SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden. Bart Kuipers Larissa van der Lugt Michiel Nijdam Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV b.v.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden. Bart Kuipers Larissa van der Lugt Michiel Nijdam Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV b.v."

Transcriptie

1 SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden Bart Kuipers Larissa van der Lugt Michiel Nijdam Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV b.v.) i

2 ii

3 SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden Auteurs: Dr. B. Kuipers Drs. L.M. van der Lugt Drs. M.H.Nijdam RHV bv, Erasmus School of Economics, Erasmus Universiteit Rotterdam In opdracht van: Programma Impuls, Drechtsteden Rotterdam, oktober 2009 i

4 ii

5 VOORWOORD Hierbij treft u het verslag aan van een analyse naar sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen (SWOT) van de Maritieme Piek in de Drechtsteden. Deze piek is een onderdeel van het programma Pieken in de Drechtsteden, gericht op het verder versterken van nu reeds sterke en karakteristieke elementen van de Drechtsteden regio. Naast de pieken Binnenstad en Landschap is de piek Water in dit rapport benoemd als Maritieme Piek zo n sterk element. Onder de Piek Maritiem verstaan wij de in de Drechtsteden aanwezige bedrijvigheid gericht op deltatechnologie/waterbouw, binnenvaart, scheepsbouw, zeehaven en de aan deze activiteiten gerelateerde toeleveranciers en dienstverleners. Wij concluderen dat de in de Maritieme Piek samengebalde bedrijvigheid beoordeeld kan worden als een zeer sterk regionaal-economisch cluster, een concentratie van onderling verbonden bedrijvigheid met als sleutelelement de aanwezigheid van enkele leader firms ; grote bedrijven, zoals IHC en Boskalis, die een trekkende en initiërende rol hebben in het cluster. In deze rapportage benoemen wij echter niet alleen de sterkten, maar ook zwakten, kansen en bedreigingen die op de Maritieme Piek afkomen, denk bijvoorbeeld aan een zwakte als het ontbreken van de juiste onderwijsvoorzieningen gericht op de Maritieme Piek in de regio. Er is op dit moment sprake van een sterke dynamiek, zowel in de Maritieme Piek als in de externe omgeving. Natuurlijk is de huidige wereldwijde crisis van groot belang, maar daarnaast zijn vernieuwingen gaande op bestuurlijk gebied bijvoorbeeld de beoogde samenwerking tussen de zeehaven van Rotterdam en de zeehaven van Dordrecht en de komst van het containertransferium naar Alblasserdam. Nadat doel en aanpak van dit onderzoek zijn besproken, staan wij in hoofdstuk 2 van deze rapportage stil bij het huidige beleid in de Drechtsteden gerelateerd aan de Maritieme Piek. Hoofdstuk 3 gaat in detail in op samenstelling, werking en ruimtelijke structuur van de Maritieme Piek. Hoofdstuk 4 geeft de SWOTanalyse weer. Hoofdstuk 5 gaat in op de vraag of het huidige beleid al of niet goed loopt, waar versterking noodzakelijk is en waar sprake is van witte vlekken in het beleid. Ondanks het feit dat op dit moment sprake is van een ambitieuze beleidsinspanning onder meer gericht op bedrijventerreinen, herstructurering en de uitvoering van beleid is nog een gerichte versterking mogelijk. Om het onderzoek in kort bestek te lezen raden wij u vooral dit hoofdstuk aan. Voor dit onderzoek zijn gespreken gevoerd met een groot aantal bedrijven die wij van harte danken voor hun medewerking. Ook danken wij de begeleidingsgroep die voor dit onderzoek is samengesteld met name Rogier van der Sande, Rob Scheelbeek, Paulien Eisma, José Heskes en Jaap de Jong voor de plezierige samenwerking. Rotterdam, oktober 2009 Bart Kuipers, Larissa van der Lugt, Michiel Nijdam. iii

6 iv

7 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING: MARITIEME PIEK DRECHTSTEDEN Vraagstelling: SWOT-analyse Maritieme Piek Aanpak: vijf stappen 5 2 BELEID MARITIEME PIEK DRECHTSTEDEN 9 3 CLUSTERANALYSE MARITIEME PIEK De Maritieme Piek als regionaal-economisch cluster Fysieke locatie Maritieme Piek Ruimtelijk-economische situatie Maritieme Piek Structuur cluster en regionale spin-off in de Drechtsteden Specifieke clustervariabelen Maritieme Piek Groei & ambitie segmenten 53 4 SWOT-ANALYSE MARITIEME PIEK Deltatechnologie: sterkten Maritieme Piek Deltatechnologie: zwakten Maritieme Piek Deltatechnologie: kansen Maritieme Piek Deltatechnologie: bedreigingen Maritieme Piek Natte logistiek: sterkten Maritieme Piek Natte logistiek: zwakten Maritieme Piek Natte logistiek: kansen Maritieme Piek Natte logistiek: bedreigingen Maritieme Piek 76 5 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN Inleiding Conclusies Rollen, taken en ambities Strategische trajecten Maritieme Piek Drechtsteden 81 v

8 Figuur 1: Netwerken van leader firms in Rotterdam & Drechtsteden zijn onderling verbonden Bron: M. Nijdam (2009). vi

9 1 INLEIDING: MARITIEME PIEK DRECHTSTEDEN Pieken in de Drechtsteden In samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken startten de Drechtsteden van 2002 tot 2004 een experiment om de regionale en stedelijke uitdagingen samenhangend aan te pakken. Het bureau Berenschot en de commissie Dijkstal verrichtten daartoe onderzoek naar de (bestuurlijke) samenwerking in de Drechtsteden. Een advies van de commissie Dijkstal heeft in 2004 onder meer geleid tot het investeringsfonds Manden maken. Het doel was meer uitvoeringskracht in de regio. Dertig projecten zijn hierdoor versneld uitgevoerd. De Drechtraad heeft Manden maken in 2008 geëvalueerd en concludeerde dat het een belangrijke bijdrage heeft geleverd voor de bestuurskracht. Naar aanleiding van deze evaluatie heeft de Drechtraad opdracht gegeven voor een mogelijk vervolg op Manden maken. Dit vervolg heet Pieken in de Drechtsteden. De pieken hebben tot doel om sterker te maken wat sterk en karakteristiek voor onze regio is. Er zijn drie pieken benoemd: ten eerste de Piek Water, bestaande uit maritieme technologie, innovatie en binnenvaart. Ten tweede de Piek Landschap gericht op unieke landschappen in de Drechtsteden en ten derde de Piek Binnenstad : de binnenstad als centrumfunctie van de Drechtsteden. In deze rapportage richten wij ons op de Piek Water die in het vervolg van deze rapportage wordt aangeduid met de Maritieme Piek, dit aansluitend op het belangrijke maritieme cluster dat de essentie van de Piek Water uitmaakt. Klassiek regionaal-economisch complex rond Deltatechnologie en natte logistiek De benaming piek bij maritieme technologie/water, innovatie en binnenvaart is terecht gegeven de vooraanstaande rol van de Drechtsteden in de deltatechnologie. De sector kent enkele op wereldschaal opererende leader firms die aan de regio zijn gebonden door krachtige toeleveranciernetwerken. Er is sprake van een klassiek regionaaleconomisch complex rond Deltatechnologie (zie hoofdstuk 3). Daarnaast is sprake van een sterke positie in de natte logistiek : binnenvaart met gerelateerde toeleveranciers en de zeehaven van Dordrecht. Positionering in Haven-industrieel complex Rotterdam Recentelijk positioneren de Drechtsteden zich als deelcluster in het grotere cluster Havenindustrieel complex Rotterdam. Dat de relatie tussen de Drechtsteden en mainport Rotterdam voor de hand ligt blijkt uit figuur 1 het netwerk van leader firms in Drechtsteden en mainport Rotterdam zijn weergegeven: deze kent een aantal onderlinge relaties in maakindustrie en logistiek. Kenmerk van de relatie tussen de Drechtsteden en mainport Rotterdam is dat gezocht wordt naar een complementaire rol. De Drechtsteden zijn niet alleen een convergentiepunt in het achterlandnetwerk van Mainport Rotterdam maar ook een overloopgebied. De Drechtsteden bezitten unieke eigenschappen om de complementaire rol met mainport Rotterdam inhoud te geven. In onderliggende beleidsstukken worden enkele voorbeelden van deze complementaire rol gegeven: De complementaire rol van de Drechtsteden voor wat de binnenvaart betreft kan hier grosso modo worden aangegeven als: Rotterdam concentreert zich op de zeevaart, de Drechtsteden concentreren zich op de binnenvaart. En: De Drechtsteden zouden zich (mede op basis van hun traditie terzake) kunnen richten op hun rol als concentratiepunt voor know how met 1

10 2

11 betrekking tot bouw, onderhoud en reparatie van binnenvaartschepen, inclusief kennisontwikkeling ten behoeve van innovatie, alsmede op de stimulering van onderwijsvormen gericht op het afleveren van voldoende kwantitatieve en kwalitatieve capaciteit op diverse niveau s. Als rolverdeling met Rotterdam geldt hier: Rotterdam doet de logistiek, de Drechtsteden doen de techniek Bezien vanuit een hoger perspectief kent Rotterdam als belangrijke clusters het haven- en het petrochemische cluster; nauw aan elkaar gerelateerd en beide van wereldschaal. De Drechtsteden versterken deze twee clusters door de Deltatechnologie eveneens een cluster op wereldschaal. Kennisgerelateerde initiatieven Maritieme Piek In dit Deltatechnologische cluster is sprake van een aantal actuele kennisgerelateerde ontwikkelingen zoals (a) Ecoshape, het in 2008 in Dordrecht gevestigde Topinstituut Waterbouw en Ecologie, (b) de wens om specifieke opleidingen voor de waterbouwsector te ontwikkelen en op te starten, zoals een TiasNimbas opleiding gericht op International Contracting en (c) het voornemen om de Drechtsteden zich te ontwikkelen tot een proeftuin voor Urban Flood Management. (d) Voorts is sprake van plannen om te komen tot een kenniscentrum voor de binnenvaart. Maritieme Piek kent vier zwaartepunten De Maritieme Piek in de Drechtsteden kent vier economische zwaartepunten. Naast (1) Deltatechnologie gaat het om activiteiten rond (2) havens en logistieke dienstverlening, (3) binnenvaart en (4) scheepsbouw. Deze vier zwaartepunten zijn omgeven door een sterk netwerk van toeleveranciers en (logistieke) dienstverleners. 1.1 VRAAGSTELLING: SWOT-ANALYSE MARITIEME PIEK De Drechtsteden bevinden zich op dit moment in een fase waarin men de Maritieme Piek nader wil definiëren en afbakenen en een gemeenschappelijke, gedragen regionaal-economische agenda wil ontwikkelen. Een onderdeel daarvan is het vaststellen van kansen voor de regio, gerelateerd aan de Maritieme Piek. Als duidelijk is wat de kansen zijn, worden deze ingevuld uitgaande van de vier O s: Overheid, Ondernemers, Onderzoek en Onderwijs en wordt een basis gecreëerd voor het maken van keuzes voor de verdere ontwikkeling van de Maritieme Piek in de Drechtsteden. Eind 2005 is door TNO een SWOT-analyse uitgevoerd waarin regionale kansen voor de Drechtsteden in maritieme sectoren zijn vastgesteld. Deze SWOT-analyse was gebaseerd op een literatuurstudie 1 en is nader ingevuld op basis van twee workshops. Naast zicht op sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen voor de Drechtsteden zijn aangrijpingspunten geformuleerd voor noodzakelijk geachte kennisontwikkeling in een op te stellen kennisagenda voor het Kenniscentrum Shipping Valley. Deze SWOTanalyse uit 2005 is inmiddels door een veelheid van ontwikkelingen gedateerd. Er bestaat daarom behoefte aan een upgrade van deze SWOTanalyse. Bij deze upgrade gaat het om vier onderzoeksvragen. 1. Wat zijn sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen relevant voor de Maritieme Piek in de Drechtsteden? Uit de inventarisatie van sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen moet duidelijk worden wat de rollen en taken van de overheid zijn, om de beoogde kansrijke economische ontwikkelingen te stimuleren, dan wel te reageren op voorziene bedreigingen. De uitkomsten van de SWOT-analyse zijn een basis voor de Drechtsteden om duidelijke keuzes te maken en om tot een gemeenschappelijk gedragen agenda te komen. 1 Met name gebaseerd op: Berenschot (2005). 3

