Actieplan 2014 December 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actieplan 2014 December 2013"

Transcriptie

1 Actieplan 2014 December 2013

2 Strategisch Partners Energy Valley

3 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 4 1. Stichting Energy Valley 5 2. Bio Energy & Gas Modern Power Systems & Grids Knowledge & Internationalisation Communicatie Kosten- en urenbegroting

4 VOORWOORD Voor u ligt het Energy Valley Actieplan Hierin is de operationele inzet van de stichting Energy Valley voor komend jaar vastgelegd. Zoals met onze Raad van Toezicht en het Bestuurlijk Overleg Noord-Nederland overeengekomen bouwt het actieplan inhoudelijk voort op de strategische keuzes, prioritering en taakstelling zoals eerder vastgesteld in het Strategieplan Energy Valley 4 ( ). Hierbij is mede op basis van de recente Midterm Review / Evaluatie Energy Valley aangegeven welke inzet, formatie en middelen per programmaonderdeel verwacht mag worden. Stichting Energy Valley 4

5 1. STICHTING ENERGY VALLEY De stichting Energy Valley geeft uitvoering aan het Strategieplan Energy Valley 4, waarin focus, scope en budget voor is vastgelegd. Dit strategieplan is medio 2011 vastgesteld door de Raad van Toezicht en het Bestuurlijk Overleg Noord-Nederland. Hoofddoel is de uitbouw van bedrijvigheid en kennis in Drenthe, Fryslân, Groningen en Noord-Holland Noord op de transitiethema s: >Bio Energy & Gas - Groene Gasrotonde: uitbouw ontwikkelkracht gascluster en inzet van gas als transitiebrandstof - BioBased Energy: benutting biologische (rest-)materiaal voor duurzame energie en bio-grondstof >Modern Power Systems & Grids - Power Production & Balancing: uitbouw (EU) schakelfunctie voor offshore windenergie - Slimme Decentrale Energie: geïntegreerde energiesystemen in woon- en werkgebieden De focus is in het Strategieplan Energy Valley 4 nader onderbouwd. De thema s zijn ook prioriteit voor de Topsector Energie en het Nationale Energieakkoord, en vormen de basis voor de Noordelijke Energie Agenda SWITCH. De nadruk ligt niet zozeer op maximale duurzame energieproductie of CO 2 - reductie, maar vooral op synergie tussen duurzaamheid, bedrijvigheid, kennis en innovatie om de energiesector te binden en werkgelegenheid te behouden en creëren. De thema s zijn onderverdeeld in een aantal programmalijnen met onderliggende projecten (zie figuur). De ontwikkelfase varieert per programmalijn, wat (mede)bepalend is voor de Energy Valley inzet Power-to-Gas (Bio-)LNG Offshore Wind Groen Gas Energieopslag Bioraffinage Decentrale Energiesystemen (Rest)warmte / ETP 5

6 Om de regiostructuur op de transitiethema s uit te bouwen wordt tevens ingezet op uitbouw van het profiel en het (kennis)fundament door: >Organisation & Communication - Profilering: branding en positionering door zichtbaar maken van ontwikkelingen/kansen - Community Building: informeren en involveren van bedrijven, kennisinstellingen en overheden >Knowledge & Internationalisation - Onderzoek & Onderwijs: uitbouw en bundeling energiekennis - Internationale Samenwerking: uitbouw Europese (kennis)positie en benutting EU-fondsen Dit is ondersteunend en doorsnijdend aan de inhoudelijke transitiethema s (zie figuur). Bio Energy & Gas Modern Power Systems & Grids Organisation & Communication Knowledge & Internationalisation >Kerntaken Nadruk ligt op het stimuleren van energie-investeringen en -projecten. Energy Valley investeert niet zelf, maar is procesbegeleider voor nieuwe marktmodellen en energieconcepten. Hiervoor wordt ondersteuning geboden bij coalitievorming en belangenbehartiging, alsmede financieel en technischinhoudelijke projectadvies. Om energie-activiteiten te ondersteunen en aan te trekken wordt parallel ingezet op de positionering van het Noorden als energieregio. De Energy Valley taken zijn primair gericht op bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen (triple helix). >Actieplan 2014 Op basis van het Strategieplan Energy Valley 4 wordt jaarlijks een operationele actieplan opgesteld met een uitwerking naar thema- en programmalijn. Aan de hand van de evaluatie is met de Raad van Toezicht en Bestuurlijke Overleg Noord-Nederland overeengekomen vast te houden aan de strategische focus, rol en werkwijze, en de inzet in het Actieplan 2014 nader te specificeren door per thema- en programmalijn aan te geven welke inzet verwacht mag worden en hoeveel formatie en middelen hiervoor beschikbaar is. 1 Midterm Review / Evaluatie Energy Valley , oktober

7 >Green Deal / Topsector Energie De stichting Energy Valley is medeondertekenaar van de Green Deal Noord-Nederland, alsmede van de Green Deal LNG Rijn & Wadden en Green Gas Green Deal. Tevens is een stevige positie ingenomen in de nationale Topsector Energie door belangen, partijen en projecten goed te positioneren bij de TKI Gas, Smart Grids, Offshore Wind, BioBased Economy en Deltatechnologie. Recent zijn ook 3 regioprojecten opgenomen in de Versnellingsagenda van de Topsector Energie. De inzet op de Green Deals en Topsector Energie maakt integraal onderdeel uit van dit actieplan. >Nationaal Energieakkoord / Noordelijke Energie Agenda SWITCH Het Nationaal Energieakkoord is een belangrijk kader. Het is van belang dat de Energy Valley thema s hier goed op aansluiten. Daarnaast heeft het akkoord betrekking op andere relevante dossiers zoals de uitrol van duurzame energie en besparing. Dit valt buiten de scope van Energy Valley. Om als regio gericht aan de slag te gaan met het akkoord wordt gewerkt aan een samenhangende aanpak in een Noordelijke Energie Agenda SWITCH. De stichting fungeert als publiek-privaat platform en procesbegeleider om belangen en partijen te bundelen. Uiteraard met de directe achterban en overige belanghebbenden. Om dit verder uit te werken is een werkbudget van gereserveerd. Het SWITCH-proces is in volle gang. De uitkomst hiervan zal in de loop van 2014 duidelijk worden. Zoals overeengekomen richt dit actieplan zich op de inhoudelijke focus van het Strategieplan Energy Valley 4. Dit heeft overlap met SWITCH. Zeker als het gaat om de beoogde innovatiethema s. Hiermee is de inzet van de stichting Energy Valley voor 2014 zoveel mogelijk gesynchroniseerd. Andere SWITCH-onderdelen, buiten de huidige scope, zijn niet in dit actieplan opgenomen. In 2014 zal op basis van het vervolgproces met de publieke en private partners moeten worden bepaald hoe uitvoering wordt gegeven aan SWITCH en welke rol Stichting Energy Valley hierin vervuld. >Verslaglegging/Rapportage Afgelopen periode was het inhoudelijk verslag geïntegreerd in het actieplan. Dit wordt gescheiden. Begin 2014 zal in een separaat verslag worden gedaan van de resultaten en gepleegde inzet in Dit wordt gecombineerd met de financiële jaarcijfers, zodat het kan dienen als verantwoording voor subsidievaststelling Voor het financiële verslag is een werkbudget van gereserveerd. >Energy Valley Monitor Om de structurele effecten inzichtelijk te maken wordt jaarlijks de Energy Valley Monitor opgesteld met de relevante energetische en economische kerngetallen voor Noord-Nederland. Dit gaat verder dan de stichting Energy Valley en geeft een overzicht van de ontwikkeling als energieregio op basis van objectieve databases (CBS, LISA, Klimaatmonitor, e.d.). Begin 2014 zal een nieuwe versie van de monitor worden gepubliceerd. Voor de 2015 editie is een werkbudget van gereserveerd. 7

