Scoren met sport en bewegen in het sociale domein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Scoren met sport en bewegen in het sociale domein"

Transcriptie

1 Scoren met sport en bewegen n het socale domen Ontmoet, nspreer en leer tjdens NISB bjeenkomsten Utdagende plenen voor alle leeftjden Sportbedrjf Deventer aan tafel met Stadsmarketng en Rumteljke Ordenng

2 Sport heeft potente om gemeenteljk beled te realseren Remco Boer, drecteur Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen, stelt dat gemeenten goed n staat zjn om de doelstellngen de je met sporten en bewegen kunt halen te formuleren. Wat ze lastger vnden s hoe ze sport daarbj kunnen nzetten. NISB bedt antwoorden, helpt met het economsch doorrekenen van keuzes en advseert gemeenten bj het nzetten van effecteve sport- en beweegnterventes. 4 8 Sport actveert, verbndt en maakt gezond In elke levensfase van een Hagenaar stmuleert de stad sportdeelname. Daarbj bouwt Den Haag op jarenlange ervarng van sportstmulerng en put daarnaast ut de kenns de NISB verzamelt over nterventes de elders effectef gebleken zjn, zodat we zeker weten dat we bewezen aanpakken kezen de werken, zegt de Haagse wethouder Karsten Klen. 14 COLOFON Scoren met sport en bewegen n het socale domen s een utgave van het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen. Endredacte: Nanette Hagedoorn, Karn Vrelnk Redacte: Mareke Verhaaf, Nancy Poesz, Jacquelne Kronenburg, Chenette Bolt en Marco Barten Met medewerkng van: Remco Boer, Rny van Rnsum, Vctor Everhardt, Karsten Klen, Aschwn Lankwarden, Bert Frngs Sport dent nu meer doelen In Deventer zt drecteur Aschwn Lankwarden van Sportbedrjf Deventer aan tafel bj Rumteljke ordenng, Marketng, en steeds meer densten n het socale domen. De kracht van sport en bewegen wordt beter benut, ook n de openbare rumte. Samenwerkng met NISB bedt aanknopngspunten om de openbare rumte n Deventer met smpele ngrepen beweegvrendeljker te maken. 10 Overgewcht s een halt toegeroepen dankzj sport en bewegen Prevente met sport en bewegen loont. Met nzet van clubs, bedrjven en gemeente, ontwkkelt de jeugd een gezondere leefstjl. Veghel heeft de smaak te pakken en stoomt door, met de bezelende wethouder Rny van Rnsum. 16 Samen deeën utwerken en verbndngen leggen Hj zet ntateven ontstaan, zoals een beweegtun voor ouderen. De Utrechtse wethouder Vctor Everhardt zet het als zjn taak om dt mogeljk te maken door verbndngen te leggen met buurten, clubs, vrjwllgers en zorgnstellngen. Intervews: Helene de Brun, hdb tekst Vormgevng en druk: KR8 vormgevng Beeldmateraal: Wllam Moore, Clauda Kamergorodsk, Coljn van Noort, Marco Vellnga, Wllem Mes, Robert Zwart Oplage: ex. Jun Sport en bewegen s een vlegwel voor een gezonder leven Njmegen gebrukt sport om mensen te verbnden en de socale cohese n de buurt te vergroten. Deze communtes zjn hulpbronnen om samen de gezondhed te verbeteren en overgewcht te ljf te gaan. Met succes. Intervew met wethouder Bert Frngs. Het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen (NISB) zet zch al 15 jaar n voor een vtale samenlevng. Dat doen wj als onafhankeljk kennsnsttuut NISB staat voor u klaar! Als kennsnsttuut ontwkkelt NISB genereke kenns om sport en bewegen te stmuleren. De kenns stellen wj grats voor u beschkbaar va onze webste U vndt daar allerle stappenplannen, themadossers en praktjkvoorbeelden. Graag staan wj ook persoonljk voor u klaar om uw gemeente te helpen bj procesbegeledng, advserng of montorng. In deze brochure vndt u naast de prakjkverhalen dverse kaders met daarn onze producten en densten de wj voor u op maat aanbeden. dat de maatschappeljke waarde van sport en bewegen bewjst, vergroot en verzlvert. Ons motto: werk alleen met dat wat effectef s, kes voor kwetsbare doelgroepen en bevorder een ntegrale aanpak. Organsates de gebruk maken van onze kenns, werken effectever en brengen daardoor meer Nederlanders n bewegng. Dat versterkt de kracht van Nederland: mensen worden door sport en bewegen gezonder, socaler en weerbaarder.

3 Sport heeft potente om gemeenteljk beled te realseren Remco Boer Voor Remco Boer s het klp en klaar: we verstandg sport en bewegen nzet n zjn gemeente, kan zjn beledsdoelen beter bereken. Als drecteur van het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen (NISB) s zjn drjfveer om met zjn team, maar ook samen met gemeenten, sportbonden en unversteten te zorgen dat NISB het gerenommeerde landeljk kennsnsttuut n de sportsector wordt. Een nsttuut waar edereen van wethouder tot traner van een sportclub en van sportbedrjf tot reïntegratebedrjf terecht kan met zjn of haar vragen. En daar ook een gevaldeerd antwoord op krjgt. Wat betekenen sporten en bewegen voor een ndvdu? Een mens s gemaakt om te bewegen. De homo ludens moet spelen, moet bewegen, moet sporten. Bewegng en het onderhouden van je bewegngsapparaat s crucaal voor je totale functoneren. Om jezelf te verzorgen, maar ook om anderen te helpen. Helaas hebben we de bewegng en de mate van bewegen er n de loop der eeuwen steeds meer utgeorganseerd. We gaan zttend n het openbaar vervoer of met de auto naar ons werk of school om daar de hele dag zttend werk te doen of te leren. Het s de utdagng om weer zo veel mogeljk bewegng gedurende de dag n ons leven te ntegreren. Want we bewegen te weng. En dat s net goed. Net goed voor het ndvdu, maar ook net goed voor de maatschappj. Sport, spel en bewegng zjn goed voor ljf en leden, maar het s ook bewezen dat het goed s voor je mentale welzjn. Bovenden helpen sport en bewegen bj bjvoorbeeld het beter kunnen leren. Je cognteve functes functoneren beter en sneller als je overdag veel beweegt. Wat kan sport en bewegen betekenen voor een gemeenschap? Sport en bewegen zorgt voor socale nteracte. Het kan een maatschappeljk doel denen. Je kunt sport ook nzetten om pedagogsche doelen te denen, om mensen va sport en werken op of voor sportclubs makkeljker naar de arbedsmarkt te leden, om burgers langer mobel te houden zodat ze langer zelfstandg kunnen bljven wonen. Sport kan helpen om burgers gezonder te maken of langer gezond te houden. En het mooe van sporten en bewegen s dat het relatef goedkoop s. Wandelen, fetsen, joggen. Daar s net veel voor nodg. En de sportclubs werken vooral met vrjwllger. Bovenden kan sport voor een gemeente ook economsch aantrekkeljk zjn. Neem nu het WK Hockey dat n jun plaatsvndt n Den Haag. Dat s voor de stad een extra nkomstenbron. Er komen mensen ut de hele wereld. Zj bljven slapen n de hotels, eten n restaurants, drnken op terrasjes en kopen n wnkels. Ook dat s een net te onderschatten kracht van sport. >>> Beledskeuzes: doe de Buurtscan De Buurtscan s een verzamelng van rum 20 nstrumenten waarmee gemeenten feten en cjfers over sport en bewegen n een specfeke buurt helder n kaart kunnen brengen. Beledsmakers kunnen nstrumenten kezen de aanvullende gegevens beden als utgangspunt voor beled. De nstrumenten beden cjfers over gezondhed, demografe, voorzenngen, wensen en behoeften van bewoners. NISB kan gemeenten advseren bj de nzet van de nstrumenten en bj de analyse van de utkomsten. Op verzoek kan NISB ook workshops verzorgen. Lysbeth de Vres T: E: nsb.nl 5