12 Figuur 2: Issue analyse: de belangrijkste issues Maritieme Piek Drechtsteden gegroepeerd Communicatie bedrijfsleven / overheid Globalisering / Azie/ O- Europa De crisis Innovatie Maasvlakte II Andere Pieken Offshore Urban Flood Management / MARE Ecoshape Nederland maritiem Land Waterwegen Kennisalliantie Zuid- Holland Wegtransport Duurzaamheid Regiogrenzen Maritieme Piek Hoofdkantoren / ontwerp afdelingen Kennisinstellin gen Marin, Deltares, TU Delft Nieuwe service concepten Dijkcultuur Drechtsteden ROM-D Deltatechnologie / waterbouw Maritieme Piek Drechtsteden Scheepsbouw baggerschepen/ binnenvaart Jachtbouw Voldoende en op maat geschoold personeel Leerpark Dordrecht Opleidingen/ scholing Leader firms Strategisch samenwerken Onderhoud Geluid problematiek Maritieme dienstverleners Binnenvaart Toeleveranciers Drechtsteden Schone motoren/ brandstoffen Binnenhavens IOD Recreatievaart Vergunningenproblematiek Natte bedrijventerreinen Opslagbedrijven Binnenvaartcultuur Drechtsteden EICB / kenniscentrum t Plaatje Sliedrecht Shipping Valley Zeehaven Overslagbedrijven Distributiecentra Branche organisaties Kantoor- en Regiefunctie Deltapoort Faciliteiten op maat (hellingen) Samenwerken haven Rotterdam Complementaire relatie Rotterdam Poort Randstad / Mainport Overflow functie voor mainport R dam Moerdijk Droge bedrijventerreinen Logistieke dienstverleners Container transferium WDO Waternetwerken Zeespiegelstijging Spoor Congestie Mainport visie EZ Toeleveranciers buiten Drechtsteden Structurele groei binnenvaart 4

13 2. Welke rollen/taken/ambities zijn noodzakelijk vanuit de overheid om op een juiste wijze in te spelen op de geïnventariseerde sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen van de Maritieme Piek in de Drechtsteden? De Drechtsteden willen duidelijkheid krijgen welke initiatieven en faciliteiten belangrijke stakeholders in de Maritieme Piek in de Drechtsteden van de lokale en regionale overheden verwachten om ambities waar te maken en kansen te realiseren. Maar de lokale en regionale overheden willen ook weten wat de verwachte bijdrage van de drie andere O s ondernemingen, onderzoek en onderwijs en van de hogere overheden is, om kansen en ambities te benutten. Er zijn in de afgelopen jaren reeds een aantal belangrijke keuzen gemaakt in de Drechtsteden. Duidelijk moet worden: - of de reeds gemaakt strategische keuzen voor de regionale ontwikkeling van de Drechtsteden ook inderdaad de juiste zijn; - deze duidelijkheid moet zowel blijken uit een wetenschappelijke benadering als uit een toets van het bedrijfsleven actief in de Maritieme Piek; - vervolgens is het de vraag of de overheid met de juiste 1.2 aanpak deze strategische keuzen tracht te realiseren, dan wel dat aanvullende acties zijn te benoemen. 3. Wat zijn de bijdragen en ambities van ondernemingen, onderzoekspartijen, onderwijspartijen en hogere overheden aan de ontwikkeling van de Maritieme Piek in de Drechtsteden? Als duidelijk is wat verwacht kan worden van de verschillende stakeholders, willen de Drechtsteden op regionaal niveau komen tot de instelling van uitvoeringsinstanties (ROM-D). Het uiteindelijke resultaat is een concreet programma van samenhangende initiatieven en activiteiten, waarbij alle relevante partijen optimaal bij betrokken zijn en waarbij duidelijk is wie wat moet gaan doen. 4. Welke innovatiethema s zijn van belang en welke daaraan gerelateerde actiepunten zijn te benoemen? In aanvulling op de bovenstaande drie vragen van de Drechtsteden, is een vierde vraag geformuleerd door de Kennisalliantie Zuid-Holland. De Kennisalliantie Zuid-Holland heeft het voornemen om een vergelijkbare analyse uit te voeren als in het hier voorliggende voorstel besproken en ziet meerwaarde in het aanhaken bij de studie voor de Drechtsteden. Daarbij heeft de Kennisalliantie de behoefte om in de SWOT-analyse uit te gaan van de input van ondernemers, zowel van ondernemers gerelateerd aan de Deltatechnologie ( Natte waterbouw, baggeractiviteiten, etc.) als aan de logistieke dienstverlening (zeehaven Dordrecht, binnenvaart, etc.). De vier vragen zijn beantwoord door een aanpak in de volgende vijf stappen. AANPAK: VIJF STAPPEN Stap 1. Issue-analyse en mental map Maritieme Piek In stap 1 is een issue-analyse uitgevoerd over de Maritieme Piek in de Drechtsteden. Door twee oriënterende bijeenkomsten met de opdrachtgever en door de uitvoering van een aantal gesprekken met door de opdrachtgever aangedragen stakeholders uit het bedrijfsleven is een actueel en breed beeld ontstaan van de belangrijkste issues die spelen in de Maritieme Piek. Het resultaat is een gedeelde visie door stakeholders in de Drechtsteden en onderzoekers over de belangrijkste issues in de Drechtsteden, inclusief uitgangspunten, kansen en ambities, alsmede hete hangijzers, discussiepunten, taboes en zwakke signalen in de Drechtsteden. 5

14 Figuur 3: Aanpak SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden Aanpak SWOT-analyse Maritieme Piek Drechtsteden Cluster analyse Twee oriënterende bijeenkomsten met opdrachtgever Analyse relevante literatuur Interviews met door opdrachtgever aangedragen stakeholders Analyse, prioritering en confrontatie SWOTelementen door Erasmus onderzoeksteam Formulering Aanbevelingen 6