8 >Uitvoeringsorganisatie De huidige basisbezetting bedraagt 20,4 fte gefinancierd uit de Energy Valley 4 begroting. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van tijdelijke formatie, gefinancierd uit projecten. In dit actieplan is de werkinzet per thema- en programmaonderdeel gespecificeerd, inclusief beschikbare basisformatie. Om flexibiliteit te behouden is een deel (2,2 fte) van de basisformatie vrijgehouden voor nietgespecificeerde (indirecte) werkzaamheden (intern overleg, project/uren-administratie, e.d.) en overige werkzaamheden (aanvullende/ onvoorziene ontwikkelingen) binnen de bestaande focus. >Raad van Toezicht Statutair wordt verantwoording afgelegd aan de Raad van Toezicht, die zowel de financiën als de strategische inzet bewaakt. De Raad komt minstens 3 keer per jaar bijeen, waarbij in ieder geval in het begin van het jaar het financiële en inhoudelijke jaarverslag en aan het eind van het jaar het actieplan voor het jaar erop ter goedkeuring wordt voorgelegd. De leden hebben op persoonlijke titel zitting in de Raad van Toezicht en zijn afkomstig uit bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid. >Bestuurlijk Overleg Noord-Nederland Afstemming met provincies en gemeenten vindt plaats via het Bestuurlijk Overleg Noord-Nederland, waarbij aan het begin van het jaar het verslag van vorig jaar en aan het eind van het jaar het actieplan wordt voorgelegd. De subsidie is afhankelijk van goedkeuring hiervan. In 2014/2015 zal tevens een infosessie voor Raden en Staten worden ingepland. De publieke partners laten onderzoek doen naar de organisatiestructuur en hun positionering ten opzichte van Energy Valley. De uitkomsten hiervan zijn niet bekend en derhalve niet meegenomen in dit actieplan. >Taskforces Om de betrokkenheid, verantwoordelijkheid en trekkracht uit overheid en bedrijfsleven te vergroten is in de Noordelijke Energie Agenda SWITCH voorgesteld op de 4 kernthema s een taskforce vorm te geven. Op dit moment is sprake van 2 taskforces: de Taskforce Groen Gas en de Taskforce LNG. Het BONN zal begin 2014 een verder standpunt innemen over de bestuurlijke rol en betrokkenheid. Aansluitend zal de vormgeving van de taskforce, de bestuurlijke positie, verdere samenstelling en taakstelling met het BONN worden afgestemd. >Ambtelijke Energieoverleg Iedere 6 weken vindt afstemming plaats met de publieke partners via een ambtelijk overleg. Hierbij wordt ook de Green Deal Noord-Nederland, alsmede andere energiedossiers besproken. Voorstel is de structuur te wijzigen en een apart deel in te richten om de voortgang van Energy Valley te bespreken. De stichting zal hierbij zorgen voor terugkoppeling van de gepleegde inzet, aan de hand van het actieplan. De opzet en frequentie zal met het ambtelijk overleg worden bepaald. 8

9 ENERGY VALLEY 4 - ORGANISATIE ,8 fte directie (sturing en bedrijfsvoering) en 1 fte directiesecretariaat - Personeel: begroot 2, waaronder: o voor Team Organisation & Communication, incl. directie o voor Team Bio Energy & Gas o voor Team Modern Power Systems & Grids o voor Team Knowledge & Internationalisation - Operationele kosten: begroot 3, waaronder: o voor huisvesting o voor reis, verblijf en overige onkosten (telefoon, lunches e.d.) o voor administratie (uitvoering en controle) o voor overige kantoorkosten (ICT, printen, e.d.) - Strategisch werkbudget: begroot voor o.m. strategieplannen en rapportages 4 w.o.: o Uitbouw rapportagesystemen uren/projectadministratie ( werkbudget) o Inhoudelijke Jaarverslag 2013 ( werkbudget); o Update (economische) Energy Valley monitor; eind 2014 ( werkbudget) o Procesbegeleiding Noordelijke Energie Agenda ( werkbudget) - Afstemming publieke en private partners w.o.: o Raad van Toezicht, (voorlopige) data: 3/3, 2/6, 8/9, 1/12 o Financiële Commissie, (voorlopige) data: 27/2, 22/5, 4/9, 27/11 o Bestuurlijk Overleg Noord-Nederland, data nader te bepalen door secretariaat BONN o Ambtelijk Overleg, opzet en frequentie voor 2014 gezamenlijk te bepalen o Update Staten en Raden (per provincie), data nader te bepalen door provincies 2 Dit betreft totale personeelslasten (brutoloon, incl. sociale lasten, pensioen, e.d.). De salarissen zijn conform salaris/functiehuis Stichting Energy Valley wat ruimschoots binnen bandbreedte Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector valt (voorheen Balkenende-norm). Het budget ligt hoger dan begroot in Strategieplan Energy Valley 4. Deels omdat meer formatie is aangesteld en deels omdat personeelslasten hoger liggen. De meerkosten worden gedekt uit extra financiering en hebben geen invloed op de overheidssubsidie. 3 De kantoorkosten liggen hoger dan begroot in Strategieplan Energy Valley 4. Deels door meer variabele kosten (printen, telefoon, reis/verblijf, e.d.) en deels door meer administratiekosten vanwege afwijkende subsidievoorwaarden. De meerkosten worden gedekt uit extra (private) financiering. 4 In het Strategieplan Energy Valley 4 is jaarlijks gereserveerd voor de post Communicatie, hiervan is gereserveerd voor strategieplannen en -rapportages die mede worden benut voor de positionering, verantwoording en (intern/externe) communicatie. 9