4 Op welke groepen moet een gemeente zch rchten als het gaat om mensen n bewegng brengen? In z n algemeenhed moet je bnnen een gemeente je aandacht rchten op twee groepen: de zwakkeren en de sterken. Logsch s dat je als gemeenschap vooral aandacht hebt voor mensen de hulp en begeledng nodg hebben. Vaak zjn dat mensen met een lage socaal economsche status. Maar kjk net alleen naar de mensen, kjk ook naar je voorzenngennveau. Kjk naar de zwakker ngerchte openbare plekken n je stad. Welke wjken hebben nauweljks sport- en spelvoorzenngen? Daar moet je ets gaan veranderen. Als er geen trapveldje s, worden knderen net utgenodgd te gaan bewegen, samen te spelen. Als de fetspaden slecht onderhouden zjn, stap je sneller n de auto. De waarde van sport en bewegen n andere domenen Beneuwd naar de maatschappeljke en economsche waarde van sport als mddel? En wlt u herover n gesprek gaan met uw collega s van andere beledsterrenen? Weet dat NISB u herbj kan ondersteunen. Met partners ut de economsche sector brengen we maatschappeljke effectvtet n kaart en kunnen we de economsche waarde op hoofdljnen doorrekenen. Op specfeke thema s proberen we n meer detal te laten zen, wat sport oplevert. Zo analyseren we momenteel wat sport op het thema Werk en Inkomen oplevert. Op verzoek kunnen we dt ook voor uw gemeente doen. Daarnaast s het verstandg om je te rchten op sterke, grote sportclubs. Een blakende club kan er makkeljker ets bj doen. Een club met veel leden, heeft veel traners en veel vrjwllgers, de kun je makkeljker vragen om bjvoorbeeld tranngen te laten geven aan mensen met een verstandeljke of lchameljke handcap. De clubs kun je ook vragen mee te helpen om beledsdoelen te helpen realseren. Let wel, je moet de clubs ondersteunen, net alleen met geld en voorzenngen. Ook met opledng! Hoe kun je het beste omgaan met mensen ut de GGZ, met mensen de overgewcht hebben, met jongeren ut de Jeugdzorg. En stmuleer dat de clubs een netwerk vormen met professonals de deze groepen burgers begeleden, zoals pedagogen, dëtsten, fysotherapeuten en actvtetenbegeleders. Hoe krjgt een gemeente nwoners (weer) n bewegng? Het helpt natuurljk als een gemeente over voldoende accommodates beschkt om sport te beoefenen. Velden, banen, zalen; de accommodate moet je hebben. Onder accommodates versta k ook utdagende speelplaatsen, plenen en trapveldjes. En waarom s een goed ngercht schoolplen, dat vrjwel altjd utnodgt tot spelen en bewegen, alleen voor de schoolknderen beschkbaar? Laat ook de buurt na schooltjd van zo n beweegvrendeljk plen gebruk maken. Let ook op je wjknrchtng. Als je er als gemeente voor zorgt dat je een endje moet lopen van een hus naar een parkeerplaats, dan zorg je er meteen voor dat je bewoners dageljks meer bewegen. Nog mooer, zorg ervoor dat je nfrastructuur zo s ngercht dat je sneller van A naar B komt als je de fets neemt. Msschen ook goed te weten dat wandelen en fetsen de nummer twee en dre zjn n de bewegngs-top ten. Dus ga aan de slag met wandel- en fetspaden en -routes. Bj een betere en slmmere nrchtng van de openbare rumte s veel bewegng te wnnen. Wj zjn een groot voorstander van ntegrale nzet van sport, want we zen dat dat echt werkt. Denk verder dan de ftte burger: sport kan n veel domenen het verschl maken. En s vaak aanzenljk goedkoper dan andere aanpakken. Daarom vnd k dat gemeenten de taak hebben om de kracht van sport optmaal n te zetten, n het belang van de burger en van een slutende begrotng. Sport kan gemeenten helpen de jeugdzorg, de AWBZ, de wet Werken naar Vermogen veel beter en goedkoper ut te voeren. En dat alles s geen overbodge luxe, zeker gezen de decentralsate van veel overhedstaken. Hoe kan NISB gemeenten helpen om sport en bewegen n te zetten bj het behalen van beledsdoelen? Gemeenten zjn heel goed n staat om de doelstellngen de je met sporten en bewegen kunt halen te formuleren. Wat ze lastger vnden s hoe ze sport daarbj kunnen nzetten. Hoe kan k sporten en bewegen zo nzetten dat de gezondhed van mjn burgers verbetert? Hoe krjg k ouderen en chronsch zeken n bewegng? Welke sport kan overgewcht te ljf gaan? Hoe rcht k een arbedsntegrateproject bj sportclubs n, zodat werkloze burgers aan hun vaardgheden kunnen werken? Dat s één kant van de vraag. De andere kant van de vraag s: Wat kost het en wat levert het op? Zeker nu gemeenten schaarse mddelen hebben, moeten ze goede keuzes maken. NISB kan helpen bj het kezen van gevaldeerde nterventes. Zo weten we bjvoorbeeld zeker dat de BeweegKuur n veel opzchten rendement oplevert. En ook de kwaltet van veel andere sport- en beweegnterventes wordt door ons n kaart gebracht. NISB kan helpen bj het economsch doorrekenen van bepaalde scenaro s zodat een gemeente een effecteve keuze kan maken tussen bjvoorbeeld de bouw van een sportcentrum of het aanleggen van een fetspadenstelsel. Ook kunnen wj helpen bj het meten, montoren en evalueren van programma s. Het programma Jongeren op Gezond Gewcht (JOGG) kunnen we vanaf het begn tot zo lang je wlt meten. En tot slot kan en wl NISB nspreren. We kunnen met goede voorbeelden en resultaten laten zen hoe je de openbare rumte beweegvrendeljker nrcht, zoals bjvoorbeeld n Almere s gebeurd. NISB laat zen hoe je sport kunt nzetten bj de utvoerng van pedagogsch beled. Het programma Alleen jj bepaalt laat n Rotterdam zen dat knderen de va de Jeugdzorg structureel gaan sporten gedjen bj de structuur, regelmaat en samenwerkng de sport, het team en de sportverengng beden. Hands on, een project voor mensen met afstand tot de arbedsmarkt n Deventer, toont aan dat samenwerkng van Socale Denst met sportclubs net alleen de accommodates verbetert, maar ook bouwt aan werkervarng, werkrtme en werkhoudng van de deelnemers. De nzet van een gezondhedsmakelaar n Njmegen laat zen dat ouderen best kunnen en wllen bewegen. En ook dat chronsch zeken van een ommetje naar een lange wandelng te bewegen zjn. De voorbeelden waarbj sport veel meer doelen dent dan sport alleen lggen bj NISB voor het oprapen. Graag nspreren we gemeenten om ook de potente van sport en bewegen n te zetten bj het realseren van beledsdoelen. Zet n op wat werkt! Welke nterventes zjn het meest geschkt om uw doelen te bereken en resultaten te behalen? Welke nterventes versterken elkaar en passen n de al utgezette koers van uw gemeente? Op de webste vndt u rum 75 erkende sport- en beweegnterventes. NISB advseert u graag bj het maken van de juste keuze op bass van lokale gegevens. Met onze kenns van nterventes advseren we u over een passende mx van nterventes de passen bj de doelgroepen, doelen en resultaten van uw gemeente, eventueel aangevuld met een korte scan van de hudge stuate en een montorng- en evaluateadves. Wlt u weten wat NISB voor u kan betekenen? Lysbeth de Vres T: E: nsb.nl Geeske van Asperen T: E: 6 7

5 Sport actveert, verbndt en maakt gezond Karsten Klen s wethouder Jeugd, Welzjn en Sport. De laatste jaren heeft hj bewust net gekort op sport n de meeste brede zn des woords. Een gezonde en vtale stad, dat s het streven van het stadsbestuur. En daar wordt va verschllende nvalshoeken op ngezet. Sport brengt mensen bj elkaar, actveert en draagt bj aan een gezonde leefstjl. Sportverengngen zjn ontmoetngsplaatsen bj utstek en beden een socale structuur van en voor burgers. Den Haag kent een rjk en geschakeerd aanbod van breedtesport georganseerd door 300 sportverengngen. Een sterke sportsector s voor een groot deel gebaseerd op partculer ntatef. Dat s altjd de ruggengraat van de sporteve stad Den Haag geweest. Met het Buurthus van de Toekomst delen sportclubs de accommodate met maatschappeljke organsates. Ze werken samen en zo ontwkkelen sportverengngen zch tot een centrale ontmoetngsplek n de buurt. Daarnaast versterken topsportprestates en evenementen de posteve beeldvormng van de stad. Investeren n sport draagt voor Den Haag bj aan de econome door het aantrekken van grote evenementen zoals het WK Hockey 2014, de ptstop van de Volvo Ocean Race en het WK Beachvolleybal Sportdeelname n elke levensfase Tegenover deze posteve ontwkkelngen staan ook utdagngen. De sportdeelname n Den Haag stablseert. Een verengngsldmaatschap s al lang net meer vanzelfsprekend. Door te nvesteren n sport, nvesteren we n een aantrekkeljke, vtale stad en sporteve samenlevng. Daarom stmuleren we n elke levensfase van een Hagenaar sportdeelname. We putten daarbj, naast de egen jarenlange ervarng, ut de kenns de NISB ontslut, zodat we zeker weten dat we bewezen aanpakken kezen de werken. Jong geleerd s oud gedaan. Dat begnt met een goede bass op school. We vragen van alle bassscholen waar wj mee samenwerken om zelf te nvesteren n een vakleerkracht lchameljke opvoedng de ervoor zorgt dat groep dre tot en met acht twee keer n de week gymles krjgt. Op 85 scholen s de gymleerkracht ook schoolsportcoördnator (combnatefuncte) en coördneert het naschools sportprogramma. Met elke school maken we afspraken over het aantal uren naschoolse sport. Vervolgens komen de door de gemeente gefaclteerde jeugdsportcoördnatoren (combnatefuncte) van 55 vtale en sterke sportverengngen naar de school om nvullng te geven aan de programma s. Daarbj hebben we specfeke aandacht voor knderen met een beperkng. Ongeveer elf scholen voor specaal onderwjs doen mee aan schoolsportclub. Ook op deze scholen komen sportverengngen langs om clncs te geven. Er s extra aandacht voor knderen de meer moete hebben met sporten en bewegen of kampen met overgewcht. Op het voortgezet onderwjs s er specfeke aandacht voor de VMBO scholen en mesjes. Samen met de gymleerkrachten en sportverengngen organseert de gemeente schoolsportcompettes en kunnen knderen op school tranen en n We dagen sportverengngen ut om een functe te vervullen n de wjk het weekend wedstrjden spelen. Daarnaast organseren de gymleerkrachten samen met de sportverengngen verschllende naschoolse sportclncs. Net alleen op school, bj sportverengngen en sportscholen kunnen knderen deelnemen aan sport, ook op de vele sportef ngerchte plentjes, zoals de Crujffcourts en Rchard Krajcek Playgrounds. Op twntg plenen organseren buurtsportcoaches sportactvteten. Volwassenen verleden Bj volwassenen raakt sport en bewegen vaak naar de achtergrond vanwege de carrère, gezn en de wereld aan mogeljkheden de de moderne tjd bedt. Den Haag heeft de afgelopen ver jaar geïnvesteerd n de duurzame samenwerkng met werkgevers n Den Haag om volwassenen te verleden. Den Haag sloot met negen bedrjven een samenwerkngsovereenkomst om de vtaltet van werknemers va de werkvloer te vergroten. Vanzelfsprekend zet Den Haag als werkgever zelf ook n op de vtale medewerker. Bnnen de gemeente s een programma opgezet, waaraan n 2013 meer dan duzend medewerkers deelnamen. Met onder andere als resultaat dat 45 procent van de deelnemers meer s gaan bewegen. Naast de levensfase-aanpak zetten we n Den Haag ook n op de sportverengng als Buurthus van de Toekomst. Vele Haagse geznnen zjn jaren van hun leven elke weekend actef als vrjwllger bj een of meer sportclubs. De clubs vormen daarmee een crucaal onderdeel van de cvl socety, en staan voor het ntatef vanut het maatschappeljk mddenveld om ondernemerschap en verbndngen n de wjk tussen jong en oud te creëren. Als gemeente dagen we sportverengngen ut om meer een wjkfuncte te gaan vervullen n de buurt. Ten eerste om maatschappeljke vastgoed n de stad beter te benutten. Ten tweede door clubs te stmuleren neuwe ledengroepen aan zch te bnden bjvoorbeeld ouderen of mensen met een beperkng. Herbj spelen buurtsportcoaches een belangrjke rol. Kortom, sport s n veel opzchten erg belangrjk voor onze stad. Sta op voor gezondhed! Het langdurg achter alkaar ztten s een groot arbedsrsco, bljkt ut onderzoek. Iemand de elf uur per dag zt, heeft 40 procent meer kans op vroegtjdg overljden dan emand de mnder dan ver uur per dag zt. Ook zjn er sterke aanwjzngen dat structureel ztgedrag de rsco s op onder andere hart- en vaatzekten, dabetes, depresse en kanker verhoogt. Hoog tjd om meer beweegmomenten n te bouwen tjdens de werkdag. Wlt u zelf aan de slag, gebruk dan de onlne tools op Wlt u adves over wat n uw organsate werkt? Of een nspratesesse om een gezamenljke start te maken? Peter-Jan Mol T: E: nsb.nl 8 9