15 Stap 2. Clusteranalyse Maritieme Piek Drechtsteden Na het beeld over de belangrijkste issues die op dit moment rond de Maritieme Piek in de Drechtsteden spelen, is de analyse geobjectiveerd door de uitvoering van een clusteranalyse van de Maritieme Piek. Bij deze clusteranalyse is het door De Langen (2004) ontwikkelde instrumentarium om de performance van een cluster te meten gebruikt. Een belangrijk uitgangspunt van de clusteranalyse en een kenmerk van het hier uit te voeren onderzoek als geheel is dat wij ons gebaseerd hebben op bestaand materiaal: bestaande studies, bestaande visies en bestaande beleidsdocumenten. Het resultaat van de clusteranalyse is een gedegen en goed onderbouwd beeld van de sterkten en zwakten van het maritieme cluster in de Drechtsteden. Stap 3. SWOT-analyse; confrontatiematrix en strategische vragen In stap 3 is de daadwerkelijke SWOT-analyse uitgevoerd, nadat een gedegen inzicht is ontstaan in sterkten en zwakten (stap 2) en kansen en bedreigingen (stap 1). De SWOT-analyse is daarmee gebaseerd op gesprekken met de opdrachtgever, met het Aanjaagteam Maritiem en met verschillende stakeholders in de Drechtsteden, de analyse van literatuur (zie voor een overzicht de literatuurlijst in de bijlage) en statistische bronnen en de eigen visie van het onderzoeksteam op basis van eerdere ervaring met onderzoek in de Drechtsteden. De SWOT-analyse is verricht volgens de regels van het spel (inventariseren, prioriteren, confronteren, formuleren van strategische vragen en van oplossingen, ambities en bijdragen voor verschillende partijen.) Stap 4. Zicht op kansen, ambities en acties voor de regio In stap 4 staan wij stil bij het huidige beleid. In hoeverre formuleert: (a) het huidige beleid de juiste acties en prioriteiten? (b) Waar zou extra op moeten worden ingezet door het beleid? (c) Wat zijn witte vlekken die op basis van de analyse nadere aandacht behoeven? Stap 5. Vraagstelling Kennisalliantie Zuid-Holland: actiepunten om innovatie-kansen te grijpen De Kennisalliantie Zuid-Holland heeft behoefte aan een nadere verdieping van de SWOT-analyse om een helder zicht te krijgen op relevante innovatiethema s van ondernemingen gerelateerd aan de Deltatechnologie ( Natte waterbouw, baggeractiviteiten, etc.) en aan de natte logistieke dienstverlening (zeehaven Dordrecht, binnenvaart, etc.). Het doel van de nadere verdieping is een innovatie actieplan voor de Maritieme Piek. Samen met de Kennisallinatie Zuid-Holland zijn 8 interviews bij ondernemers in de Drechtsteden gehopuden; 4 interviews bij ondernemers actief in de Deltatechnologie en 4 interviews bij ondernemers actief in de natte logistiek. Daarnaast zijn twee workshops gehouden wederom met ondernemers gerelateerd aan de thema s Deltatechnologie en logistiek, waarin wij een gezamenlijk gedragen innovatieagenda is besproken. Nota Bene: De rapportage voor de KAZH volgt in een afzonderlijke rapportage die wellicht als bijlage bij deze rapportage wordt geïntegreerd. Voordat aan de clusteranalyse wordt begonnen gaan wij in het volgende hoofdstuk op het relevante beleid van de Drechtsteden in betreffende de Maritieme Piek. 7

16 Figuur 4: Bedrijventerreinenstrategie Drechtsteden: vertrekpunt beleidsmatig denken Maritieme Piek Bron: Drechtsteden,

17 2 BELEID MARITIEME PIEK DRECHTSTEDEN Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven wij kort wat het beleid in de Drechtsteden is, gerelateerd aan de Maritieme Piek. Deze beschrijving achten wij van belang omdat het project samenhangt met de vraag in hoeverre de Drechtsteden op dit moment de juiste prioriteiten stellen in het beleid, dan wel dat extra inspanningen noodzakelijk zijn. Dit hoofdstuk is gebaseerd op twee uitvoerige bijeenkomsten met de opdrachtgever en op aangedragen beleidstukken. Wij halen een aantal belangrijke ingrediënten naar voren die naar onze mening essentieel zijn voor een goed begrip van de dynamiek in de Maritieme Piek. Bedrijventerreinenstrategie voor de Drechtsteden Er is in de afgelopen jaren een aantal publicaties verschenen met daarin het strategische, ruimtelijk-economische gedachtegoed rond de Drechtsteden. Het vertrekpunt is de Bedrijventerreinenstrategie voor de Drechtsteden 2. Belangrijke elementen (figuur 4) uit deze strategie hebben betrekking op: a. de ligging van de Drechtsteden als scharnierfunctie tussen de Randstad en het Europese achterland; b. drie kernen van bedrijvigheid rond hoge milieucategorieën; deze kernen bestaan voor een belangrijk deel uit activiteiten relevant voor de Maritieme Piek, maar kennen ook andere karakteristieken als de grootschalige procesindustrie (Dupont, Nedstaal). c. Uitgangspunt in de aanpak is het begrip clusterzonering, hierbij wordt de zware bedrijvigheid beschermd door haar in te pakken in schillen van steeds minder zware bedrijvigheid. d. Er is sprake van een forse herstructureringsopgave (minimaal 250 hectare) en daarnaast wordt maximaal 45 hectare bedrijventerreinen onttrokken door transformatie naar andere toepassingen (woningbouw of andere stedelijke functies). e. Aan de randen van de regio liggen drie hotspots; ontwikkelingskansen voor uitbreiding en nieuwe sectoren. Investeren in deze gebieden moet de economie van de Drechtsteden vergroten en diversifiëren. Uitvoeringsstrategie Bedrijventerreinen De uitvoering van de bedrijventerreinenstrategie is vastgelegd in een Uitvoeringsstrategie Bedrijventerreinen 3. Deze uitvoeringsstrategie gaat uit van de zes verschillende terreinclusters die in de Bedrijventerreinenstrategie zijn onderscheiden. Per terreincluster worden in de strategie de regionale doelstellingen, de kwalitatieve en kwantitatieve opgaven en de voor de uitvoering verantwoordelijke partijen beschreven. Belangrijk kenmerk is de integrale insteek: kijken naar het hele gebied, uitgaande van de verschillende belanghebbenden en functies. 2 Drechtsteden & Zandberg & Van den Berg (2007) De Drechtse Poort. Bedrijventerreinenstrategie voor de Drechtsteden, Dordrecht, Bureau Drechtsteden. 3 Drechtsteden & Zandberg & Van den Berg (2009) USB. Uitvoeringsstrategie Bedrijventerreinen voor de Drechtsteden, Dordrecht, Bureau Drechtsteden. 9

18 Figuur 5: Maritieme gebruikers op natte bedrijventerreinen in de Drechtsteden Bron: Drechtsteden, 2009a 10

19 Natte Bedrijventerreinen Strategie Drechtsteden Als vervolg op de Bedrijventerreinenstrategie en Uitvoeringsstrategie Bedrijventerreinen is een nadere uitwerking gemaakt voor de zogenaamde natte bedrijventerreinen 4, bedrijventerreinen met bedrijven die gebruik maken van de overslag met de binnen- of zeevaart. De natte bedrijventerreinenstrategie geeft heel concreet de opgaven en daarmee de agenda per cluster aan. Uit deze zeer informatieve inventarisatie (figuur 5) valt op dat veel natte bedrijventerreinen in gebruik zijn voor niet natte toepassingen ofschoon hier enige discussie mogelijk is over het begrip nat. Zo hanteert de Zeehavenmonitor een indeling waarin de grootschalige procesindustrie, zoals bijvoorbeeld Dupont, zeker als nat kan worden gekenmerkt. Daarnaast valt op dat nogal wat terreinen niet in gebruik zijn. Per terreincluster is in de Natte bedrijventerreinen Strategie een kwantitatieve en kwalitatieve opgave weergegeven, alsmede een handreiking betreffende mogelijk te gebruiken instrumenten. Tenslotte maken wij nog melding van een Kantorenstrategie Drechtsteden 5 met Maasterras als bovenregionale toplocatie in ontwikkeling. Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever (WDO) Een belangrijke concretisering van de bedrijventerreinenstrategie is de Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever 6, een overeenkomst tussen het Rijk, de Provincie Zuid-Holland, het Havenbedrijf Rotterdam en de gemeente Dordrecht met als doel het versneld realiseren van het bedrijventerrein op de locatie de Westelijke Dordtse Oever, zodat op korte termijn kan worden voorzien in de behoefte aan havengerelateerde bedrijventerreinen ten behoeve van de Rotterdamse regio. Om WDO als een aantrekkelijk alternatief voor de Hoekse Waard te positioneren is een maatregelenpakket geformuleerd gericht op het versterken van de multimodale bereikbaarheid, om ruimte beschikbaar te stellen ten behoeve van (a) het Masterplan Zeehaven, (b) het zoneren en herstructureren van de natte terreinen Dordtse Kil I en II, (c) het aanleggen en duurzaam inrichten van Dordtse Kil IV een terrein bestemd voor de bovenregionale vraag, waarbij kavels groter dan 5 hectare mogelijk gemaakt kunnen worden. Sleutelbegrip is hier wederom integraal en vraag laat zich niet sturen 7 ; Dordtse Kil IV richt zich niet op voorshands op een beperkte doelgroep van bedrijven. Drechtsteden als onderdeel van de nationale problematiek De rol van de Drechtsteden als onderdeel van de nationale problematiek kent drie belangrijke aangrijpingspunten, vooral gericht op het opvangen van de groei van Mainport Rotterdam 8. Ten eerste Dordrecht als alternatief voor de Hoekse Waard, hiervoor reeds genoemd. Ten tweede gaat het om de door de gemeente Dordrecht en het Havenbedrijf Rotterdam uitgesproken intentie om intensief te gaan samenwerken. Ten derde gaat het om het in Alblasserdam te vestigen containertransferium. 4 Drechtsteden & Zandberg & Van den Berg (2009a) Natte Bedrijventerreinen Strategie Drechtsteden, Dordrecht, Bureau Drechtsteden 5 Drechtsteden & Zandberg & Van den Berg (2007a) Kantorenstrategie Drechtsteden, Dordrecht, Bureau Drechtsteden 6 WDO: Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever. (2009) Gemeente Dordrecht. 7 Structuurvisie Dordrecht 2020 (2009) Gemeente Dordrecht, p Economische visie op de langetermijnontwikkeling van Mainport Rotterdam. Op weg naar een Mainport Netwerk Nederland (2009) Den Haag, Ministerie van EZ. 11

20 Figuur 6: Ruimtelijk-economische visie Drechtsteden Bron: Drechtsteden,

21 Economische Visie Drechtsteden De verschillende Strategieën van de Drechtsteden Bedrijventerreinenstrategie, Kantorenstrategie etc. komen samen in een Economische Visie Drechtsteden 9. Deze economische visie op het regionale schaalniveau is weer verbonden met bovenregionale visies, zoals de Visie Zuidvleugel, Economische Visie Provincie Zuid-Holland, afspraken met het Rijk, Deltapoort etc. Deze economische visie vormt een kop op het sectorale beleid en stemt ontwikkelingsrichtingen die daaruit voortvloeien af. De uitwerking richt zich op vier schaalniveaus: - Internationaal positioneert de regio zich als specialist in de deltatechnologie: slimme waterbouw met aandacht voor ecologie: Werken met water ; - Nationaal biedt de gunstige ligging van de regio kansen voor verbreding van de regionale economie: Poort van de Randstad ; - Regionaal streeft de regio naar een concurrerende positie als Complete stedelijke regio en - Lokaal wordt aan de Aantrekkelijke waterfronten en rivieroevers gewerkt aan leefbare en onderscheidende milieus. Voor de Maritieme Piek zijn vooral het internationale en nationale schaalniveau van belang. kenniscluster in de natte ecologie en door het versterken van de huidige koppositie in de waterbouw. Speerpunten zijn ecologie, water- en scheepsbouw, binnenvaart en toerisme. Thema s zijn innovatie, kennis delen, duurzaamheid en techniek. Ecoshape en Urban Flood Management op termijn zijn de uithangborden van het beoogde kenniscluster. Poort van de Randstad Nationaal biedt de ligging van de regio als scharnier tussen Randstad en achterland potentie voor verbreding van de regionale economie. De goede bereikbaarheid van de regio is de voornaamste vestigingsplaatsfactor voor de acquisitie, naast het aansprekende culturele erfgoed. Speerpunten zijn dienstverlening, bovenregionale vestigingen, logistiek en creatieve industrie. Thema s zijn bereikbaarheid, intermodaliteit en herstructurering. In het volgende hoofdstuk beschrijven wij in een clusteranalyse de kenmerken van de Maritieme Piek, het complex van bedrijvigheid rond de thema s Werken met water en Poort van de Randstad. Werken met water De kern van de economische visie is dat de regio zich internationaal profileert als wereldspeler in Deltatechnologie en duurzame natte ecologie. Dit moet onder meer gerealiseerd worden door de ontwikkeling van een 9 Drechtsteden & Zandberg & Van den Berg (2008) Economische Visie Drechtsteden, Dordrecht, Bureau Drechtsteden 13

22 Figuur 7: Centrale elementen van clusters volgens Porter Figuur 8: Drechtsteden: ligging in rivierendelta Bron: Jacobs et al (2005) Bron: De Langen (2004) 14

23 3.1 DE MARITIEME PIEK ALS REGIONAAL-ECONOMISCH CLUSTER 3 CLUSTERANALYSE MARITIEME PIEK Inleiding In dit hoofdstuk presenteren wij een clusteranalyse van de Maritieme Piek in de Drechtsteden. Wij doen dit door in te gaan op een aantal thema s relevant voor de Maritieme Piek in de Drechtsteden: - De kenmerken van de Maritieme Piek als ruimtelijk-regionaal cluster; wat is een cluster en is de Maritieme Piek als cluster te beoordelen? - Wat is de structuur van het cluster Maritieme Piek? - Wat zijn kenmerken van de fysieke locatie en van de ruimtelijkeconomische situatie van de Maritieme Piek? - Kenmerken van de regionale spin-off - Een inventarisatie van de groei en ambitie van de belangrijke segmenten in de Maritieme Piek - De score van de Maritieme Piek in de Drechtsteden, uitgaande van enkele specifieke clustervariabelen. Wij sluiten de clusteranalyse af met conclusies. Voor de clusteranalyse is gebruik gemaakt van databases, statistieken, en desk-research. Wat is een regionaal-economisch cluster? Als één auteur vereenzelvigd wordt met clusterdenken is dat Michael Porter. Porter (1998) definieert een cluster als een geografisch geconcentreerde groep onderling verbonden bedrijven, gekenmerkt door een belangrijke overeenkomst bijvoorbeeld een economische specialisatie; de IT-sector in Silicon Valley, of een dominant landbouwproduct; wijnbouw in Bordeaux bijvoorbeeld en door belangrijke complementaire relaties. Hieronder lichten wij dit begrip op hoofdlijnen toe. Clusters zijn er in vele soorten en maten, maar doorgaans zijn de belangrijkste elementen van het cluster de aanwezigheid van (a) enkele grote, smaakmakende bedrijven leader firms, (b) een groep gespecialiseerde toeleveranciers van hoogwaardige inputs zoals componenten, machines en gespecialiseerde diensten, (c) een aantal gespecialiseerde financiële instellingen en bedrijvigheid in gerelateerde sectoren. Daarnaast is doorgaans sprake van (d) de aanwezigheid van belangrijke afnemende bedrijvigheid, (e) de aanwezigheid van complementaire producenten, toeleveranciers van gespecialiseerde infrastructuur en (f) van een gespecialiseerde onderwijs- en onderzoeksinfrastructuur. Tenslotte is (g) sprake van brancheorganisaties en allerhande gespecialiseerde instellingen, bijvoorbeeld op het gebied van certificering, informatievoorziening, innovatiebevordering en technologische support. De mate van concurrentievoordeel van een cluster is volgens Porter afhankelijk van zes factoren (figuur 7). De structuur en de concurrentiekracht van de verschillende ondernemingen door Jacobs et al (2005) de Economische orde genoemd. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een sterk kostengeoriënteerd cluster of aan kartelvorming. Voorts is het belangrijk dat sprake is van een thuismarkt met een kritische en 15

SWOT-analyse & Innovatieagenda Maritieme Piek Drechtsteden

SWOT-analyse & Innovatieagenda Maritieme Piek Drechtsteden SWOT-analyse & Innovatieagenda Maritieme Piek Drechtsteden Bart Kuipers Larissa van der Lugt Michiel Nijdam Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV b.v.) i ii SWOT-analyse & Innovatieagenda Maritieme Piek

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Drechtsteden. Economische Visie. Het Werkt met Water. Ruimtelijk Economische Visie. - Maart

Drechtsteden. Economische Visie. Het Werkt met Water. Ruimtelijk Economische Visie. - Maart Drechtsteden Economische Visie Het Werkt met Water Ruimtelijk Economische Visie - Maart 2008 - - December 2007 - Economische Visie Provincie Zuid Holland Afspraken Rijk Visie Zuidvleugel Deltapoort Ruimtelijk

Nadere informatie

WDO. Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever. Rijk, Provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Rotterdam en gemeente Dordrecht 20 april 2009

WDO. Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever. Rijk, Provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Rotterdam en gemeente Dordrecht 20 april 2009 WDO Bestuurlijke overeenkomst Westelijke Dordtse Oever Rijk, Provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Rotterdam en gemeente Dordrecht 20 april 2009 Opvang Bovenregionale vraag HW: Ridderster Westelijke Dordtse

Nadere informatie

Nederland: de Maritieme Wereldtop

Nederland: de Maritieme Wereldtop 1 Nederland: de Maritieme Wereldtop Veilig, duurzaam en economisch sterk Maritiem Cluster in de Topsector Water: Innovatiecontract en Topconsortium Kennis en Innovatie V2.0, Samenvatting, 23 december 2011

Nadere informatie

Inhoudelijke punten van de structuurvisie

Inhoudelijke punten van de structuurvisie VERSLAG Onderwerp: Zeehaven Dordrecht Afdeling: Infrastruktuurontwikkeling ARCADIS Infra BV Lichtenauerlaan 100 Postbus 4205 3006 AE Rotterdam Tel 010 253 22 22 Fax 010 456 72 50 www.arcadis.nl Plaats/datum

Nadere informatie

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c.

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c. A15 Corridor Conclusies A15 1. Een gegarandeerde doorstroming van het verkeer op de A15 is noodzakelijk voor de continuïteit en ontwikkeling van de regionale economie rond de corridor en voor de BV Nederland.

Nadere informatie

Workshop Leertuin Maritieme Economie. 23 november 2016

Workshop Leertuin Maritieme Economie. 23 november 2016 Workshop Leertuin Maritieme Economie 23 november 2016 Facts en figures (Maritime Delta regio) Potentieel AV 2025 Maritieme maakindustrie 4.690 fte (bron: ETM regio AV) Facts en figures (Maritime Delta

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE 2010-2020 POSITIONERING DELTALANDSCHAP 2010 BESTAANDE TOEKOMST DELTALANDSCHAP 2010-2020 STRUCTUURBEELD DELTALANDSCHAP 2020 POSITIONERING STEDELIJKE DELTA 2010

Nadere informatie

Carrousel Drechtsteden Fysiek

Carrousel Drechtsteden Fysiek Carrousel Drechtsteden Fysiek Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Alblasserdam 2 oktober 2012 Proces Zuidvleugel: Economische Agenda Zuidvleugel November 2011: Economische Agenda

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 ALDUS BESLOTEN 9 JULI 2009 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Doetinchem, 4 juli 2009 Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1 SWOT-ANALYSE De SWOT-analyse is een breed toegepaste manier om kansen en bedreigingen voor en sterkten en zwakten van de organisatie in beeld te brengen. Vaak blijft het bij het benoemen van deze vier

Nadere informatie

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot Gemeente Neerijnen Opbouw presentatie Aanleiding Logistiek, waar gaat het om? Waarom Rivierenland? Hoe pakken we het aan? Organisatie hotspot Aanleiding

Nadere informatie

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam Henk de Bruijn 25 september 2013 1 Haven- en industriegebied + 2 Havengebieden Maasvlakte Waal-/Eemhaven Europoort Botlek 3 Haven in cijfers Rotterdamse haven

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Economische visie. Gemeente Cranendonck

Economische visie. Gemeente Cranendonck Economische visie Gemeente Cranendonck Economische visie voor en door ondernemers Om in de toekomst de kansen en mogelijkheden op economisch gebied optimaal kunnen benutten, is een gezamenlijke koers en

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kerkerak, Gemeente Sliedrecht A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Rotterdam Stadshavens

Rotterdam Stadshavens Rotterdam Stadshavens Nota Ruimte budget 31 miljoen euro Planoppervlak 1000 hectare (1600 hectare inclusief wateroppervlak) Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 (PBL-onderzoek samen met Mark Thissen, Arjan Ruijs & Dario Diodato)

Nadere informatie

Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen

Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen Griffie Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen Datum commissievergadering : - Document nummer : 2833947 Behandelend ambtenaar : T. de Graaf Directie/bureau : Economie & Mobiliteit/ Bureau Mobiliteitsbeleid

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg

Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Versie 14 juni 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol

Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol Hoofdrapport 4 maart 2013 Inhoudsopgave 1. Aanleiding en context pagina 3 3. Geografische afbakening pagina 4 4. Ontwikkeling

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Nota inzake Economic Development Board

Nota inzake Economic Development Board Nota inzake Economic Development Board Inleiding De economische ontwikkeling van Noord-Limburg krijgt een grote impuls met de campusontwikkeling, maar daarmee zijn niet alle economische uitdagingen deze

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Ronde tafel Havenvisie 2030

Ronde tafel Havenvisie 2030 Ronde tafel Havenvisie 2030 Strategische connectiviteit: nieuw Aanpak perspectief voor de waardering van de Amsterdamse scenarioworkshop haven Bart Kuipers Rotterdam stad+haven M.m.v. Dr. M. Nijdam, Prof.dr.

Nadere informatie

Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit. provincie Zuid-Holland

Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit. provincie Zuid-Holland Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit provincie Zuid-Holland Nieuwe visie op mobiliteit? Waarom? Nieuwe impulsen: Hoofdlijnenakkoord 2011-2015: versterking economie in combinatie

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP A. Inleiding en doelstelling In de regiocommissie van 24 oktober jl. is toegezegd dat het college de raad een voorstel doet ten aanzien van de

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering belang steden voor economie Randstad geen samenhangende metropool

Nadere informatie

In opdracht van Nederland Maritiem Land (NML) en de aangesloten branches heeft Ecorys de maritieme arbeidsmarktenquête 2015 uitgevoerd. In 2015 is niet voor elke branche afzonderlijk een rapportage opgesteld.

Nadere informatie

Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 S M A R T P O R T

Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 S M A R T P O R T Stad en Haven. De haven en kansen voor de stedelijke economie. Bart Kuipers RHV / Smart Port 26 Februari 2014 Het Rotterdamse haven en industriecomplex Container hub: #1 in Europa, #11 in de wereld Chemisch

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens Havenmonitor 2009 De economische betekenis van Nederlandse zeehavens Mei-2011 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Opgesteld door: Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV BV) Onderzoekers

Nadere informatie

Samenvatting. De relaties tussen de zeevaart en de maritieme cluster zijn op basis van deze twee vormen van clustering verder uitgewerkt.

Samenvatting. De relaties tussen de zeevaart en de maritieme cluster zijn op basis van deze twee vormen van clustering verder uitgewerkt. Samenvatting De Nederlandse zeevaartsector is sterk internationaal georiënteerd maar tegelijkertijd van belang voor andere Nederlandse maritieme sectoren. Dit heeft niet alleen te maken met de aankopen

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

Werken aan de internationale concurrentiekracht van de Nederlandse regio s

Werken aan de internationale concurrentiekracht van de Nederlandse regio s Werken aan de internationale concurrentiekracht van de Nederlandse regio s Symposium Ministerie van Infrastructuur en Milieu Den Haag, 4 maart 2013 Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen, Frank van Dongen

Nadere informatie

DUURZAME INFRASTRUCTUUR

DUURZAME INFRASTRUCTUUR DUURZAME INFRASTRUCTUUR wisselwerking van stad, spoor, snelweg en fietspad TON VENHOEVEN VENHOEVENCS architecture+urbanism Krimp werkgelegenheid Percentage 65+ Woon-werkverkeer Grondprijzen 2007, Toegevoegde

Nadere informatie

Participatie Stichting BioMedTech Zuid-Holland BESLUITEN

Participatie Stichting BioMedTech Zuid-Holland BESLUITEN Aanbiedingsformulier Onderwerp Participatie Stichting BioMedTech Zuid-Holland BESLUITEN behoudens advies van de Commissie voor Economische Zaken, Grondzaken, Toerisme en Parkeren, bijgaand raadsvoorstel

Nadere informatie

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Jaarcongres Nederlandse Vereniging van Binnenhavens, Venlo, 5 oktober 2012 Hans Smits, CEO Havenbedrijf Rotterdam N.V. 1 Haven Rotterdam in cijfers

Nadere informatie

Havenmonitor. Oktober 2016 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Havenmonitor. Oktober 2016 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens 2002-2015 Oktober 2016 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Onderzoekers Dr. Larissa van der Lugt Jan-Jelle Witte MSc

Nadere informatie

DUURZAME VERSTEDELIJKING & AGGLOMERATIEKRACHT

DUURZAME VERSTEDELIJKING & AGGLOMERATIEKRACHT Vereniging Deltametropool i.s.m. College van Rijksadviseurs DUURZAME VERSTEDELIJKING & AGGLOMERATIEKRACHT 14.10.2014 Metropolen zijn de krachtbronnen van de wereldeconomie De economische ontwikkeling concentreert

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Vijfsluizen Gemeente Schiedam FACTSHEET BEDRIJVENTERREIN VIJFSLUIZEN,

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe

Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe Kansen van Regiomarketing voor Zuidoost Drenthe Derde Kamer Bijeenkomst De regio weer op de kaart Hotel Van der Valk, Nieuw Amsterdam, 21 september 2006 Prof.dr. P.H. Pellenbarg Faculteit der Ruimtelijke

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD. Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak

BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD. Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak Juni 2006 Han Olden STOGO onderzoek + advies Niasstraat 1 3531 WR Utrecht

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Economische scenario s West-Friesland

Economische scenario s West-Friesland Economische scenario s West-Friesland 24 april 2014 Opzet presentatie 1. Economische ontwikkeling West-Friesland 2. SWOT economie 3. Trends en ontwikkelingen 4. Prognose economische ontwikkeling 5. Scenario

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

POSITIONERING & AMBITIE Burenraad Moerdijk. Uitwerking positionering & ambitie 27 november 2013 ir. A.F. (Guus) Govaart (vz) GG

POSITIONERING & AMBITIE Burenraad Moerdijk. Uitwerking positionering & ambitie 27 november 2013 ir. A.F. (Guus) Govaart (vz) GG PROJECT POSITIONERING & AMBITIE Burenraad Moerdijk Betreft Datum Auteur Kenmerk Verzonden aan Uitwerking positionering & ambitie 27 november 2013 ir. A.F. (Guus) Govaart (vz) 131127-GG leden van de Burenraad

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015 Gemeente Oegstgeest Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg 11 maart 2015 DATUM 11 maart 2015 TITEL Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg OPDRACHTGEVER

Nadere informatie

Plan van aanpak aanvulling Regionale bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek

Plan van aanpak aanvulling Regionale bedrijventerreinenstrategie Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek Plan van aanpak aanvulling Regionale Holland Rijnland in verband met aansluiting gemeenten in de Rijnstreek Projectnaam/ onderwerp: Aanvulling Regionale Holland Rijnland met de Rijnstreekgemeenten Status:

Nadere informatie

Onderwerp: Strategie om te komen tot logistiek cluster in regio Zwolle-Kampen-Meppel

Onderwerp: Strategie om te komen tot logistiek cluster in regio Zwolle-Kampen-Meppel Agendapunt: Meppel, Aan de Gemeenteraad. Raadsvoorstel nr. Onderwerp: Strategie om te komen tot logistiek cluster in regio Zwolle-Kampen-Meppel Voorgesteld besluit 1. De Logistieke Visie (bijlage 1) en

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Zuid-Holland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda

Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

$ " # # $ % & ' ( # % & ' ' $ & ( ) $ * ' + $, ) * * % * * %,

$  # # $ % & ' ( # % & ' ' $ & ( ) $ * ' + $, ) * * % * * %, " # % & ' ( ) & *+, + & * $ - *, $ " # # $ % & ' ( # % & ' ' $ & ( ) $ * ' + $, ) * * % * * %, Natte Bedrijventerreinen Strategie Drechtsteden CONCEPT Samen stad aan het water Uitvoeringsstrategie Natte

Nadere informatie

Intergemeentelijke samenwerking: de businesscase Drechtsteden

Intergemeentelijke samenwerking: de businesscase Drechtsteden Intergemeentelijke samenwerking: de businesscase Drechtsteden Verbindend in samenwerking Rob Beek Gemeentesecretaris en algemeen directeur Papendrecht/ lid ONS-D/ coördinerend secretaris veiligheid Zuid-Holland

Nadere informatie

Geachte raad, Met vriendelijke groet, R.E.C. Reynvaan Wethouder Wonen

Geachte raad, Met vriendelijke groet, R.E.C. Reynvaan Wethouder Wonen Aan: De gemeenteraad van Dordrecht Van: Wethouder wonen R.E.C. Reynvaan Betreft: Beantwoording motie 150630/M5: M5 Motie werken aan de woningmarkt. Datum: 20 januari 2016 Geachte raad, In uw motie met

Nadere informatie

Toekomst Europese programma s. Ivka Orbon Commissie Europa 13 oktober 2006

Toekomst Europese programma s. Ivka Orbon Commissie Europa 13 oktober 2006 Toekomst Europese programma s Ivka Orbon Commissie Europa 13 oktober 2006 Inhoud - Operationeel Programma Zuid (doelstelling 2, EFRO) - Stand van zaken andere Europese programma s: - Doelstelling 3, grensoverschrijdende

Nadere informatie

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens. Mei Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Havenmonitor De economische betekenis van Nederlandse zeehavens. Mei Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Havenmonitor 2010 De economische betekenis van Nederlandse zeehavens Mei-2012 Opgesteld voor: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Opgesteld door: Erasmus Universiteit Rotterdam (RHV) Onderzoekers Michiel

Nadere informatie

SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven en instellingen die belangen hebben in deze regio.

SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven en instellingen die belangen hebben in deze regio. SCHELDE DELTA EXPO + PORTS, TRANSPORT & EQUIPMENT 2013 Twee elkaar versterkende evenementen gelijktijdig op één locatie de Zeelandhallen te Goes. SCHELDE DELTA EXPO. Het contact-platform voor bedrijven

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE)

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij de case WINTECH..GESTRAND IN HET ZICHT VAN DE HAVEN? (totaal 90 punten) Vraag 1 (20 punten) a. Bereken

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Van strategische ligging naar strategische positie. Henk Rosman directeur REWIN West Brabant

Van strategische ligging naar strategische positie. Henk Rosman directeur REWIN West Brabant Van strategische ligging naar strategische positie 17 mei 2017 Henk Rosman directeur REWIN West Brabant Context: de uitdaging Globalisering = internationale concurrentieslag Sleutel: innovatie en vernieuwing

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Antwerpen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Antwerpen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Antwerpen Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Dreef 3, Haarlem. Postbus MD Haarlem. Datum. 1 september 1999 Bureau Communicatie. Tel (023) Onderwerp

Dreef 3, Haarlem. Postbus MD Haarlem. Datum. 1 september 1999 Bureau Communicatie. Tel (023) Onderwerp Dreef 3, Haarlem Postbus 123 2000 MD Haarlem Datum 1 september 1999 Bureau Communicatie Tel (023) 514 44 52 Onderwerp Noord-Holland maritiem Fax (023) 514 41 55 (Afschrift cat. 403 t/m 414 en 422) (Heden

Nadere informatie