10 2. BIO ENERGY & GAS In 2014 is werkbudget en 4,55 fte (incl. 1 fte secretariaat) beschikbaar voor Bio Energy & Gas. Hierbij is 0,6 fte als algemeen / vrije ruimte gereserveerd 5 voor indirecte werkzaamheden (zoals teamoverleg, uren-administratie, e.d.) en onvoorziene / overige werkzaamheden (binnen de focus). De gespecificeerd inzet, formatie en werkbudget per programmalijn is onderstaand toegelicht. >Groen Gas / Biogas 0,8 fte en werkbudget Afgelopen jaren is Energy Valley actief betrokken geweest bij de opbouw van het Groen Gas / Biogas cluster, waarbij een stevige basis is opgebouwd met een goede (publiek-private) organisatiegraad, actief bedrijfsnetwerk, grotere (productie)projecten en kennisprogramma s. De ontwikkeling bevindt zich in de groeifase met uitdagingen op het vlak van grondstof(beheer), financiering, technologie, maatschappelijke inbedding, e.d. Energy Valley richt zich op innovaties en optimalisatie van de waardeketen om de business case te verbeteren en tot opschaling te komen door: - Energy Valley voert met provincie Drenthe het secretariaat van de Taskforce Groen Gas Noord- Nederland. Gezien de uitdagingen voor verdere opschaling is het gewenst met de taskforce een (hernieuwde) taakstelling vast te stellen en daar de inzet voor 2014 op af te stemmen. - Energy Valley is co-host / lid programmacie van de European Biogas Association (EBA) Congres Hiervoor wordt een garantie afgegeven voor deelname van >100 bezoekers ( ). Energy Valley zal tevens een side-event in Alkmaar organiseren om de ontwikkeling van biomassavergassing extra kracht bij te zetten (financiering uit EZ-bijdrage). - Energy Valley is penvoerder van het project Groen Gas Noord-Nederland en heeft een coördinerende rol om met de deelnemende bedrijven (hubs) de tussen- en eindrapportages op te stellen en een eindcongres (onderdeel / gefinancierd uit het project) te organiseren. 5 In hoofdstuk 6 is een totaaloverzicht gegeven van het werkbudget en de formatie per thema/programma. 10

11 - Energy Valley is procesbegeleider voor het project Biogasplant of the Future dat is opgenomen als Versnellingsproject Topsector Energie. Met Drenthe wordt ondersteuning geboden om met EZ / Rijk tot versnelling te komen. Energy Valley levert inhoudelijke expertise om met ontwikkelaars tot goede vraagafbakening en afspraken te komen. - Energy Valley voert de coördinatie om tot een Regionaal Substraatcentrum te komen. De provincies en Rijk hebben in de Green Deal Noord-Nederland hiervoor financiering toegezegd. Energy Valley zal met de uitvoerende ondernemer een projectvoorstel (business case) uitwerken om de middelen in 2014 beschikbaar te krijgen en een begin te maken met de realisatie. - Energy Valley biedt blijvend ondersteuning aan lopende en nieuwe projectopties (TKI, SDE, e.d.) voor kostenreductie en opbrengstverhoging van biogas / groen gas productie (zie bijlage 1). Verder zal de Groen Gas medewerker deels gedetacheerd (0,2 fte) blijven bij stichting Groen Gas NL om een goede verbinding met de landelijke ontwikkelingen te borgen. >Small-Scale LNG 0,8 fte en werkbudget Energy Valley zet sinds 2012 actief in op de introductie van Liquefied Natural Gas (LNG) als schoon, betrouwbaar en stil alternatief voor zwaar transport en scheepvaart. Dit biedt ook kansen voor (scheeps)bouw en BioLNG. Hiervoor is de basis gelegd met (publiek-private) organisatiekracht, kennisopbouw, positionering, EU-contacten en (innovatie)projecten. Energy Valley richt zich in 2014 op uitbouw van de organisatiegraad en projecten om tot verdere groei te komen door: - Energy Valley voert met provincie Groningen secretariaat van de Taskforce LNG Noord-Nederland, met het Masterplan LNG Energy Valley als leidraad voor de inzet, strategische positionering en afstemming. Hierbij wordt ook verbinding gelegd met de Duitse zusterorganisatie LNG-Initiatieve Nordwest om samen op te trekken met Nedersaksen voor een LNG-netwerk in de Waddenzee. - Energy Valley heeft zitting in het DB van het Nationaal LNG Platform om tot passende (wettelijke) kaders te komen en aan te haken bij de 50/50/500 ambities van de Launching Customer Coalition (onderdeel Green Deal LNG Rijn & Wadden). Hiervoor wordt bijgedragen aan het nationale LNG Platform, met afspraken over regionale return (inzet kennis en mankracht). 11

12 - Energy Valley is procesbegeleider voor het project LNG Waddenzee dat is opgenomen als Versnellingsproject Topsector Energie. Met provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland zal afspraken worden gemaakt met EZ / Rijk om tot versnelde uitrol te komen. Energy Valley levert inhoudelijk expertise voor vraagafbakening en verbinding naar markt (infra en schepen). - Energy Valley heeft hoogleraar Jacques Dam tijdelijk aangesteld voor het opstellen van een LNG STW onderzoek- en onderwijsprogramma. Per 1 januari 2014 zal hij parttime (0,4 fte) in diensttreden bij de HG en zal de aanstelling bij Energy Valley zal voor het eerste halfjaar worden gecontinueerd (0,6 fte) en worden afgebouwd naar 0,2 fte. Dit wordt gefinancierd uit het LNGwerkbudget ( ) en lopende projecten zoals het TKI gas project ModeLiNG en ENSEA. - Energy Valley zal o.m. NHL, HG, Maritieme Academie Willem Barendsz samenbrengen om de kennispositie op vlak van maritiem en LNG uit te bouwen. Inzet is te komen tot een Green Shipping Centre, aangehaakt bij de Energy Academy Europe en Energy College. Tevens zal met NGO s en GGD expertise worden opgebouwd rond LNG en lucht, milieu en gezondheid. - Energy Valley biedt ondersteuning aan lopende en nieuwe onderzoek en pilot/demo-projecten (o.m. TKI Gas, Waddenfonds, EU-fondsen) om Small-Scale LNG aan de regio te binden (bijlage 2). > Power to Gas 0,3 fte en werkbudget Met Power-to-Gas (P2G) kan toenemende inflexibele energie uit zon en wind worden opgeslagen en gebalanceerd. Dit biedt goede kansen om (hoogwaardige) kennis en technologie ontwikkeling aan te binden en de sterke positie als gas- en balanceringsregio uit te bouwen. P2G is een relatief nieuwe ontwikkeling, die zich in de introductiefase bevindt. Energy Valley is in 2014 gericht op het versterken van de (publiek-private) organisatiegraad en (innovatie)projecten door: - Energy Valley zal de publiek-private belangen met betrekking tot P2G bundelen om tot verdere positionering en implementatie te komen. Hiervoor zal een Roadmap / Masterplan P2G worden opgesteld om de ontwikkelkansen gestructureerd in kaart te brengen, met specifieke aandacht voor betrokkenheid van het (high-tech) MKB (reservering ). 12

13 - Energy Valley neemt deel in de Stuurgroep P2G onder hoofdlijn Flexibilisering Energiesysteem / Systeemfunctie Gas van de TKI Gas / Topsector Energie en de Joint Industry Propositie P2G van TKI Gas en Wind Offshore. Hiermee kunnen de regiobelangen voor P2G worden behartigd en zal de EU-samenwerking worden uitgebouwd om te leren van ervaringen elders (m.n. Duitsland). - Energy Valley is procesbegeleider voor de Demo Power-to-Gas / HADES dat is opgenomen als Versnellingsproject Topsector Energie. Met provincie Groningen zal afspraken worden gemaakt met EZ / Rijk om tot versnelde uitrol hiervan te komen. Energy Valley levert hiervoor de inhoudelijke expertise en (bedrijfs)contacten om tot vraagafbakening en afspraken te komen. - Energy Valley zal met TNO en TKI Gas de voorbereidingen treffen voor een CO 2 -bufferproject (Horizon2020) om waterstof te binden met CO 2 voor productie van methaan in Eemsdelta (reservering 7.500). Energy Valley tevens deel in het nationale onderzoeksproject CATO2 om P2G concepten zoals HADES en de CO 2 -buffer te toetsen op technische en economisch aspecten. - Energy Valley neemt deel in innovatieprojecten HyPlasma en HyplasmaII voor P2G concepten die met DIFFER (Dutch Institute for Future Energy Research) zijn ingediend bij TKI Gas. Daarnaast zal Energy Valley zal met EAE / EnTranCe inzetten op meer TKI Gas-demo s zoals brandstofcellen en Power-to-Product concepten voor de koppeling van zuurstof/waterstof aan (thermo-) chemische processen, zoals ethyleen-productie (o.m. vlamboog- en plasmareacties). >BioBased Energy & Chemistry 0,95 fte en werkbudget Energy Valley is afgelopen jaren actief betrokken geweest bij diverse toepassings- en kennisprojecten op het vlak van bio-energie. Verwachting is dat met de opkomst van andere duurzame bronnen de rol van bio-energie op termijn zal afnemen en waardevolle bio-componenten anders worden ingezet. Door bio-raffinage kan biomassa worden benut als voedsel/veevoer of in farma, en reststoffen voor energie of platformchemicaliën. Via torrefactie, pyrolyse en vergassing wordt biomassa voorbewerkt. Nu veelal nog voor energie (m.n. elektriciteit), waarbij ook toepassingen hoger in de waardeketen (zoals biolng, syngas, waterstof en aromaten) mogelijk zijn. Daarnaast biedt aquatische biomassa een alternatieve voor energie en andere toepassingen. Energy Valley is in 2014 gericht op een goede dwarsverbinding vanuit de bio-energie naar andere processen te leggen door: 13

14 - Energy Valley zal een Roadmap / Masterplan BioBased Energy & Chemistry opstellen om de dwarsverbanden en multidisciplinaire aanpak te bevorderen. Nadruk zal liggen op verbinding van bio-energie met markten zoals Chemie, maar bijv. ook tussen kweek en oogsten van aquatische biomassa op industriële schaal en bio-platform chemicaliën, alsmede bio-raffinage concepten om de kosten van bio-energieproductie om te zetten in opbrengsten (reservering ). - Energy Valley neemt deel in het project Eemsdelta Green om biomassaconversie op het snijvlak van energie en chemie onder semi-industriële condities te beproeven (zoals torrefactie, biobenzeen, biotolueen en bioxyleen). Energy Valley maakt onderdeel uit van het projectteam om bedrijfscontacten en projecten in te brengen. Energy Valley maakt tevens deel uit van de projectgroep Green Gas Grid Delfzijl voor uitwerking van een business case om syngas, CO of H2 te transporteren en distribueren en zo producenten en met afnemers met elkaar te verbinden. - Energy Valley zal ondersteuning bieden aan TorrGas en ECN voor de realisatie van demo s voor productie van Bio Syngas / BioSNG. Hierbij zal een verbinding worden gelegd naar andere thermochemische processen en mogelijk grootschalige productie van BioLNG. Energy Valley heeft tevens een coördinerende rol bij de uitwerking van een Nationale Biomassavergassing Centrum Alkmaar. Hierbij zal met betrokken partijen een plan van aanpak worden opgesteld voor de gefaseerde opbouw, incl. koppeling aan lectoraat vergassingstechnologie IN Holland. - Energy Valley voert het secretariaat van de Dutch Torrefaction Association en is member van de International Biomass Torrefaction Council om kennis te bundelen en uit te bouwen. Tevens zal een verbinding worden gelegd tussen de BBE-projecten en Van Hall, BioBRUG en Stenden. - Energy Valley biedt blijvend ondersteuning aan lopende en nieuwe projecten zoals Woodspirit, Proefboerdeij Algen / Eendenkroos Eemshaven, BioBTX, Zeewierteelt op Zee, Sugar BV, e.a. 14

15 ENERGY VALLEY 4 - BIO ENERGY & GAS ,55 fte basisformatie (w.o. 1 fte secretariaat en 0,6 fte vrije ruimte) en werkbudget 6 >Groen Gas / Biogas 0,9 fte / Secretariaat Taskforce Groen Gas Noord-Nederland (samen met Drenthe) - Co-host EBA Congres Noord-Holland / organisatie side-event bio-vergassing Alkmaar ( ) - Penvoerder / coördinator Koers Noord project Groen Gas Noord-Nederland - Inhoudelijke procesbegeleider EZ versnellingsproject Biogas Plant of the Future (i.sm. Drenthe) - Coördinator Green Deal Noord project Regionaal Substraatcentrum - Blijvende ondersteuning regionale (innovatie)projecten (zie bijlage 1) >Small-Scale LNG 0,8 fte / Secretariaat TF Small-Scale LNG Noord (met Pr. Groningen), connectie LNG-Initiatieve Nordwest - Zitting DB Nationaal LNG Platform voor wettelijke kaders en Launching Customer ( ) - Inhoudelijke procesbegeleider EZ versnellingsproject LNG Waddenzee (i.s.m. provincies) - Tijdelijke aanstelling LNG hoogleraar (0,4 fte) voor LNG-onderzoeksprojecten ( ) - Kennisbundeling voor Green Shipping Centre, alsmede kennis over lucht, milieu en gezondheid - Blijvende ondersteuning regionale (innovatie)projecten (zie bijlage 2) >Power-to-Gas 0,3 fte / Bundelen van sleutelspelers voor P2G en opstellen Masterplan P2G ( ) - Deelname in Stuurgroep P2G en Joint Industry Proposition P2G TKI Gas - Inhoudelijke procesbegeleider EZ versnellingsproject Demo Power-to-Gas (met Pr. Groningen) - Uitwerking CO 2 -bufferproject Eemsdelta (7.500) en aanhaking Green Gas Grid Delfzijl - Deelname in nationale onderzoeksproject CATO2 voor validatie P2G-concepten - Deelname in HyPlasma en HyPlasma2 (DIFFER) en inzet kleine P2G-Demo s (EAE/ EnTranCe) >BioBased Energy & Chemistry 0,95 / Opstellen Masterplan BBE & Chemistry voor samenhangende aanpak ( ) - Deelname in Eemsdelta Green voor testen biomassaconversie-technologieën - Blijvende ondersteuning aan realisatie vergassers TorrGas en ECN (Milena/Olga) - Deelname in projectteam voor realisatie Green Gas Grid Delfzijl - Coördinatie uitwerking projectvoorstel Nationaal Biomassaverassing Centrum Alkmaar - Secretariaat DTA en Supporting Member IBTC voor kennisbundeling bedrijven - Blijvende ondersteuning lopende regionale (innovatie)projecten BBE & Chemistry 6 In het Strategieplan Energy Valley 4 is gereserveerd voor Studies en Externe Opdrachten. Dit is verdeeld als werkbudget voor de 3 themalijnen ( per themalijn), waarbij de geraamde kosten per programmaonderdeel nader gespecificeerd zijn. Daarnaast is per werkbudget 10% ( ) gereserveerd voor overig/onvoorzien om eventueel bijkomende kosten op te vangen. In hoofdstuk 6 is de totaalbegroting, incl. kosten per thema/programmalijn weergegeven. 15

16 3. MODERN POWER SYSTEMS & GRIDS In 2014 is werkbudget en 4,9 fte (incl. 1 fte secretariaat) beschikbaar voor Modern Power Systems & Grids. Hierbij is 0,6 fte als algemeen / vrije ruimte gereserveerd 7 voor indirecte en onvoorziene / overige werkzaamheden (binnen de focus). De gespecificeerd inzet, formatie en werkbudget per programmalijn is onderstaand toegelicht. >Decentrale Opwekking/CleanTech 1 fte en werkbudget Decentrale opwekking 8 van duurzame energie is een forse pijler onder het nationale Energieakkoord. De uitrol van decentrale initiatieven is echter geen kerntaak van Energy Valley. Energy Valley beschikt niet over de capaciteit om actieve ondersteuning te bieden aan diverse (particuliere) initiatieven en projecten. Wel wordt een ondersteunende rol vervuld bij de ontwikkeling en uitwerking van (markt)concepten met marktkansen voor het Noorden, met focus op: >Energie uit Water (0,4 fte) - Energy Valley levert de projectleider (0,4 fte) voor het projectteam Duurzame Afsluitdijk. Dit maakt onderdeel uit van het project de Nieuwe Afsluitdijk (www.denieuweafsluitdijk) onder aansturing van het samenwerkingsverband van de aanpalende provincies en gemeenten. - Energy Valley verzorgd de communicatie en (EU) netwerkvorming voor het project Energizing Deltas 9 (www.energizingdeltas.com). Deze inzet (0,6 fte) wordt gefinancierd uit het project. >Zonne-Energie (0,2 / ) - Energy Valley levert technische en financiële kennis (0,1 fte) voor uitrolplannen en -concepten in Fryslân en Noord-Holland (via afstemmingsoverleg te delen met andere overheden) - Energy Valley biedt ondersteuning voor realisatie van de voorbeeldprojecten ZonPV Thialf en Zonnepark Ameland (0,1 fte) door inbreng van technische en financiële kennis bij projectteams. 7 In hoofdstuk 6 is een totaaloverzicht gegeven van het werkbudget en de formatie per thema/programma. 8 direct aanwijsbaar gekoppeld aan klanten/afnemers, met vermogensgrootte < 10 MWe. 9 Project loopt t/m december 2014, gefinancierd uit EFRO West-programma (totaalbudget 2,9 miljoen), Leadpartner: Tidal Test Centre 16

17 >CleanTech & MKB (0,4 fte / ) Energy Valley zal een CleanTech programma opzetten met (kennis)partners, om knowhow en faciliteiten beschikbaar te maken voor doorontwikkeling van nieuwe product-markt-combinatie: - Met NOM zal een strategie worden opgesteld voor acquisitie / facilitering CleanTech sector. - Energy Valley zal 2 tot 3 sessies organiseren met kennis- en bedrijfspartners voor het definiëren van nieuwe product-markt-combinatie / projectopties uit het MKB. Energy Valley biedt ondersteuning voor tenminste een business proposals voor a) zonnecellen, b) verrijking van Silicium en c) Smart Grids. >Decentrale Systeemintegratie 1 fte en werkbudget Opkomende decentralisatie vraagt om slimme lokale oplossingen voor infra, opslag en optimalisatie van energiestromen in woonwijken en op industrieterreinen. Specifiek onderdeel zijn warmtenetten. Energy Valley richt hierbij op de (pre-concurrentiele) voorfase om met initiatiefnemers kansen in kaart te brengen. De uitwerking van business analyse, consultaties, organisatie en projectfinanciering valt buiten de scope. Daarnaast brengt Energy Valley expertise en organiserend vermogen in voor business development en nieuwe decentrale concepten. De inzet in 2014 is gericht op: >Warmtenetten (0,6 fte) - Energy Valley zal een handboek opstellen voor warmte-infrastructuur in de gebouwde omgeving (casus Emmen). Tevens zal kennis over warmtenetten worden ingebed in het FlexiHEAT project van de HG om te borgen dat er robuuste kennisopbouw rondom dit thema plaatsvindt. - Energy Valley zal een model en aanpak ontwikkelen om warmteprojecten te certificeren analoog aan de certificering van groen gas en duurzame elektriciteit. Dit vindt plaats door gezamenlijke inspanning rondom het warmtenet met de gemeente Hoogezand, provincie Groningen en KNN. - Energy Valley zal een inventarisatie (quick-scan) uitvoeren naar mogelijke warmtenetten in de gemeenten Groningen, Heerhugowaard, Schagen, Oldambt, Assen en Heerenveen. 17

18 - Energy Valley zal een verkenning uitvoeren naar de mogelijkheden voor een publiek-private ontwikkelorganisatie om vragende partijen te ondersteunen om nut en noodzaak, kans van slagen, alsmede financieringskansen voor een warmtenet in kaart te brengen. Op basis van de verkenning zal worden bepaald welke opties hiervoor zijn en hoe dit verder vorm te geven. >Decentrale Pilots/Demo s (0,4 fte / ) - Energy Valley biedt (blijvende) ondersteuning voor het projecten MeppelEnergie, ibalance en Datacollectie door als adviseur expertise beschikbaar stellen voor de realisatiefase. - Energy Valley zal ondersteuning bieden aan het uitwerken van 3 business proposal voor a) energievoorziening datacentres, b) systeemintegratie met biogas en c) smart grid. Daarnaast zal met (de netbedrijven een voorstel worden opstellen voor een pilot/demo voor de technischeconomische afweging tussen gelijkspanning en wisselspanning. >Offshore Wind/Noordzee-Energie 0,7 fte en werkbudget Wind op Zee biedt kansen voor de Noordelijke regio en vooral de havens. Energy Valley zet sinds 2012 actief in op uitbouw van de regiopositie door bundeling van bedrijfspartners, positionering en kennisuitbouw. Het Nationale Energieakkoord zet in op forse uitbouw van Wind op Zee. De realisatie hiervan is afhankelijk van Rijksinzet. Het is zaak als regio hier goed positie in te nemen en proactief de belangen en mogelijkheden naar voren te schuiven. Energy Valley heeft hierbij een coördinerende rol om krachten te bundelen met regionale overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen voor: - Energy Valley zal een voorstel uitwerken voor een publiek-private taskforce om (lobby)krachten te bundelen. De invulling en taakstelling, alsmede rol van Energy Valley, zal in overleg met het BONN worden bepaald. Doel is een gesynchroniseerde inzet voor clustering windparken, faciliterend vergunningenbeleid, test/proefvelden, kabelcorridor en uitbouw van opleidingen. - Energy Valley zal met de havenbedrijven, NOM en NHN een acquisitieplan opstellen voor fabrikanten van windturbines, civiele infra, elektrische infra, O&M partijen. Dit om tot goede afstemming te komen tussen havens van Den Helder (incl. connectie Amsterdam / IJmuiden), Harlingen, Eemshaven en Delfzijl, alsmede afstemming met de Energy Board Noord-Holland; 18

19 - Energy Valley is als inhoudelijke coördinator betrokken bij NNOW. Inzet is dit bedrijfsnetwerk uit te bouwen naar <100 leden (nu 60). Hiervoor zal in ieder geval 2 tot 3 supply chain meetings worden georganiseerd om het regionale bedrijfsleven te betrekken bij TIER 1. - Energy Valley zal de mogelijkheden voor een Energie-Eiland onderzoeken om de ontwikkeling van een E-hub, opslag en andere energieopties mogelijk te combineren. >Grootschalige Systeemintegratie 0,6 fte en werkbudget Met het Nationale Energiekoord zal het aandeel duurzaam energie, en daarmee de grilligheid en mogelijke onbalans op het elektriciteitsnet (op termijn) toenemen. De inbedding van duurzame energie vraagt derhalve om meer mogelijkheden voor balancering en opslag. Dit biedt kansen voor de noordelijke regio om nieuwe kennis en technologie te ontwikkelen, en een sleutelpositie in te nemen voor een stabiele energievoorziening. In deze programmalijn ligt de nadruk op grootschalige opties. Dit is een nieuw ontwikkelthema, waarbij de inzet in 2014 gericht is op: - Energy Valley zal een benchmark uitvoeren naar verschillende opslag en -balanceringsopties en (technisch, economisch, ecologisch, sociaal-maatschappelijk, juridisch, beleidsmatig en bedrijfsmatig) de verhouding hiervan ten opzichte van elkaar (gereed 2 e kwartaal 2014). - Energy Valley zal de regionale projectopties, sleutelspelers, kennis(instituten), beleid en (subsidie)programma s in kaart brengen om tot een verdere strategiebepaling te komen. Hierbij zal ook een connecties worden gemaakt met de ontwikkeling van wind op zee en mogelijkheden van een energie-eiland (zie vorige programmalijn). - Energy Valley zal op basis van de bovengenoemde stappen bepalen welke rol in kan / dient te worden genomen en welke taken en rollen door andere partijen worden opgepakt. Dit zal worden vastgelegd in separaat werk/koersdocument. - Energy Valley zal in ieder geval een business cases uitwerken voor inzet van (stilgezette) grootschalige WKK als betaalbaar alternatief voor energie-intensieve industrie en/of industriële projecten. Hierbij kan de actuele ontwikkelingen rondom Aldel als testcase worden benut. 19

20 ENERGY VALLEY 4 - MODERN POWER SYSTEMS & GRIDS ,9 fte formatie (w.o. 1 fte secretariaat en 0,6 fte vrije ruimte) en werkbudget 10 >Decentrale Opwekking / CleanTech 1 fte / Energie uit Water (0,4 fte) o Projectleider Duurzame Energie voor projectgroep Nieuwe Afsluitdijk (0,4 fte) o Communicatie/Disseminatie EFRO-west project Energizing Deltas (gefinancierd uit project) - Zonne-energie (0,2 fte / ) o Ondersteuning voorbeeldprojecten ZonPV Thialf en Zonnepark Ameland (0,1 fte) o Technisch/financiële ondersteuning ZonPV-plannen Fryslân en Noord-Holland (0,1 fte) - Opzetten CleanTech-programma (0,4 fte / ), met o.m. o Acquisitieplan voor CleanTech sector met de NOM o Organisatie 2-3 sessies kennispartners en bedrijfsclusters voor decentrale PMC o Ondersteuning business proposals ZonPV start-up, Sillicium-verrijking en Smart Grids >Decentrale Systeemintegratie 1 fte / Warmtenetten (0,6 fte) o Quick-scans Groningen, Heerhugowaard, Schagen, Oldambt, Assen en Heerenveen o Opstellen handboek Warmtenetten en inbreng warmtenet-kennis bij FlexiHEAT o Uitwerking model certificering groen warmte (i.s.m. KNN, Hoogezand en Pr. Groningen) o Uitwerking voorstel voor PPS-uitvoeringsorganisatie realisatie warmtenetten - Decentrale Pilots/Demo s (0,4 fte / ) o Ondersteuning bij lopende innovatieprojecten ibalance, MeppelEnergie en Datacollectie o Ondersteuning business proposals Datacentre, Systeemintegratie Biogas en Smart Grids o Uitwerken business proposol voor gelijk-wisselstroom met netwerkbedrijf >Offshore Wind/Noordzee-Energie 0,7 / Voorstel voor TF Wind-Op-Zee voor clustering, vergunningen, testpark, kabelcorridor en kennis - Opstellen acquisitieplan Havens, alsmede afstemming inzet met Energy Board Noord-Holland - Inhoudelijke coordinatie NNOW met organisatie van 2-3 supply chain meetings - Verkenning opties Energie-Eiland voor E-hub in combi met andere energie-optie >Grootschalige Systeemintegratie 0,6 fte / Opstellen benchmark naar verschillende opslag- en balanceringssystemen - Inventarisatie regio-opties voor opslag en balancering - Opstellen koersdocument voor rolbepaling - Uitwerking business case voor inzet WKK-installaties voor lokale energievoorziening 10 In het Strategieplan Energy Valley 4 is gereserveerd voor studies en externe opdrachten. Dit is verdeeld als werkbudget voor de 3 themalijnen ( per themalijn), waarbij de geraamde kosten per programmaonderdeel nader zijn gespecificeerd. Daarnaast is per werkbudget 10% ( ) gereserveerd voor overig/onvoorzien om eventueel bijkomende kosten op te vangen. In hoofdstuk 6 is de totaalbegroting, incl. kosten per thema/programmalijn weergegeven. 20

b 1 2 7 MAART ZU14 provinsje fryslân provincie fryslân Provinciale Staten Leeuwarden, 27 maart 2014 Verzonden,

b 1 2 7 MAART ZU14 provinsje fryslân provincie fryslân Provinciale Staten Leeuwarden, 27 maart 2014 Verzonden, provinsje fryslân provincie fryslân postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 b 1 Provinciale Staten www.fryslan.nl provinciefryslan.nl www.twitter.com/provfryslan

Nadere informatie

27. 2014. provinsje fryslân provincie fryslân b. Provinciale Staten van de Provincie Fryslân Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN

27. 2014. provinsje fryslân provincie fryslân b. Provinciale Staten van de Provincie Fryslân Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 Provinciale Staten van de Provincie Fryslân Postbus 20120 8900

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid SundayNL 2014-19 november 2014 - Arnhem Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy Inhoud Het Nederlandse Energiebeleid en

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

ECN TNO activiteiten systeemintegratie

ECN TNO activiteiten systeemintegratie ECN TNO activiteiten systeemintegratie Rob Kreiter Den Haag 22-05-2015 www.ecn.nl Aanleiding: meer duurzaam - minder zekerheid - meer complexiteit Uitdaging voor de (verre) toekomst Elektriciteitsbalans

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE Organisatie en hoofdactoren Ø Topteam: Manon Janssen (boegbeeld), Fokko Pentinga (vertegenwoordiger namens het MKB), Tim van der Hagen (vertegenwoordiger namens de kennisinstellingen),

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

ENERGY VALLEY 4 2012 2013

ENERGY VALLEY 4 2012 2013 ENERGY VALLEY 4 2012 2013 Oktober 2013 Strategisch Partners Energy Valley 2012-2013 2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 5 Samenvatting & Conclusies 7 1. Historisch Perspectief 11 2. Energy Valley 4: 2012-2015 17

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13. 1. Doel. 2. Vertrekpunt

Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13. 1. Doel. 2. Vertrekpunt Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13 1. Doel In deze notitie wordt een eerste aanzet gegeven van de mogelijke inhoudelijk aanpak van Energy Valley op de programmastructuur van het Waddenfonds

Nadere informatie

EFRO 2014 2020. Ed Meijerink

EFRO 2014 2020. Ed Meijerink EFRO 2014 2020 Ed Meijerink EFRO 2014-2020: waar staan we? OP EFRO RIS3 Noord-Nederland (4 maatschappelijke opgaven, living lab, geïntegreerde projecten) Focus op inzet MKB Innovatie Koolstofarm Beschikbare

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

REP. groningen. 0. Subsidieaanvraagformulier REP- Groningen. 1 Algemeen. Projectnaam : Energy Valley 4. Programmalijn-REP : 1.

REP. groningen. 0. Subsidieaanvraagformulier REP- Groningen. 1 Algemeen. Projectnaam : Energy Valley 4. Programmalijn-REP : 1. 1 Algemeen Programmalijn-REP : 1. Energie. Projectnaam : Energy Valley 4 0. Subsidieaanvraagformulier REP- Groningen Contactpersoon Gerrit van Werven Ingeschreven in het Handels! Stichtingenregister van

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : Wurklistnûmer : Beliedsprogramma : Economie, recreatie en toerisme Ôfdieling : Kennis en Ekonomy/Regel en Beheer Behanneljend amtner : R.Zijlstra-Ytsma Tastel : 5599

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Vincent Ketelaars ERAC B.V. Binnenlands Bestuur Europa-debat Houten, 21 november 2013 Inhoud van presentatie Indeling 1 Uw ervaringen in eerdere projecten?

