. Algemeen. Titel. Waterverbruik. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Waterverbruik Natuur & Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Waterverbruik Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Een onderzoek opzetten naar het waterverbruik

Nadere informatie

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT?

EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? WAT? EERLIJKE HANDEL OF FAIR TRADE? We staan niet stil bij wat er elke dag op ons bord ligt. En toch dragen vele ingrediënten een heel verhaal met zich mee. Sommige producten hebben de halve wereld afgereisd.

Nadere informatie

De Gloob-Fanfare. tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER

De Gloob-Fanfare. tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER De Gloob-Fanfare tweede leerjaar CORRECTIESLEUTEL - WATER De Gloob-Fanfare! Onze uitdagingen: 1. Wat verspillen wij dat blauw en vloeibaar is en veel meer waard dan goud? 2. Zet een groot emmer spektakel

Nadere informatie

collect & use rainwater

collect & use rainwater rainwater Joepie het regent in België Je kan het leuk vinden of niet maar we wonen in België en het regent hier nu éénmaal vaak. Reden te meer om dit ongemak om te buigen in uw voordeel. Wist je dat regenwater

Nadere informatie

Gescheiden riolering voor bestaande woningen

Gescheiden riolering voor bestaande woningen Gescheiden riolering voor bestaande woningen een geschenk uit de hemel gebruik je nuttig. Daarom houden we hemelwater en afvalwater graag apart. WaT uit de hemel komt, hoort niet In de riolering Water

Nadere informatie

Wat weet je van water?

Wat weet je van water? Vragenset Wat weet je van water? Genoeg schoon water voor iedereen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Wat weet jij van (schoon) water? Het waterschap zorgt voor

Nadere informatie

Wandelen voor Water 2013

Wandelen voor Water 2013 Wandelen voor Water 2013 Eerst maar even voorstellen Frank van Batenburg Ondernemer: Bedrijfskundig Bureau Gastles over WATER Powerpoint, filmpjes, interactief met opdrachten Vragen mag je direct stellen

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding.

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding. Mijn kledinggebruik Wellicht weet je al dat verschillende aspecten van kleding slecht zijn voor het milieu. In deze opdracht gaan we bekijken op welke manier jij zelf je steentje bij kan dragen aan het

Nadere informatie

PROJECTAANVRAAG WEDSTRIJDTOELAGE ECOSCHOLEN VOORBEELD

PROJECTAANVRAAG WEDSTRIJDTOELAGE ECOSCHOLEN VOORBEELD PROJECTAANVRAAG WEDSTRIJDTOELAGE ECOSCHOLEN Vul deze projectaanvraag volledig in. U kunt in deze aanvraag ook verwijzen naar bijlagen die u toevoegt. Voor een volledige projectaanvraag moet u volgende

Nadere informatie

Uittreksel verkorte versie schoolreglement

Uittreksel verkorte versie schoolreglement Uittreksel verkorte versie schoolreglement Beste ouders, Deze bijlage is een uittreksel, met de meeste praktische afspraken die op onze school toegepast worden, uit het volledige schoolreglement van onze

Nadere informatie

Beste bewoner, Vriendelijke groeten, Het drinkwaterbedrijf

Beste bewoner, Vriendelijke groeten, Het drinkwaterbedrijf Beste bewoner, Op. vinden in uw straat werkzaamheden plaats aan de leidingen. Van. tot.. wordt het water afgesloten. Wij adviseren u om vooraf enkele emmers met water klaar te zetten, voor bijvoorbeeld

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Visie: Milieuzorg Op School. Visie

Visie: Milieuzorg Op School. Visie Visie: Milieuzorg Op School Visie De kinderen zijn de toekomst. Door het een aantal waarden mee te geven, moet het mogelijk zijn om op termijn een mentaliteitswijziging te bekomen op het vlak van milieuzorg

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer WEGGESPOELD GELD Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting Elektrische

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie. Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek

Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie. Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek Begeleiden van kansengroepen rond energie- en waterbesparing en afvalpreventie Workshops - groepsmethodieken met begeleiding Individuele methodiek Wat? 7 workshops rond klimaatthematiek, energie, water

Nadere informatie

Meetactiviteit derde leerjaar

Meetactiviteit derde leerjaar Meetactiviteit derde leerjaar - Moeilijke woorden voor de activiteit met de kinderen doornemen. - De meetstands worden in de eetzaal opgesteld. - Elke leerling brengt een fles mee naar school. (Grote of