6 Sport s een vlegwel voor een gezonder leven BERT FRINGS Bert Frngs s wethouder n Njmegen. In zjn portefeulle ztten zorg, welzjn en sport. Samenwerkng tussen de verschllende beledsafdelngen met sport als bndmddel moet de gezondhed van onder andere ouderen verbeteren. De resultaten zjn goed. Daarom wordt sport n Njmegen ook op scholen en n buurten ngezet om meerdere collegedoelen te realseren. Een beweegdag op de bassschool? Neem je ouders mee, dan vertellen we ook over de noodzaak van een ontbjt en gezonde voedng. Sport s net langer een doel op zch. Sport dent ook andere doelen. Dat s pure noodzaak! Ik ze een verschuvng van sport als doel op zch naar sport de ook andere doelen dent. In Njmegen lag de focus jarenlang op goede accommodates en faclteten. En nog steeds hebben we ook aandacht voor topsport; we bouwen momenteel een toptranngscentrum voor judo en turnen. Maar n onze gemeente dent sport snds een paar jaar meerdere doelen. Voor bepaalde doelgroepen zoals ouderen en chronsch zeken zjn sport en bewegen pure noodzaak. Njmegen zet sport en bewegen n om de gezondhed te verbeteren, overgewcht te ljf te gaan. Sport heeft de kracht om mensen te verbnden, om de socale cohese n een buurt of wjk te vergroten. Sport kan je leren samenwerken, leert je wnnen én verlezen. Sport s vaak een vlegwel voor een gezonder leven, voor gezondere keuzes, voor een beter welbevnden. Rondje Hatert Een goed voorbeeld van sport als vlegwel s de aanpak n de wjk Hatert. Relatef veel ouderen kampten met gezondhedsproblemen. Samen met verzekeraar VGZ, NISB, de GGD en met de eersteljns gezondhedszorg, hebben we de gezondhedsmakelaar geïntroduceerd en ngezet. Zj spraken de ouderen met een rscoprofel aan en motveerden hen te gaan bewegen. Zo ontstond onder meer een dageljkse wandelng; nmddels bekend als Rondje Hatert. Iedereen de wl en zn heeft, kan dageljks aanhaken en een uur wandelen. Ook s een Bewegngsgame ontwkkeld en nog meer bewegngsactvteten. Tjdens en rondom deze actvteten vertellen dëtsten ook over gezonde voedng, husartsen over een gezonde levensstjl. En dat alles werkt! We zen de gezondhedsverschllen tussen mensen met een lage en een hoge socale economsche status teruglopen. Daarnaast bljkt ut de jaarljkse gezondhedsmontor van de GGD dat de consumpte van groente en frut behoorljk s toegenomen. Net als de beweegfrequente en duur. We zjn begonnen met de doelgroep ouderen met een rscoprofel. Maar al snel benaderden onze gezondhedsmakelaars ook chronsch We zen de gezondhedsverschllen tussen mensen met een lage en een hoge socale economsche status teruglopen zeken. En nmddels zjn we ook op bassscholen heel actef met bewegen en sporten: Sporteve School XL. Onze combnatefunctonarssen organseren bjvoorbeeld beweegdagen op scholen. Ook ouders worden explcet utgenodgd. Dan wordt er naast bewegng, sport en spel ook voorlchtng gegeven over het belang van een ontbjt voor school. Ook verbnden we va de combnatefunctonars sportclubs aan scholen. Zo kunnen knderen kenns maken met verschllende sporten en verlagen we de drempel naar een sportclub. En mocht geld een probleem zjn, dan legt de combnatefunctonars ut dat n Njmegen alle knderen kunnen sporten dankzj stchtng Leergeld en het Jeugdsportfonds. Spontaan ntatef Sport s dus een mddel om meer doelen te denen. Dat s evdent. Bovenden zen we dat als je ntateven aanzwengelt er vanzelf een letterljke en fguurljke bewegng n gang wordt gezet. Zo zagen we n Njmegen West dat een paar mensen een webste had opgezet voor het zoeken naar wandelmaatjes. Her heeft de gemeente of de combnatefunctonars nks mee te maken. Dat s spontaan ontstaan, omdat er bljkbaar behoefte aan s. Ook zen we dat de grote Njmeegse loopevenementen de aanvankeljk voor professonals zjn bedoeld, ook op het recreateve aspect nhaken. Aan de Verdaagse en de Zeven Heuvelenloop doen nu ook schoolknderen mee, uteraard met gepaste afstanden. Dat s natuurljk prachtg! Maar het gaat noot zomaar vanzelf. We hebben n Njmegen gezen dat de aanloopperode lang s. Je moet een lange adem hebben. Net alleen de gemeente, maar alle partners bj elkaar. Ook de husarts en de fysotherapeut. Ook de combnatefunctonars en de buurtsportcoach. En de sportclubs en haar vrjwllgers. Het heeft tjd en nzet van velen nodg om sport n te zetten op verschllende gebeden. Maar als het eenmaal loopt dan ontstaan er vanzelf beweegntateven de de Njmegenaar op heel veel fronten veel gezonder maakt. WMO 2015: Kansen voor sport en bewegen Gemeenten gaan zch meer rchten op preventef bewegen, zeker nu ze vanaf volgend jaar de verantwoordeljkhed krjgen voor de de WMO en de Wet op de landurge zorg (Wlz). Preventef bewegen rcht zch op verschllende domenen, denk aan beweegvrendeljke nrchtng van wjken waar kwetsbare ouderen thus wonen of preventeve beweegprogramma s zoals valprevente tranngen en tranngen gercht op behoud van zelfstandghed n het dageljks leven. NISB heeft kenns en expertse n hus om het gesprek op gang te brengen tussen verschllende sectoren en gemeenten te advseren over preventef bewegen voor verschllende doelgroepen. Anneke Hemstra T: E: nsb.nl 10 11

7 Sport dent nu meer doelen ASCHWIN LANKWARDEN Aschwn Lankwarden s drecteur bj Sportbedrjf Deventer. Werkte het bedrjf tot voor kort vooral n opdracht van de wethouder Sport, steeds vaker beweegt het Sportbedrjf zch n een dynamsch speelveld van onder meer toersme, recreate, stadsmarketng, duurzaamhed, gezondhed en werkgelegenhed. Deventer bewjst de kracht van sport en zet er vol op n. Sport dent nu meer doelen. Lange tjd was onze hoofdtaak ervoor te zorgen dat edereen n Deventer kan sporten of bewegen. Sport werd daarbj vooral gezen als mddel om recreatef of prestategercht bezg te zjn. Je leert n de sport om te wnnen en te verlezen, je leert er (neuwe) normen en waarden, omgaan met dscplnes, samenwerken n teamverband en samen bouwen aan het behalen van succes. Steeds meer erkennen we dat sport ook een posteve bjdrage levert aan leerprestates, een grote en essentële rol vervult n een gezonde leefstjl en dat sport en bewegen mensen laat meedoen aan de samenlevng; sport verbndt en versterkt. Een voorbeeld van een neuwe ntervente s het nzetten van sport bj mensen met een afstand tot de arbedsmarkt. Sport s daarbj een mddel om deze groep net alleen fysek te tranen en te ontwkkelen, maar ook te tranen n doorzettngsvermogen en het hervnden van een week- of dagrtme. Mensen krjgen zelfvertrouwen en leren weer aan een doel te werken. In buurten en wjken s sport een maner om groepen mensen samen te brengen de logscherwjs net snel met elkaar n contact komen. Ook worden er projecten opgezet voor mensen waarbj de drempel tot sportdeelname net te hoog bljkt. Bjvoorbeeld met het programma SportActef: een steeds popularder wordende woensdagmddagactvtet de bedoeld s om knderen ut het specaal onderwjs deel te laten nemen aan sport en spel. Een groep de vaak door beperkngen en omstandgheden net mee kunnen doen. Inmddels groet elke week het aantal deelnemers! Obstakelrun Een ander voorbeeld s de Rverenwjk, waar de partcpate, onderlnge samenhang en algemene gezondhed ver onder het gemddelde lgt. Een paar jaar geleden zjn we daar gestart met een neuw evenement: de obstakelrun. Dt s opgezet door en voor de hele wjk. Iedereen kon op zjn nveau meedoen. Inmddels doet de hele buurt mee en met meedoen bedoel k net alleen sporten. Muzek draaen, het parcours utzetten en weer opbreken, het regelen van de barbecue na afloop. Wat s begonnen als een eenmalge acte, s utgegroed tot een jaarljks terugkerend evenement. Door de kracht van sport te erkennen en voor meer doelen n te zetten, ztten we als Sportbedrjf met steeds meer voor ons neuwe densten aan tafel. Stadsmarketng en Rumteljke Ordenng bjvoorbeeld. Het College van Deventer zet n op een beweegvrendeljke openbare rumte. Dat ledde tot een utgebred stelsel van fetspaden. Maar ook het autoluw maken van wjken dent net alleen esthetsche, velgheds- of mleudoelen. Nee, we rchten de openbare rumte zo n dat je gewoonweg sneller van A naar B komt met de fets dan met de auto. Het fetsen of wandelen wordt aantrekkeljker dan het gebruk van de auto. Samen met het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen hebben we onlangs voor de gemeente een nspratesesse georganseerd, waarbj we leten zen hoe je de openbare rumte beweegvrendeljker kunt nrchten. Vaak zjn het smpele dngen. Een schoolplen anders nrchten en het ook na schooltjd voor de buurt openstellen. Anders kjken naar je omgevng en naar sport en bewegen kan mensen echt andere, gezondere keuzes laten maken. Dat draagt bj aan een gezonde levensstjl. Sporten s net alleen tranen of verplcht ld zjn van een verengng. Sporten s meedoen aan de samenlevng. En dat s de opgave van ons Sportbedrjf. we rchten de openbare rumte zo n dat je sneller van A naar B komt met de fets dan met de auto Maak uw gemeente beweegvrendeljk Hoe kan een gemeente met weng mddelen de openbare rumte fysek aanpassen, zodat het meer utnodgt om te bewegen? En hoe zorg je bnnen de gemeenteljke organsate voor goede afstemmng tussen de beledssectoren sport, gezondhed en rumteljke ordenng? NISB kan uw gemeente herover advseren. Veel thema s raken aan een beweegvrendeljke omgevng: sport, bewegen, spelen, welzjn, gezondhed, maar ook vooral rumteljke ontwkkelng, verkeer, groen, ontwerp en beheer openbare rumte. Draagvlak s daarom de eerste stap om te komen tot een beweegvrendeljke gemeente. In deze fase van orënteren, dromen en koers bepalen, s het essenteel om de relevante beledssectoren aan tafel te hebben. De ervarng leert dat een ntersectorale start, n de vorm van een nspratesesse of workshop, een goede eerste stap s om het gesprek aan te gaan en de neuzen van ambtenaren ut sport, gezondhed en rumteljke ordenng n de rchtng te krjgen van een vtale, beweegvrendeljke omgevng. Als landeljk kennsnsttuut heeft NISB de afgelopen jaren meer dan ten gemeenten geadvseerd en begeled bj het beweegvrendeljk nrchten van de openbare rumte. NISB deelt de kenns graag met u, kjk voor nstrumenten, voorbeelden en nsprate op NISB staat ook klaar voor adves en begeledng. Dayenne L abée T: E: nsb.nl 12 13

8 Samen deeën utwerken en verbndngen leggen VICTOR EVERHARDT Vctor Everhardt s als wethouder n Utrecht verantwoordeljk voor de beledsterrenen Volksgezondhed, Welzjn en WMO. Utrecht s n bewegng. Dat doen we met elkaar. Met sportverengngen, buurtverengngen, Verengng Sport Utrecht, de gemeenteraad, buurtsportcoaches, de denst Volksgezondhed, GGZ, zorgverzekeraars, stchtng MEE, Leger des Hels Sport s meer dan een wedstrjd. Als je bewegen breed wlt nzetten dan doet edereen mee. Mjn taak s de verbndngen faclteren. De rest gaat dan vanzelf. Sport en bewegen, dat zjn maneren om een betere condte te krjgen, om n condte te bljven. Lekker actef bezg zjn, zorgt voor een beter mentaal welbevnden. Met een achtergrond n de GGZ zag k dat n bewegng komen en zjn, net alleen letterljk moet worden opgevat. Bewegen helpt jezelf om goed voor jezelf te zorgen. Maar ook voor de anderen om je heen. Sporten, bewegen en spelen brengen n een buurt meer socale samenhang. Sport s echt veel meer dan een wedstrjd. Sport en bewegen belangrjk n bredere gezondhedsaanpak Zorgen dat er n je gemeente plaats en rumte s voor sport, voor bewegng, s zorgen voor je nwoners. In Utrecht zen we dat heel breed. Straks n 2015 hebben we de Grand Depart van de Tour de France n onze stad. In 2013 waren we gastheer van de EYOF, de olympsche spelen voor de jeugd. Dat zjn mooe, aanstekeljke voorbeelden voor edereen. Maar als stad doen we natuurljk veel meer. Hoe de bewoners daar gebruk van maken, bepalen ze zelf. Bjvoorbeeld va een sportverengng. Of met behulp van een buurtsportcoach jouw persoonljke ngang vnden voor bewegng. En vnd je sporten net leuk? Ben je of voel je je beperkt? Bewegen kan altjd. Iedereen kan ets doen. Wandelen, tuneren, n de buurt dngen opknappen Sport en bewegen staan dus hoog op de Utrechtse agenda. Het zjn belangrjke onderdelen n onze bredere gezondhedsaanpak. Zeker nu zorg en welzjn worden gedecentralseerd, wl je als gemeente gezonder worden en gezond bljven. We wllen overgewcht aanpakken en mensen gezondere keuzes laten maken. Dat vraagt om samenwerkng op veel vlakken. De Utrechtse wjk Overvecht s een moo voorbeeld van een heel brede gezondhedsaanpak waar sport en bewegng een promnente plaats nnemen. Daar hebben we sport- en beweegntateven ontplood met de hele buurt. Met buurtsportcoaches, Verengng Sport Utrecht, groepjes bewoners. Zorgverzekeraar Achmea s aangehaakt bj deze brede bewegngsaanpak n Overvecht. Ze s beneuwd naar wat sport doet met de zorgvraag. Ut de berekenng bljkt dat de zorgvraag n Overvecht met ver procent s gedaald. Daar heeft de aanpak aan bjgedragen. De effecten zjn nog groter. De acteve nzet op bewegng zorgt voor een betere verbndng n de buurt. Tussen sportclubs onderlng, tussen gemeenteljke densten en buurtsportcoaches, tussen scholen en clubs. Maar ook net alledaagse verbndngen tussen bjvoorbeeld de mensen van het Leger des Hels en een sportclub. Inzet n en aandacht voor sporten en bewegen ledt tot meer dan alleen een gezondere wjk. Overvecht s een moo voorbeeld, met mooe cjfers. Het wordt landeljk vaak aangehaald als succesvol. En terecht. Maar het s geen blauwdruk. Wat n Overvecht s neergezet, s specfek voor Overvecht. Ik wl graag benadrukken dat we ook n andere Utrechtse buurten en wjken breed nzetten op sport en bewegen. Zeker nu zorg en welzjn worden gedecentralseerd, wl je als gemeente gezonder bljven Verengng Sport Utrecht werkt door de hele stad en weet onder meer va het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen dat er door heel Nederland mooe ntateven zjn. De nzchten ut al de aanpakken samen hebben veel kenns gebracht waar we ons voordeel mee doen. Mjn overtugng s wel dat edereen zélf moet wllen sporten en bewegen. Het moet een ntrnseke wens van elke bewoner zjn dat hj gezond wl zjn en goed voor zchzelf wl zorgen. Sport en bewegen s meer dan een wedstrjd Wat kun je dan doen als gemeente? Sporten en bewegen faclteren! En dat kan alleen als je verbndng zoekt en legt. Als je samen wlt optrekken met anderen, met gemeenteljke en lokale organsates. Als je kenns deelt met landeljke organsates als het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen, als zorgverzekeraars. Als je samen deeën utwerkt met buurten, vrjwllgers, clubs, zorgnstellngen Sport s meer dan een sportclub of wedstrjd. Sport en bewegen helpt je ftter voelen en veerkrachtger, voor je gezondhed en voor een socale en veerkrachtge wjk. NISB brengt bewegng n het socale domen Socale kwestes vragen gezamenljke nzet van slmme en betrokken burgers, professonals en overhed. Samen optrekken en net bljven hangen n analyses, maar vooral kjken waar oplossngen voor de hand lggen. De rol van de gemeente s vooral om het gesprek te faclteren, ntateven te herkennen, te erkennen en te versterken, zoals n Utrecht gebeurt. De transtes n het socale domen nodgen ut om te zoeken naar praktsche oplossngen de ontstaan n gesprek met betrokkenen. NISB begeledt en nspreert de lokale samenwerkng tussen verschllende partjen bj complexe samenwerkngsvraagstukken met nteracteve nstrumenten en methodeken. Op createve wjze nspreert NISB de samenwerkng, programmeert het gesprek en de acte op maat, regelt de reflecte en s de sprngplank voor de volgende stap. NISB brengt plezer, energe en contnuïtet n de samenwerkng. Het kennsnsttuut heeft jarenlange ervarng met het nspreren en toerusten van sport-verengngen, beweegaanbeders en gemeenten bj haar maatschappeljke functe n de lokale gemeenschap. Grote complexe samenwerkngsvraagstukken heeft NISB begeled bj BeweegKuur, Sport en Bewegen n de Buurt en bj Effectef Actef. Ook stmuleerde NISB door het programma Meedoen alle jeugd door sport de deelname van sport n buurten en wjken. De motor achter de energe n deze netwerken zjn de werkprncpes van NISB: het werken aan empowerment, het werken aan het versterken van de netwerken n bestaande communtes en hun vermogen zaken zelf te regelen op een wjze de bj de stuate past. Sport als kloppend hart de bewegng brengt n het socale domen. Mareke Verhaaf T: E: nsb.nl 14 15

9 Overgewcht s een halt toegeroepen dankzj sport en bewegen RINY VAN RINSUM Rny van Rnsum s als wethouder n Veghel verantwoordeljk voor onder meer de beledsterrenen Sport, Gezondhed, Jeugd en Jongeren. Deze beledsterrenen komen samen n het programma Jongeren op Gezond Gewcht. De lat lgt hoog, want de gemeente wl haar jeugd tot de gezondste van Nederland maken. Qua gewchtsbeheersng ljkt deze ambte aardg te lukken. In Veghel zjn obestas en overgewcht tot stlstand gebracht. Sporten en bewegen waren herbj belangrjke succesfactoren. Sport en spel. Iedereen zou er mee n aanrakng moeten komen. Het s zo basaal n een mensenleven. Door sport leer je samenwerken, leer je verlezen, maar ook elegant wnnen. Sport verbndt voor, tjdens en na een wedstrjd. Sport brengt je normen en waarden bj, het verbndt en legt socale verbanden. Maar sport zorgt ook voor een gezond of een gezonder lchaam, voor een goede basscondte. Daarom wens k elke nwoner sport, spel en bewegng toe. De naam zegt het al: Veghel rcht zch met het programma Jongeren op Gezond Gewcht - kortweg JOGG - vooral op jongeren. Aanledng s overgewcht en obestas. Onze jongeren scoren nu nog goed, maar n ljn met de landeljke trends zal de Veghelse jeugd zonder ngrjpen te zwaar worden. Daarom besteden we veel aandacht aan prevente. En het loont. Ut de cjfers van onze GGD bljkt dat de toename van het aantal knderen met overgewcht n Veghel dankzj het programma JOGG een halt s toegeroepen. De volgende stap s het aantal jongeren dat nu nog te zwaar s, terug te brengen. Sport werkt voor Veghel Sport en bewegen zjn daarbj een spl n het project. En de bestaande sportclubs! We menen dat we geen aparte clubjes moeten oprchten voor dt jeugd-gezondhedsprogramma. We doen het met wat we hebben. Maar we doen het wél met extra aandacht. Want we vragen veel aan onze sportclubs en al hun vrjwllgers. We doen een beroep op de maatschappeljke functe van verengngen en vragen een nhoudeljke bjdrage ten behoeve van de decentralsates, bjvoorbeeld n het kader van WMO, jeugdzorg en de partcpatewet. Wat we bjvoorbeeld van sportclubs vragen s knderen en jeugd en trouwens ook andere groepen - toe te laten treden tot hun club de net per se n wedstrjdverband wllen bewegen, maar wel wllen voetballen of turnen. Dat betekent bnnen de clubs een cultuuromslag. En de wllen ze maken, maar wel mét ons. Zo zorgen we bjvoorbeeld voor extra begeledng. En onze buurtsportcoaches denken en helpen mee. Het leuke s dat zelfs het lokale bedrjfsleven meedenkt, meedoet en meefnancert. JOGG s van ons allemaal, want onze jeugd s ook van ons allemaal. Het s onze toekomst. Het leuke s dat we zen dat sport werkt. Zo zen we dat de sportdeelname van Veghelse We stomen door. We bestoken alle groepen met sport en bewegen jongeren van 0 tot 12 jaar 69 procent s. Dat s overgens vrj normaal. Maar wat we vooral zen s dat de sportdeelname van jeugd van 12 tot 18 jaar s toegenomen naar 74 procent, terwjl landeljk gezen deze groep just afhaakt door andere nteresses en toenemend schoolwerk. Sport en sportclubs nzetten om de jeugd te verleden tot een gezondere leefstjl, heeft nog meer aspecten dan bewegen alleen. Zo zen we ook het aanbod en de aanpak n de sportkantnes veranderen. Het broodje gezond was er altjd al, maar als het twee keer zo duur s als een broodje kroket En het werkt ook weer door op de scholen. Naast de snoepautomaat kun je als scholer nu ook voor frut kezen. Sportdrankjes ontmoedgen ljkt nu ook te zjn ngezet; jongeren wllen een gezond drankje! Sport als nzet bj de jeugd bljkt dus op meer fronten helzaam. Ik ben vastberaden om sport ook bj andere doelgroepen n te gaan zetten. We leden bjvoorbeeld mensen met een beperkng naar de bestaande sportclubs toe. De gemeente legt de verbndngen en faclteert. En ook dan verwacht k naast een betere condte en gezondhed andere posteve neveneffecten te kunnen meten. Jeugd n bewegng: It takes a vllage to rase a chld Knderen en jongeren worden gevormd door alles en edereen waarmee ze n aanrakng komen. Elk knd maakt deel ut van een groter verband. Geznsleden, buurtbewoners, scholen, wnkelers, sport- en welzjnsorgansates : t takes a vllage to rase a chld. Maar hoe krjg je knderen en jongeren n bewegng? Welke partjen, professonals, ntateven en regelngen spelen daarbj een rol en hoe zet je deze optmaal n? NISB deelt kenns en ervarngen en advseert gemeenten op maat. De sporteve wensen en behoeften van het knd vormen daarbj het utgangspunt en ook de kwaltet van het sport- en beweegaanbod dat lokaal wordt ngezet. NISB denkt graag mee met uw lokale plannen en bedt bjvoorbeeld workshops, tranngen en adves. Hern staat voldoende afstemmng en kennsutwsselng tussen de gemeente, scholen, ouders, opvang, lokale sportaanbeders en de zorg centraal. Zo kunnen we een analyse maken van de hudge stuate n de wjk. Of u advseren over de vele ntateven en subsderegelngen de bjvoorbeeld n het onderwjs worden ngezet om sport en bewegen bj knderen te stmuleren. Ook bedt ons team dverse tranngen en workshops en tps op maat. Bjvoorbeeld over het begeleden van jeugdpartcpate n de sport, de nzet van focusgroepgesprekken en het betrekken van ouders bj het n bewegng krjgen van de jeugd. Hske Blom T: E: 16 17

10 Beledsnstrument Gemeenteljk Sport- en Beweegbeled n Beeld Sport kan een waardevolle toevoegng zjn voor sectoren als zorg, jeugd, onderwjs, WMO en openbare rumte. Om de maatschappeljke rol van sport bnnen de gemeente te bevorderen, hebben het Nederlands Insttuut voor Sport en Bewegen en het Verwey-Jonker Insttuut met een aantal gemeenten een beledsnstrument ontwkkeld om de kwaltet van gemeenteljk sport- en beweegbeled bnnen de dverse gemeenteljke sectoren n kaart te brengen. Doel van het nstrument s, per gemeente, de maatschappeljke poste en waarde van sport nzchteljk te maken door: 1. Het n kaart brengen van de lokale gezondhedsstuate en sport- en beweegstuate (wjkscan) 2. Opwaarderen van deze gegevens door een nterpretate van gemeenteljke beledsplannen, ntervews met beledsmedewerkers sport en met beledsmedewerkers van andere relevante sectoren. Deze analyse geeft de gemeente nzcht n beledspunten de extra aandacht nodg hebben en de punten waar het just goed gaat. Daarnaast ontstaat nzcht n mogeljke verbndngen met andere beledsterrenen. Hermee kunnen gemeenten prorteten stellen of keuzes maken bnnen het sport- en beweegbeled. Ook bedt het aanknopngspunten op andere beledsterrenen om sport als mddel te gaan gebruken. Mareke Verhaaf T: E: nsb.nl Inspratesesse n company NISB verzorgt themagerchte nspratesesses n company. Een greep ut het aanbod: Beweegvrendeljk nrchten van de openbare rumte, een sesse voor ambtenaren rumteljke ordenng en ambtenaren sport en welzjn. Bjdrage van sport en bewegen aan beledsdoelen: Zelfredzaamhed van ouderen, stmuleren van een gezonde leefstjl bj jeugd, een velge en beweegvrendeljke leefomgevng en het voorkomen van overgewcht. Een sesse voor beledsambtenaren ut het socale domen. Van sport- en beweegbeled naar een utvoerngsnota. Wat zjn effecteve keuzes met beperkte mddelen? Welke gegevens zjn belangrjk, hoe resultaten te formuleren en te montoren? Een sesse voor beledsambtenaren sport en/of gezondhed. Duurzame nzetbaarhed van de egen medewerkers n een gemeente. Een sesse over het stmuleren van meer bewegen op de werkvloer, voor management en P&O. Een nspratesesse brengt u en uw collega s letterljk en fguurljk n bewegng. We werken met praktjkstuates zodat de resultaten drect brukbaar zjn. Mareke Verhaaf T: E: nsb.nl Zo regel je gezond gedrag bj nacteve bewoners Hoe tjd en geld effectef besteden om duurzaam gezond beweeggedrag bj nacteve burgers bnnen uw gemeente te bewerkstellgen? Wat s de juste aanpak om just deze nwoners op een posteve en duurzame maner aan te zetten tot een gezondere leefstjl? Voor beledsambtenaren sport en coördnatoren buurtsportcoaches hebben NISB, ResCon en Kennspraktjk een tranng over gedragsveranderng ontwkkeld. De tranng geeft nzcht n (on)bewust gedrag van een doelgroep. Deelnemers kunnen na afloop nog beter bj doelgroepen aansluten en hun ntrnseke motvate aanspreken om zo beweeg gedrag bljvend te veranderen. De tranng helpt om een (beleds-)plan en de utvoerng effectever te maken, omdat de doelgroep (met een planmatge aanpak) echt berekt en geraakt wordt. Meer nformate: Karen Htters T: E: nsb.nl 18 19

11 Horapark 4, 6717 LZ Ede P Postbus 643, 6710 BP Ede T E

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014 Gehandcaptenzorg nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jul 2014 ❸ Burgers met een beperkng n de Wmo: we en hoeveel? In dt e-zne: over de grenzen heen Amsterdam ❺ Clënten n beeld Over de grenzen ❿ Ut de praktjk:

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jun 2014 nummer 12 ❸ Laatste ronde Wmo 2015 In dt e-zne: ❻ Aan de keukentafel met: Wendy Verklej, wethouder Bodegraven-Reeuwjk ❼ Kennsmaken met Henk Steen Bestuurder

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Elke dag het zonnige leven

Elke dag het zonnige leven Elke dag het zonnge leven Zomer en wnter, lente en herfst: n Mpato genet u elke dag opneuw van medterrane sferen. In de overdekte bnnentun kunt u het hele jaar door endeloos ontspannen te mdden van groen,

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

-,".v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,'" '"i +- ~"J.~ ~,J ~ ..

-,.v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,' 'i +- ~J.~ ~,J ~ .. İ 8_ jr SAMENVATTNG "" OMGEVNGSPLAN Flevoland, j "J,J u JlJ, l','" '" + L r,n,, t,"v : ' = :J : f, "':', '52: : SAMENVATTNG Omgevng5plan Flevoland c \lenwlchtlge gluêl Het Omgevngsplan Q :f ": Flevoland

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

Max krijgt vlak voor zijn eerste verjaardag een cochleair implantaat (CI) Roerige tijden

Max krijgt vlak voor zijn eerste verjaardag een cochleair implantaat (CI) Roerige tijden Aurs.comjun 2011 - jaargang 7 nr. Aurs.com s een personeelsblad voor alle medewerkers van de Konnkljke Aurs Groep 38 o.a. In deze utgave pagna 2 pagna 4 pagna 5 Ouders delen ervarngen op Aurs Hldernsseschool

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Cameron, Julia. www.christofoor.nl

Cameron, Julia. www.christofoor.nl Cameron, Jula The Artst s Way voor ouders / Jula Cameron en Emma Lvely Zest: Chrstofoor Oorspronkeljke ttel: The Artst s Way for Parents, Jeremy P. Tarcher / Pengun, New York 2013 ISBN 978 90 6038 725

Nadere informatie

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN Hertenkamp 6 9401 HL Assen telefoon (0592) 311 150 e-mal nfo@nmfdrenthe.nl www.nmfdrenthe.nl federate Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN K o p e Grffe Assen, 3 aprl 2013 Betreft: Energesprong

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL Taborschool Snt-Mara-Aalter-Brug 09/374 05 00 schoolsnt-mara-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 1 van 37 NIVEAU 1. ALGEMENE ZORG... 2 1.1. KENMERKEN

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Jaarverslag. Inhoudsopgave

Jaarverslag. Inhoudsopgave 10 1. Inledng 3 2. Programmaverantwoordng 8 2.1 Voorzenngen 9 2.2 Wonen 12 2.3 Kwetsbare groepen 15 2.4 Velghed en openbare rumte 22 2.5 Econome 27 2.6 Groene rumte 31 2.7 Externe orëntate 35 2.8 Algemene

Nadere informatie

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht n u m m e r 1, n a j a a r 2 0 1 1 Blk op de toekomst case utgelcht Reorgansate De Key OR én bestuurder aan het woord case utgelcht Complexe fuse geslaagd mede dankzj bjdrage OR Duvelse dlemma s Gedragscode

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit #2 2015 9 wonngen Ons Huuske te Apeldoorn Kosteneffcënte wonngbouw met egen denttet In gesprek met Pm Ketelaars, conceptmanager en grondlegger van het Hejmans Woon Concept Hoe ondersched je jezelf n de

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 nnerarchtecture feelng good n natural archtecture nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch 03

Nadere informatie

Koraal Groep-voetbaltoernooi voor schoolverlaters

Koraal Groep-voetbaltoernooi voor schoolverlaters dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 4 Verder n deze neuwsbref: Neuwe webstes voor Koraal Groep en alle stchtngen n 2015 Koraal Groep-voetbaltoernoo voor schoolverlaters Schatten

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG

BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG Socale Innovate n de praktjk Hogeschool Utrecht Colofon Best Practces n de ouderenzorg Socale Innovate n de Praktjk In opdracht van: ActZ Hogeschool Utrecht Kennscentrum

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 2 nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch nnerarchtecture feelng good n natural archtecture aboratorum

Nadere informatie

Gedegen innovatief 2014

Gedegen innovatief 2014 Organsate Scholen Ontwkkelngen Gedegen nnovatef 2014 Professonalserng Cjfers / Kengetallen Jaarrekenng Inhoudsopgave Navgate Voorwoord Hoofdstuk 1 Organsate 1.1. We s MosaLra? 1.2. Raad van Toezcht 1.3.

Nadere informatie

Wat u als oudere wilt weten, kunt doen of nodig hebt.

Wat u als oudere wilt weten, kunt doen of nodig hebt. Wjk- en denstencentrum de Oranjehoek Oranje Nassaustraat 1 2271 SJ Voorburg Tel. Wjk- en denstencentrum de Groene Loper Van Royenstraat 2 2273 VD Voorburg Tel. 070-300 47 47 Adves & nformate Ondersteunng

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur?

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur? Steeds opneuw naar je clënten lusteren Kwaltetsverbeterng vraagt om structurele nbreng van de gebruker, de klant: kjken door de ogen van de clënt. n de langdurge zorg... een open deur? Over clëntenpartcpate

Nadere informatie

Procedure m.b.t. het meten en wegen van lengte en gewicht bij kinderen binnen de Maartenschool. SMK. Draaiboek

Procedure m.b.t. het meten en wegen van lengte en gewicht bij kinderen binnen de Maartenschool. SMK. Draaiboek Draaboek Het meten van de voedngstoestand bj knderen bnnen de Maartenschool Het perodek en gestandaardseerd vastleggen van lengte en gewcht Procedure voor het gestandaardseerd montoren van de voedngstoestand

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 i <

Jaarverslag 2014 i < Jaarverslag 2014 Verbouwng en verneuwng De ambte van het CBR s zch verder te ontwkkelen tot een professonele publeke denstverlener. Daarom stond ook 2014 n het teken van verbouwng en verneuwng, zowel letterljk

Nadere informatie

BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN

BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN In 2010 zegde Martjn Arets zjn baan op, leverde zjn lease auto met tankpas n en negeerde alle onzekerheden om zjn droom achterna te gaan. In

Nadere informatie

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN Het etket van hushoudeljke detergenten beter begrjpen Vanaf 8 oktober 2005 zullen de etketten en verpakkngen van detergenten geledeljk aan meer nformate bevatten. WAT MOET U HIEROVER WETEN? De komende

Nadere informatie

Nummer 21, september 2008. Connecting people

Nummer 21, september 2008. Connecting people Tr a v e r s e Nummer 21, september 2008 Connectng people ODYSA draagt bj aan een betere luchtkwaltet Leren werken met VRI n RAW Berekbaarhed: UMC Utrecht houdt vnger aan de pols Velghed voor leerlngen

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

Op pad! Ontdek onze 5 wandelroutes. Sprok kels. Opening. Met. 09 Parkbos nieuws Herfst - Winter 14. p03. p07. p08. wandelkaart Kijk snel binnenin

Op pad! Ontdek onze 5 wandelroutes. Sprok kels. Opening. Met. 09 Parkbos nieuws Herfst - Winter 14. p03. p07. p08. wandelkaart Kijk snel binnenin 09 Parkbos neuws Herfst - Wnter 14 1 Met wandelkaart Kjk snel bnnenn Op pad! Ontdek onze 5 wandelroutes Sprok kels Openng 28 september p03 p07 p08 voorwoord Beste lezers, Gert Arjs Jan Brers Gouverneur

Nadere informatie

In de praktijk. Ook online willen we dat het klikt. Nieuwsbrief enkel voor vrije beroepen oktober 2015. > Pagina 2

In de praktijk. Ook online willen we dat het klikt. Nieuwsbrief enkel voor vrije beroepen oktober 2015. > Pagina 2 In de praktjk Neuwsbref enkel voor vrje beroepen oktober 2015 Expertse: uw bank altjd en overal op zak Onderweg, met meerdere personen op verschllende locates een verrchtng tekenen? Het kan voortaan dankzj

Nadere informatie

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering Inzcht n de dgtale Mens en organsate n de perfect storm van dgtalserng Iedereen heeft te maken met de dgtalserng van onze maatschappj. Door de enorme groe van beschkbare nformate, aangewakkerd door technologe,

Nadere informatie

VDAB. Wanneer inschrijven? p Bij afstuderen:

VDAB. Wanneer inschrijven? p Bij afstuderen: AFGESTUDEERD wat nu? GEFELICITEERD Je hebt je dploma op zak of zegt de schoolbanken vaarwel om je op de arbedsmarkt te storten. Wat je ook studeerde, er komt heel wat op je af als je de schoolpoort achter

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 permar Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 6710 BJ Ede Postbus 9022 T (0318) 67 91 11 6710 HK EDE F (0318) 67 93 08 E-mal nfo@permar.nl www.permar.nl Onderwerp: Datum: Jaarverslag

Nadere informatie

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2 CP-rchtljn: Sperkrachttranng bj CP Aanbevelng 4.2.: Wat s het effect van krachttranng op ROM, spertonus en kracht? Jul 2012 Project Knowledgebrokers: Werkgroepleden: Corna Lujten (Revant Revaldatecentrum)

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen TENA rchtljnen voor contnentezorg n verpleeghuzen www.tena.nl / www.tena.be Behoud van contnente Bevorderen van contnente, n stand houden van waardghed en onafhankeljkhed Herstel van contnente Behandelng

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

Van sloop tot oplevering in 25 dagen

Van sloop tot oplevering in 25 dagen #2 2014 Van sloop tot opleverng n 25 dagen Deel Tlburgse Vogeltjesbuurt gesloopt en n rap tempo voorzen van neuwbouw In de Tlburgse volksbuurt de Vogeltjesbuurt worden 111 neuwbouwwonngen, waaronder een

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 7 Verder n dt magazne: RICHTPUNT 2015: de ICT-agenda van Koraal Groep Jongeren Maashorst op bezoek bj burgemeester Vrjhed, ténzj!

Nadere informatie

Verhuizing. Resultatenkrant. gemeente Rotterdam. Douche-nomade Astrid Madsen. Nomade of niet, ik fiets! Inhoud. Colofon

Verhuizing. Resultatenkrant. gemeente Rotterdam. Douche-nomade Astrid Madsen. Nomade of niet, ik fiets! Inhoud. Colofon februar 2014 Resultatenkrant gemeente Rotterdam Ben jj een fleder? Bjna 80% van de medewerkers van gemeente Rotterdam vndt zchzelf geen fleder. Dt klopt met het relatef lage aandeel van de auto als vervoermddel

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur?

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur? archtectuur Het mdoffce concept van GEMMA Hoe toekomstvast s de gemeenteljke mdoffcearchtectuur? Bj het realseren van de elektronsche overhed spelen de gemeenten een voorhoederol. Rchtnggevend daarbj s

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont NOVEMBER 2009 - JAARGANG 26 WWW.SCHOOLFACILITIES.NL 3 O N A F H A N K E L I J K VA K B L A D V O O R H U I S V E S T I N G E N O N D E R W I J S O N D E R S T E U N E N D E C O N C E P T E N Investeren

Nadere informatie

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing opzetstuk Systeem 2000 Art. nr.: 0661 xx / 0671 xx Inhoudsopgave 1. Velghedsnstructes 2. Functe 2.1. Werkngsprncpe 2.2. Detecteveld verse met 1,10 m lens 2.3. Detecteveld verse met 2,20 m lens 3. Montage

Nadere informatie