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Greenbridge wetenschapspark incubator demonstrator

Greenbridge wetenschapspark incubator demonstrator Greenbridge wetenschapspark incubator demonstrator - faciliteert de ontwikkeling/optimalisatie van uw technologie - helpt uw energietechnologie succesvol in de markt zetten voor (startende) bedrijven:

Nadere informatie

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE 1 InnovatieContract Wind op Zee Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen 1 VISIE EN AMBITIE Ambitie van het InnovatieContract is een daling van 40%

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Energy Valley 4 - Actieplan 2012. CONCEPT 9 december 2011

Energy Valley 4 - Actieplan 2012. CONCEPT 9 december 2011 Energy Valley 4 - Actieplan 2012 CONCEPT 9 december 2011 Voorwoord De Stichting Energy Valley wordt op projectbasis gefinancierd door diverse publieke en private partners. In overleg met deze partners

Nadere informatie

8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe.

8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie 8.800 m2 dak, 4.600 zonnepanelen en 1,3 megawatt aan stroomproductie op het zonnepanelen project Helios, Scholtenszathe. Missie Het thema energie is voor

Nadere informatie

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen.

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie Energy Challenges, slim met energie op school. Missie Het thema energie is voor ons van grote economische betekenis. Wij leveren een bijdrage om minder afhankelijk

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Bekend? Wie van aanwezigen heeft gehoord van de duurzame brandstoffenmix? Opzet presentatie Terugblik: energieakkoord, visie & actieprogramma brandstoffenmix

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

çl, provinsje fryslân provincie fryslîn b Provinciale Staten van Fryslân Leeuwarden, 7 oktober 2013 Verzonden,

çl, provinsje fryslân provincie fryslîn b Provinciale Staten van Fryslân Leeuwarden, 7 oktober 2013 Verzonden, provinsje fryslân provincie fryslîn b çl, mr. drs. j.h.j. konst gedeputeerde Provinciale Staten van Fryslân provinciehuis postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 8911 kz leeuwarden telefoon:

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Voorstel inrichting TKI HTSM. Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012

Voorstel inrichting TKI HTSM. Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012 Voorstel inrichting TKI HTSM Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012 Agenda Uitgangspunten Structuur TKI HTSM Uitvoering TKI toeslag (onder voorbehoud)

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat WERKPROGRAMMA SCHOON EN ZUINIG en WKK Pieter Boot Inhoud 1. Waarom Schoon en Zuinig? 2. Welke doelen? 3. Hoe groot is de trendbreuk? 4. Hoofdlijnen gevolgde

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Actieplan 2015. Switch-2-Switch

Actieplan 2015. Switch-2-Switch Actieplan 2015 Switch-2-Switch Stichting Energy Valley 17 december 2014 STRATEGISCH PARTNERS ENERGY VALLEY 2015 2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 4 1. Stichting Energy Valley 5 2. Noordelijk Energieagenda 6 3.

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014 Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014 1. Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling over subsidieregelingen

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 2015 First come, first served Januari 2015 Subsidieregelingen TKI Wind op Zee 2015 onder voorbehoud de officiële regeling is leidend 2

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Missie PBE: promotie van verantwoord toegepaste bio-energie Platform

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus.

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus. Inleiding MCN Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013 Missie: Het duurzaam aanwenden van de zee en haar omgeving ten behoeve van het langdurig

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Hoe verder? (Bas Buchner)

Hoe verder? (Bas Buchner) Hoe verder? (Bas Buchner) 1 Het Maritiem Innovatiecontract Er wordt goed samengewerkt in projecten én er is ruimte/geld voor funderend (middel)lange termijn onderzoek. Zo ontwikkelen we de kennis en de

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

De Minor Energie en ICT aan de Hanzehogeschool Groningen. 30 jan 2014 Driebergen-Zeist / Antropia. Rolf Velthuys R.J.Velthuijs@pl.hanze.

De Minor Energie en ICT aan de Hanzehogeschool Groningen. 30 jan 2014 Driebergen-Zeist / Antropia. Rolf Velthuys R.J.Velthuijs@pl.hanze. De Minor Energie en ICT aan de Hanzehogeschool Groningen 30 jan 2014 Driebergen-Zeist / Antropia Rolf Velthuys R.J.Velthuijs@pl.hanze.nl Overzicht Onderwijs en Onderzoek aan de Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Gemeenteraden Ambitiebepaling, kaderstelling en controle op hoofdlijnen van beleid Besluiten over meerjarenprogramma s speerpunten Besluiten over

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Waterstofstroom - Agenda

Waterstofstroom - Agenda Rol van waterstof bij energietransitie Rob van der Sluis Waterstofstroom - Agenda Introductie MTSA Brandstofcel principe Waterstof en Energietransitie Het 2 MW project een fotoreportage 1 MTSA Technopower

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan:

SNN <communicatie=snn.eu@mail203.atl81.rsgsv.net> namens SNN <communicatie@snn.eu> Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Rienks, Diane Van: SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Waar verdient

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Communicatieplan. CO2-prestatieladder.

Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan. CO2-prestatieladder. Communicatieplan m.b.t. CO 2 prestatieladder 2015-2016 Alphabet Nederland B.V. Creatie datum : 12 februari 2015 Laatst gewijzigd : 12 februari 2015 Stuknummer : 20150212.00

Nadere informatie

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR 20 AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING KOERS NOORD: OP WEG NAAR

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010

Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 Plan van aanpak Centrum Jeugd en Gezin BMWE-gemeenten Februari 2010 1. Aanleiding De BMWE-gemeenten willen zoveel mogelijk gezamenlijk het Centrum Jeugd en Gezin realiseren. Dit plan van aanpak is hierop

Nadere informatie

Partner in acquisitie

Partner in acquisitie Bureauprofiel Partner in acquisitie Introductie Ontstaan in 2005 uit NFIA en NDL Kantoren in Den Haag en Austin, TX (USA) Expert op het gebied van marketing, acquisitie en locatiekeuze Opdrachtgevers in

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie