De energie van Margreet van Gastel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De energie van Margreet van Gastel"

Transcriptie

1 in samenwerking met MARN en MRA Met nieuwe energie in de regio arnhem Nijmegen v Pagina 2 Impuls voor regionale economie Bedrijven en ondernemers die brood zien in groene economie en daarin investeren. >> Lees verder op pag 2 Pagina 3 Uw inbreng Tijdens de startbijeenkomst De Groene Kracht op 26 november aanstaande is er alle ruimte voor een actieve inbreng van de deelnemers. >> Lees verder op pag 3 De energie van Margreet van Gastel Luchtkwaliteit, energie en klimaat houden niet op bij gemeente grenzen. Samen met MARN, MRA en stadsregio peilen we daarom de kansen voor een gezamenlijke energie- en klimaatagenda. kunnen we dat beter en goedkoper. Want let wel: nieuwe projecten kunnen ook geld ópleveren. Dit nieuwe programma is dan ook niet in de laatste plaats een kans om de regionale economie een boost te geven. Start bijeenkomst Op 26 november toetsen sleutelvertegen woordigers uit overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen de ambitie voor een gezamenlijke regionale energie en klimaatagenda. Dat gebeurt tijdens de startbijeenkomst De Groene Kracht met nieuwe energie in de regio Arnhem Nijmegen. De bijeenkomst is een initiatief van MARN, MRA en Stadsregio Arnhem Nijmegen. Centraal staat de vraag: wat zijn de kansen voor een gezamenlijke uitvoerings agenda? Denk daarbij aan de uitvoering van projecten op het gebied van groene energievoorziening, energieneutraal bouwen, energiebesparing in de bestaande woningvoorraad, schone en slimme mobiliteit en aanpassingen aan een veranderend klimaat. De bijeenkomst is belangrijk, omdat mede op basis van de uitkomst ervan het algemene bestuur van de stadsregio al dan niet besluit om energie en klimaat daadwerkelijk samen op te pakken. Pagina 4 Concreet Geen voorgekookt menu, maar een suggestie om de smaakpapillen te prikkelen: >> Lees verder op pag 4 Pagina 6 Energiequiz! Hoeveel weet u op het gebied van energie besparing? >> Doe de quiz op pag 6 Duurzaam transport over het water Een concreet uitvoeringsprogramma waarin de gemeenten hun eigen wensen terugzien. Waar zinvol en mogelijk willen we samenwerken met bedrijfsleven en kennisinstellingen. Stichting kiemt, de HAN, de RUN zijn voorbeelden van belangrijke partners. Dat geldt ook voor de provincie Gelderland. Zo brengen we kennis, netwerken en middelen bij elkaar. Impuls voor economie Als we willen kunnen we veel bereiken. Kansen voor milieu en klimaat líggen er: op het vlak van mobiliteit, woningbouw, groene energievoorziening en energie- en milieutechnologie. Door samen te werken Kansen grijpen en samen optrekken Margreet van Gastel: Voorbeelden van kansen? U kunt ze krijgen: één regionaal energieloket instellen, waar bedrijven en inwoners terecht kunnen voor informatie, tips, producten en subsidies voor energiebesparing. Bindende afspraken maken met en tussen overheden en corporaties over energiezuinige nieuwbouw. Een netwerk van oplaadpunten realiseren voor elektrisch personenvervoer. Het maken van schone brandstoffen uit regionaal afval. Doorgaan met het onderzoeken van de mogelijkheden van waterstof als energiedrager. Het organiseren van efficiënte vervoersstromen met als doel minder transportbewegingen. En natuurlijk het stimuleren van nieuwe en schone energiebronnen zoals zonne- energie, windenergie, geothermie, biomassa en slim gebruik van restwarmte. Van aardgas over op groen gas v 1

2 Grote opkomst De startbijeenkomst De Groene Kracht vindt plaats op vrijdag 26 november 2011 van uur in Meetingpoint DROOM! in Elst. Van de genodigden wordt een actieve inbreng gevraagd. Dat kan tijdens een van de workshops (meer informatie hierover elders in deze krant). Al heel veel belangstellenden hebben zich aangemeld. Mocht u dit nog niet hebben gedaan, en wel wilt deelnemen, dan kunt u zich alsnog aanmelden via of via een mail aan U kunt ook bellen met Yvonne Sinay: Verslag bijeenkomst Bent u niet in de gelegenheid deel te nemen? Geen nood. Kort na de 26e november verschijnt een krant met daarin een uitgebreide impressie van de bijeenkomst. Daarnaast ontvangen alle genodigden een inhoudelijk verslag van zowel het plenaire deel van de bijeenkomst als van de discussie in de workshops. Programma startbijeenkomst De Groene Kracht Globaal ziet het programma er op 26 november als volgt uit: Workshop Klimaatverandering Drijvende auto s in Arnhem Papierproducent Parenco in Renkum, groencomposteerder Bruins en Kwast op bedrijventerrein Roelofshoeve in Duiven, buurman Topell, producent van green coal, tuinbouwbedrijf Hydro Huisman in Bergerden, vuilverbrander ARN in Nijmegen, Cornelissen Transport ook uit Nijmegen, openbaar vervoerbedrijf Novio / Connexxion van de aardgasbussen. Zo maar wat voorbeelden van bedrijven en ondernemers die brood zien in groene economie en daarin investeren. Energie en klimaat zijn geen charities maar alleen haalbaar als hieruit bedrijvigheid ontstaat. Waar liggen kansen, hoe kunnen we innovatie De actualiteit geeft het belang aan van maatregelen gericht op aanpassing aan toekomstige klimaatverandering. Hoezo toekomstig? Onze zuiderburen dweilen met de kraan open en concluderen dat te veel oppervlakte bestraat en geasfalteerd is. In Limburg zijn de kades gesloten en wordt er hard gewerkt de waterberging te managen. (Dreigende) wateroverlast op nog geen 150 kilometer zuidwaarts. In de regio Arnhem Impuls voor regionale economie stimuleren en welke randvoorwaarden zijn er dan nodig vanuit de overheid? De startbijeenkomst De Kas Stef Huisman als energiebron Een initiatief van... Nijmegen houden de waterschappen de afzettingen voor de kades gereed. Klimaatadaptatie is dus belangrijk. Graag uw speciale aandacht voor deze workshop (meer info elders in deze uitgave), waar het gaat over hittestress, droogte en wateroverlast! Groene Kracht levert brandstof voor de Groene Motor, aanjager van een regionale groene economie uur Inloop en broodje uur Welkom en start met onder anderen Arjan van den Broek (Electrabel), Pieter Leroy (RUN) en Marcel Thijsen (gemeente Wijchen) uur Workshops uur Koers bepalen uur Wat pakken we morgen aan? uur Afsluiting met borrel RUN is één van de partners Regionale afspraken over duurzame nieuwbouw Energie en klimaat komen niet uit de lucht vallen. Zowel in de regio Arnhem als in de regio Nijmegen werken gemeenten al geruime tijd samen. De MARN (Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen) gaat terug tot 1984 en vertegenwoordigt tien gemeenten in het zuidelijke deel van de stadsregio. Tegenwoordig is de MARN actief op het gebied van onder meer afval, bodem, externe veiligheid, handhaving, klimaat en energie. Het bestuur van de MARN wordt ondersteund door een projectbureau. Het bureau coördineert projecten en is het loket waar informatie, ideeën, vragen en wensen binnenkomen om verder te worden uitgewerkt. De MRA (Milieusamenwerking Regio Arnhem) verenigt elf gemeenten in de regio Arnhem. De gemeenten wisselen kennis en informatie uit over verschillende beleidsterreinen zoals geluid, lucht, klimaat, afval en handhaving. Zo nu en dan worden gezamenlijk projecten uitgevoerd zoals bijvoorbeeld het opstellen van een bodemkwaliteitskaart, het ontwikkelen van beleid voor externe veiligheid of het aanbesteden van de afvalinzameling. De MRA heeft geen eigen projectbureau; de taken zijn verdeeld over verschillende gemeenten. Schaalvoordelen Voorjaar 2010 hebben MARN en MRA de Stadsregio Arnhem Nijmegen gevraagd om samen een regionale energie en klimaatagenda op te stellen en uit te voeren. Bundeling van krachten leidt tot een grotere slagkracht en efficiency. Ambities op het vlak van groene energie, energieneutraal bouwen, EMT en duurzame mobiliteit verstaan zich goed met een (stads)regionale schaalgrootte. 2

3 Uw inbreng op 26 november Tijdens de startbijeenkomst De Groene Kracht op 26 november aanstaande is er alle ruimte voor een actieve inbreng van de deelnemers. Zowel tijdens het plenaire programma als tijdens de workshops. Een groot aantal belangstellenden heeft zich aangemeld. Mocht u zich alsnog willen aanmelden dan kan dat via U wordt dan gevraagd te kiezen uit een van de volgende workshops: Workshop 1: Nieuwe energie: transitie naar energievoorziening in de toekomst Energieproducerende kassen in Lingewaard - O.l.v. voorzitter Paul Manders, programmamanager Eureka, Stadsregio Arnhem Nijmegen en referent Arjan van den Broek, directeur productie Electrabel Nederland. - Landelijke opgave is 14% groene energie in Aan het einde van de workshop stellen we vast hoe wij dit als regio kunnen realiseren. - Aan het einde van de workshop benoemen we drie kansrijke ideeën en een eerste stap om morgen een begin te maken. - Centrale vragen: hoe kan de energietransitie in de regio het beste worden vormgegeven? Is het nodig om daarvoor een energievisie op te stellen? En: hoe kunnen we projecten op het gebied van duurzame energie financieel ondersteunen? Zetten we vooral in op het Rijk of biedt Brussel meer perspectief? - Mogelijke ingrediënten: smart grids, kansenstudie warmtevoorziening, klimaatfonds, A15 energiesnelweg, solar roadmap. Workshop 2: Naar energieneutraal bouwen Stadsregio Arnhem Nijmegen en referent Pieter Hameetman, directeur AM Duurzaam. - Landelijke opgave is alle nieuwbouw energieneutraal in Aan het einde van de workshop benoemen we de twee grootste kansen om energieneutrale nieuwbouw op de rails te krijgen. - Centrale vragen: hoe krijgen we energieneutraal bouwen in de steigers? Wat zijn de kritische succesfactoren? Benoem drie mogelijke pilots. Wat doen we morgen om dit te realiseren? - Mogelijke ingrediënten: GPR Gebouw, EPC aanscherping, energieneutraal bouwen, passief huis en WKO. Workshop 3: Investeren in verduurzaming van bestaande woningen Energielabel omhoog - O.l.v. Bart de Bruin, projectadviseur MARN en referent Pieter Leroy, professor Milieu en Beleid aan de Faculteit der Managementwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. - Opgave is het versnellen van verduurzaming van bestaande woningbouw. - Aan het einde van de workshop stellen we vast met welke strategie we de verduurzaming van woningen actief kunnen versnellen. - Centrale vragen: welke ideeën werken echt? Wat zijn de succesfactoren? Wat doen we morgen om dit te realiseren? - Mogelijke ingrediënten: thermoscan daken, Meer met minder, energielabels, klimaatfonds, economische spin off, waardevermeerdering woningen. Workshop 4: Groene economie: EMT bedrijven als motor van transitie EMT in de steigers - O.l.v. Frank Geerlings, procesregisseur bedrijventerreinen Stadsregio Arnhem Nijmegen en referent Marc de Kroon, senior beleidsadviseur Economische Zaken gemeente Arnhem. - Opgave is het versterken van de regionale bedrijfscluster Energie en Milieu Technologie. - Aan het einde van de workshop is er helderheid over het belang van EMT voor de regio en liggen er drie concrete ideeën voor de in te zetten koers. - Centrale vragen: welke EMT bedrijven hebben we in huis, wat is hun positie? Wat ontbreekt nog; hoe trekken we die bedrijven aan? Wat kunnen overheden en onderwijsinstellingen bijdragen? - Mogelijke ingrediënten: ketenbeheer, innovatie en research & development, MVO, Pieken in de Delta, Grensoverschrijdend Euregio Rijn Waal. Workshop 5: Over schone en slimme mobiliteit gesproken! Met LZV 30% minder kilometers - Opgave is positionering van de stadsregio als een duurzaam logistiek centrum. - Aan het einde van de workshop liggen er drie heldere ideeën waarmee we de regio als duurzaam logistiek centrum kunnen positioneren. - Centrale vragen: waar willen we over tien jaar staan wat betreft schoon vervoer en transport? Welke strategie volgen we en hoe kunnen we de verschillende sporen het beste stimuleren? - Mogelijke ingrediënten: mixed strategy: groen gas, waterstof, elektrisch rijden, wagenparkscans, schonere binnenvaart. Workshop 6: Klimaatverandering en hoe we ons kunnen aanpassen - O.l.v. Martijn Mentink, manager sector Regionale Ontwikkeling, Stadsregio Arnhem Nijmegen en referent Hans van Ammers, projectleider Future Cities, gemeente Arnhem. - Opgave is om maatregelen te nemen ter aanpassing op toenemende hittestress en wateroverlast in de gebouwde omgeving. - Aan het einde van de workshop stellen we vast of en zo ja hoe de ervaringen van de steden gebruikt kunnen worden voor de overige regiogemeenten. - Centrale vragen: wat verstaan we onder hittestress en wateroverlast in de gebouwde omgeving? Welke maatregelen kunnen we nemen en wat kunnen we morgen al doen? Wat is daarvoor nodig en welke partijen zijn dan aan zet? - Ingrediënten: hittescan en klimaatkaarten, groene daken en gevels, wateroverlast en watermanagement, ontkoppelen regenwaterafvoer. Zongerichte verkaveling - O.l.v. Ron Josten, kwartiermaker regionale energie en klimaatagenda, - O.l.v. Jan Luijten, projectleider Eureka programma Terra, referenten Herman Wagter, procesmanager pilotproject De Groene Hub en Remco Hoogma, adviseur Dwarsverband. 3

4 En nou effe concreet! Goed zo n bijeenkomst waar betrokken partijen met elkaar van gedachten wisselen, maar wat levert het op, aan het einde van de dag? Margreet van Gastel, voorzitter van de MRA en portefeuille houder Milieu van de Stadsregio Arnhem Nijmegen, hoopt op 26 november aanstaande een aantal vruchtbare ideeën en suggesties voor concrete projecten in ontvangst te nemen. De uitkomsten van de startbijeenkomst worden immers meegenomen in het besluit van het algemeen bestuur van de stadsregio (de stadsregioraad) om energie en klimaat al dan niet gezamenlijk op te pakken. Groen en rijp Onderstaande projecten, groen en rijp door elkaar, kunnen mogelijk opgenomen worden in een nog op te stellen uitvoeringsagenda voor energie en klimaat. Geen voorgekookt menu, maar een suggestie om de smaakpapillen te prikkelen: afspraken om op nog nader te bepalen locaties te experimenteren met energieneutrale gebiedsontwikkeling. 5. energieafspraken met woningcorporaties en het stimuleren van het bedrijfsleven. Mits inwoners hier over een langere periode gebruik van kunnen maken zal dit tot een aanzienlijke energiebesparing kunnen leiden. 7. energiebesparing sportverenigingen en kantoren 1. Regionale energiestrategie moment is een regionale Europese aanbesteding voor de verwerking van biomassa in voorbereiding. Deze wordt in 2011 afgerond en kan als opmaat dienen voor de realisatie van regionale verwerkingscapaciteit. 3. Collectieve inkoop groene energie Duurzame en zekere energie Doel van dit project is om te komen tot een lange termijn visie en strategie, gericht op een vraaggerichte, duurzame en gewaarborgde energielevering in alle gemeenten aangesloten bij de MARN, MRA en Stadsregio Arnhem Nijmegen. 2. groene energie aanboren en exploiteren De MARN heeft in 2009 namens de gemeenten in de regio Nijmegen een gezamenlijke aanbesteding uitgevoerd voor de inkoop van groene elektriciteit en gas. Dit leverde grote schaalvoordelen op, zowel qua financiën als duurzaamheid. Een dergelijk traject kan in 2011 ook voor de gemeenten in de regio Arnhem worden doorlopen. En over enkele jaren, na harmonisatie van de contractperioden, voor alle tweeëntwintig gemeenten gezamenlijk. 4. regionale afspraken duurzame nieuwbouw Isolatie huurwoningen Daarnaast zijn ook in de bestaande woningvoorraad maatregelen nodig om energiebesparing te realiseren. De woningcorporaties hebben een groot aandeel in de huursector en daarmee in regionale woningvoorraad. De tweeëntwintig regiogemeenten kunnen hierover met alle woningbouwcorporaties in de regio afspraken maken die in het verlengde liggen van reeds bestaande prestatieafspraken. 6. Langdurige maatwerkaanpak energiebesparing eigenaar-bewoners Meer awareness Specifieke doelgroepen krijgen een passende set van maatregelen aan geboden die tot energiebesparing leidt. Bijvoorbeeld ondersteuning voor sportverenigingen bij het nemen van duurzame maat regelen, met als tegenprestatie het zelf laten betalen van de energierekeningen. Positief neveneffect: een grotere awareness bij de doelgroepen als het gaat om energieverbruik en de kosten daarvan. 8. Meerjarige aanpak gemeentegebouwen Aanbesteding verwerking groenafval Doel van dit project is het aanboren en exploiteren van bestaande duurzame energiebronnen, met als speerpunten biomassa en/of zonne-energie. Daarnaast gaat het om het verkennen van nieuwe bronnen zoals aardwarmte. Op dit Bouwen in Zevenaar Groot Holthuizen Het doel is om met alle betrokken partijen afspraken te maken: hoe kunnen we in 2020 komen tot energieneutrale woningbouw? Met onder andere aannemers, projectontwikkelaars en overheden worden afspraken gemaakt over een collectieve set van stimulerende, ambitieuze en duidelijke maatregelen waar alle betrokken partijen elkaar op kunnen aanspreken. Denk bijvoorbeeld aan Subsidie op zonnepanelen? Gemeenten kunnen gezamenlijk een maatwerkpakket ontwikkelen voor inwoners van de regio. Denk hierbij aan zaken zoals subsidies, duurzaamheidsleningen, het ontzorgen van bewoners Gemeenten kunnen het goede voorbeeld geven met actieve energiebesparing binnen de gemeentelijke gebouwen. Bijvoorbeeld door samen een energiecoördinator aan te stellen. Deze levert inhoudelijke ondersteuning en zorgt voor energiebesparing. Daarnaast is het mogelijk om bepaalde besparingsmaatregelen samen te realiseren en zo geld te besparen. Met steeds als uitgangspunt dat maatregelen niet alleen geld kosten, maar minstens zo veel geld opleveren. 4

5 9. Meerjarige aanpak openbare verlichting Ook qua openbare verlichting kan de overheid het goede voorbeeld geven. Van wege afschrijvingstermijnen tot 40 jaar zal de gekozen aanpak gedurende een lange termijn gecontinueerd moeten worden. Door dit in gezamenlijkheid op te pakken kan naar verwachting aanzienlijk bespaard worden, zowel financieel als op milieugebied. 12. Stimuleren elektrisch vervoer Future Cities. Daarin worden gebieden in beeld gebracht die kwetsbaar zijn bij extreme hitte en wateroverlast (klimaatbestendigheidskaart). Er ligt al een kaart voor Arnhem en Nijmegen; het plan is in 2011 voor de hele regio eenzelfde kaart te ontwikkelen. Daarnaast wordt een praktische toolbox ontwikkeld om deze gebieden klimaatbestendig te maken. Bekende maatregelen zijn groene daken en het afkoppelen van regenwaterafvoer bij woningen. v Esther Jacobs 16. Pilots met adaptatiemaatregelen Elektrisch rijden in Doesburg Gezamenlijke aanbesteding 10. energieafspraken MKB Het Midden- en Klein Bedrijf (MKB) wordt gefaciliteerd en gestimuleerd om met energiebesparing aan de slag te gaan. Dat kan door energiescans te laten uitvoeren, door convenanten af te sluiten en door handhaving op basis van de wet Milieubeheer. 11. de Groene Hub Groen gas uit rioolslib Om het elektrisch rijden te stimuleren worden diverse elektrische oplaadpunten gerealiseerd voor kleinschalig transport, personenvervoer, scooters en fietsen. Daarnaast wordt de aanschaf van elektrische scooters en fietsen gestimuleerd. Dit alles ook in samenwerking met de toeristische sector. 13. Meerjarige communicatie met inwoners Voorlichting en inwonercommunicatie zijn belangrijke middelen om energiebesparing te realiseren. Een regionale aanpak kan niet alleen effectief maar ook heel (kosten)efficiënt zijn. Bijvoorbeeld via een regionale website, een daaraan gekoppeld energieloket, de opening van een klimaatwinkel of -bus, een klimaatstraatfeest en een klimaatkaravaan. 14. uitvoeren educatieve leerlijn basisonderwijs / voortgezet onderwijs Kennis en begrip voor het energie- en klimaatvraagstuk begint op school. Gemeenten en de betrokken centra op het gebied van natuur- en milieueducatie kunnen gezamenlijk een leerlijn laten ontwikkelen of aanschaffen. Door voldoende massa kunnen we ook hier op een effectieve en efficiënte manier bewustwording stimuleren. 15. Klimaatbestendigheidskaart regio Groene gevel in centrum Nijmegen Binnen het project Future Cities worden proefprojecten uitgevoerd met concrete toepassingen van groene gevels en daken en water/groen in de openbare ruimte. Mogelijk is daarnaast behoefte aan proefprojecten op het gebied van drijvend bouwen. Voorts kunnen concrete adviezen worden gegeven bij ruimtelijke ontwikkelingen in regiogemeenten. Esther Jacobs (1970) geeft motivational speeches en workshops over anders denken. Haar uitgangspunt is: If you do what you always did, you will get what you always got, waarmee ze creatief denken stimuleert. Ze schrijft boeken ( Wat is jouw excuus? en Wat is jouw droom? ) en columns en coacht ondernemers en particulieren die hun dromen willen realiseren. Rondom de euro-invoering bedacht Esther Coins for Care, waarmee ze 16 miljoen euro inzamelde voor goede doelen. Op 26 november is Esther dagvoorzitter van de Klimaatagenda. En dat betekent: creatief denken en samen aan de slag! Met haar energieke persoonlijkheid en frisse blik zal ze alle aanwezigen helpen het maximale uit de bijeenkomst te halen. kiemt Najaarsdebat Het pilotproject De Groene Hub (waarvoor op 17 november jongstleden euro rijkssubsidie is toegekend) is gericht op verduurzaming van goederen- en busvervoer. Lokaal opgewekt groen gas wordt gebruikt voor het openbaar vervoer. Daarnaast gaat het erom goederen vanaf een of meer overslagplaatsen aan de rand van de stad schoon en slim te vervoeren naar hun eindbestemming in Nijmegen. Innovatie en samenwerking met en tussen enthousiaste partijen uit het bedrijfsleven is essentieel. Door de mogelijkheid groen gas straks in de nieuwe OV-concessie in te zetten voor het lokale en regionale busvervoer kan in één klap een stabiele afzetmarkt voor lokale produ centen van groen gas gerealiseerd worden. Ook de vuilniswagens en stadsdistributievoertuigen kunnen op groen gas gaan rijden. Hoog water De stadsregio is samen de gemeenten Arnhem, Nijmegen en Tiel, Alterra Wageningen en Europese partnergemeenten betrokken in het EU-project Hoe kunnen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven gezamenlijk zorgen dat energietransitie in Oost-Nederland daadwerkelijk gerealiseerd wordt? Welke bijdrage kunnen innovatieve bedrijven uit de energie- en milieutechnologiesector daaraan leveren? En wat is uw rol in het geheel? Onder meer daarover gaat het kiemt-debat onder leiding van Ronald Migo op maandag 29 november vanaf tot uur in Zutphen. Meld u aan via de website van kiemt. 5

6 Linkse hobby? Mogen energie en klimaat onder het hoofdstuk linkse hobby s worden geschaard? In tegendeel. Maar mogelijk wel onder het hoofdstuk vooruitzien is regeren. Want Nederland is qua energievoorziening nog steeds grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen. Toenemende schaarste zal in de toekomst onherroepelijk tot prijsstijgingen leiden. De afhankelijkheid van instabiele olieproducerende regio s maakt ons kwetsbaar. En productie en verbranding van fossiele brandstoffen leidt nog altijd tot schadelijke uitstoot, risico s voor de volksgezondheid en stagnatie van bouwprojecten. Maatregelen op het gebied van energie en klimaat maken ons minder kwetsbaar en gevoelig voor risico s. Dergelijke maatregelen vormen dus wel degelijk garanties voor de toekomst. Fossiele grondstoffen raken op Speel de energiequiz! Waarover spraken zij? Van groene daken tot smart grids, van duurzame openbare verlichting tot aanbesteding van verwerking van gemeentelijke groenstromen. CO2 uitstoot, aantal Watt, gas- en jaarverbruik: allemaal termen die met energie en energiebesparing van doen hebben. Hoe staat het met uw kennis hierover? Bent u zich bewust van uw footprint of gaat u blanco door het leven? Test hieronder uw kennis en doe de energiequiz. 1. welk deel van het inkomen geeft een huishouden (modaal inkomen) gemiddeld uit aan energie (exclusief brandstof)? a) 1-4 % b) 5-14 % c) % d) % 2. de Spaanse stad Barcelona heeft een enorme vermindering van de CO2-uitstoot per jaar bereikt. Welke maatregel heeft de stad ingevoerd? a) Het bouwen van een energiestation dat alle plantaardige afval uit de stad verwerkt tot methaan. Dat wordt vervolgens gebruikt als energiebron. b) Een aantal windmolens gebouwd dat een kolencentrale vervangt. c) Nieuwe gebouwen zijn zo aangepast dat 60 % van het warme water opgewarmd wordt door zonne-energie. Bent u al goed bezig met energiebesparing? 3. als u 5 lampen van 60 watt, die drie uur per dag branden, vervangt door spaarlampen, hoeveel euro scheelt u dat per jaar? a) Circa 75 euro b) Circa 25 euro c) Circa 110 euro d) Circa 55 euro 4. wat is het gemiddelde gasverbruik per jaar in Nederland voor een gemiddeld huishouden (2,2 personen)? a m3, omgerekend circa 860 euro per jaar b m3, omgerekend circa 650 euro per jaar c. 800 m3, omgerekend circa 430 euro per jaar 5. welk apparaat heeft het hoogste jaarverbruik? a) Stofzuiger b) Koelkast c) Wasmachine d) Droger e) Magnetron Ontdek uw eigen energie score met de test van de EnergieBespaarWijzer! Antwoorden: 1b, 2c, 3d, 4a, 5d Warmte uit hout voor Zevenaar Oost Het klimaat en energiedebat op 26 november aanstaande wordt breed gevoerd. Wilde ideeën worden niet geschuwd. Eén waarschuwing dan toch: de startbijeenkomst De Groene Kracht dient een aantal concrete antwoorden op te leveren. Willen we hier in de regio een transitie naar groene energie vormgeven, en zo ja: hoe dan? Hoe kunnen we energie neutraal bouwen een impuls geven? Gaan we energiebesparing realiseren in de bestaande woningvoorraad; hoe pakken we dat het beste aan? Kunnen we een schaalsprong realiseren in de organisatie van schoon, duurzaam en efficiënt vervoer en transport? En waar liggen kansen voor een groene economie; hoe zorgen we ervoor dat dit alles niet alleen geld kost, maar uw onderneming of gemeente ook bedrijvigheid oplevert? Colofon Deze uitgave is gedrukt op milieuvriendelijk papier. Dit is een uitgave van MARN, MRA en Stadsregio Arnhem Nijmegen November 2010 Advies: Jos IJkhout, Bureau Stroom Tekst: Stadsregio Arnhem Nijmegen Fotografie: Luuk van der Lee, Velp Vormgeving: Mooijekind Ontwerpers, Loenen (Gld.) 6

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

UITNODIGING. Geachte heer, mevrouw,

UITNODIGING. Geachte heer, mevrouw, UITNODIGING EMT-Debat Vitale regionale economie: Gelderland Energieland Dinsdag 5 april van 17.00 20.30 uur Openluchtmuseum, Schelmseweg 89, 6816 SJ Arnhem Geachte heer, mevrouw, Op dinsdag 5 april vindt

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Memo. De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka)

Memo. De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka) aan van cc Memo De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka) datum 2 december 2009 soort memo beleidsterrein(en) onderwerp Ter kennisgeving Financiën Financiële kaders

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Elektrisch rijden is de toekomst

Elektrisch rijden is de toekomst Elektrisch rijden is de toekomst Duurzaam onderweg in Rotterdam www.rotterdam.nl/elektrischrijden Elektrisch rijden neemt een vlucht. Er rijden steeds meer elektrische voertuigen rond. Een positieve ontwikkeling

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Randvoorwaarden samenwerking steeds duidelijker

Randvoorwaarden samenwerking steeds duidelijker Met nieuwe energie in de regio arnhem Nijmegen v Pagina 2 Slimme distributie Stef Weijers: er is niet één oplossing die zaligmakend is. Pagina 3 MARN en MRA voor regionale aanpak energie en klimaat Randvoorwaarden

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven 5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven Alfons Ramb Energiek Leiden Rolf Steenwinkel Amsterdam Energie Ron de Graaf Hoom Renske den Exter - Hoom

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015

Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015 Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015 Inleiding Bij deze ontvangt u de analyse voor de regionale

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen 1. ambitie en aanbesteding als middel idee / visie / proces / conclusie 2. model de Groene Cockpit ontwikkeling / structuur / toepassingsgebieden

Nadere informatie

Wat willen we bereiken?

Wat willen we bereiken? Wat willen we bereiken? Omschrijving: Dit collegeproduct omvat de beleidsactiviteiten en projecten in het kader van duurzaamheid (niet zijnde duurzame energie) waarop binnen de gemeente Eindhoven wordt

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen?

Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen? Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen? DNA in de bouw De Nieuwe Aanpak in de bouw DNA in de bouw staat voor: transitie in de bouw vanuit de basis, de

Nadere informatie