Nadere informatie

Troonstraat 125-1050 Brussel Tel. 02 507 88 77 - E-mail: studiedienst@gezinsbond.be www.gezinsbond.be/gezinspolitiek. Waterbeleid

Troonstraat 125-1050 Brussel Tel. 02 507 88 77 - E-mail: studiedienst@gezinsbond.be www.gezinsbond.be/gezinspolitiek. Waterbeleid Troonstraat 125-1050 Brussel Tel. 02 507 88 77 - E-mail: studiedienst@gezinsbond.be www.gezinsbond.be/gezinspolitiek Mei 2010 Waterbeleid Standpunt van de Gezinsbond De leidraad in het standpunt van de

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014

WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014 WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014 ONDERZOEKSMETHODE EN STEEKPROEFSAMENSTELLING Marktonderzoeksinstituut TNS/NIPO heeft in juni 2014 in opdracht van Spadel - gespecialiseerd in het bottelen en commercialiseren

Nadere informatie

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 1. Je woont in... een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? (+/- 120m²) 3 een groot huis met meer dan 4 slaapkamers?

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Lespakket. Rioolwaterzuivering. Genoeg schoon water voor iedereen. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lespakket. Rioolwaterzuivering. Genoeg schoon water voor iedereen. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lespakket Rioolwaterzuivering Genoeg schoon water voor iedereen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lespakket Rioolwaterzuivering Informatie voor de leerkracht Het

Nadere informatie

Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen

Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen Met deze checklist heeft de preventieadviseur, gezondheidscoördinator, milieucoördinator, directie of leerkracht een handig instrument om het beleid of de

Nadere informatie

Energiezuinig (ver)bouwen: niet enkel voor handige Harry s

Energiezuinig (ver)bouwen: niet enkel voor handige Harry s Energiezuinig (ver)bouwen: niet enkel voor handige Harry s EcoHuis Antwerpen Aanbod infosessies maart - juni 2012 Energiezuinig (ver)bouwen? Het EcoHuis zet u op weg Het EcoHuis is de plaats voor alles

Nadere informatie

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem Ongelijke waterafgiftes door leidingvernauwingen en/of verstopte druppelaars of sproei-installatie zijn een doorn in het oog van een kweker. Ongelijke bewatering verstoort

Nadere informatie

Provinciale projecten welbevinden

Provinciale projecten welbevinden Provinciale projecten welbevinden Stimuleren van het algemeen welbevinden en sociale vaardigheden van kinderen en jongeren op school, in de klas en thuis themaproject pesten op school Info antipestkoffers

Nadere informatie

Regenwaterhergebruik in Vlaanderen

Regenwaterhergebruik in Vlaanderen Regenwaterhergebruik in Vlaanderen Wendy Francken Directeur VLARIO Inhoud Wetgevend kader Draagvlak Enkele technische aspecten Kosten en baten Duurzaamheid Wetgevend kader Waarom afkoppelen? vermindering

Nadere informatie

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte)

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Infomoment 24 maart 2016 Buurtcentrum De Dijk, Blankenbergse

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van:

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van: Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009 ten behoeve van: Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1 Inleiding...3 2 Conclusie...4 3 Achtergrond onderzoek...5 3.1 Doelstelling van het onderzoek...

Nadere informatie

Elke dag, vers natuurlijk drinkwater bij je thuis THINK NATURAL

Elke dag, vers natuurlijk drinkwater bij je thuis THINK NATURAL THINK GREEN Elke dag, vers natuurlijk drinkwater bij je thuis THINK NATURAL Een bron van zuiver drinkwater bij u thuis Opuro geeft je een goed gevoel! Opuro is een revolutionaire keukenkraan die zeer praktisch

Nadere informatie

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Inleidend katern Groep 7 & 8

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Inleidend katern Groep 7 & 8 Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Inleidend katern Groep 7 & 8 Voorwoord We willen het wel van de daken schreeuwen: alles wat we weten over verantwoorde en biologische voeding.

Nadere informatie

Milieuopdrachten Sarahs Wereld

Milieuopdrachten Sarahs Wereld Milieuopdrachten Sarahs Wereld Om de wereld milieuvriendelijker te maken, heeft Sarah zeven milieutips. 1. De ruil je rijk! tip 2. De koop tweedehands! tip 3. De kijk uit wat je koopt! tip 4. De haal het

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Gezonde dranken en tussendoortjes in de buitenschoolse opvang

Gezonde dranken en tussendoortjes in de buitenschoolse opvang Gezonde dranken en tussendoortjes in de buitenschoolse opvang VIGeZ, Dr. Annelies Vandenberghe 02/04/2015 Inspiratiedag Kinderopvang VVSG 1 VIGeZ vzw, 2015, Gezonde dranken en tussendoortjes in de buitenschoolse

Nadere informatie

www.djapo.be www.wereldwegwijzers.be www.2015ikloopmee.be

www.djapo.be www.wereldwegwijzers.be www.2015ikloopmee.be www.djapo.be www.wereldwegwijzers.be www.2015ikloopmee.be Djapo vzw centrum voor mondiale vorming WAT? Workshops Lespakketten Vormingen aan leerkrachten en student-leerkrachten Procesbegeleidingen DOELGROEP?

Nadere informatie

Nieuwe regelgeving voor bouwers en verbouwers. Slim omgaan met regenwater

Nieuwe regelgeving voor bouwers en verbouwers. Slim omgaan met regenwater Nieuwe regelgeving voor bouwers en verbouwers Slim omgaan met regenwater Bouwt of verbouwt u? Dan moet u vanaf 1 januari 2014 rekening houden met een nieuwe Vlaamse verordening. Die verplicht u om regenwater

Nadere informatie

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water

Productinformatie: Water. Waar gaat deze kaart over? Waar gebruik je water voor in de keuken? Wat wordt er van jou verwacht? Geen leven zonder water Waar gaat deze kaart over? In de keuken (en de bakkerij) gebruiken we water met verschillende redenen. Deze kaart gaat over verschillende soorten water. We vertellen je ook waar je water in de keuken voor

Nadere informatie

groen in de stad BIOTOOPWANDELING BIOTOOPWANDELINGleidraad natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen biotoopstudie 1 MO biotoopstudie

groen in de stad BIOTOOPWANDELING BIOTOOPWANDELINGleidraad natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen biotoopstudie 1 MO biotoopstudie groen in de stad BIOTOOPWANDELING natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen 1 MO 01 Gewoon doen Deze wandeling met een biotooptas is ontwikkeld door het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, Milieudienst

Nadere informatie

5 manieren om Samsam te gebruiken

5 manieren om Samsam te gebruiken Vraag de leerlingen waarom dit zeepje de vorm van een waterdruppel heeft.* Vertel dat handen wassen de makkelijkste manier is om te voorkomen dat bacteriën en ziektes zich verspreiden. Kinderen die regelmatig

Nadere informatie

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken)

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Ik vertel jullie in mijn spreekbeurt meer over water en drinkwater. Eerst vertel ik wat water is, waarom water het allerbelangrijkste is voor leven, en

Nadere informatie

Regenwater leid je niet om de tuin!

Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater is te waardevol om direct het riool in te laten lopen. Vang het op en gebruik het goed. Kijk voor tips op www.denhaag.nl/water Regenwater leid je niet om

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Stappenplan. 1. Wat is het draagvlak? Hoe kan je het draagvlak verbreden?

Stappenplan. 1. Wat is het draagvlak? Hoe kan je het draagvlak verbreden? op school Scenario Stappenplan Het stappenplan is een handige leidraad als je van plan bent om Donderdag Veggiedag in te voeren op school. Je moet immers bij veel dingen stilstaan en het is belangrijk

Nadere informatie

Brabant Water Les je dorst educatieplatform Verdiepende suggesties

Brabant Water Les je dorst educatieplatform Verdiepende suggesties Brabant Water Les je dorst educatieplatform Verdiepende suggesties Voor groep 6 tot en met 8 Verdiepende suggesties voor de bovenbouw De volgende lessuggesties zijn veelal gericht op actief coöperatief

Nadere informatie

AFVAL EN DUURZAME MATERIALEN

AFVAL EN DUURZAME MATERIALEN AFVAL EN DUURZAME MATERIALEN De EcoSchool leren duurzaam leven www.antwerpen.be/ecoscholen EcoMini AFVAL EN DUURZAME MATERIALEN Wat uw school doet 1 U doet aan afvalpreventie, correct sorteren en gebruikt

Nadere informatie

Verdeelbord van de opdrachten

Verdeelbord van de opdrachten Tentoonstelling H 2 O! De tentoonstelling De tentoonstelling H 2 O! is ontworpen als aanvulling op de film die in het Beeldenpaleis wordt getoond. De film stelt een essentiële vraag: is toegang tot water

Nadere informatie

2. VOORWOORD. Het succes van samenwerking

2. VOORWOORD. Het succes van samenwerking 1 1. INHOUD 1. Inhoud 2. Voorwoord 3. In enkele haltes naar een schakel en terug! 4. Denk er aan 5. Adressen van de provinciale en Brusselse MOS-begeleiders 2. VOORWOORD Het succes van samenwerking Samen

Nadere informatie

flesvoeding bij u thuis

flesvoeding bij u thuis flesvoeding bij u thuis Beste ouders Nu u en uw baby de materniteit of de neonatologie van az groeninge verlaten, stelt u zich wellicht de vraag hoe u thuis zelf op de juiste manier flesvoeding moet klaarmaken.

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 3-4

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 3-4 1 INLEIdING Droppiewater.nl is al jaren dé kinderwebsite van de Nederlandse waterschappen. Het bekende stripfiguurtje Droppie Water nodigt de kinderen uit om kennis te maken met alles wat speelt rondom

Nadere informatie

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor.

Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. Stressfactor. STAPPENPLAN LEES DE FESTIVALGIDS Zo weet je wat het project inhoudt en wat je te wachten staat. www.stressfactor.be/organisator/2016 OVERTUIG JE MEDELEERLINGEN Jij bent vast niet de enige die een festival

Nadere informatie

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Eerst enkele weetjes: Vocht (=lichaamswater) is het belangrijkste bestanddeel van ons lichaam Afhankelijk van je leeftijd, gewicht, lichaamssamenstelling

Nadere informatie

Regenwater? We hebben er schoon genoeg van

Regenwater? We hebben er schoon genoeg van Concept dd. donderdag 17 februari 2011 Haalbaarheidsstudie: Regenwater? We hebben er schoon genoeg van Samengesteld door: Openbare Basisschool De Molenvliet Stad aan t Haringvliet Leerlingen bovenbouw

Nadere informatie

GRONDSTOFFEN. Van welke 2 types water maakt men drinkwater in België? ... ...

GRONDSTOFFEN. Van welke 2 types water maakt men drinkwater in België? ... ... GRONDSTOFFEN Van welke 2 types water maakt men drinkwater in België?...... De personages uit de 4D-film "Teruggespoeld" vertegenwoordigen elk een type water. Schrijf bij elk personage het juiste type van

Nadere informatie

Lespakket Water. Instructieblad groep 3 & 4. Inhoud pakket - Achtergrondinformatie. Lessuggesties:

Lespakket Water. Instructieblad groep 3 & 4. Inhoud pakket - Achtergrondinformatie. Lessuggesties: Lespakket Water Instructieblad groep 3 & 4 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie - Instructieblad groep 3 & 4 - Materialen van het pakket * 2 plastic potten * 1 potje melk * 1 potje met thee * 1 potje

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN HET GOEDE VOORBEELD GEVEN 11 adviezen voor een gezonde opvoeding Aan ouders van kinderen tussen de 4-12 jaar ter preventie van overgewicht en obesitas WAAROM Je kind leert door jou na te doen. Geef daarom

Nadere informatie

Zonder WATER geen LEVEN!

Zonder WATER geen LEVEN! Zonder WATER geen LEVEN! Inleiding De volgende dagen staat het water hoog. Neen, niet het niveau van de Molenbeek, de Schelde of de Leie.; maar wel hier op jouw school. Inderdaad, water is het thema voor

Nadere informatie

Kunstwerk voor verdraagzaamheid:

Kunstwerk voor verdraagzaamheid: Kunstwerk voor verdraagzaamheid: De terreuraanslagen in Parijs werden deze week uitgebreid besproken in alle actuarondes in onze lagere school. Samen met alle leerlingen van het eerste tot het zesde leerjaar

Nadere informatie

GROENTE & FRUIT LESPAKKET

GROENTE & FRUIT LESPAKKET MAAK KENNIS MET HET LESPAKKET LESPAKKET: MAAK KENNIS MET MAAK KENNIS MET HET LESPAKKET INLEESBLAD Beste leerkracht, Maak kennis met het Groente en Fruit lespakket van de Louis Bonduelle Foundation. Het

Nadere informatie

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826 Auteur Yvonn van de Grootevheen Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/75826 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie